قنط
ق - ن - ط
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
“Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan, hareketsiz hale gelen kan manalarındadır. Sonra “re” “ne”ye dönüşerek “kunut” sessizce durup, dinlemeye geçme demektir. Kanet(tı) kunut(te)’dan dönüşmüştür. Kanet katılaşmış kan demektir. Te’lki olan sessiz durup kulak vermek, Tı’lı ise ümidini kesip cabadan vazgeçerek dona kalmaktır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan, hareketsiz hale gelen kan manalarındadır. Sonra “re” “ne”ye dönüşerek “kunut” sessizce durup, dinlemeye geçme demektir. Kanet(tı) kunut(te)’dan dönüşmüştür. Kanet katılaşmış kan demektir. Te’lki olan sessiz durup kulak vermek, Tı’lı ise ümidini kesip cabadan vazgeçerek dona kalmaktır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.009 harfالقاف والطاء والنون معهما
ق ط ن، ن ط ق، ن ق ط، ق ن ط مستعملات قطن: قَطَنٌ: اسم جبل لعبس.
والقَطَنُ: الموضع من الثبج والعجز.
والقِِطانُ: شجار الهودج، والجميع: القُطُنُ، قال لبيد:
فتكنسوا قُطُناً تصير خيامها
والقُطنُ يجوز تثقيل كما قال:
قُطُنَّةٌ من أجودِ القُطْنُنِّ
والقَيطونُ: المخدع في لغة البربر ومصر.
وبزر قَطُونا لأهل العراق يستشفى بها.
والقُطُونُ: الإقامة.
ومجاور مكة: قاطِنوها وقُطّانُها،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR241 harfالقُنوطُ: اليأسُ. وقد قَنَطَ يقْنِطُ قُنوطاً وكذلك قَنَطَ يَقْنُطُ، فهو قانِطٌ. وفيه لغةٌ ثالثة قَنِطَ يَقْنَطُ قَنَطاً وقَناطَةً فهو قَنِطٌ. وأمَّا قنَط يَقْنَطُ بالفتح فيهما، وقَنِطَ يَقْنِطُ بالكسر فيهما، فإنَّما هو على الجمع بين اللغتين.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.065 harfق ط ن
قطن ، قنط ، نطق ، نقط : مستعملة .
قطن : أخبرني المُنْذري عن أبي العباسِ أنّه قال : القُطْنِيَّةُ : الثياب ، والقطنية : الحُبُوبُ الَّتي تَخْرُجُ من الأرْض .
ويقالُ : لهَا : قِطْنِيّةٌ ، مثلُ : لُجِّيَ ولجِّي ، قالَ وإنما سُمِيْتِ الحبُوبُ : قطْنيةً : لأنها تُزْرَعُ في الصْيفِ ، وتُدْرَكُ في آخرِ وَقتِ الحَرِّ .
وقيلَ : سُمِّيَتْ : قُطْنيةٌ : لأنَّ مَخَارِجَها من الأَرْضِ ، مثلُ مخارجِ
ق ط ن قطن ، قنط ، نطق ، نقط : مستعملة . قطن : أخبرني المُنْذري عن أبي العباسِ أنّه قال : القُطْنِيَّةُ : الثياب ، والقطنية : الحُبُوبُ الَّتي تَخْرُجُ من الأرْض . ويقالُ : لهَا : قِطْنِيّةٌ ، مثلُ : لُجِّيَ ولجِّي ، قالَ وإنما سُمِيْتِ الحبُوبُ : قطْنيةً : لأنها تُزْرَعُ في الصْيفِ ، وتُدْرَكُ في آخرِ وَقتِ الحَرِّ . وقيلَ : سُمِّيَتْ : قُطْنيةٌ : لأنَّ مَخَارِجَها من الأَرْضِ ، مثلُ مخارجِ الثيابِ القُطْنيةِ . وقال أبو معاذٍ . القَطَانِيُّ : الْخِلْفُ وَخُضَرُ الصَّيْفِ . وقالَ شَمِرٌ : القُطْنِيَةُ : اسمٌ لهذِه الحُبوبِ التي تُطْبَخُ . قال الأزهريُّ : هِيَ مثلُ العَدَسِ والخُلَّرِ : وهو الماشُ والفولُ والدَّجْرِ : وهو اللّوبِياءُ ، والحِمَّص وما شَاكَلَها مما ( يُختَبَزُ ) ، وَيُقتَاتُ ، سَمّاهَا الشَّافِعيّ كلها : قِطنِيّةَ ، فيما أخبرني عبدُ الملكِ عنِ الرّبيع عَنْهُ ، وهو قولُ مالِكٍ بنِ أنسٍ ( قال الشافعيُّ : تُؤْخَذُ الزكاةُ من الحِنْطَةِ والشّعير والدُّخَّنِ وَالسُّلْتِ ، والقِطْنية كلّها ، حِمَّصِها وعَدَسِها وَفُولها ودَجْرِها ، لأنّ هذا كلَّه يُؤْكلُ مَسْلوقاً وطَبيخاً وَيَزْرَعُهُ الآدَمِيُّونَ . ( قال ابنُ الأنباريّ : من العَرَبِ من يَقُولُ : ( قَطْنَ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) ، و ( قَطْن عَبْدِ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) ، فيزيدُ ( نُوناً ) على : قَطْ عَبْدَ الله دِرْهَمٌ وينصِبُ بها وَيَخْفِضُ ويُضيفُ إلى نفسِهِ ، فيقولُ ( قَطْنِي ) ، ولم يُحْكَ ذلكَ في ( قَدْ ) ، والقياسُ فيهما واحِدٌ . قالَ : وقولهُمْ : لا تَقُلْ إلاَّ كَذَا وكذا قَطْ ، معناه : حَسْبُ . وطاؤُها ساكِنَةٌ : لأنّها بمنْزِلِةِ : ( هَلْ وَبَلْ وَأَجَلْ ) وكذلِكَ قَدْ يُقَالُ ( قَدْ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) . ومعناه : ( قَطْ عَبْدَ اللهاِ دِرْهَمٌ ) . أي يكفي عبدَ اللهاِ دِرْهَمٌ . أبو عُبَيْدٍ عن الأصمعي : قَطَنُ الطائِرِ ، أصلُ ذَنَبِهِ . وفي الحديث : ( أَنَّ آمِنَةَ لمّا حَمَلَتْ بالنبي ( صلى الله عليه وسلم ) قَالَتْ : ما وَجَدْته في القَطَنِ والثُّنَّةِ ، ولكنّى كنتُ أجدُهُ في كَبِدي ) . فالقَطَنُ : أَسْفَلُ الظَّهْرِ وَالثَّنَّةُ : أسْفَلُ البَطْنِ . وقال الليثُ : القَطَنُ : الموضِعُ العَرِيضُ بَيْنَ الثَّبَجِ والعَجُزِ . قال رُؤْبَة : فلا وَرَبِّ الفَاطِناتِ القُطّنِ وقد قَطَن يقطُنُ قُطوناً . وقال الليثُ : القَطِينُ كَالخَلِيطِ ، لَفْظُ الواحِدِ والجَمِيعُ فيهِ : سَواءٌ . قالَ . والقطينُ . تُبَّاعُ المَلِكِ ، وَمَمَالِيكُهُ . عمرو عن أبيهِ : القَطِينُ : أَهل الدَّارِ ، والقَطِينُ : الحَشَمُ الأَحرارُ ، والقَطينُ : الحَشَم المَمَالِيكُ . والقَطِينُ : المُقِيمُونَ في الموضِعِ ، لا يكادُونَ يَبْرَحُونَهُ . وقالَ ابنُ دُريدِ : قَطِينُ الرُّجلِ : حَشمُه وخَدَمُهُ ، وإذا قالَ الشاعِرُ : ( خَفَّ القَطِينُ . . ) فهمُ القَوْمُ القَاطِنُونَ ، أَيْ : المُقِيمُونَ . . وروُي عن سلمانَ الفارسي رَحِمَهُ الله أنه قالَ : ( كُنْتُ رَجلاً من المَجُوسِ . وكُنْتُ قَطِنَ النارِ الَّذي يُوقِدُهَا ) . قال شَمر : قَطِن النَّار : خادِمُها ، وخازِنُها : ويجوز أنه كانَ مُقيماً عَلَيها ، رواهُ ( قَطِنَ . . ) بكسرِ الطاء . قالَ : وقَطَن يقطُنُ ، إذا خَدَم : قال جرير : لو شِئْتُ ساقَكُم إليَّ قَطيناً ابنُ السِّكيتِ : القَطِينُ : الإماءُ . والقَطِينُ : السُّكّانُ في الدَّارِ . والقَاطِنُ : المُقيمُ بالمكانِ ، وجمعُهُ القُطّانُ . قال : والقَطِنَةُ : هي ذاتُ الأطباقِ الَّتي تَكونُ مع الكَرِشِ ، وهيَ ذاتُ الأطْباقِ التي تَكُونُ مع الكَرِشِ ، وهي الفَحِثُ أيْضاً . قال ابنُ السّكّيتِ : القطن : ما بَيْنَ الوَرِكَيْنِ ، وَالقَطْنُ : في معنى ( حَسْبُ ) يُقَالُ : قطْنِي مِنْ كَذَا وكَذَا ، وأنشد : امتلأ الحَوْضُ وَقَالَ : قَطْنِي سَلاَّ رُوَيْداً قَدْ مَلأَتَ بَطْني وقال الليث : قال أبو الدُّقَيش : القِطَانُ : شِجَارُ الهَوْدَجِ ، وجمعُه : قُطُنٌ ، قال لبيد : فَتَكَنَّسُوا قُطُناً تَصِرُّ خِبَامُهَا قلتُ : وقالَ غيرُه في قولِهِ : ( قُطناً ) . أيْ : ثِيابَ قُطْن . يُقالُ : قُطْنٌ وقُطُنٌ وقُطُنٌّ . وأنْشَدَني الإياديّ : جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنْ الوَحْشَنِّ وَلاَ مِنَ السُّودِ القِصَارِ الجنِّ قُطُنّةٌ مِنْ أَحْسَنِ القُطُنِّ الليثُ يُقالُ للكَرْمِ ، إذا بَدَتْ زمعاتُهُ : قَدْ عَطَّبَ وقَطَّنَ . قالَ : والقَيْطُونُ ، هو المَخْدَعُ بلغة أَهْلِ مِصْرَ وَبَرْبَرَ قالَ : وَحَبَّةٌ يَسْتَشْفى بِها ، يُسَمِّيها أهلُ العِراقِ : ( بَزْرَقَطُونَا ) . قلتُ : وَسَأَلْتُ عَنْها البَحْرانِيّينَ ؟ فَقَالُوا : هِيَ عِنْدَنا ، تُسَمّى : ( حبَّ الذرّقَةِ ) ، ( وهي الاسْفِيُوشْ ) مُعَرَّبٌ . وقال أبو زيد : القُطُونُ : الإقَامَةُ . ومُجاوِرُو مَكَّةَ : قُطّانُها ، وحَمَامُ مَكَّةَ ، يُقَالُ لها : قُواطِنُ مَكَّة . واليَقْطِينُ : شَجَرةُ القَرْعِ ، قالَ الله تَعَالى : ( ) وَهُوَ سَقِيمٌ وَأَنبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً ) ( الصافات : 146 ) . قالَ الفَرَّاءُ : قِيلَ ، عِنْدَ ابنِ عَباسٍ : هو وَرَقَ القَرْعِ ، فَقالَ : وما جَعَلَ القَرْعَ ، مِنْ بَيْنِ الشَّجَرِ يَقْطِينَا ؟ كلُّ وَرَقَةٍ اتّسَعَتْ وَسَتَرَتْ فهي يَقْطِينٌ . وقال ابنُ مَسْعُودٍ : هُو القرْعُ . وقال مُجَاهِدُ كلُّ شَيْء ذَهَبَ بسْطَاً في الأرْضِ : يَقْطِينُ ، ونَحْوَ ذلكَ قال الكَلِبيُّ ، قالَ : ومنهُ القَرعُ والبِّطِّيخُ والقِثّاءُ والشِّرْيانُ . قال سَعِيدٌ بنُ جُبَيْرٍ : كلُّ شَيْءٍ يَنْبُتُ ثم يَمُوتُ عَنْ عامِهِ ، فهو يَقْطِينُ : قال ابنُ السِّكِّيتِ هي القَطِنَةُ : الَّتي تكونُ مَعَ الكَرِشِ ، فهيَ ذَواتُ الأَطْبَاقِ . قال : وهي النَّقِمَةُ والمَعِدَةُ والكَلِمَةُ والسَّفِلَةُ . قال أبو العَبّاسِ : القَطِنَةُ : وهي الرُّمانَةُ في جَوْفِ البَقَرةِ . . قال ابنُ دُرَيْدٍ : قَطِنَةُ البَعِيرِ ، التي يُسَمِّيها العَامَّةُ : الرُّمَّانَةَ وهي أيضاً لَقَّاطَةُ الحَصَا . نطق : قال الليث : يُقَالُ : نَطَقَ النّاطِق يَنْطِقُ نُطْقاً ، وَإِنّه لمِنْطِيقٌ بَلِيغٌ ، قالَ : وَكتابٌ ناطِقٌ بَيِّنٌ وقالَ لبيد : أَوْ مُذْهَبٌ جُدَدٌ عَلَى أَلواحِهِ النَّاطِقُ المَبْرُوزُ والمَخْتُومُ قال : وكلامُ كُلِّ شَيْءٍ مَنْطِقُهُ ، ومنه قولُ الله جلّ وعزّ : ( النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ ) ( النمل : 16 ) . قال : والمِنْطقُ : كلُّ شَيءٍ شَدَدْتَ بهِ وَسَطكَ . والمِنْطَقَةُ : اسم خَاصٌّ . والنِّطاقُ شِبْهُ إِزَارٍ ، فيه تِكَّةٌ ، كانَتِ المَرْأَةُ تَنْتَطِقُ بِهِ . وإذا بَلغَ المَاءُ النِصْفَ منَ الشجَرَةِ ، والأكَمَةِ ، يقالُ ، نَطَّقَها . أبو عُبيد عن أبي زيادٍ الكِلابيّ ، قالَ : النِطاقُ أَنْ تَأخُذُ المَرأةُ ثوباً فَتَلْبسَه ثُمَّ تشد وسَطَها بِحَبْلٍ ، ثم تُرْسِل الأَعلَى على الأسْفَلِ . وقالتْ عائِشَةُ في نِساء الأنْصَار : فعَمَدْنَ إلى حُجَزِ ، أو حُجُوزِ مَنَاطِقِهنَّ ، فَشَقَقْنَها وَسَوَّيْنَ مِنْهَا خُمُراً ، حينَ أَنْزَلَ الله جلّ وعزّ ) وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ ) ( النور : 31 ) . المَناطِقُ : واحدُها مِنْطَقٌ ، وهو النِّطاقُ الَّذِي وَصَفَهُ أبو زِيادٍ الكِلابيّ . يقالُ ، مِنْطَقٌ ونِطاقُ ، كما يُقالُ ، مِئْزَرٌ وإِزَارٌ ومِلْحَفُ ولِحَافٌ وَمِسْرَدٌ وَسِرَادٌ ، وَقَدْ تَنَطَّقَتِ المَرْأَةُ : إذا شَدَّتْ نِطَاقَها عَلَى وَسَطِهَا ، وَأَنَشدَ ابنُ الأعرابيّ يصف امرأة ) : تَغْتَالُ عَرْضَ النُّقْبَةِ المُذَالَةْ ولم تَنَطَّقْهَا عَلَى غِلاَلَهْ وقال شمر ، في قولِ جَرِيرٍ : والتَّغْلِبيونَ بِئْس الفَحْلُ قَحْلُهُمُ قِدْماً وأُمُّهُمُ زَلاَّءُ مِنْطِيْقُ تَحْتَ المَناطِقِ أَسْتاهٌ مُصَلّبَةٌ مِثْلَ الدَّوَا مَسَّها الأقلاَمُ واللِّيْقُ قال شعر ، مِنْطيقٌ : تأتزر بِحَشِيَّةِ تُعَظِمُ بِهَا عَجِيزَتَها . قالَ ، وقالَ بعضُهُم ، النِّطاقُ ، الإزَارُ الَّذي يُثْنى والمِنْطَق ، ما جُعِلَ فيهِ من خَيْطٍ أَوْ غَيْرِهِ وَأَنشَدَ : تَنْبو المَنَاطِقُ عَنْ جُنُوبِهِمُ وَأَسِنَّةُ الخَطِّي ما تَنْبُو وَصَفَ قَوْماً بِعِظَمِ البُطُونِ والجنوب والرَّخَاوةِ قالَ : وقَدْ يكونُ النِّطاقُ والمِنْطَقُ ، بمعنى واحدٍ مثلَ ، الإزَارِ والمِئْزَرِ . وسُمِّيَتْ أَسماءُ بنتُ أبي بَكْرِ رَضِيَ الله عَنْهمُا ذاتَ النِّطَاقَيْنِ لأنَّهَا كَانَتْ تُطَارِقُ نِطَاقاً عَلَى نِطَاقٍ ، وقيل : إنَّهُ كَانَ لهَا نِطَاقَانِ تَلْبَسُ أحدَهُما وَتَحْمِلُ في الآخَرِ الزَّادَ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأبي بكر رضي الله عنه وهما في الغارِ ، وهذا أصحُّ القَوْلَينِ . وروَى الزُّهري عن عُرْوَةَ عن عائِشَة : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما خَرَجَ مع أبي بَكْرٍ مُهَاجِرَيْنِ ؛ صَنَعْنا لَهُما سُفْرَةً في جِرَابٍ ، فَقَطَعتْ أسماءُ بنتُ أبي بَكْرٍ من نِطاقِها ، وأوْكَت بهِ الجِرَابَ ؛ فلذلكَ كَانَتْ تُسَمى : ذاتَ النِّطاقَيْنِ . حَدَّثَنَا السَّعْدِي عَنِ الرَّمادِيّ عن عبدِ الرّزاقِ عنَ مَعْمَرٍ عنِ الزُّهْري وهذا هو الصحيح . ويُقَالُ ، تَنَطَّقَ بالمِنْطَقَةِ ، وانْتَطَقَ بِها ، ومنْهُ قولُ خداشٍ بنِ زهيرٍ : وأَبْرَحُ ما أَدَامَ الله قَوْمِي بِحَمْدِ اللَّهِ مُنْتَطقاً مُجِيداً في قولهِ : مُنْتَطِقَاً ؛ قَوْلاَنِ : أحدُهُما ، مُجْتَنِباً إليَّ فَرَساً . والآخَرُ ، شَادّاً إليَّ إزَارِي إلى دِرْعِي . ويُقالُ : انْتَطَق فُلانٌ فَرَسَهُ : إذا قادَهُ ، قَالَهُ المَازِنُّي . ثعلبٌ عنِ ابْنِ الأَعْرابيِّ في قَوْلِهِمْ ( مالَهُمْ صَامِت ولا نَاطِقٌ ) . فالصّامِت ، الذهب والفِضَّةُ والجَوْهَرُ ، والنّاطِقُ : الحَيَوانُ . وقالَ الأصمَعيُّ : النَّاطقُ : الحَيَوانُ مِنَ الرَّقيقِ وغيره سمي نَاطِقاً ؛ لِصَوْتِهِ وَصَوْتُ كلّ شَيْءٍ مَنْطِقُهُ وَنُطْقُهُ . قنط : قالَ الله تعالى : ( قَالَ وَمَن يَقْنِطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّآلُّونَ ) وَقُرِىء ؛ ) قَالَ وَمَن يَقْنَطُ ( فمن قرأ ( يَقْنِطُ ) قال : قَنَطَ في الماضي ، ومن قَرأَ ، ) يَقْنَطُ ( قالَ : قَنِط . قالَ الأزْهَريّ ، وهما لُغَتَانِ جَيّدَتَانِ ، قَنِطَ يقْنَط ، وقَنَط ، يَقْنِطُ قنُوطاً ، في اللُّغَتَينِ ، قالَ ذلك أبو عَمْرٍ و بن العَلاَء . قال الليث : القُنُوطُ : الإيَاسُ من الُخَيْرِ ، ويُقالُ : شَرُّ النَّاسِ الذين يَقَنِّطُون الناسَ من رحمةِ الله ، أي : يُؤَيِّسُونَهُم . نقط : قال الليث : يُقالُ : نَقَطَ النَّاقِطُ الكِتَابَ : يَنْقُطُهُ نَقْطاً والنُّقْطةُ : الإسْمُ . والنَّقْطَةُ : فَعْلَة واحِدَة . وَيُقالُ : نَقَّطَ ثوبَهُ بالمِدادِ والزَّعْفَرانِ ، تَنْقِيطاً ثعلبُ عنِ ابن الأعْرابي ، قالَ : ما بَقِي من أموالِهم إلا النُّقْطَةُ ، وهي قِطْعَة من نَخْلٍ هَاهُنا وقطعة من زَرْغٍ هَاهُنا .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.570 harf(باب القاف والنون وما يثلثهما)
(قنا) القاف والنون والحرف المعتلُّ أصلان يدلُّ أحدهُما على ملازمة ومُخالَطَة، والآخرَ على ارتفاعٍ في شيء.
فالأوَّلُ قولهم: قاناه، إذا خالَطَه، كاللَّونِ يُقانِي لوناً آخرَ غيرَه. وقال الأصمعيّ: قانيتُ الشَّيءَ: خَلَطته. قال امرؤ القيس:
كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])ومن ذلك قولهم: ما يُعَانِيني هذا، أي ما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR318 harf- القنوط: اليأس من الخير. يقال: قنط يقنط قنوطا، وقنط يقنط (انظر: الأفعال 2/117). قال تعالى: ﴿فلا تكن من القانطين﴾ [الحجر/55]، قال: ﴿ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون﴾ [الحجر/56]، وقال: ﴿يا عبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله﴾ [الزمر/53]، ﴿وإذا مسه الشر فيؤس قنوط﴾ [فصلت/49]، ﴿إذا هم يقنطون﴾ [الروم/36].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR146 harfق ن ط
قنط من الرحمة يقنط ويقنّط قنوطاً وهو قانط وقنوط.
وتقول: قلب المؤمن بالرجاء منوط والكافر آيس قنوط.
وتقول اكتتب ونقط ثم اكتأب وقنط.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.001 harfالقُنُوط: اليأْس، وفي التهذيب: اليأْس من الخير، وقيل: أَشدّ اليأْس من الشيء. والقُنُوط، بالضم، المصدر. وقَنَط يقنِطُ ويَقْنُطُ قُنُوطاً مثل جلَس يجلِس جُلوساً، وقَنِطَ قَنَطاً وهو قانِطٌ: يَئِسَ؛ وقال ابن جني: قَنَطَ يَقْنَطُ كأَبى يَأْبَى، والصحيح ما بدأْنا به، وفيه لغة ثالثة قَنِطَ يَقْنَطُ قَنَطاً، مثل تعِب يَتْعَب تعباً، وقَناطة، فهو قَنِطٌ؛ وقرئ: ولا تكن من القَنِطِين. وأَما قَنَط يقْنَطُ،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR222 harf* ق ن ط * * القُنُوطُ * اليأس وبابه جلس ودخل وطرب وسلم فهو * قَنِطٌ * و * قَنُوطٌ * و * قانِطٌ * وقرئ ﴿فلا تكن من القنَطين﴾ فأما * قَنَط * يقنط بالفتح فيهما و * قَنِطَ * يقنط بالكسر فيهما فإنما هو على الجمع بين اللغتين *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.254 harfقنط، كنصر، وضرب، وحسب، وكرم - وسقط في بعض النسخ وحسب - قنوطا، بالضم مصدر الأول والثاني، قال ذلك أبو عمرو ابن العلاء، وبهما قرئ قوله تعالى: ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون . قلت: أما يقنط، كينصر، فقرأ به الأعمش، وأبو عمرو، والأشهب العقيلي، وعيسى ابن عمر، وعبيد بن عمير، وزيد بن علي، وطاووس، فهو قانط. وفيه لغة أخرى: قنط، كفرح، وقرأ أبو رجاء العطاردي والأعمش والدوري عن أبي عمرو من بعد ما قنطوا .
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.736 harfقَنَطَ
1 قَنَطَ ذ , aor. قَنِطَ ; and قَنَطَ, aor. قَنُطَ ; and قَنِطَ, aor. قَنَطَ ; (S, Msb, K;) and قَنُطَ, aor. قَنُطَ ; (K;) and قَنَطَ, aor. قَنَطَ ; and قَنِطَ, aor. قَنِطَ ; each of the last two being a mixture of two dialects; (Akh, S, K;) inf. n. قُنُوطٌ, (S, Msb, K,) which is of the first and second, (S, K, TA,) and of the fourth and sixth also; (K; [but this is doubtful;]) and قَنَطٌ,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR592 harfقَنَطَ
قَنَطَ I , U ( n. ac. قَنْط 1 , قُنُوْط 27 ),
a. Was discouraged, desponded, despaired.
b. [ Min ], Despaired, desponded of.
c. [ acc. & 'An ], Withheld from.
قَنِطَ
قَنِطَ A ( n. ac. قَنَط 4 ) قَنُطَ U ( n. ac. قَنَاْطَة 22t )
a. see supra (a) , ( b ).
قَنَّطَ
قَنَّطَ II ,
a. Made to despair.
أَقْنَطَ
أَقْنَطَ IV ,
a. see II .
قَنَط
قَنَط 4 ,
a. Despair; despondency,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR5.059 harfقنط
قَنَطَ - يَقْنَطُ - قَانِط - قَانِطِيْن - قَنُوْط
قَنَطَ - يَقْنَطُ + كائن + من أمر أو شيء: (ضد يرجو): يفقد الرجاء والأمل بحصول شيء مفيد يتوقع حصوله
قَانِط: اسم فاعل من " قَنَطَ - يَقْنَطُ "
قانِطُون: جمع " قانِط ": اسم فاعل صفة مشبهة من " قَنَط َ - يَقْنَط "
قَنُوْط: على وزن " فَعول ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " قَنَط َ - يَقْنَط "
Mücavir kökler31 mücavir (44 toplam)
- رحم
4 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- سأم
1 ortak ayet · Körleşmiş bıçaktır
- غيث
1 ortak ayet · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
- يأس
1 ortak ayet · Hayızdan kesilen kadın demektir
- نشر
1 ortak ayet · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
- سرف
1 ortak ayet · Aşırı gidenler
- فرح
1 ortak ayet · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
- شرر
1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir
- ذنب
1 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir
- أنس
2 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- قدم
1 ortak ayet · “Kudüm” ön demektir
- صوب
1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
Geçtiği ayetler(6)
قَالُوا بَشَّرْنَاكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُنْ مِنَ الْقَانِطِينَ
Ümit kesenlerDediler ki: Seni gerçekten müjdeliyoruz, öyleyse ümidini kesenlerden olma.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قنط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | يأس, ابلس, حزن |
| Zıt Kök | رجو |
| Çekirdek Özet 1 | Beklentinin tükenmesiyle içe kapanma, donup kalma ve hayırdan bütünüyle ümit kesme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi rahmet, af ve lütuftan ümitsizliğe düşmenin sapkınlık ve inkârla bağdaştırılması |
| Çekirdek Özet 3 | Ümidin kesilmesiyle ameli ve ahlaki eylemin felce uğraması, ontolojik kopuş hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün geçici bir üzüntü veya yılgınlık sanılarak rahmetten inancı koparan mutlak yeisle karıştırılmaması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قن | Bir alanda yoğunlaşma, bükülme, toplanıp tutunma ve boyun eğerek durulma hali; nitekim قنت kökünde boyun eğip sükûtla durma, قنع kökünde el açıp rıza ile razı olma, قنو kökünde meyve salkımının toplanıp sarkması bu odaklanmayı gösterir. | ط | Kuşatıcı ve sert tınılı ط harfinin eklenmesiyle içe büzülme ve boyun eğme hareketi dışa kapanmaya, ümidin bütünüyle kesilerek ameli duruşun katılaşıp dona kalmasına dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İmkânların sınırına dayanmayı ve hareket alanının daralmasını simgeler. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçsel akışın, canlılığın ve beklentinin devam eden hareketini temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | İçe hapsolmayı, çevrenin tamamen sarılıp dış etkiye kapatılmasını ifade eder. |
| قنط | Sınıra dayanan canın içe büzülüp kuşatılması | Beklenti alanının sınırlanarak canın kendi içine kilitlenmesi, hayrın geliş yönlerine karşı bütünüyle katılaşıp kapanması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmurun uzun süre kesilmesiyle toprağın çatlayıp katılaşması, sütün ya da kanın kuruyup akmaz hale gelmesi ve canlının çaresizlikten hareketsizleşmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairlerin kuraklık ve kıtlık dönemlerinde insanların yağmurdan bütünüyle ümit kestikleri çaresizlik anlarını nitelemek üzere قنط türevlerini kullandığı nakledilir. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetlerinde insanların günahları sebebiyle Allah'ın rahmetinden ümit kestirilmesini yasaklayan ifadelerde yer alır: İnsanları Allah'ın rahmetinden ümitsizliğe düşürenler kınanmıştır شر الناس الذين يقنطون الناس من رحمة الله. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin Kuzeybatı ve Güney kollarında قنط kökü daralma, büzülme ve hayal kırıklığıyla gelen katılaşma anlam alanıyla örtüşür. İbranicede k-n-t kökünde sitem etme, keder verme veya canı sıkılma nüansı görülürken, Arapçada kök daha ziyade ruhsal bir felç ve geleceğe dönük hayır beklentisinin mutlak biçimde sıfırlanması yönünde özelleşmiştir. Kökün Süryanice katmanında da büzülme ve kederle içine çekilme semantiği korunur. Arapça, bu fiziksel büzülme ve donma hareketini ilahi rahmet ile kul arasındaki bağı koparan şiddetli bir yeis haline aktararak semantik derinliğini pekiştirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıvının donması, sütün veya kanın katılaşması ve kuraklıkla suların çekilmesi | Somut tıkanma ve kuruma hali, zihinsel ve manevi düzleme taşınarak hayır kapılarının kapandığı zannına dönüşmüştür. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede kederlenme, büzülme, daralma ve bıkkınlık bildiren kök akrabalıkları | Ruhsal daralmanın ve hayal kırıklığının kök dillerde ortak bir büzülme çekirdeğinden türediğine işaret eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan doğrulanabilir bir soydaşlık tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قنط | Anlamlı | Ümit kesmek, katılaşmak | Rahmet ve hayırdan bütünüyle beklentiyi kesip donakalma hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قطن | Anlamlı | İkamet etmek, yerleşmek; pamuk | Bir yerde sabit kalıp ayrılmamak veya yumuşak lifli bitki dokusu. | Kur'an'da geçer; odaklanma ve durma ilişkisi. |
| نقط | Anlamlı | İz bırakmak, beneklemek | Bir nesnenin üzerine küçük işaret ve nokta koymak. | Kur'an'da geçmez; noktasal sınırlama ilgisi. |
| نطق | Anlamlı | Ses ve söz çıkarmak, konuşmak | Düşünceyi düzenli ve anlaşılır seslerle dışa vurmak. | Kur'an'da geçer; içsel durumun dışa açılması. |
| طقن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök yapısı oluşmamış kabul edilir. | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş. |
| طنق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu dizilişte anlamlı bir kelime kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قنط | Merkez | Mutlak ümitsizlik | Beklenti bağının tamamen kopmasıyla ameli donukluk yaşama halidir. | Hayrın geleceğine dair tüm iç kapıların kapatılmasıdır. |
| يأس | Komşu | Ümidin kesilmesi | يأس bir şeyin gerçekleşmeyeceğini kesin bilgiyle kabul etmeyi de içerirken, قنط daha ziyade keder ve felce uğratan en şiddetli yeis türüdür. | Zihni kabulleniş ile duygusal donma arasındaki farktır. |
| ابلس | Komşu | Şaşkınlıktan susma | ابلس delilsiz kalıp çaresizlikten nutku tutulmayı öne çıkarırken, قنط rahmet beklentisinin doğrudan yitirilmesidir. | Çaresiz şaşkınlık ile rahmetten kopuş farkı. |
| حزن | Komşu | Keder ve elem | حزن geçmişte yitirilene veya mevcut acıya dönükken, قنط gelecekteki hayırdan vazgeçmektir. | Zaman odağı ve ümit boyutu farklıdır. |
| رجو | Zıt | Ümit ve beklenti | Hayrın ve rahmetin ulaşacağına dair kalbi diri tutma ve yönelişi sürdürme halidir. | Eylemi ve canlılığı besleyen zıt hareket. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قنط | Hayırdan ümidini bütünüyle kesmek | İçsel büzülme ve eylemsizlikle birleşen en koyu yeis halidir. | Kesin |
| Latince | desperare | Ümidini kaybetmek | Çaresizlik ve beklentinin bitişini karşılar ancak donma ve felç olma vurgusu zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | despair, despond | Derin ümitsizliğe kapılmak, cesareti kırılmak | Despond kelimesi cesaretin ve canın tamamen çekilmesini iyi yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | verzweifeln | Çaresizce ümitsizliğe düşmek | Kuşku ve çaresizlikle bağların kopmasını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | désespérer | Ümit kesmek, yeise düşmek | Gelecek beklentisinin tükenişini bildirir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْقَانِطِينَ / يَقْنَطُ | İmkânsızlık zannıyla ilahi vaadden şüpheye düşme | Yaşlılık veya beşeri engeller karşısında ilahi kudretin lütfundan ümit kesme uyarısı (Hicr 15:55, 15:56). |
| تَقْنَطُوا | Günahların büyüklüğü sebebiyle bağışlanmadan ümit kesme | Çokça günah işleyip nefsine zulmedenlerin ilahi af ve rahmetten asla vazgeçmemesi emri (Zümer 39:53). |
| قَنَطُوا | Yağmur ve rızık gecikmesinde çaresizliğe kapılma | İnsanların kuraklık ve kıtlık yüzünden tükendiği anda rahmet yağmurunun inmesi (Şûrâ 42:28). |
| قَنُوطٌ / يَقْنَطُونَ | Nimet çekilince nankörce ve sabırsızca teslim olma | İnsanın darlık ve kötülük dokunduğunda hemen sarsılıp dirençsizce yıkılması (Rûm 30:36, Fussilet 41:49). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-ümit ilişkisi ve büyük günah | Allah'ın rahmetinden ümit kesmenin küfür veya dalalet sayılıp sayılmayacağı tartışılmıştır. | Kulun rabbinin mutlak kudret ve rahmetini hafife alması anlamında teolojik bir sapma olarak ele alınır. |
| Fıkıh | Tövbenin sıhhati ve yeis hali | Tövbe kapısının kul için ne zamana kadar açık olduğu ve yeis anındaki iradenin geçerliliği. | İradenin felç olup teklif zeminini kaybetme noktasına işaret eder. |
| Tefsir | Rahmet ayetlerinin tenasübü | قنط lafzının sapkınlar ve nankörler vasfı olarak zikredilmesinin hikmeti. | İmanın canlılığı ile ümidin sürekliliği arasındaki zorunlu bağ vurgulanır. |
| Hadis | Recâ ve havf dengesi | Müminin korku ile ümit arasında bulunması, insanları dinden soğutacak ümitsizlik dilinden sakındırılması. | Muhatabı tevbeye yönlendirme, ilahi merhametin genişliğini canlı tutma ilkesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile yaratıcı arasındaki ontolojik bağ | Rahmetten kopuş ve teolojik tıkanma | Tövbe ve yönelişi durdurarak dini eylemi hükümsüz kılma | İnsanın bağışlanma kapısını kendi zihninde kapatmasıyla kulluk ekseninden çıkması. | Kesin |
| İlmi | Problem çözme ve araştırma azmi | Çözümden ümit kesip atalete düşme | Bilimsel merakı ve arayışı söndürme | Zorluklar karşısında zihnin kapalılığa gömülüp araştırmayı terk etmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal adalet ve kriz yönetimi | Toplumsal yılgınlık ve anomi | Islah ve direniş iradesini felce uğratma | Bireylerin veya kitlelerin değişime olan inancını yitirerek adaletsizliğe boyun eğmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kriz, kıtlık ve üretim döngüsü | Panik, yatırım ve üretimden çekilme | Ekonomik dolaşımı dondurarak piyasayı kilitleme | Gelecek güvensizliği yüzünden kaynakların saklanması ve üretken emeğin durması. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik durgunluk veya mutlak sıfır | Sistemin enerji aktarımını durdurarak entropinin maksimuma ulaşması ve hiçbir iş üretemez hale gelmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Öğrenilmiş çaresizlik ve anomi | Bireyin ne yaparsa yapsın sonucu değiştiremeyeceğine inanarak bütün iradi eylemlerini askıya alması hali. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca bireysel bir psikolojik moral bozukluğu veya anlık karamsarlık olarak algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca duygusal bir çöküşü değil; ilahi kudret, rahmet ve adalete dair inancın sarsılmasını, dolayısıyla ameli hayattan bütünüyle çekilerek küfre ve dalalete yaklaşmayı ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki şiddetli nehyin ve yerginin basit bir üzüntüye yönelik olduğu zannedilerek, affedilme ve rahmet beklentisinin kesilmesinin ontolojik tehlikesi gözden kaçırılır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği mümin zihninde ümidin sadece bir temenni değil, imanın ve amelin temel yakıtı olduğunu; bu bağın kopmasının insanı doğrudan dalalete ve şirke sürükleyeceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Günahkârların tövbeye çağrıldığı, peygamberlerin müjdelendiği, kuraklık sonrası ilahi lütfun hatırlatıldığı ve nankör insan tabiatının darlık anındaki reflekslerinin anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahların büyüklüğü sebebiyle tövbe kapısının kapandığı vehmini yıkar; insanın zorluklar karşısındaki yılgınlığını meşru bir mazeret sayan kaderci uyuşukluğu reddeder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKuraklık veya soğuk sebebiyle sıvının akmaz olması, toprağın çatlayıp katılaşması ve canlının büzülerek donup kalması.
- Soyut anlamHayır, af ve rahmet kapılarının kapandığı zannıyla kalbin ve iradenin bütünüyle felce uğraması, mutlak yeis.
- Sistematik karşılıkİnsanın ilahi rahmet potansiyelini sıfır varsayarak amel ve üretim döngüsünü durdurması, varoluşsal öğrenilmiş çaresizlik.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kulun algıladığı ilahi rahmet ve lütuf beklentisini, kulun ürettiği ameli, ahlaki ve hayati eylemi, zamanı temsil eder. yani kunût/kanat hali, algılanan rahmet beklentisinin sıfıra yaklaşmasıyla (), zamana bağlı eylem ve ıslah türevinin sıfırlanarak amelin mutlak bir durağanlığa ve felce gömülmesini modeller.