قفو
ق - ف - و
KÖK- 5 geçiş
- 4 ayet
- 3 sîga
- 7 sözlük
Kafa tası demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(7)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kafa tası demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.828 harfالقاف والفاء و"وايء" معهما
ق ف و، و ق ف، ف و ق، و ف ق، ف أ ق، ف ق أ، أ ف ق مستعملات قفو: القَفْوَةُ: رهجة تثور عند أول المطر.
والقَفْوُ: مصدر قولك: قفا يَقْفُو، وهو أن يتبع شيئاً، وقَفَوْتُه أَقْفُوه قَفْواً، وَتَقَفَّيْتُه، أي: اتبعته. قال الله جل وعز: "ولا تَقْفُ ما ليس لك به علم".
وقَفَوْتُه: قَذَفْتُه بالزنية، وفي الحديث: "من قفا مؤمناً بما ليس فيه وَقَفَهُ الله في ردغة الخبال". أي: قَذَفه.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.113 harfق ف و
قفوت أثره واقتفيته واستقفيته.
قال ذو الرمة: عواسف الرمل يستقفي تواليها مستبشرٌ بفراق الحيّ غرّيد وقفّيته وقفّيته به وقفّيت به على أثره إذا أتبعته إياه وهو قفيّةُ آبائه وقفيّ أشياخه: تلوهم.
وما لك تقفو صاحبك: تقذفه.
وإياك والقفو.
وما هجا فلان ولا قفا.
وهذه قفيّة عظيمة وقذيفة بوزن الشتيمة.
وتقفّيت فلاناً بعصاي واستقفيته فضربته إذا جئته من خلفه.
وفي حديث عامرٍ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.623 harf: ( و ( *!القَفَا ) ، مَقْصُورٌ : ( وَراءَ العُنُقِ ) .
( وفي الصِّحاح : مُؤَخَّرُ العُنُقِ ؛ ( *!كالقافِيَةِ ) ، وهي قِيلَةٌ ؛ وقيلَ : *!قافِيَةُ الرأْسِ : مُؤَخّرُه ، وقيلَ : وسَطُه . وفي الحديثِ : ( يَعْقِدُ الشَّيْطانُ على قافِيَةِ رأْسِ أَحَدِكُم ثلاثَ عُقَدٍ ) .
قالَ أَبو عبيدٍ : يَعْنِي *!بالقافِيَةِ القَفَا .
وقال أَبو حاتِم : زَعَمَ الأصْمعي أنَّ القَفَا مُؤَنَّثَةٌ لا تُذَكَّر .
: ( و ( *!القَفَا ) ، مَقْصُورٌ : ( وَراءَ العُنُقِ ) . ( وفي الصِّحاح : مُؤَخَّرُ العُنُقِ ؛ ( *!كالقافِيَةِ ) ، وهي قِيلَةٌ ؛ وقيلَ : *!قافِيَةُ الرأْسِ : مُؤَخّرُه ، وقيلَ : وسَطُه . وفي الحديثِ : ( يَعْقِدُ الشَّيْطانُ على قافِيَةِ رأْسِ أَحَدِكُم ثلاثَ عُقَدٍ ) . قالَ أَبو عبيدٍ : يَعْنِي *!بالقافِيَةِ القَفَا . وقال أَبو حاتِم : زَعَمَ الأصْمعي أنَّ القَفَا مُؤَنَّثَةٌ لا تُذَكَّر . قالَ يَعْقوب :
أَنْشَدَنا الفرَّاء : وما المَوْلى وإن عَرُضَت *!قَفاه بأَحْمَل للمَلاوِم مِن حِمارِ ( و ) قالَ اللّحْياني : *!القَفَا ( يُذَكَّرُ ) ويُؤَنَّثُ ، وحَكَى عن عُكْل : هذه *!قَفاً ، بالتَّأْنِيثِ ؛ ( وقد يُمَدُّ ) ؛ ) حكَاهُ ابنُ بَرِّي عن ابنِ جنِّي قال : وليسَتْ بالفاشِيَةِ . قالَ ابنُ جنِّي : ولهذا جُمِعَ على *!أَقْفِيَةٍ ؛ وأَنْشَدَ : حتى إذا قُلْنا تَيَفَّع مالكٌ سَلَقَت رُقَيَّةُ مَالِكاً *!لقَفائِه ( ج ) في أدْنَى العَدَدِ : ( *!أَقْفٍ ) ؛ ) نقلَهُ أَبو عليَ القالِي عن أبي حاتِمٍ . قالَ الجَوْهرِي : ( و ) قد جاءَ عنهم ( *!أَقْفِيَةٌ ) وهو على غيرِ قِياسٍ ، لأنَّه جَمْعُ المَمْدودِ مِثْلُ سَماءٍ وأَسْمِيَة . ونَسَبَه ابنُ سِيدَه إلى ابنِ الأعْرابِي . ( و ) يُجْمَعُ في القلَّةِ على ( *!أَقْفَاءٍ ) مثْلُ رَحاً وأَرْحاءٍ ؛ ونقلَهُ أَبو عليَ عن الأَصْمعي ؛ وأَنْشَدَ : يا عُمَرَ بن يَزِيد إِنَّني رجُلٌ أَكْوِي من الدَّاءِ أقْفاء المَجانِينقالَ أَبو حاتِمٍ : ( و ) رُبَّما قالوا : ( *!قُفِيٌّ *!وقِفِيٌّ ) ، بضمِّ القافِ وكسْرِها ؛ والأخيرَةُ أنْكَرَهَا الأصْمعي وقالَ : لم أسْمَعْهم يقولونَ ذلكَ . ( *!وقِفِينٌ ) ، وهذه نادِرَةٌ لا يُوجِبُهَا القِياسُ . ( *!وقَفَوْتُه *!قَفْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وقُفُوًّا ) ، كسُمُوَ : ( تَبِعْتُه ) ، عن اللّيْثِ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿ولا *!تَقْفُ ما ليسَ لكَ به عِلْم﴾ ؛ قال الفرَّاءُ : أَكْثَر القُرَّاء مِن *!قَفَوْت ،
كما نقولُ : لا تدَع من دَعَوْت ؛ قالَ : وقَرَأَ بعضُهم : ولا تَقُفْ مثْل ولا تَقُلْ . وقالَ الأخْفَش في تَفْسِيرِ الآيَةِ : أَي لا تَتَّبِع ما لا تَعْلم . وقالَ مجاهِد : أي لا تَرُمْ . وقالَ ابنُ الحَنَفِية : مَعْناه : لا تَشْهَد بالزُّورِ . وقالَ أَبو زيْدٍ : *!يَقْفُو ويَقُوفُ ويَقْتافُ أَي يَتَتَبَّع الأَثر . وقالَ ابنُ الأعْرابي : *!قَفَوْتُ فُلاناً : اتَّبَعْت أَثَرَه . وفي نوادِرِ الأعْراب : قَفَا أَثَرَه أَي تَبِعَه . ( *!كَتَقَفَّيْتُه *!واقْتَفَيْتُه ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي . ( و ) *!قَفَوْتُه أَيْضاً : ( ضَرَبْتُ قَفاهُ ) وقَفَيْتُه كذلك . ( و ) أَيْضاً : ( قَذَفْتُه بالفُجورِ صَرِيحاً ) ؛ ) ومنه الحديثُ أَي عن القاسِمِ بنِ محمدٍ : ( لا حَدَّ في *!القفْوِ البَيِّن ) ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ أَي القَذْفُ الظَّاهِر . وفي الحديثِ : ( نحنُ بَنُو النَّضْر بنِ كِنانَةَ لا نَقْذِفُ أَبانا ولا نَقْفُو أُمَّنا ) ، مَعْنى نَقْفُو نَقْذِفُ ؛ وفي رِوايَةٍ : لا نقتفي عن أَبِينا ولا *!نَقْفُو أُمَّنا ، أَي لا نَتَّهِمُها ولا نَقْذفُها . يقالُ : قَفَا فلانٌ فلاناً إذا قَذَفَه بما ليسَ فيه ؛ وقيلَ : مَعْنَاهُ لا نَتْركُ النَّسَبَ إلى الآباءِ ، ونَنْتَسِب إلى الأُمَّهات . ( و ) أَيْضاً : ( رَمَيْتُه بأمْرٍ قَبيحٍ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابِي ، ونقلَهُ الجَوْهرِي أَيْضاً . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : قوْلُهم : قد قَفا بذلكَ فلاناً ؛ مَعْناه أَتْبَعَهُ كَلاماً قَبيحاً . ويقالُ : مَا هَجا فلاناً ولا قَفَا . ومالكَ تَقْفُو صاحِبَك . ( والاسْمُ *!القِفْوَةُ ) ، بالكسْرِ ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِي وغيرُهُ . وقوْلُه : ( *!والقُفِيُّ ) ، كعُتِيِّ ، صَرِيحُه
أنَّه مَعْطوفٌ على ما قَبْله أي أنَّه الاسْمُ *!كالقِفْوَةِ ، وَلَم أَرَه لأحدٍ مِن الأئمَّةِ ، والظاهِرُ أنَّه اشْتُبِه على المصنِّفِ سِيَاق الجَوْهرِي ونَصّه ؛ والاسْمُ *!القِفْوَةُ ، بالكسْر ، والقَفِيُّ *!والقَفِيَّة ما يُؤثَرُ به الضَّيْفُ والصَّبيّ فظنّ أنَّ *!القُفِيَّ مَعْطوفٌ على الأوَّلِ ، وليسَ كَذلكَ ، بل تَمَام كَلامِه عنْدَ قوْلِه بالكَسْر ، ثم ابتدَأَ فقالَ *!والقفِيُّ *!والقَفِيَّة أي كغَنِيِّ وغَنِيَّةٍ فتَأَمَّل . ( و ) *!قَفَوْتُ ( فلاناً بأمرٍ : آثَرْتُه به ، *!كأَقْفَيْتُه . ( ( واقْنَفَيْتُهُ ) ) يقالُ : هو *!مُقْتَفًى به ، والاسْمُ *!القِفْوَةُ . ويقولون في الدّعاءِ : *!قَفَا ( اللَّهُ أَثَرَهُ ) مِثْل ( عَفَّاهُ . ( *!وتَقَفَّاهُ بالعَصا ، *!واسْتَقْفاهُ ) ؛ ) أَي ( ضَرَبَه بها ) ، أَو جاءَهُ مِن خَلْف فضَرَبَ بها *!قَفاهُ ؛ ومنه حديثُ ابنِ عُمر : ( أَخَذَ المِسْحاةَ *!فاسْتَقْفاهُ فضَرَبَه بها حتى قَتَلَهُ ) ، أَي أَتاهُ مِن قِبَل قفاهُ . ( وشاةٌ *!قَفِيَّةٌ *!ومَقْفِيَّةٌ : ذُبِحَتْ مِن *!قَفاها ) ؛ ) ومنهم مَنْ يقولُ : قَفِينَة ، والنونُ زائِدَةٌ ، كما في الصِّحاح . قالَ ابنُ برِّي : النونُ بَدَلٌ من الياءِ التي هي لامُ الكَلِمَة ، وقد مَرَّ ذلكَ في قفن . وفي حديثِ النّخعي : سُئِلَ عمَّنْ ذبحَ فأبانَ الرأْسَ ، قالَ : ( تلكَ القَفِينَة لا بأْسَ بها ) ، وهي المَذْبوحةُ مِن قِبَل القَفا . وقالَ أَبو عبيدةَ : هي التي يُبانُ رَأْسها بالذَّبْح . ( و ) مِن المجازِ قوْلُهم : ( لا أَفْعَلُه *!قَفا الدَّهْرِ ) : ) أَي أَبَداً ؛ كما في الصِّحاح . وفي المُحْكم : أَي ( طُولَه ) . ( وفي الأساس : أَي آخِرَه .
( *!وقَفَّيْتُه زَيْدًا ، وبه *!تَقْفِيَةً : أَتْبَعْتُه إِيَّاهُ ) ؛ ) ومنه قولُه تعالى : ﴿ثم *!قَفَّينا على آثارِهِم برُسُلنا﴾ ، أَي أَتْبَعْنا نوحاً وإبْراهيم رُسُلاً بعْدَهم ؛ وقالَ امرؤُ القَيْس : *!وقَفَّى على آثارِهِنَّ بحاصِبِ أَي أَتْبَع آثارَهُنَّ حاصِباً . ( وهو *!قَفِيُّهُم *!وَقَفِيَّتُهُم : أَي الخَلَفُ منهم ) ، مَأْخُوذٌ من *!قَفَوْتُه إذا تَبِعْته ، كأَنَّهُ *!يَقْفُو آثارَهُم في الخَيْرِ ؛ ومنه حديثُ عُمَرَ ، رَضِيَ اللَّهُ تعالى عنه في الاسْتِسْقاءِ : ( اللهُمَّ إِنَّا نَتَقَرَّبُ إليكَ بعمِّ نبيِّك *!وقَفِيَّةِ آبائِهِ وكُبْرِ رِجاله ) ؛ يَعْنِي العبَّاسَ ، أَي خَلَف آبائِهِ وتِلْوهم وتَابِعهم كأَنَّه ذَهَبَ إِلَى اسْتِسْقاءِ أَبِيهِ عَبْد المطَّلب لأهْل الحَرَمَيْن حينَ أَجْدَبُوا فسَقَاهُم اللَّهُ به . ( *!والقافِيَةُ ) مِن الشِّعْرِ : الذي *!يَقْفُو البَيْتَ ، سُمِّيَت لأنَّها *!تَقْفُوه . وفي الصِّحاح : لأنَّ بعضَها يَتْبَع أَثَر بعضٍ . وقالَ الأخْفَش : *!القافِيَةُ : ( آخِرُ كَلِمةٍ في البَيْتِ ) ، وإِنَّما قِيلَ لها *!قافِيَة لأنَّها تَقْفُو الكَلامَ ؛ قالَ : وفي قوْلِهم قافِيَة دَلِيلٌ على أنَّها ليسَتْ بحَرْفٍ ، لأنَّ القافِيَةَ مُؤَنَّثة والحَرْفَ مُذكَّرٌ ، وإن كانوا قد يُؤَنِّثُونَ المُذكَّر ؛ قالَ : وهذا قد سُمِعَ من العَرَبِ ، وليسَتْ تُؤْخَذ الأسْماءُ بالقِياسِ ، والعَرَبُ لا تَعْرفُ الحُرُوفَ . قالَ ابنُ سِيدَه : أَخْبَرَني مَنْ أَثِقُ بِه أنَّهم قالوا لعَرَبيَ فصِيحٍ : أَنْشِدْنا قصِيدةً على الذالِ ، فقالَ : وما الذَّال ؟ وسُئِلَ أَحَدُهم عن قافِيَةِ : لا يَشْتينَ عَمَلاً ما أَنْقَيْنْ فقالَ : أنْقَيْنْ ؛ وقالوا لأبي حيَّة : أنْشِدْنا قصِيدَةً على القافِ فقال :
كَفَى بالنَّأْيِ من أَسْماء كاف فلم يَعْرِف القافَ . قالَ صاحِبُ اللِّسان : أَبو حيَّة على جَهْلِه بالقافِ في هذا كما ذُكِرَ أَفْصَح منه على مَعْرفَتِها ، وذلكَ لأنَّه راعَى لَفْظُه قاف فحمَلَها على الظاهِرِ وأتاهُ بما هو على وَزْنِ قاف من كاف ومثْلها ، وهذا نِهايَةُ العِلْم بالألْفاظِ وإن دقَّ عليه ما قَصَدَ منه من *!قافِيَةِ القافِ ، ولو أنْشَدَه شعراً على غيرِ هذا الرَّوِيّ مثْل قوْلِه : آذَنَتْنا ببَيْنِها أَسْماء أَوْ مِثْل قَوْله : لخَوْلَةَ أطْلالٌ ببُرْقَةِ ثَهْمَدِ كانَ يُعَدُّ جَاهِلاً ، وإنَّما هو أَنْشَدَه على وَزْنِ القافِ ، وهذه مَعْذرةٌ لَطِيفَةٌ عن أَبي حيَّة ، واللَّهُ أَعْلَم ، انتَهَى . ( أَو ) اتفاقِيَةُ مِن ( آخِر حَرْفٍ ساكِنٍ فيه ) ، أَي في البَيْتِ ، ( إلى أَوَّلِ ساكِنٍ يَلِيهِ مع الحَرَكَةِ التي قبْلَ السَّاكِنِ ) ؛ ) هذا قولُ الخَلِيلِ . ويقالُ مع المُتحَرِّكِ الذي قَبْلَ الساكِنِ كأَنَّ القافِيَةَ على قوْلِهِ مِنْ قَوْلِ لَبيدٍ : عَفَتِ الدِّيارُ مَجَلُّهَا فمُقَامُها مِن فَتْحةِ القافِ إلى آخِر البَيْتِ ، وعلى الحِكايَةِ الثانيةِ مِن القافِ نَفْسِها إلى آخِرِ البَيْتِ . ( أَوْ هي الحَرْفُ ) الذي ( تُبْنَى عليه القَصِيدَةُ ) ، وهو المسمَّى رَوِيًّا ، هذا قولُ قُطْرُب . وقالَ ابنُ كَيْسان : القافيَةُ كلُّ شيءٍ لزمت إعادَته في آخِر البَيْتِ ، وقد لاذ هذا بنَحْوٍ مِن
قوْلِ الخَلِيلِ لولا خَلَلٌ فيه . قالَ ابنُ جنِّي : والذي ثَبَتَ عنْدِي صحَّته مِن هذه الأقْوال هو قَوْل الخلِيلِ . قالَ ابنُ سِيدَه : وهذه الأقْوالُ إنَّما يخصّ بتَحْقِيقِها صِناعَة القَافِيَةِ ، ونحنُ ليسَ مِن غَرَضِنا هنا إلاَّ أن نُعَرِّفَ مَا القافِيَةُ على مَذْهَبِ هؤلاء كُلّهم من غيرِ إسْهابٍ ولا إطْنابٍ ، وقد بيَّناهُ في كتابِنا الوافي في أحْكامِ علْم *!القَوافِي . وأمَّا حِكاية الأخْفَش مِن أنَّه سأَلَ مَنْ أَنْشَدَ : لاَ يَشْتَكِينَ عَمَلاً ما أَنْقَيْنْ فلا دَلالَةَ فيه على أنَّ القافِيَةَ عنْدَهم الكَلِمَةُ ، لأنَّه نَحا نَحْوَ ما يرِيدُه الخَلِيلُ فلَطُف عليه أن يقولَ : هي مِن فَتْحةِ القافِ إلى آخِرِ البَيْتِ ، فجاءَ بما هو عليه أَسْهَل وبه آنَس وعليه أَقْدَر ، فذكَرَ الكَلِمَة المُنْطوِيَة على *!القافِيَةِ في الحَقِيقَةِ مجازاً ، وإذا جازَ لَهُم أَنْ يسموا البَيْتَ كُلّه قافِيَةً لأنَّ في آخِرِهِ قافِيَة ، فتَسْمِيَتهم الكَلِمة التي فيها القافِيَة نَفْسها قافِيَة أَجْدَر بالجَوازِ ، وذلك قولُ حَسَّان : فنُحْكِمُ بالقَوافِي مَن هَجانا ونَضْرِبُ حِينَ تَخْتَلِطُ الدِّماءُوذَهَبَ الأخْفَشُ إلى أنَّهُ أَرادَ *!بالقَوافِي هنا الأبْياتَ . قالَ ابنُ جنِّي : ولا يمْتنِعُ عنْدِي أنَّه أَرادَ القَصائِدَ كقولِ الخَنْساء : وقافِيَةٍ مِثْلِ حَدِّ السِّنا نِ تَبْقى وتَهْلِك مَنْ قالَهاتَعْنِي قَصِيدَةً . وقالَ آخَرُ : نُبِّئْتُ قافِيَةً قِيلَتْ تَناشَدَها قَوْمٌ سأَتْرُكَ في أَعْراضِهِم نَدَباوإذا جازَ أَن تسمَّى القَصِيدَة كُلَّها قافِيَة كانت تَسْمِيَة الكَلِمَة التي فيها
*!القافِيَة *!قافِيَة أَجْدَر ؛ وعندي أنَّ تَسْميةَ الكَلِمةِ والبَيْت والقَصِيدَةِ قافِيَةً إنَّما هو على إرادَةِ ذُو القافِيَةِ ، وبه خَتَمَ ابنُ جنِّي رأْيَهُ في تَسْمِيتِهم الكُلَّ قافِيَة . وقال الأزْهرِي : العَرَبُ تُسمّي البَيْتَ من الشِّعْر قافِيَةً ، ورُبَّما سَمّوا القَصِيدَةَ قَافِيَةً ؛ ويقولونَ : رَوَيْت لفلانٍ كذا وكذا قافِيَة . ( *!والقِفْوَةُ ، بالكسْرِ : الذَّنْبُ ) ؛ ) ومنه المَثَلُ : رُبَّ سامِعٍ عِذْرَتي لم يَسْمَعْ *!قِفْوتي ؛ العِذْرَةُ : المَعذِرَةُ ، أَي رُبَّما اعْتَذَرْت إلى رجُلٍ من شيءٍ قد كان منِّي وأَنا أظنُّ أن قد بَلَغَه ولم يكُنْ بلَغَه ، يُضْرَبُ لمَنْ لا يَحْفَظ سِرّه ولا يَعْرف عَيْبَه . ( أَو ) *!القِفْوَةُ : ( أَنْ تقولَ للإنْسانِ ما فيه وما ليسَ فيه . ( *!وأَقْفاهُ عليه ) : ) أَي ( فضَّلَه ) ؛ ) ومنه قولُ غَيْلان الرّبعي يصِفُ فَرَساً : *!مُقْفًى على الحَيِّ قَصِيرَ الأَظْماء ( و ) أَقْفاهُ ( به : خَصَّهُ ) به ومَيَّزَه . وفي المُحْكم : اخْتَصَّه . ( *!والقَفِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : المَزِيَّةُ تكونُ لكَ على الغَيْرِ ) ، تقولُ : له عنْدِي *!قَفِيَّةٌ ومَزِيَّةٌ إذا كانتْ له مَنْزلَةٌ ليسَتْ لغيرِهِ . ويقالُ : *!أَقْفَيْته ، ولا يقالُ : أَمْزَيْته . ( و ) *!القَفِيُّ ، ( كغَنِيَ : الحَفِيُّ ) المُكْرم له . ( وأَنا *!قَفِيٌّ به ) : ) أَي ( حَفِيٌّ . ( و ) *!القَفِيُّ : ( الضَّيْفُ المُكْرَمُ ) لأنَّه *!يُقْفَى بالبرِّ واللّطْفِ ، فهو فَعِيلٌ بمعْنَى مَفْعولٍ . ( و ) *!القَفِيُّ : ( ما يُكْرَمُ به ) الضَّيْفُ ( من الطَّعَامِ ) . ( وفي الصِّحاح : الشيءُ يُؤْثَرُ به الضَّيْفُ والصَّبيّ ؛
وأَنْشَدَ لسَلامةَ بنِ جَنْدلٍ يصِفُ فَرَساً : ليس بأسْفى ولا أَقْنى ولا سَغِلٍ يُسْقي دَواء *!قَفِيّ السَّكْنِ مَرْبُوبوإنَّما جُعِلَ اللَّبَنُ دَواءً لأنَّهم يُضَمِّرُونَ الخَيْلَ لسَقْي اللَّبَنِ والحَنْذ ، انتَهَى . ورَوَى بعضُهم هذا البَيْت يُسْقى دِوَاء ، بكَسْرِ الدالِ ، مَصْدَر دَاوَيْته . وقالَ أَبو عبيدٍ : اللّبَن ليسَ باسْمِ *!القَفِيِّ ، ولكنَّه كانَ رُفِعَ لإنْسانٍ خُصَّ به يقولُ فآثَرْت به الفَرَسَ . وقالَ اللّيْثُ : قَفِيُّ السَّكْنِ : ضَيْفُ أَهْلِ البَيْتِ . ( *!وأَقْفَى : أَكَلَها ) ، أَي القَفِيَّة ( و ) *!القَفِيُّ : ( خِيرَتُكَ مِن إخْوانِكِ ، أَو المُتَّهَمُ منهم ؛ ضِدٌّ . ( *!وتَقَفَّى به ) : ) أي ( تَحَفَّى ) به ؛ ( والاسْمُ : *!القَفاوَةُ ) ، بالفَتْحِ . ( *!واقْتَفَى به : اخْتَصَ ) ، أَي خَصَّ نَفْسَه به ؛ قالَ الشاعِرُ : ولا أَتَحَرَّى وِدَّ مَنْ لا يَوَدُّني ولا *!أَقْتَفِي بالزادِ دُونَ زَمِيلِي ( و ) *!اقْتَفَى ( الشَّيءَ اخْتَارَهُ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ ومنه المُقْتَفى للمُخْتار . ( *!والتَّقافِي : البُهْتانُ ) يَرْمِي به الرَّجلُ صاحِبَه ؛ عن أبي عُبيدٍ . ( *!والقَفا ، أَو قَفا آدَمَ : جبلٌ ) قرْبَ عُكاظ لبَني هلالِ بنِ عامِرٍ . ونَصُّ التكْمِلَةِ : *!والقَفا : جَبَلٌ يقالُ له قَفا آُّدَمَ . ( *!والقَفْوُ : ع . ( *!والقُفْيَةُ ، بالضَّمِّ : زُبْيَةٌ الصَّائِدِ ) . ( وقال اللَّحْياني : هي القُفْيَة والغُفْيَةُ . وقيلَ : هي كالزّبْيةِ إلاَّ أنَّ فَوْقَها شَجَراً . ( *!والقَفْوُ : وَهَجٌ يَثُورُ عند المَطَرِ ) . ( ونَصُّ المُحْكم : *!القَفْوَةُ : وَهْجةٌ تَثُورُ عنْدَ أَوَّلِ المَطَرِ .
( وعُوَيْفُ *!القَوافِي : شاعِرٌ ) مَشْهُورٌ ، وهو عُوَيْفُ بنُ مُعاوِيَةَ بنِ عقبَةَ بنِ حصْنِ بنِ حذيفَةَ بنِ بَدْرٍ ، وإنَّما لُقِّبَ بذلكَ ( لقَوْلِه : ( سأُكْذِبُ مَنْ قد كانَ يَزْعُمُ أَنَّنِي ( إذا قُلْتُ قَوْلاً لا أُجِيدُ *!القَوافِيا و ) مِن المجازِ : ( رُدَّ ) فلانٌ ( *!قَفاً ، أَو على *!قَفاهُ ) : ) إذا ( هَرِمَ ) ؛ ) نقلَهُ الزَّمَخْشري . وفي المُحْكم : يقالُ للشَّيْخِ إذا كبرَ : رُدَّ على قَفاهُ . وفي التّهذيب : إذا هَرِمَ رُدَّ *!قَفاً ؛ وأَنْشَدَ : إن تَلْقَ رَيْبَ المَنايا أَو تُرَدَّ قَفاً لا أَبْكِ مِنْكَ على دِينٍ ولا حَسَبِ وممَّا يُسْتدركُ عليه : قَفَيْتُه : رَمَيْتُه بالزِّنا . ويقالُ : *!قَفاً *!وَقَفَوان ، ولم يُسْمَع قَفَيانِ ، والتَّصْغيرُ *!قُفَيَّة . وقالَ أَبو حاتِمٍ : أَنْشَدَنا الأصْمعي : وهل علمت يا *!قُفَيُّ التنقله ؟ فقُلْتُ له : أينَ التَّأْنِيثُ ؟ هلاَّ قالَ : يا قُفَيَّة ؟ فقالَ : إنَّ هذا الرَّجْزَ ليسَ بقدِيمٍ كأنَّه يقولُ : هو مِن كَلامِ المُولّدِين ؛ نقلَهُ أبو عليَ القالِي . وفي حديثِ طَلْحة : ( فوضَعُوا اللُّجَّ على *!قَفَيِّ ) أي السَّيْفَ على *!قَفَايَ ، وهي لُغَةٌ طائيَّةٌ ، يُشَدِّدُونَ ياءَ المُتَكلِّم . وهُم *!قَفَا الأكَمةِ *!وبقَفاها : أَي بظَهْرِها . ورَكِبْتُ *!قَفَا الجَبَلِ *!وقافِيَتَه . وجِئْتُ مِن *!قافِيَةِ الجَبَلِ . وفي حديثِ عُمَر : كتبَ إليه صَحِيفَة
فيها : فما قُلُصٌ وُجِدْنَ مُعَقَّلاتِ *!قَفَا سَلْعٍ بمُخْتَلَفِ التِّجارِأَي وَراء سَلْعٍ وخَلْفه . *!والقَفْوُ : البُهْتانُ . *!واسْتَقْفاهُ : *!قَفَا أَثَرَهُ ليَسْلُبَه ، عن الحوفي . *!وقَفَّى عليه *!تَقْفِيَةً : أَتَى ؛ قالَ ابنُ مُقْبل : كَمْ دُونَها من فَلاةٍ ذاتِ مُطَّرَدٍ *!قَفَّى عليها سَرابٌ راسِبٌ جارِيأَي أَتَى عليها وغَشِيَها . وقالَ ابنُ الأعْرابي : قَفَّى عليه : ذَهَبَ به ؛ وأَنْشَدَ : ومَأْرِبُ قَفَّى عليه العَرِمْ والاسْمُ *!القِفْوَةُ ؛ ومنه الكَلامُ المُقَفَّى . وفي الحديثِ : ( لي خَمْسةُ أَسْماء منها كذا وأَنا *!المُقَفِّي ) . وفي حديثٍ آخر : ( وأَنا العاقِبُ ) . قالَ شمِرٌ : المُقَفِّي نحْو العاقب وهو المُوَلِّي الذَّاهِبُ . يقالُ : *!قَفَّى عليه : أي ذَهَبَ ؛ فكأَنَّ المَعْنى أَنَّهُ آخِرُ الأنْبياء . وقيلَ : *!المُقَفِّي المُتَّبع للنَّبِيِّين . *!وقَفَّى الرَّجلُ ذَهَبَ مُوَلِّياً ، أَي أَعْطَاهُ *!قَفاهُ ؛ وقولُ ابنِ أَحْمر : لا *!تَقْتَفي بهمُ الشمالُ إذا هَبَّتْ ولا آفاقُها الغُبْرُأي لا تُقِيمُ الشّمال عليهم ، يُريدُ تُجاوُزَهم إلى غيرِهم لخِصْبِهم وكثْرَةِ خَيْرِهم . *!والقَفِيَّةُ المُختارُ .
*!وقَفَّيْتُ الشِّعْرَ *!تَقْفِيَةً : أَي جَعَلْت له *!قافِيَةً . *!والقَفِيُّ : القاذِفُ . *!والقَفَاوَةُ : الأَثَرَةُ ؛ قالَ الكُمَيْت : وباتَ وَلِيدُ الحَيِّ طَيَّانَ ساغِباً وكاعِبُهم ذاتُ *!القَفاوَةِ أَسْغَبُوقيلَ : هو حسْنُ الغِذاءِ . وهو *!مُقْتَفًى به : إذا كانَ مُكْرَماً . *!وأَقْفاهُ : أَعْطاهُ القَفاوَةَ ؛ قالَ الشاعرُ : *!وتُقْفِي وَلِيدَ الحَيِّ إن كانَ جائِعا وتُحْسِبُه إن كان ليسَ بجائِعِأَي تُعطيه حتى يقول حَسْبي . *!والقَفِيَّةُ : الطَّعامُ يُخَصُّ به الرَّجُل . *!وتَقفَّاهُ : اخْتَارَهُ . *!وتَقَفَّى التَّثنِيَة أَو الأَكَمَة : رَكِبَ قَفاهَا . *!والقفيةُ : القَذِيفَةُ . *!والقِفْوَةُ : ما اخْتَرْت من شيءٍ . وهو *!قِفْوَتي : أَي خِيرَتي ممَّنْ أُوثِره . وأَيْضاً تُهَمَتي ، كأَنَّه مِن الأضْدادِ . وقالَ بعضُهم : قِرْفتي . وقالَ أَبُو عَمْرٍ و : *!القَفْو أَن يُصِيبَ النَّبتَ المَطَرُ ثم يَرْكبه التُّراب فيَفْسُد ؛ وهَمَزَه أَبو زَيْدٍ . وقالَ أَبو زيْدٍ : قَفِيَتِ الأرضُ قَفا إذا مُطِرَتْ وفيها نَبْت فجعلَ المطَرُ على النَّبْتِ الغُبارَ فلا تأْكُلُه الماشِيَةُ حتى يَجْلُوه النَّدَى . قالَ الأزْهرِي : وسمِعْتُ بعضَ العَرَبِ يقولُ : *!قُفِيَ العُشْب فهو *!مَقْفُوٌّ ، وقد *!قَفاهُ السَّيْلُ ، وكَذلكَ إذا حَمَل الماءُ التُّرابَ عليه فصارَ مُوبئاً .
*!والقِفْيَةُ ، بالكسْرِ العَيْبُ ؛ عن كُراعٍ . *!والقَفِيَّةُ : الناحِيَةُ ؛ عن ابنِ الأعْرابي ؛ وأَنْشَدَ : فأَقْبَلْتُ حتى كنتُ عند *!قَفِيَّةٍ من الجالِ والأنْفاسُ مِنِّي أَصُونُهاأَي في ناحِيَةٍ مِن الجالِ . *!والقفيانِ ، كعليان : موضِعٌ . ويقالُ في تَثْنِيَة *!قَفاً *!قَفَوان . قالَ أَبو الهَيْثم : ولم أَسْمَعْ قَفَيانِ . *!وقَفَا اللَّهُ أَثَرَه : مثْلُ عَفا . *!وقَفى عليهم الخيالُ إذا ماتُوا .
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR851 harf١
1 قَفَا أَثَرَهُ ذ and اـِتْرَهُ He followed his track, or footsteps; tracked him. (S, Msb.) ― -b2- قَفَا فُلَانًا He followed the footsteps of such a one. (TA.) See قَصَّ أَثَرَهُ, which signifies the same, for a better explanation. See also قَفَوَتُ أَثَرَهُ.
قَفًا
قَفًا ذ The back of the neck. (S, Msb, K.) ― -b2- عَيْنَاهُ فِى قَفَاهُ is said of him who is put to flight. because he looks
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR247 harfقَفَا
قَفَا U ( n. ac. قَفْو 1 , قُفُوّ 27 ),
a. Followed.
b. Effaced, wiped out ( the traces of ).
c. Accused, upbraided, railed at.
d. [ acc. & Bi ], Ascribed, attributed to.
e. I ( n. ac.
قَفْي
قَفْي [ 1 ] ),
a. Struck on the neck.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok30.763 harfقفو
قََفَا - يَقْفُو - قَفَّى - يُقَفِّي
قََفَا - يَقْفُو + كائن + كائناً أو شيئاً: يقتفي أثره: يتبع ويسير على خطاه وهديه: يتبين ويتتبع أثره في المشي، أو طريقته في الفعل، ثم يمشي ويسير على طريقته وخطا سيره
قَفَّى - يُقَفِّي: على وزن " فـَعَّل " من " قََفَا - يَقْفُو ": جعله " يَقْفُو " آخر: جعله يسير على خطاه وهديه
قََفَّى - يُقَفِّي + كائن
Mücavir kökler50 mücavir (65 toplam)
- عيسى
3 ortak ayet · İsa
- مريم
3 ortak ayet · Meryem
- نجل
2 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- بنو
3 ortak ayet · Oğullar
- أثر
2 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
- أتي
3 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- بدع
1 ortak ayet · Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş
- أيد
1 ortak ayet · Yed el veya kol demektir
- رعي
1 ortak ayet · Otlak yerdir
- قدس
1 ortak ayet · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
- رهب
1 ortak ayet · Cübbe demektir
- رأف
1 ortak ayet · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
Geçtiği ayetler(4)
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ …
Ve arkasından gönderdikAndolsun ki, biz Musa’ya kitab verdik. Ondan sonra da birbiri ardınca peygamberler gönderdik. Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik. Ve onu ruh’ül-Kudüs ile destekledik. Demek, bir peygamber size ne zaman gönüllerinizin hoşlanmadığı bir şeyi getirirse, kibirlenmek isteyeceksiniz de; kimini yalanlayarak, kimini de öldüreceksiniz öyle mi?
وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ …
Arkasından gönderdikVe onların izinden Meryem oğlu İsa’yı, önündeki Tevrat’ı doğrulayıcı olarak gönderdik. Ve ona İncil’i verdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendinden önceki Tevrat’ı doğrulayıcı, hidayet ve müttakiler için bir öğüt olarak.
ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ …
Ve arkasından gönderdikSonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قفو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | تبع, اثر, خلف |
| Zıt Kök | قدم |
| Çekirdek Özet 1 | Boynun arka kısmı, ense; bir şeyin ardından gitme ve ayak izini takip etme |
| Çekirdek Özet 2 | Vahiyle gelen elçilerin birbirinin ardınca gönderilmesi ve delilsiz bilginin ardına düşülmemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Süreklilik arz eden metodik ardıllık ve bilgiye dayalı takip esası |
| Kritik Hata Riski | Âyetteki ardıllığı kopuk bir tarihsel sıralama, takibi ise sadece fiziksel yürüme sanarak epistemolojik sorumluluğu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قف | Sınırda durma, kapanma, arkada kalma ve geçit vermeme; nitekim قفل kökünde de bir şeyi kilitleyip arkada bırakma ve geçişi engelleme anlamı esastır | و | Çekirdekteki sınırlanmış arka nokta imgesine hareket ve yönelim kazandırarak birinin arkasından yürüme, izini adım adım sürme ve art arda dizilme boyutu eklemiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Arka sınır hattını ve odak noktasını belirler |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Belirlenen sınırın hemen kenarından dışa doğru yönelmeyi ve irtibatı simgeler |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Öndeki ile arkadakini birbirine bağlayarak zincirleme bir takip oluşturur |
| قفو | Belirlenmiş arka sınır noktasından itibaren öndekine tutunarak onun izi boyunca kesintisiz şekilde ilerleme hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Başın ve boynun arka tarafı, ense (el-kafâ); bedenin arkada kalan yönü üzerinden bir canlının ayak izine basarak onu arkasından takip etmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rimme bir beytinde kum fırtınalarının ardı sıra gidişi bu kökten türeyen fiille tasvir etmiştir: عواسف الرمل يستقفي تواليها / مستبشر بفراق الحي غريد |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin arkasından kusurunu araştırıp çirkin söz söylemek ve asılsız isnatta bulunmak; hadiste haksız suçlamayı ifade etmek üzere şu ibare nakledilmiştir: من قفا مؤمنا بما ليس فيه وقفه الله في ردغة الخبال |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Asāsü’l-Belāġa, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça قفو kökü, Sami dil ailesinde arka taraf, ense, eğilme ve bir sınırın ardından gelme semantik alanı içinde yer alır. İbranicede k-p-h / q-p-h kök ailesindeki bükülme, arkaya doğru yönelme ve toplanma anlamları ile Süryanicede qpā (ardında durmak, büzülmek, toplanmak) biçimleri ortak morfolojik mirasa işaret eder. Kökün en somut merkezi olan Arapça el-kafâ (ense, boynun arkası), somut bir anatomik addan soyut eylemsel bir boyuta genişleyerek bir izi arkasından takip etme, birinin adımlarını izleme ve peş peşe gönderme fiillerine kaynaklık etmiştir. Bu anlam kayması, bedensel yön göstericisinin zaman ve eylem düzleminde ardıllık bildiren bir kavrama dönüşmesiyle gerçekleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ense ve arka yön anlamındaki isimden iz sürme fiili türetilmiştir | Somut ense anlamı, öndekinin izini adım adım takip etme ve birbiri ardınca dizilme fiiline dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice arka taraf, bükülme ve toplanma kökleri | Arka sınır ve takip ilişkisi merkezi Sami katmanında korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı ailelerle doğrudan ve kurallı bir ses denkleşmesi tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قفو | Anlamlı | Ense, iz sürmek, art arda göndermek | Bir şeyin arkasından gitmek veya peş peşe ulaştırmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| قوف | Anlamlı | İz sürmek, ayak izinden teşhis etmek | Çölde ayak izlerini takip ederek nesep veya yön bulma sanatı | Ortak semantik çekirdek; Kur'an'da geçmez |
| فقو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilişiyle müstakil bir kök oluşmamıştır | Kitābü'l-Ayn kaydında yer almaz |
| فوق | Anlamlı | Üst, yukarıda bulunmak, galip gelmek | Dikey eksende üstte olma ve hiyerarşik öncelik | Kur'an'da geçer |
| وقف | Anlamlı | Ayakta durmak, hareketsiz kalmak, tutmak | Bir sınır çizgisine gelip hareketi kesmek | Çekirdeğin durdurma boyutudur; Kur'an'da geçer |
| وفق | Anlamlı | Uyum sağlamak, denk gelmek, uyuşmak | İki parçanın birbiriyle örtüşmesi ve denk düşmesi | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قفو | Merkez | Ardıllık ve iz takibi | Birinin tam arkasından, ayak izini adım adım izleyerek ve ona dayanarak gitmek | Fiziksel ense yöneliminden türeyen sıkı takip |
| تبع | Komşu | Tabi olma ve peşinden gitme | Genel anlamda arkadan gelmeyi ve emre uymayı ifade eder; iz sürme şartı içermez | Boyun eğme ve eşlik etme yönü baskındır |
| اثر | Komşu | İz bırakma ve izin peşine düşme | Öndekinin geride bıraktığı belirtiyi, alameti ve kalıntıyı araştırmak | Vurgu izin kendisindedir, doğrudan şahsın arkasında olmaya değil |
| خلف | Komşu | Arkada kalma ve halef olma | Birinin ardından onun yerine geçmeyi veya geride bırakılmayı anlatır | Mekânsal veya zamansal yer alma esastır |
| قدم | Zıt | Öne geçme ve öncülük | Arkada kalmanın ve iz sürmenin aksine önde bulunmak, başı çekmek | Zaman veya mekân bakımından önde oluştur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قفو | Ense; ardınca gitmek, iz sürmek | Bir nesnenin veya şahsın gerisinden ayrılmadan takip etmek | Kesin |
| Latince | sequi, vestigia sequi | Takip etmek, izinden gitmek | Yalnızca peşinden gitmeyi karşılar; ense somutluğunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | follow closely, track, succeed | Yakından takip etmek, iz sürmek, ardılı olmak | Ardıllık ve adımları izleme yönünü verir; iftira nüansını içermez | Güçlü |
| Almanca | nachfolgen, nachspüren | Peşinden gitmek, izini sürmek | Metodik ve adımlı takibi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | emboîter le pas, succéder | Adımlarını takip etmek, yerine gelmek | Tam olarak birinin ayak izine basarak ilerleme nüansını taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَقَفَّيْنَا / قَفَّيْنَا | Elçileri art arda göndermek, vahiy zincirini kesintisiz sürdürmek | Peygamberler tarihinin birbirini onaylayan sürekliliği; Bakara 2:87, Mâide 5:46, Hadîd 57:27 |
| تَقْفُ | Bilgisizce peşine düşmek, kesin delil olmadan hüküm vermek, iftira etmek | Epistemolojik ve ahlaki sorumluluk bağlamı; İsrâ 17:36 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bilgi teorisi ve taklit | Kesin delile dayanmayan inancın ve zanna dayalı taklidin reddedilmesi | Delilsiz kabullerin ardına düşmeme ilkesi |
| Fıkıh | Kazf ve şahitlik hukuku | Bir kimseye zinası isnadıyla iftira atma fiili ve zanla hüküm vermenin yasaklanması | Asılsız iddia ile birinin namusunun arkasından konuşma suçu |
| Tefsir | Nübüvvet zinciri | Peygamberlerin birbirinin şeriatını tasdik ederek art arda gönderilmesi | Vahyin tarihsel sürekliliği ve risalet ardıllığı |
| Hadis | Ahlak ve kıyafe | Müslümanın gıyabında konuşmaktan nehyedilmesi ve ayak izinden nesep çıkarma uygulaması | Gizli kusurların arkasına düşmeme ve fiziki iz sürme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Peygamberlik zinciri | Risalet sürekliliği | Önceki mesajı doğrulayıp tamamlama | Elçilerin keyfî değil, ilahi bir sıralamayla birbirini takip etmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Metodik doğrulama | Zandan kaçınıp kesin delile uyma | Bilgi kaynağı sağlam olmayan teorilerin peşine takılmama | Kesin |
| Siyasi | Yönetim meşruiyeti | Halefiyet ve anayasal takip | İlkelere bağlı ardıllık düzeni | İktidar devrinde keyfilik yerine meşru ilkelerin izlenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa denetimi | Kayıt ve işlem takibi | Şeffaflık ve spekülasyonu önleme | Temelsiz söylentilerle piyasa manipülasyonunun engellenmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Markov zinciri ve yinelemeli ardıllık | Bir sonraki durumun doğrudan bir önceki durumun izini taşıyarak ona eklemlenmesi ve zincirleme bağlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Epistemik sorumluluk ve metodolojik rasyonalizm | Bireyin kesin kanıta dayanmayan yargıları benimsemekten kaçınması ve düşünce zincirini rasyonel temele oturtması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir arkadan yürüme veya kronolojik olarak birinin ardından gelme olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem ilahi vahyin birbirini tasdik eden kurumsal ardıllığını hem de insan aklının delilsiz hiçbir fikrin peşinden sürüklenmemesi gerektiğini bildiren kuşatıcı ilke |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberler arasındaki organik bağı kopuk münferit olaylar gibi görmek veya kulaktan dolma zanları bilgi kabul ederek ahlaki ve hukuki sorumluluktan kaçmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem tarih felsefesini (peygamberlerin birbirinin izini tamamlaması) hem de epistemoloji ahlakını (bilgisiz taklidin ve iftiranın reddi) tek bir kök dinamiğiyle kurduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nübüvvet tarihini özetleyen peygamber kıssalarında ve sorumluluk bilincini organların şahitliğiyle bağlayan ahlak ayetlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin dogmatik bir taklitten ibaret olduğu yanılgısını yıkarak araştırmaya dayalı kesin bilgiyi emreder ve önceki elçilerin öğretilerinin birbirinden kopuk olduğu zannını ortadan kaldırır |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının boyun ve baş arkası, ense bölgesi; bu arka hizada kalarak birinin adımlarını ve izini birebir takip etme eylemi.
- Soyut anlamBir delile, yönteme veya öncüye bağlı kalarak onu adım adım doğrulama; delilsiz hiçbir varsayımın veya iftiranın peşine takılmama disiplini.
- Sistematik karşılıkHem vahiy tarihindeki elçilerin kesintisiz ardıllık zinciri hem de epistemolojik alanda zandan arınmış kesin kanıt takip sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mevcut durumu veya öncü ilkeyi, ise onun ardınca gelen ve onun izine dayanan durumu simgeler. fonksiyonu elçilerin veya adımların birbirine eklemlendiği meşru takip bağıntısıdır. ifadesi her adımda bilgi düzeyinin artmasını veya en azından sıfırdan büyük kesin bir bilgiye dayanmasını şart koşar. ise bilginin sıfır olduğu () durumda herhangi bir kabulün veya yargının () geçerlilik değerinin sıfır olduğunu, yani hakkında kesin bilgi bulunmayan şeyin ardına düşülemeyeceğini sembolize eder.