قوت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-و-ت2 sîga, 17 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سوأنصبمُقِيتًابركيومقوتكفلقدررسوأَقْوَاتَهَاسألشفعشيأفوقحسن

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 17

▶ Ağı aç (3B)

قوت

ق - و - ت

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Tavuk yemi demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tavuk yemi demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.196 harf
القاف والتاء و"وايء" معهما ق ت و، ت و ق، ت أ ق، و ق ت، ق و ت مستعملات قتو: القَتوُ: حسن الخدمة، تقول: هو يَْقُتو الملوك أي يخدمهم، قال: ... ... ... ... ... لا أحسن قَتْوَ الملوكِ والخببا والمَقاتِيةُ هم الخدام، والواحد مَقْتَوِيّ، وإذا جمع بالنون خفف فقيل: مَقتَوُونَ، وفي الخفض مَقْتَوينَ مثل أشعرين، قال: تهددنا وتوعدنـا رويداً متى كنا لأمك مَقْتَوينا يعني خُدماُ. توق: التًّوْقُ: نزاع النفس
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR798 harf
قاتَ أهلَه يَقوتُهُمْ قَوْتاً وقِياتَةً؛ والاسم القوتُ بالضم، وهو ما يقوم به بدنُ الإنسان من الطعام. يقال: ما عنده قوتُ ليلة، وقِيتُ ليلة، وقيتَهُ ليلة، فلما كسر القاف صارت الواو ياء. وقُتُّهُ فاقْتاتَ، كما تقول: رَزَقْتُه فارتَزَق. وهو في قائِتٍ من العيش، أي في كفاية. واسْتَقاتَهُ: سأله القوتَ. وفلانٌ يَتَقَوَّتُ بكذا. واقْتَتْ لِناركَ قِيتَةً، أي أطعمها الحطب. وأقاتَ على الشيء: اقتدرَ عليه. قال
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.356 harf
ق ت ( وايء ) قتا ، قوت ، وقت ، توق ، تيق ، تقي ، تأق . قتا : قال الليث : القَتْو : حُسْنُ الخِدمة . تقول : هو يَقْتُو الملُوك ، أي : يَخدمُهم : إني امرؤٌ مِن بني خُزَيمة لا أحْسِنْ قتْوَ المُلُوك والخَبَبا والمَقَاتيَة هم الخُدَّام ، والواحد مَقْتَوِيّ ، وإذا جُمع بالنوق خُفِّفتْ الياء مَقْتَوون وفي الخفض والنصب مَقْتَوِين ، كما قالوا أشقرِين . وأنشد : مَتَى كنّا لأمِّكَ مَقْتَوِينا وقال شمر :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.194 harf
(باب القاف والواو وما يثلثهما) (قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر. فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ
Maddenin bağlantısı

(باب القاف والواو وما يثلثهما) (قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر. فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ الخَلْق. فأمَّا قولهم: أقوى الرّجُلُ في شِعره، فهو أن يَنْقُص من عروضه قُوّة. كقوله: أفَبَعْدَ مقتلِ مالكِ بن زُهَيْرٍ *** يرجو النِّساءُ عواقبَ الأطهارِ([9])والأصل الآخر: القَوَاء([10]): الأرض لا أهلَ بها. ويقال: أقْوَت الدّارُ: خلت. وأقوى القومُ: صاروا بالقَوَاء والقِيِّ. ويقولون: باتَ فلانٌ القَوَاءَ وبات القَفْرَ، إذا بات على غير طُعْم. والمُقْوِي: الرّجُل الذي لا زَادَ معه. وهو من هذا، كأنَّه قد نزل بأرضٍ قِيٍّ. ومما شذَّ عن هذا الأصلِ كلمةٌ يقولونها: يقولون: اشتَرَى الشُّركاءُ الشَّيءَ ثم اقتَوَوْه، إذا تزايدُوه حَتَّى بلغ غايةَ ثَمنِه. (قوب) القاف والواو والباء أصلٌ صحيح، وهو شِبْه حَفْرٍ مُقَوَّر في الشَّيء. يقال: قُبْتُ الأرضَ أقُوبُها قَوْباً، وكذلك إذا حَفَرتَ فيها حُفْرةً مقوَّرة. تقول: قُبْتُها فانقابت. وقَوَّبْتُ الأرضَ، إذا أثّرتَ فيها. وتقوَّب الشيء: انْقَلَع من أصلِه. وكأنَّ القُوَباءَ من هذا، وهي عربيّة، قال: يا عجبا لهذه الفَليقَهْ *** هل تُذهِبَنَّ القُوَباءَ الرِّيقَهْ([11])وقد تسكن واوها فيقال قُوبَاء. ويقولون: "تخلَّصَتْ قائِبةٌ من قُوب" أي بيضة من فَرْخ؛ يضرب مثلاً للرّجُل يفارِقُ صاحبَه. (قوت) القاف والواو والتاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إمساكٍ وحفظٍ وقُدرةٍ على الشَّيء. من ذلك قولُه تعالى: ﴿وكَانَ اللهُ عَلَى كُلِّ شَيءٍ مُقِيتاً﴾ [النساء 85]، أي حافظاً له شاهداً عليه، وقادراً على ما أراد. وقال: وذي ضِغْنٍ كَفَفْتُ النَّفْسَ عنه *** وكنتُ على إساءته مُقِيتَا([12])ومن الباب: القُوت ما يُمْسِكُ الرَّمَق؛ وإنَّما سُمِّي قُوتاً لأنَّه مِساكُ البَدَن وقُوَّتُه. والقَوْت: العَوْل. يقال: قُتُّه قَوْتاً، والاسم القُوت. ويقال: اقتَتْ لنارك قِيتةً، أي أطعِمْها الحَطَب. قال ذو الرُّمَّة: فقلتُ له ارْفَعْهَا إليكَ وأَحْيِها *** برُوحِكَ واقْتَتْهُ لها قِيتةً قَدْرا([13])(قود) القاف والواو والدال أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على امتدادٍ في الشيء، ويكون ذلك امتداداً على وجه الأرض وفي الهواء. من ذلك القُود: جمع قَوْداء، وهي النَّاقة الطويلة العُنُق. والقَوْدَاء: الثَّنِيَّة الطَّويلة في السماء. وأفراسٌ قُودٌ: طِوالُ الأعناق. قال النَّابغة: قُودٌ براها [قِيادُ الشُّعبِ فانهدمت *** تَدْمَى دوابرُها محذُوَّةً خَدَمَا([14])] ويفرّع من هذا فيقال: قُدْتُ الفَرَسَ قَوْداً، وذلك أن تمدَّه إليك؛ وهو القياس، ثمَّ يسمُّون الخَيلَ قَوْداً، فيقال: مرَّ بنا قَوْدٌ. وفرسٌ قَؤُودٌ: سلسٌ مُنْقاد([15]). والقائد من الجَبَل: أنْفُهُ([16]). والأقْوَد من النّاس: الذي إذا أقْبَلَ على الشيء بوجهه لم يَكَدْ ينصرف. والقَوَدُ: قَتْلُ القاتل بالقتيل، وسمِّي قَوَداً لأنَّه يُقادُ إليه. (قور) القاف والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على استدارةٍ في شيء. من ذلك الشيء* المُقَوَّر. وقُوَّارَةُ القَمِيصِ معروفة. والقُور: جمع قَارَةٍ، وهي الأَكَمة؛ وسمِّيت بذلك لأنَّها مستديرة. فأمَّا الدَّبَّة([17]) فيقول ناسٌ: إنَّها تسمَّى القَارَة، وذلك على معنى التشبيه بقارَة الأَكَم. ويقولون: دارٌ قَوْراءُ، وهو هذا القياس، وإنما هذا موضوعٌ على ما كانت عليه مساكنُ العرب من خيَمِهم وقبابِهم. واقورَّ الجِلْدُ: تَشَانَّ([18]). وهو من الباب، لأنَّه يتجمَّع ويدورُ بعضُه على بعض. ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: لَقِيتُ منه الأقْوَرِينَ والأقْوَرِيَّاتِ، وهي الشَّدائد. (قوز) القاف والواو والزاء كلمةٌ واحدة، وهي القَوز: الكثيب، وجمعه أقوازٌ وقِيزان. قال: وأُشْرِفُ بالقَوزِ اليَفَاعِ لَعلَّني *** أرَى نارَ ليلَى أو يَرانِي بَصِيرُها([19])(قوس) القاف والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تقدير شيءٍ بشيء، ثم يُصَرَّف فتقلبُ واوهُ ياءً، والمعنى في جميعِهِ واحد. فالقوْس: الذِّراع، وسمِّيت بذلك لأنَّه يقدر بها المَذْرُوع([20]). [وبها سمِّيت القَوسُ] التي يُرمَى عنها. قال الله تعالى: ﴿فَكانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أدْنَى﴾ [النجم 9]. قال أهلُ التفسير: أراد: ذِرَاعَين. والأقْوَس: المُنْحنِي الظَّهر. وقد قَوَّسَ الشَّيخُ، أي انحَنى كأنَّه قوسٌ. قال امرؤ القيس: أَراهُنَّ لا يُحْبِبْنَ مَن قلَّ مالُه *** ولا مَنْ رأَيْنَ الشَّيب منه وقوّسا([21])وتقلب الواوُ لبعض العِلَل ياءً فيقال: بيني وبينه قِيسُ رُمْح، أي قَدْرُه. ومنه القِياسُ، وهو تَقديرُ الشَّيء بالشيء، والمقدار مِقْياسٌ. تقول: قَايَسْتُ الأَمْرَينِ مُقايَسَةً وقياساً. قال: يخزَى الوَشيظُ إذا قال الصَّريحُ لهم *** عُدُّوا الحَصَى ثمَّ قِيسوا بالمَقاييس([22]) وجمعُ القَوْسِ قِسِيٌّ، وأقواس، [وقِياس([23])]. قال: * ووتَّر الأساوِرُ القياسَا([24]) * وحكى بَعضُهم أنَّ القوسَ: السَّبْق، وأنَّ أصل القياسِ منه؛ يقال: قاسَ بنو فلانٍ بني فلان، إذا سَبَقُوهم، وأنشد: لَعَمْرِي لقد قاسَ الجميعَ أبوكُم *** فَهَلاّ تَقِيسون الذي كان قائسا وأصل ذلك كلِّه الواو، وقد ذَكَرْناه. ومما شذّ عن هذا الباب القَوْس: ما يَبقَى في الجُلَّة من التَّمر. والقَوْس: نَجْمٌ. والمِقْوَس: المكانُ تُجرَى منه الخيلُ، يُمَدُّ في صدورها بذلك الحبلِ لتَتَساوَى، ثمَّ تُرْسَل. فأمَّا القُوسُ فصَومعةُ الرَّاهب، وما أُراها عربيَّة، وقد جاءت في الشِّعر. قال: ………… كأنّها *** عَصا قَسِّ قُوسٍ لينُها واعتدالُها([25])وقال جرير: ……… ولو وقَفَتْ *** لاستَفْتَنَتْنِي وذَا المِسْحَينِ في القُوسِ([26])(قوض) القاف والواو والضاد كلمةٌ تدلُّ على نَقْضِ بناء. يقال: قَوَّضْت البناء: نقضْتُه من غير هَدْم. وتقوَّضَتِ الصُّفوف: انتَقَضَتْ. (قوط) القاف والواو والطاء كلمةٌ واحدة. يقولون: القَوْط: اليسير من الغَنَم، والجمع أقْواط. (قوع) القاف والواو والعين أصلٌ يدلُّ على تبسُّط في مكانٍ. من ذلك القاع: الأرض المَلْساء. والألِفُ في الأصل واو، يقال في التصغير قَوَيْعٌ. قال ابن دريد([27]): القَوْع: المِسْطح الذي يُبسَط فيه التَّمر، والجمع أقواع. فأمّا القَوْع، وهو ضِرابُ الفحلِ الناقةَ، فليس من هذا الباب، لأنَّه من المقلوب. وأصله قَعْو؛ وقد ذُكِر. وممّا شَذَّ عن هذا الباب قولُهم: إنَّ القُوَاعَ: الذَّكَر من الأرانب. (قوف) القاف والواو والفاء كلمةٌ، وهي من باب القَلْب وليست أصلاً. يقولون: هو يَقُوف الأثَرَ ويَقْتافُه بمعنى يقفو. ويقولون: أَخَذَ بقُوفَةِ قَفاه([28])، وهو الشَّعَْر المتدلِّي في نُقْرة القَفا. (قوق) القاف والواو والقاف كلمةٌ، يقولون: القُوق([29]): الرَّجُل الطويل. (قول) القاف والواو واللام أصلٌ واحدٌ صحيحٌ يقلُّ كلمهُ، وهو القَول من النُّطق. يُقال: قَالَ يقول قَولاً. والمِقْوَل: اللِّسان. ورجل قُوَلةٌ وقَوَّالٌ: كثير القَول. وأمّا أقوال([30])………………… ([31]). (قوم) القاف والواو* والميم أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على جماعةِ ناسٍ، وربِّما استعير في غيرهمْ. والآخَر على انتصابٍ أو عَزْم. فالأوّل: القوم، يقولون: جمع امرئٍ، ولا يكون ذلك إلاّ للرِّجال. قال الله تعالى: ﴿لا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ﴾ [الحجرات 11]، ثمَّ قال: ﴿وَلاَ نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ﴾ [الحجرات 11]. وقال زُهير: وما أدرِي وسَوْف إخالُ أدْري *** أقَوْمٌ آلُ حِصْنٍ أمْ نِسَاءُ([32])ويقولون: قومٌ وأقوامٌ، وأقاوِمُ جمعُ جمعٍ. وأمَّا الاستعارة فقولُ القائل: إذا أقْبَلَ الدِّيْكُ يَدعُو بَعْضَ أُسْرَتِهِ *** عِنْد الصَّباحِ وهو قومٌ مَعازيلُ([33])فجمع وسَمَّاها قوماً. وأمّا الآخر فقولُهم: قامَ قياماً، والقَوْمة المَرَّةُ الواحدة، إذا انتصب. ويكون قامَ بمعنى العَزيمة، كما يقال: قامَ بهذا الأمر، إذا اعتنَقَه. وهم يقولون في الأوَّل: قيامٌ حتم، وفي الآخر: قيامٌ عَزْم. ومن الباب: قوَّمْتُ الشَّيء تقويماً. وأصل القِيمة الواو، وأصلُه أنَّك تُقيم هذا مكانَ ذاك. وبلَغَنا أنَّ أهلَ مكّةَ يقولون: استَقَمْتُ المَتاعَ، أي قوَّمْتُه. ومن الباب: هذا قِوام الدين والحقّ، أي به يقوم. وأمَّا القَوَام فالطُّول الحَسَن. والقُومِيَّة: القَوام والقامة. قال: * أيَّامَ كُنتُ حسَنَ القُومِيَّهْ([34]) * --------------ـــ ([9]) للربيع بن زياد، كما في اللسان (قوى) وشروح سقط الزند 1146. وأنشده في العمدة (1: 94) بدون نسبة. ([10]) في الأصل: "القوى"، صوابه في المجمل. ([11]) الرجز لابن قنان، كما في اللسان (قوب). وأنشده ابن السكيت في إصلاح المنطق 378، 390 بدون نسبة. وذكر في اللسان أنه يروى: "عجبا" بالألف المنقلبة عن ياء المتكلم، وبالتنوين على تأويل: يا قوم اعجبوا عجبا. ([12]) لأبي قيس بن رفاعة، أو الزبير بن عبد المطلب، كما في اللسان (قوت). وأنشده في إصلاح المنطق 307 والمخصص (2: 91) بدون نسبة. ([13]) ديوان ذي الرمة 176 واللسان (قوت، روح). ([14]) ورد البيت مبتوراً في الأصل، وعثرت عليه تاماً في شرح ابن السكيت لديوان النابغة (مخطوطة مكتبة أحمد الثالث بتركيا) الورقة 72. وفيه: "ويروى فانهدمت واندمجت" و "روى الأصمعي: قياد الغزو". ([15]) في الأصل: "وسلس مقتاد"، صوابه في المجمل. ([16]) أنف الجبل: مقدمه. وفي الأصل: "أنفد"، صوابه في المجمل. ([17]) الدية، بالفتح: الكثيب من الرمل، أو الأرض المستوية. ([18]) في الأصل: "والقوراء الجلد نشان"، صوابه في المجمل. ([19]) البيت لتوبة بن الحمير، أمالي القالي (1: 88، 131)، برواية: "بالقور" بالراء المهملة. والقوز، ضبطت في المجمل في البيت والكلام قبله بضم القاف، وقد أثبت ضبط اللسان والقاموس. ([20]) في الأصل: "بالمزروع وبها المذروع". ([21]) في الديوان 141 واللسان (قوس): "الشيب فيه". ([22]) في الأصل: "يجزي"، صوابه في المخصص (3، 92). ([23]) التكملة من المجمل. ([24]) في الأصل: "القسيا"، صوابه في المجمل (قيس) واللسان (قوس) والجمهرة (3: 44) والمخصص (4: 46/ 17: 9). والرجز للقلاخ بن حزن، كما في اللسان. وفي الموضع الأخير من المخصص: "ووتر القساور". ([25]) أنشد هذه القطعة كذلك في المجمل. وأنشد الجواليقي عجز البيت في المعرب 278. ([26]) تمام صدره كما في الديوان 321 واللسان (قوس): * لا وصل إذا صرفت هند ولو وقفت * ([27]) في الجمهرة (3: 134). ([28]) وبقوفها أيضاً، بطرح التاء. ([29]) والقاق أيضاً والقواق، كغراب. ([30]) كذا. ولعله: "ابن أقوال". ([31]) بياض في الأصل. وفي اللسان: "وهو ابن أقوال وابن قوال، أي جيد الكلام فصيح". ([32]) ديوان زهير 73 واللسان والمجمل (قوم) والمخصص (3: 119) وشرح شواهد المغني 48، 141. ([33]) البيت لعبدة بن الطبيب كما في الحيوان (2: 254) والمفضليات (1: 141). ([34]) الرجز للعجاج، كما في اللسان (قوم). وأرجوزته في ديوانه 72 وليس فيها هذا الشطر.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR602 harf
- القوت: ما يمسك الرمق، وجمعه: أقوات. قال تعالى: ﴿وقدر فيها أقواتها﴾ [فصلت/10] وقاته يقوته قوتا: أطمعه قوته، وأقاته يقيته: جعل له ما يقوته، وفي الحديث: (إن أكبر الكبائر أن يضيع الرجل من يقوت) (الحديث أخرجه مسلم برقم (996) بلفظ: (كفى بالمرء إثما أن يضيع من يقوت). وأخرجه أحمد 2/160)، ويروى: (من يقيت). قال تعالى: ﴿وكان الله على كل شيء مقيتا﴾ [النساء/85] قيل: مقتدرا. وقيل: حافظا. وقيل: شاهدا،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR704 harf
ق و ت أكلوا قوتهم وأقواتهم وهو ما يمسك الرمق وهو يقوت عياله ويقوت عليهم وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ كفى بالمرء إثماً أن يضيّع من يققوت ‏"‏ وقتّه فاقتات كقولك‏:‏ رزقته فارتزق وهم يقتاتون الحبوب واستقاته‏:‏ سأله القوت ومن أقسام الأعاريب‏:‏ ‏"‏ لا وقائت نفسي البصير ما فعلت كذا ‏"‏ وما عنده قيت ليلة وبيت ليلة وقيتة ليلة وبيتة ليلة‏.‏ وهو مقيت على الشيء‏:‏ شهيد حافظ‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان يقتات الكلام
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.035 harf
القُوتُ: ما يُمْسِكُ الرَّمَقَ من الرِّزْق. ابن سيده: القُوتُ، والقِيتُ، والقِيتَةُ، والقائِتُ: المُسْكة من الرزق. وفي الصحاح: هو ما يَقُوم به بَدَنُ الإِنسان من الطعام؛ يقال: ما عنده قُوتُ ليلةٍ، وقِيتُ ليلةٍ، وقِيتَةُ ليلةٍ؛ فلما كُسِرتِ القافُ صارت الواو ياء، وهي البُلْغة؛ وما عليه قُوتٌ ولا قُواتٌ، هذانِ عن اللحياني. قال ابن سيده: ولم يفسره، وعندي أَنه من القُوت. والقَوْتُ: مصدرُ قاتَ يَقُوتُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR380 harf
* ق و ت * * قاتَ * أهله من با قال وكتب والاسم * القُوتُ * بالضم وهو ما يقوم به بدن الإنسان من الطعام و * قُتُّهُ * * فاقْتَاتَ * كرزقته فارتزق و * اسْتَقضاتَهُ * سأله القوت وهو * يَتَقَوَّتُ * بكذا و * أقضاتَ * على الشيء اقتدر عليه قال الفراء * المُقِيُت * المقتدر كالذي يعطي كل رجل قوته قال الله تعالى ﴿وكان الله على كل شيء مقيتا﴾ وقيل المقيت الحافظ للشيء ولاشاهد له والله أعلم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.761 harf
القوت ، بالضم: ما يمسك الرمق من الرزق. وفي المحكم: القوت والقيت والقيتة بكسرهما، والقائت، والقوات بالضم، وهذا عن اللحياني، قال ابن سيده: ولم يفسره، وعندي أنه من القوت، وهو: المسكة من الرزق . وفي الصحاح: هو ما يقوم به بدن الإنسان من الطعام. وجمع القوت أقوات ويقال: ما عنده قوت ليلة، وقيت ليلة، وقيتة ليلة- لما كسرت القاف صارت الواو ياء- وهي البلغة، وفي الحديث: اللهم اجعل رزق آل محمد قوتا أي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.011 harf
قَاتَ 1 قَاتَ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. يَقُوتُ, (S, O, Msb,) inf. n. قَوْتٌ (S, O, Msb, K) and قُوتٌ (Sb, K) and قِيَاتَةٌ, (S, O, K,) the last originally قِوَاتَةٌ, (O,) He fed, nourished, or sustained, (S, Msb, TA,) or fed with what would sustain the body, (S, O, K, * TA,) [or with food sufficient to sustain life,] or with a small supply of the means of subsistence, (TA,) him, (Msb, TA,)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.143 harf
قَاتَ قَاتَ ( w ) U ( n. ac. قَوْت 1 , قُوْت 3 , قِيَاقَة [ 23tI ] ), a. Fed, nourished, sustained, maintained, supported. b. Straitened, stinted his household. قَوَّتَ قَوَّتَ II . a. see I (b) . أَقْوَتَ أَقْوَتَ IV ( w ) a. see I (a) , ( b ). c. Preserved, guarded, protected. d. [ acc. or 'Ala ], Was able to do, equal to, capable of. e. [ La ], Supplied with food. f. ( w )
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.144 harf
قوت قَاتَ - يَقُوتُ - قُوْت - أَقْوات - أَقَاتَ - يُقِيْتُ - مُقِيْت قَاتَ - يَقُوْتُ + الكائن + شيئاً: يأكل ويشرب ما يقويه ويحفظ له القدرة على الفعل والبقاء حياً قٌوْت: اسم فعل " قَاتَ - يَقُوتُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: ما " يُقِيت ": كل ما يحفظ للكائن القدرة على الفعل على البقاء حياً من أنواع الطعام والشراب وما شابه أَقْوَات: جمع " قُوْت"
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler17 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كفل

    1 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir

  2. رسو

    1 ortak ayet · Sıra dağlar

  3. ربع

    1 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  4. شفع

    1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir

  5. نصب

    1 ortak ayet · Dikili taş demektir

  6. برك

    1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir

  7. فوق

    1 ortak ayet · Üst

  8. سوي

    1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  9. سأل

    1 ortak ayet · “Sehl” ova demektir

  10. قدر

    1 ortak ayet · Kıdr kazandır

  11. سوأ

    1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  12. حسن

    1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: أَقْوَاتَهَا
  1. وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِنْ فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ

    Onun gıdalarıO; yeryüzüne sabit dağlar yerleştirdi ve orada bereketler yarattı. Ve onda arayanlar için dört beşit gıdalar takdir etti.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقوت
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerطعم, رزق, غذي, حفظ
Zıt Kökجوع
Çekirdek Özet 1Canı bedende tutmaya ve telef olmayı önlemeye yetecek asgari ve ölçülü besin payı
Çekirdek Özet 2Varlıkların hayatiyetini sürdürmesi için gereken zaruri imkânların takdir ve muhafaza edilmesi
Çekirdek Özet 3Canlıların varoluşsal sürekliliğini teminat altına alan denge, gözetim ve asgari güvence nizamı
Kritik Hata RiskiRızkı yalnızca sınırsız bolluk ve lüks tüketim zannederek varlığın asgari hayati dengesini ve muhafaza boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قوToplanma, tutunma, güç ve direnç kazanarak ayakta durma. Bu ikili çekirdek قوب kökünde kabuk bağlayıp toparlanma, قوس kökünde gerilip kuvvet biriktirme, قول kökünde manayı toplayıp ifadeye dökme, قوم kökünde doğrulup sebatla ayakta durma ve قوي kökünde doğrudan derman ve kudret manalarında görülür.تÇekirdeğin taşıdığı genel güç ve dayanıklılık potansiyeline sınır, tayin ve ölçü katarak, kuvveti dağılmaktan korur ve yaşamı ayakta tutacak kesin asgari sınıra bağlar.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırHayati enerjinin ve ihtiyaç duyulan gücün dar bir merkezde toplanması ve odaklanması
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaToplanan bu gücün bedene ve can bağına raptedilmesi, hayatiyetin devamına bağlanması
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonVerilen payın telef etmeyecek ve israfa kaçmayacak kesin bir sınırla tayin ve tespit edilmesi
قوتHayati gücün toplanıp canlılık bağına raptedilerek telef olmayı önleyecek asgari sınırda ölçülüp sabitlenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının ölmesini engelleyecek, canını tutacak (imsâkü'r-ramak) kadar az ve ölçülü gıda vermek; ateşi söndürmeyecek ve alevini boğmayacak biçimde azar azar odun beslemek.
Cahiliye şiiri kullanımıÇöl yolculuğunda sönmek üzere olan ateşi azar azar ve ölçüyle beslemeyi anlatan Zü’r-Rimme beyti: فقلت له ارفعها إليك وأحيها / بروحك واقتته لها قيتة قدرا
Erken Arapça kullanımBir kimsenin ailesine veya himayesindekilere telef olmayacakları kadar ölçülü harcama yapması (قات أهله) ve kişinin bir nesneye tam anlamıyla güç yetirip onu gözetim altında tutması durumunda kullanılan مقيت sıfatı.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde قوت kökü, doğrudan doğruya canın korunması, beslenmesi, kişinin veya nesnenin gözetilip güç dengesinin korunması ekseninde daralmış bir semantik hat çizer. Güney Sami ve Klasik Arapça sahasında kök, canı bedende tutan asgari besin (el-kūt) ve bir şeyi tam gözetim altında tutarak ona yetme, muktedir olma (el-mukît) anlamlarıyla merkezîleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan aynı harf dizilimiyle müstakil bir birincil isim olarak yaygın olmasa da, bedeni ve canı ayakta tutma işlevi kökteş güç (قوي) ve kıvam (قوم) alanlarıyla iç içe gelişmiştir. İkili قو çekirdeğinin varlığı ayakta tutma kudreti bildirdiği, Arapçada kök sonuna gelen ت harfiyle bu gücün tayin edilmiş bir rızık payı ve koruma ölçüsüne dönüştüğü tespit edilir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقو çekirdeğinden türeyişGüç ve kuvvet verme anlamındaki kökten, canı ayakta tutacak asgari azık ve onu veren koruyucu güce özelleşme.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiVarlık ve güç ekseniSüryanice ve İbranicedeki varlığı dik tutma, besleme ve gözetme kavramlarıyla semantik matris ortaklığı.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanabilir doğrudan kökteş tespit edilemedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قوتAnlamlıCanı tutan azık, gözetimCanı ayakta tutan asgari besin; bir şeyi koruyup ona güç yetirme.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
قتوAnlamlıHizmet etmekEfendiye hürmetle hizmet etmek, işini iyi görmek (el-katv).Kur'an'da geçmez.
وقتAnlamlıBelirlenmiş an, sınırBir iş için sınırları kesinleştirilmiş zaman dilimi ve vade tayini.Kur'an'da geçer; ortak sınır ve ölçü unsuru taşır.
وتقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
تقوAnlamlıSakınma, korunmaKök aslen وقي olup harf dönüşümüyle takva dairesine girer.Kur'an'da türevleri geçer; kalb ilişkisi.
توقAnlamlıŞiddetle özleme, can atmaNefsin bir şeye aşırı arzu ve iştiyakla yönelmesi (tevk).Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قوتMerkezAsgari hayati gıda ve gözetimCanı telef olmaktan koruyacak asgari, tayin edilmiş ve denetlenen payı ifade eder.Hayatı ayakta tutan zaruri rızık ve tam koruyucu kudret.
طعمKomşuTatma ve beslenmeGıdanın lezzeti, ağız yoluyla alınması ve genel olarak yenilmesi boyutunu öne çıkarır.Açlığı gidermek için yenen her türlü yiyecek.
رزقKomşuBağışlanan nasip ve imkânCanlıya lütfedilen maddi ve manevi her türlü pay ve geniş geçimlik.Kuttan daha geniştir; lüks ve fazlalığı da kapsar.
غذيKomşuBüyüten ve geliştiren gıdaBedeni geliştiren, hücreleri besleyen ve büyümeyi sağlayan besin unsuru.Kut hayatta tutmaya, gıda ise geliştirmeye odaklanır.
حفظKomşuKoruma ve zayi etmemeBir şeyi kaybolmaktan, bozulmaktan ve yok olmaktan muhafaza etme eylemi.Kut kavramının mükit türevi bu manayı besleme ile birleştirir.
جوعZıtAçlık ve yoksunlukBedeni ayakta tutacak gıdanın bulunmaması, canın zayıf düşmesi hali.Kutun tamamen kesilmesiyle ortaya çıkan tükeniş.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقوتCanı tutan azık ve gözetici kudretCanın telef olmasını önleyen asgari gıda ve bu gıdayı sağlayıp denetleyen güç.Kesin
Latincevictus, alimentumYaşam payı, besinVictus hayatta kalma vasıtalarını karşılar; koruyucu şahitlik ve muktedir olma boyutunu içermez.Güçlü
İngilizcesustenance, nourishmentAsgari geçimlik, besinSustenance canı ayakta tutan asgari desteği iyi karşılar; ilahi murakabe ve kudret boyutunu eksik bırakır.Güçlü
AlmancaLebensunterhalt, NahrungYaşam azığı, beslenmeHayatın idamesi için gereken asgari temini verir; ontolojik şahitlik yönünü taşımaz.Güçlü
Fransızcasubsistance, nourritureAsgari geçimlik, gıdaHayatta kalmayı sağlayan zaruri gereksinimleri ifade eder; koruyucu kudret boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَقْوَاتَهَاYeryüzünün hayati rızıkları ve imkânlarıYeryüzünün yaratılışında canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için yerleştirilen ekolojik ve biyolojik besin dengesi (Fussilet 41:10).
مُقِيتًاHer şeyi koruyup gözeten ve herkese hakkını veren kadirİnsanların eylemlerine, şefaatlerine ve hallerine tanık olan, her şeyi aslıyla koruyan ve karşılığını vermeye muktedir olan Allah'ın sıfatı (Nisâ 4:85).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi isimler ve sıfatlar (el-Mukît)Allah'ın yaratılmışların rızkını yaratması, her varlığa yetecek gücü vermesi ve her ameli koruyup şahit olması tartışması.Rızık vericilik (Rezzâk) ile mutlak koruyuculuk (Hafîz) ve kadir oluş (Muktedir) sıfatlarının birleşimi.
FıkıhNafaka ve asgari geçim hukukuBir kimsenin bakmakla yükümlü olduğu kişilere (ıyâl) sağlamak zorunda olduğu asgari gıda ve barınma standardı.Telef olmayı önleyen ve insan onurunu koruyan zorunlu asgari harcama sınırı.
TefsirKozmoloji ve ahlaki sorumlulukFussilet 10'da yerin gıdalarının takdiri ile Nisâ 85'te amellere şahit ve muktedir olunması arasındaki hikmet bağı.Evrendeki ekolojik rızık planlaması ve amellerin ilahi denetim altında zayi edilmemesi.
HadisAile mesuliyeti ve emanet bilinciKişinin bakmakla yükümlü olduğu canları ihmal etmesinin büyük günah sayılması bağlamındaki nebevî uyarılar.Canı ayakta tutma sorumluluğunun ahlaki ve hukuki bir yükümlülük haline gelmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ilahi inayetel-Mukît ismiHayatın muhafazasıAllah'ın her canlıya canını koruyacak rızkı vermesi ve amelleri eksiksiz gözetmesi.Kesin
İlmiBiyoloji ve ekolojiYaşam destek eşiğiHayatiyetin sürmesiOrganizmanın canlılığını koruyabilmesi için gereken asgari enerji ve besin dengesi.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve sosyal güvenceTemel hakların korunmasıToplumsal dengenin muhafazasıDevletin veya otoritenin hiçbir bireyi açlık ve yoksunluk içinde telef olmaya terk etmemesi.Güçlü
İktisadiAsgari geçim ve kaynak dağılımıTemel ihtiyaç maddeleriKriz ve açlığın önlenmesiİsraf ve aşırı birikim yerine, kaynakların tüm nüfusun hayatiyetini garanti edecek biçimde paylaştırılması.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsgari enerji eşiği (Homeostaz)Fizik ve biyolojide bir sistemin çökmeden kararlı halini koruyabilmesi için sisteme dışarıdan verilmesi zorunlu olan en düşük enerji miktarı.Güçlü
Beşeri bilimlerAsgari yaşam standardı (Taban gelir)Hukuk ve iktisatta bireyin toplum içinde biyolojik ve onurlu varlığını sürdürebilmesi için yasa ile korunan dokunulmaz temel pay.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca basit bir boğaz tokluğuna ya da değersiz bir yem kırıntısına indirgeyerek ilahi muhafaza, denetim ve kudret boyutunu tamamen unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca mideye giren lokmayı değil, yeryüzünün bütün canlı türlerini ayakta tutacak ekolojik potansiyelini ve amellerin karşılığını koruyup takdir eden mutlak gözetimi kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ 85'teki «mükît» vasfını sadece rızık veren olarak anlayıp ilahi şahitlik ve ceza/mükafat kudretini gözden kaçırmak; Fussilet 10'daki takdiri ise sadece tarımsal berekete indirgeyip adil bölüşüm ilkesini ıskalamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem tabiat nizamındaki rızık dengesini hem de insanın amellerinin zayi edilmeksizin ilahi denetim altında olduğunu tek bir kavramsal kökle birbirine bağladığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılışın evrelerini ve yeryüzünün canlılar için donatılışını anlatan kozmolojik ayetler ile toplumsal dayanışma, adalet, şefaat ve sorumluluk yükleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Rızkın rastlantısal olduğunu zanneden tesadüfçü bakışı ve insanın yaptıklarının kaybolup gideceğini varsayan sorumsuzluk anlayışını tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının telef olmasını engelleyecek, canını tutacak miktarda ölçülü gıda vermek ve ateşi söndürmeyecek şekilde azar azar beslemek.
  • Soyut anlamBir varlığın varoluşunu sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu asgari desteği tam bir kudret, bilgi ve gözetimle takdir ve muhafaza etmek.
  • Sistematik karşılıkSistemin çökmesini engelleyen asgari enerji eşiğinin garanti altına alınması ve girdilerin denetlenerek sonucun tam korunması.
  • LaTeX modeliM(s)=inf⁡{q∈Q∣ϕ(s,q)≥ϵ}∧Ψ(s)  ⟹  K(s)
  • LaTeX açıklamasıFormülde s incelenen canlı veya sistemi, Q mevcut kaynaklar kümesini, q sisteme aktarılan asgari payı (kutu), ϕ(s,q) sistemin hayatta kalma fonksiyonunu ve ϵ canın bedende kalması için gereken mutlak alt sınırı (remak eşiğini) temsil eder. inf⁡ ifadesi israfa kaçmayan asgari zaruri miktarın belirlenmesini, ikinci kısımdaki Ψ(s)  ⟹  K(s) bağıntısı ise sistem üzerindeki gözetimin (Ψ), onun mutlak kontrol ve muhafaza altında tutulması (K, yani mukît vasfı) anlamına geldiğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق