قوت
ق - و - ت
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Tavuk yemi demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tavuk yemi demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.196 harfالقاف والتاء و"وايء" معهما
ق ت و، ت و ق، ت أ ق، و ق ت، ق و ت مستعملات قتو: القَتوُ: حسن الخدمة، تقول: هو يَْقُتو الملوك أي يخدمهم، قال:
... ... ... ... ... لا أحسن قَتْوَ الملوكِ والخببا
والمَقاتِيةُ هم الخدام، والواحد مَقْتَوِيّ، وإذا جمع بالنون خفف فقيل: مَقتَوُونَ، وفي الخفض مَقْتَوينَ مثل أشعرين، قال:
تهددنا وتوعدنـا رويداً متى كنا لأمك مَقْتَوينا
يعني خُدماُ.
توق: التًّوْقُ: نزاع النفس
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR798 harfقاتَ أهلَه يَقوتُهُمْ قَوْتاً وقِياتَةً؛ والاسم القوتُ بالضم، وهو ما يقوم به بدنُ الإنسان من الطعام. يقال: ما عنده قوتُ ليلة، وقِيتُ ليلة، وقيتَهُ ليلة، فلما كسر القاف صارت الواو ياء. وقُتُّهُ فاقْتاتَ، كما تقول: رَزَقْتُه فارتَزَق. وهو في قائِتٍ من العيش، أي في كفاية. واسْتَقاتَهُ: سأله القوتَ. وفلانٌ يَتَقَوَّتُ بكذا. واقْتَتْ لِناركَ قِيتَةً، أي أطعمها الحطب. وأقاتَ على الشيء: اقتدرَ عليه. قال
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.356 harfق ت ( وايء )
قتا ، قوت ، وقت ، توق ، تيق ، تقي ، تأق .
قتا : قال الليث : القَتْو : حُسْنُ الخِدمة . تقول : هو يَقْتُو الملُوك ، أي : يَخدمُهم :
إني امرؤٌ مِن بني خُزَيمة لا
أحْسِنْ قتْوَ المُلُوك والخَبَبا
والمَقَاتيَة هم الخُدَّام ، والواحد مَقْتَوِيّ ، وإذا جُمع بالنوق خُفِّفتْ الياء مَقْتَوون وفي الخفض والنصب مَقْتَوِين ، كما قالوا أشقرِين . وأنشد :
مَتَى كنّا لأمِّكَ مَقْتَوِينا
وقال شمر :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.194 harf(باب القاف والواو وما يثلثهما)
(قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر.
فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR602 harf- القوت: ما يمسك الرمق، وجمعه: أقوات. قال تعالى: ﴿وقدر فيها أقواتها﴾ [فصلت/10] وقاته يقوته قوتا: أطمعه قوته، وأقاته يقيته: جعل له ما يقوته، وفي الحديث: (إن أكبر الكبائر أن يضيع الرجل من يقوت) (الحديث أخرجه مسلم برقم (996) بلفظ: (كفى بالمرء إثما أن يضيع من يقوت). وأخرجه أحمد 2/160)، ويروى: (من يقيت). قال تعالى: ﴿وكان الله على كل شيء مقيتا﴾ [النساء/85] قيل: مقتدرا. وقيل: حافظا. وقيل: شاهدا،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR704 harfق و ت
أكلوا قوتهم وأقواتهم وهو ما يمسك الرمق وهو يقوت عياله ويقوت عليهم وفي الحديث: " كفى بالمرء إثماً أن يضيّع من يققوت " وقتّه فاقتات كقولك: رزقته فارتزق وهم يقتاتون الحبوب واستقاته: سأله القوت ومن أقسام الأعاريب: " لا وقائت نفسي البصير ما فعلت كذا " وما عنده قيت ليلة وبيت ليلة وقيتة ليلة وبيتة ليلة.
وهو مقيت على الشيء: شهيد حافظ.
ومن المجاز: فلان يقتات الكلام
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.035 harfالقُوتُ: ما يُمْسِكُ الرَّمَقَ من الرِّزْق. ابن سيده: القُوتُ، والقِيتُ، والقِيتَةُ، والقائِتُ: المُسْكة من الرزق. وفي الصحاح: هو ما يَقُوم به بَدَنُ الإِنسان من الطعام؛ يقال: ما عنده قُوتُ ليلةٍ، وقِيتُ ليلةٍ، وقِيتَةُ ليلةٍ؛ فلما كُسِرتِ القافُ صارت الواو ياء، وهي البُلْغة؛ وما عليه قُوتٌ ولا قُواتٌ، هذانِ عن اللحياني. قال ابن سيده: ولم يفسره، وعندي أَنه من القُوت.
والقَوْتُ: مصدرُ قاتَ يَقُوتُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR380 harf* ق و ت * * قاتَ * أهله من با قال وكتب والاسم * القُوتُ * بالضم وهو ما يقوم به بدن الإنسان من الطعام و * قُتُّهُ * * فاقْتَاتَ * كرزقته فارتزق و * اسْتَقضاتَهُ * سأله القوت وهو * يَتَقَوَّتُ * بكذا و * أقضاتَ * على الشيء اقتدر عليه قال الفراء * المُقِيُت * المقتدر كالذي يعطي كل رجل قوته قال الله تعالى ﴿وكان الله على كل شيء مقيتا﴾ وقيل المقيت الحافظ للشيء ولاشاهد له والله أعلم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.761 harfالقوت ، بالضم: ما يمسك الرمق من الرزق. وفي المحكم: القوت والقيت والقيتة بكسرهما، والقائت، والقوات بالضم، وهذا عن اللحياني، قال ابن سيده: ولم يفسره، وعندي أنه من القوت، وهو: المسكة من الرزق . وفي الصحاح: هو ما يقوم به بدن الإنسان من الطعام. وجمع القوت أقوات ويقال: ما عنده قوت ليلة، وقيت ليلة، وقيتة ليلة- لما كسرت القاف صارت الواو ياء- وهي البلغة، وفي الحديث: اللهم اجعل رزق آل محمد قوتا أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.011 harfقَاتَ
1 قَاتَ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. يَقُوتُ, (S, O, Msb,) inf. n. قَوْتٌ (S, O, Msb, K) and قُوتٌ (Sb, K) and قِيَاتَةٌ, (S, O, K,) the last originally قِوَاتَةٌ, (O,) He fed, nourished, or sustained, (S, Msb, TA,) or fed with what would sustain the body, (S, O, K, * TA,) [or with food sufficient to sustain life,] or with a small supply of the means of subsistence, (TA,) him, (Msb, TA,)
قَاتَ 1 قَاتَ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. يَقُوتُ, (S, O, Msb,) inf. n. قَوْتٌ (S, O, Msb, K) and قُوتٌ (Sb, K) and قِيَاتَةٌ, (S, O, K,) the last originally قِوَاتَةٌ, (O,) He fed, nourished, or sustained, (S, Msb, TA,) or fed with what would sustain the body, (S, O, K, * TA,) [or with food sufficient to sustain life,] or with a small supply of the means of subsistence, (TA,) him, (Msb, TA,) or them, (K, TA,) or his family; (S, O;) he gave him [or them] what is termed قُوت [q. v.]: (Msb:) and ↓ اقاتهُ signifies [in like manner] he gave him his قُوت. (TA.) It is said in a trad., كَفَى بِالمَرْءِ اـِثْمًا أَنْ يُضَيِّعَ مَنْ يَقُوتُ i. e. [It suffices the man as a sin, or crime, that he destroy] him whom he is bound to sustain, of his family and household and slaves: or, as some relate it, ↓ مَنْ يُقِيتُهُ; using a dial. var. [of يقوت]. (TA.) [And لَهُ ↓ اقتات app. signifies, primarily, He supplied to him food. (See this verb below, near the end of the paragraph.)] -A2- And قَاتَ and ↓ قوّت and ↓ اقات and ↓ أَقْوَتَ [sometimes] signify He straitened his household, by reason of niggardliness or poverty. (TA in art. زنق.) -A3- قُوتُوا طَعَامَكُمْ يُبَارِكْ لَكُمْ فِيهِ, a trad., thus related by some, by others ↓ قُوِّتُوا, [loosely expl. in the TA,] means, accord. to some, Measure ye your corn, [and] He will bless you in it: or, accord. to others, make ye small round cakes (أَقْرَاص) of your corn, &c. (El-Jلmi' es-Sagheer, and scholia thereon.) -A4- See also 8, in the middle of the paragraph.
2 قَوَّتَ see the preceding paragraph, in two places.
اقاتهُ 4 اقاتهُ ذ : see 1, first and second sentences. ― -b2- Also He kept, preserved, guarded, or protected, him. (TA.) -A2- And اقات عَلَى الشَّىْءِ, (S, O, K, *) and اقاته, (K,) He had power, or ability, to do, effect, accomplish, attain, or compass, the thing. (S, O, K.) -A3- See, again, 1, latter half, in two places.
فُلَانٌ يَتَقَوَّتُ بِكَذَا 5 فُلَانٌ يَتَقَوَّتُ بِكَذَا ذ [Such a one feeds, nourishes, or sustains, himself with such a thing], (S, O,) or بِالقَلِيلِ [with that which is little]: (Msb:) or تقّوت بِالشَّىْءِ he made the thing his قُوت [or food]; and بِهِ ↓ اقتات and ↓ اقتاتهُ signify thus likewise: (TA:) or بِهِ ↓ اقتات signifies he ate it; (Msb;) and so does ↓ اقتاتهُ. (TA.)
اقتات 8 اقتات ذ signifies He was, or became, fed, nourished, or sustained; being quasi-pass. of قَاتَ signifying as expl. in the beginning of this art. (S, A, Mgh, O, K, TA.) ― -b2- And it is trans. by means of بِ, and by itself: see 5, in four places. One says, هُمْ يَقْتَاتُونَ الحَبَّ [They feed upon, or eat, grain]. (A.) ― -b3- The saying, of Tufeyl, يَقْتَاتُ فَضْلَ سَنَامِهَا الرَّحْلُ is held by ISd to mean, (assumed tropical:) The saddle [as it were] eats the remainder of her hump, [as though] making it to be food for itself: accord. to IAar, he says, the meaning is, takes it away thing after thing [or piecemeal]; but I have not heard this [meaning] in any other instance: hence, says IAar, the oath sworn one day by El-'Okeylee, [said in the A to be an oath of the Arabs of the desert,] نَفْسِى البَصِيرِ مَا فَعَلْتُ ↓ لَا وَقَائِتِ, for, he says, الاِقْتِيَاتُ [the inf. n. of اقتات] and القَوْتُ [inf. n. of ↓ قَاتَ] are one [in signification]; and AM says that the meaning of this is, [No, by] Him who takes my spirit, breath after breath, until He has taken it wholly, [the All-seeing, I did not that thing:] and the saying of Tufeyl means the saddle, while I am riding upon it, takes by little and little the fat of her hump until there remains not of it aught. (TA.) ― -b4- One says also, الحَرْبُ تَقْتَاتُ الاـِبِلَ (tropical:) [War makes the camels to be food]; meaning that [in consequence of war] the camels are given in payment of bloodwits. (A.) ― -b5- And فُلَانٌ يَقْتَاتُ الكَلَامَ (tropical:) Such a one retrenches, or curtails, speech, or talk; [said of one who speaks, or talks, little;] syn. يُقِلُّهُ. (A.) -A2- See also 1, latter half. [Hence,] one says, ↓ اِقْتَتْ لِنَارِكَ قِيتَةً (assumed tropical:) [Supply to thy fire ali- ment;] feed thy fire with fuel. (S, O, K.) And ↓ اِقْتَتْ لِلنَّارِ نَفْخَكَ قِيتَةً, and اُنْفُخْ فِى النَّارِ نَفْخًا ↓ قُوتًا, (assumed tropical:) Blow thou the fire with thy blowing, and with a blowing, gently and little [as an aliment]. (L.)
استقاتهُ 10 استقاتهُ ذ He asked of him قُوت [i. e. food, or victuals]. (S, A, O, K.)
قَاتٌ [ قَاتٌ ذ A species of tree, of the class Pentandria, order Monogynia, of the Linnوan system; belonging to the natural order of Celastraceو; mentioned in botanical works under the name of Catha edulis; and fully described by Forskهl in his Flora ئgypt. Arab., pp. 63, 64; in the latter page of which he says: “ In Yemen colitur iisdem hortis cum Coffea. Stipitibus plantatur. Arabes folia viridia avide edunt, multum eorum vires venditantes, qui copiosius comederit, vel totam vigilet noctem: asseverant quoque pestem ea loca non intrare ubi hوc colitur arbor: ” &c. ― -b2- And in the same work, p. cxviii., Forskهl mentions قات الرعيان (by which is meant قَاتُ الرُّعْيَانِ) as the name of A species of lettuce, lactuca inermis. ― -b3- Respecting the former plant, see also De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., i. 462, 463.]
قُوت قُوت ذ Food, aliment, nutriment, victuals, or provisions, by means of which the body of man is sustained; (S, A, * O, K; *) as also ↓ قِيتٌ and ↓ قِيتَةٌ, (S, O, K,) as used in phrases here following, (S, O,) with kesr to the ق, and the و changed into ى, (S,) and ↓ قَائِتٌ and ↓ قُوَاتٌ, (K,) the last mentioned, but not expl., by Lh, and thought by ISd to be from قُوتٌ: (TA:) what is eaten for the purpose of retaining the remains of life; (A, * O, * Msb, TA; *) thus expl. by Az and IF: (Msb:) or food sufficient to sustain life: (TA:) pl. أَقْوَاتٌ. (Msb, TA.) One says, مَا عِنْدَهُ قُوتُ لَيْلَةٍ and لَيْلَةٍ ↓ قِيتُ and لَيْلَةٍ ↓ قِيتَةُ (S, O, TA) He has not a night's food sufficient to sustain life. (TA.) And ↓ جَدُّ امْرِئٍ فِى قَائِتِهِ, a prov., meaning A man's lot in life is manifest in his food. (Meyd.) ― -b2- See also 8, last sentence.
قِيتٌ قِيتٌ ذ : see قُوتٌ, in two places.
قِيتَةٌ قِيتَةٌ ذ : see قُوتٌ, in two places: ― -b2- and see also 8, last two sentences.
قُوَاتٌ قُوَاتٌ ذ : see قُوتٌ, first sentence.
قَائِتٌ قَائِتٌ ذ [act. part. n. of قَاتَ; Feeding, &c. ― -b2- And hence, Sufficing]. القَائِتُ مِنَ العَيْشِ means What is sufficient [of the means of subsistence]. (K.) And one says, هُوَ فِى قَائِتٍ مِنَ العَيْشِ He is in a state of sufficiency [in respect of the means of subsistence]. (S. O.) ― -b3- See also قُوتٌ, in two places. -A2- See also 8, former half. ― -b2- القَائِتُ is an appellation of The lion. (O, K.)
مُقِيتٌ مُقِيتٌ ذ [Giving, or a giver of, food, nourishment, or sustenance. (See 1, first sentence.) ― -b2- And hence,] Keeping, preserving, guarding, or protecting; or a keeper, &c.; syn. حَافِظٌ [as signifying thus; and app. as signifying also watching; or a watcher]: (S, A, O, Msb, K:) and witnessing; or a witness; syn. شَاهِدٌ; (S, O, Msb, K;) or شَهِيدٌ: (A:) and AO says that it signifies, with the Arabs, one acquainted (مَوْقُوفٌ) with a thing (عَلَى شَىْءٍ). (TA.) Th cites the following verses (of Es-Semow'al Ibn-ءdiyà, O): لَيْتَ شِعْرِى وَأَشْعُرَنَّ اـِذَا مَا قَرَّبُوهَا مَنْشُورَةً وَدُعِيتُ أَلِىَ الفَضْلُ أَمْ عَلَىَّ اـِذَا حُو سِبْتُ اـِنِّى عَلَى الحِسَابِ مُقِيتُ [meaning Would that I knew, but I shall assuredly know when they shall have set it (namely, the صَحِيفَة, or record, of my actions,) near, unfolded, and I am summoned, whether superiority be for me or against me when I am reckoned with: verily I shall be a watcher, or a witness, of the reckoning, or, accord. to some, as is said in the TA, acquainted with the reckoning]: i. e. I shall know what evil I have done; for [as is said in the Kur lxxv. 14] man shall be a witness against himself: (S, O, TA:) IB says that, accord. to Seer, the correct reading is, رَبِّى على الحساب مقيت [meaning my Lord is able to make the reckoning] because he who is submissive to his Lord does not describe himself by this epithet: but IB adds that Seer has founded this remark upon the assumption that مقيت is here used as meaning مُقْتَدِرٌ; and that if it be understood as syn. with حَافِظٌ and شَاهِدٌ, the former reading is not objectionable. (TA.) ― -b3- المُقِيتُ is one of the best names of God: (TA:) and [as such] signifies The Possessor of power; (Fr, Zj, S, O, Msb, K, TA;) as He who gives to every man his قُوت [or food], (F, S, O, K, TA,) and likewise to everything: (TA:) or (as one of those names, TA) the Preserver, or Protector, (Zj, TA,) who gives to everything such preservation, or protection, as is needful. (TA.) It is said in the Kur [iv. 87], وَكَانَ اللّٰهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ مُقِيتًا, (S, O,) meaning [For God is] a possessor of power [over everything, or is omnipotent], (Ksh, Bd, Jel,) so He will requite everyone for what he has done: (Jel:) or a witness, [and] a preserver, or protector, or watcher. (Ksh, Bd.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.143 harfقَاتَ
قَاتَ ( w ) U ( n. ac. قَوْت 1 , قُوْت 3 , قِيَاقَة [ 23tI ] ),
a. Fed, nourished, sustained, maintained, supported.
b. Straitened, stinted his household.
قَوَّتَ
قَوَّتَ II .
a. see I (b) .
أَقْوَتَ
أَقْوَتَ IV ( w )
a. see I (a) , ( b ).
c. Preserved, guarded, protected.
d. [ acc. or 'Ala ], Was able to do, equal to, capable of.
e. [ La ], Supplied with food.
f. ( w )
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.144 harfقوت
قَاتَ - يَقُوتُ - قُوْت - أَقْوات - أَقَاتَ - يُقِيْتُ - مُقِيْت
قَاتَ - يَقُوْتُ + الكائن + شيئاً: يأكل ويشرب ما يقويه ويحفظ له القدرة على الفعل والبقاء حياً
قٌوْت: اسم فعل " قَاتَ - يَقُوتُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: ما " يُقِيت ": كل ما يحفظ للكائن القدرة على الفعل على البقاء حياً من أنواع الطعام والشراب وما شابه
أَقْوَات: جمع " قُوْت"
Mücavir kökler17 mücavir (23 toplam)
- كفل
1 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir
- رسو
1 ortak ayet · Sıra dağlar
- ربع
1 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- شفع
1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir
- نصب
1 ortak ayet · Dikili taş demektir
- برك
1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir
- فوق
1 ortak ayet · Üst
- سوي
1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- سأل
1 ortak ayet · “Sehl” ova demektir
- قدر
1 ortak ayet · Kıdr kazandır
- سوأ
1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- حسن
1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
Geçtiği ayetler(2)
وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِنْ فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ
Onun gıdalarıO; yeryüzüne sabit dağlar yerleştirdi ve orada bereketler yarattı. Ve onda arayanlar için dört beşit gıdalar takdir etti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قوت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طعم, رزق, غذي, حفظ |
| Zıt Kök | جوع |
| Çekirdek Özet 1 | Canı bedende tutmaya ve telef olmayı önlemeye yetecek asgari ve ölçülü besin payı |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların hayatiyetini sürdürmesi için gereken zaruri imkânların takdir ve muhafaza edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Canlıların varoluşsal sürekliliğini teminat altına alan denge, gözetim ve asgari güvence nizamı |
| Kritik Hata Riski | Rızkı yalnızca sınırsız bolluk ve lüks tüketim zannederek varlığın asgari hayati dengesini ve muhafaza boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قو | Toplanma, tutunma, güç ve direnç kazanarak ayakta durma. Bu ikili çekirdek قوب kökünde kabuk bağlayıp toparlanma, قوس kökünde gerilip kuvvet biriktirme, قول kökünde manayı toplayıp ifadeye dökme, قوم kökünde doğrulup sebatla ayakta durma ve قوي kökünde doğrudan derman ve kudret manalarında görülür. | ت | Çekirdeğin taşıdığı genel güç ve dayanıklılık potansiyeline sınır, tayin ve ölçü katarak, kuvveti dağılmaktan korur ve yaşamı ayakta tutacak kesin asgari sınıra bağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Hayati enerjinin ve ihtiyaç duyulan gücün dar bir merkezde toplanması ve odaklanması |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Toplanan bu gücün bedene ve can bağına raptedilmesi, hayatiyetin devamına bağlanması |
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Verilen payın telef etmeyecek ve israfa kaçmayacak kesin bir sınırla tayin ve tespit edilmesi |
| قوت | Hayati gücün toplanıp canlılık bağına raptedilerek telef olmayı önleyecek asgari sınırda ölçülüp sabitlenmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının ölmesini engelleyecek, canını tutacak (imsâkü'r-ramak) kadar az ve ölçülü gıda vermek; ateşi söndürmeyecek ve alevini boğmayacak biçimde azar azar odun beslemek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Çöl yolculuğunda sönmek üzere olan ateşi azar azar ve ölçüyle beslemeyi anlatan Zü’r-Rimme beyti: فقلت له ارفعها إليك وأحيها / بروحك واقتته لها قيتة قدرا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin ailesine veya himayesindekilere telef olmayacakları kadar ölçülü harcama yapması (قات أهله) ve kişinin bir nesneye tam anlamıyla güç yetirip onu gözetim altında tutması durumunda kullanılan مقيت sıfatı. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde قوت kökü, doğrudan doğruya canın korunması, beslenmesi, kişinin veya nesnenin gözetilip güç dengesinin korunması ekseninde daralmış bir semantik hat çizer. Güney Sami ve Klasik Arapça sahasında kök, canı bedende tutan asgari besin (el-kūt) ve bir şeyi tam gözetim altında tutarak ona yetme, muktedir olma (el-mukît) anlamlarıyla merkezîleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan aynı harf dizilimiyle müstakil bir birincil isim olarak yaygın olmasa da, bedeni ve canı ayakta tutma işlevi kökteş güç (قوي) ve kıvam (قوم) alanlarıyla iç içe gelişmiştir. İkili قو çekirdeğinin varlığı ayakta tutma kudreti bildirdiği, Arapçada kök sonuna gelen ت harfiyle bu gücün tayin edilmiş bir rızık payı ve koruma ölçüsüne dönüştüğü tespit edilir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قو çekirdeğinden türeyiş | Güç ve kuvvet verme anlamındaki kökten, canı ayakta tutacak asgari azık ve onu veren koruyucu güce özelleşme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Varlık ve güç ekseni | Süryanice ve İbranicedeki varlığı dik tutma, besleme ve gözetme kavramlarıyla semantik matris ortaklığı. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanabilir doğrudan kökteş tespit edilemedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قوت | Anlamlı | Canı tutan azık, gözetim | Canı ayakta tutan asgari besin; bir şeyi koruyup ona güç yetirme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قتو | Anlamlı | Hizmet etmek | Efendiye hürmetle hizmet etmek, işini iyi görmek (el-katv). | Kur'an'da geçmez. |
| وقت | Anlamlı | Belirlenmiş an, sınır | Bir iş için sınırları kesinleştirilmiş zaman dilimi ve vade tayini. | Kur'an'da geçer; ortak sınır ve ölçü unsuru taşır. |
| وتق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| تقو | Anlamlı | Sakınma, korunma | Kök aslen وقي olup harf dönüşümüyle takva dairesine girer. | Kur'an'da türevleri geçer; kalb ilişkisi. |
| توق | Anlamlı | Şiddetle özleme, can atma | Nefsin bir şeye aşırı arzu ve iştiyakla yönelmesi (tevk). | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قوت | Merkez | Asgari hayati gıda ve gözetim | Canı telef olmaktan koruyacak asgari, tayin edilmiş ve denetlenen payı ifade eder. | Hayatı ayakta tutan zaruri rızık ve tam koruyucu kudret. |
| طعم | Komşu | Tatma ve beslenme | Gıdanın lezzeti, ağız yoluyla alınması ve genel olarak yenilmesi boyutunu öne çıkarır. | Açlığı gidermek için yenen her türlü yiyecek. |
| رزق | Komşu | Bağışlanan nasip ve imkân | Canlıya lütfedilen maddi ve manevi her türlü pay ve geniş geçimlik. | Kuttan daha geniştir; lüks ve fazlalığı da kapsar. |
| غذي | Komşu | Büyüten ve geliştiren gıda | Bedeni geliştiren, hücreleri besleyen ve büyümeyi sağlayan besin unsuru. | Kut hayatta tutmaya, gıda ise geliştirmeye odaklanır. |
| حفظ | Komşu | Koruma ve zayi etmeme | Bir şeyi kaybolmaktan, bozulmaktan ve yok olmaktan muhafaza etme eylemi. | Kut kavramının mükit türevi bu manayı besleme ile birleştirir. |
| جوع | Zıt | Açlık ve yoksunluk | Bedeni ayakta tutacak gıdanın bulunmaması, canın zayıf düşmesi hali. | Kutun tamamen kesilmesiyle ortaya çıkan tükeniş. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قوت | Canı tutan azık ve gözetici kudret | Canın telef olmasını önleyen asgari gıda ve bu gıdayı sağlayıp denetleyen güç. | Kesin |
| Latince | victus, alimentum | Yaşam payı, besin | Victus hayatta kalma vasıtalarını karşılar; koruyucu şahitlik ve muktedir olma boyutunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | sustenance, nourishment | Asgari geçimlik, besin | Sustenance canı ayakta tutan asgari desteği iyi karşılar; ilahi murakabe ve kudret boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Lebensunterhalt, Nahrung | Yaşam azığı, beslenme | Hayatın idamesi için gereken asgari temini verir; ontolojik şahitlik yönünü taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | subsistance, nourriture | Asgari geçimlik, gıda | Hayatta kalmayı sağlayan zaruri gereksinimleri ifade eder; koruyucu kudret boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَقْوَاتَهَا | Yeryüzünün hayati rızıkları ve imkânları | Yeryüzünün yaratılışında canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için yerleştirilen ekolojik ve biyolojik besin dengesi (Fussilet 41:10). |
| مُقِيتًا | Her şeyi koruyup gözeten ve herkese hakkını veren kadir | İnsanların eylemlerine, şefaatlerine ve hallerine tanık olan, her şeyi aslıyla koruyan ve karşılığını vermeye muktedir olan Allah'ın sıfatı (Nisâ 4:85). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi isimler ve sıfatlar (el-Mukît) | Allah'ın yaratılmışların rızkını yaratması, her varlığa yetecek gücü vermesi ve her ameli koruyup şahit olması tartışması. | Rızık vericilik (Rezzâk) ile mutlak koruyuculuk (Hafîz) ve kadir oluş (Muktedir) sıfatlarının birleşimi. |
| Fıkıh | Nafaka ve asgari geçim hukuku | Bir kimsenin bakmakla yükümlü olduğu kişilere (ıyâl) sağlamak zorunda olduğu asgari gıda ve barınma standardı. | Telef olmayı önleyen ve insan onurunu koruyan zorunlu asgari harcama sınırı. |
| Tefsir | Kozmoloji ve ahlaki sorumluluk | Fussilet 10'da yerin gıdalarının takdiri ile Nisâ 85'te amellere şahit ve muktedir olunması arasındaki hikmet bağı. | Evrendeki ekolojik rızık planlaması ve amellerin ilahi denetim altında zayi edilmemesi. |
| Hadis | Aile mesuliyeti ve emanet bilinci | Kişinin bakmakla yükümlü olduğu canları ihmal etmesinin büyük günah sayılması bağlamındaki nebevî uyarılar. | Canı ayakta tutma sorumluluğunun ahlaki ve hukuki bir yükümlülük haline gelmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ilahi inayet | el-Mukît ismi | Hayatın muhafazası | Allah'ın her canlıya canını koruyacak rızkı vermesi ve amelleri eksiksiz gözetmesi. | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve ekoloji | Yaşam destek eşiği | Hayatiyetin sürmesi | Organizmanın canlılığını koruyabilmesi için gereken asgari enerji ve besin dengesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve sosyal güvence | Temel hakların korunması | Toplumsal dengenin muhafazası | Devletin veya otoritenin hiçbir bireyi açlık ve yoksunluk içinde telef olmaya terk etmemesi. | Güçlü |
| İktisadi | Asgari geçim ve kaynak dağılımı | Temel ihtiyaç maddeleri | Kriz ve açlığın önlenmesi | İsraf ve aşırı birikim yerine, kaynakların tüm nüfusun hayatiyetini garanti edecek biçimde paylaştırılması. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asgari enerji eşiği (Homeostaz) | Fizik ve biyolojide bir sistemin çökmeden kararlı halini koruyabilmesi için sisteme dışarıdan verilmesi zorunlu olan en düşük enerji miktarı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asgari yaşam standardı (Taban gelir) | Hukuk ve iktisatta bireyin toplum içinde biyolojik ve onurlu varlığını sürdürebilmesi için yasa ile korunan dokunulmaz temel pay. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca basit bir boğaz tokluğuna ya da değersiz bir yem kırıntısına indirgeyerek ilahi muhafaza, denetim ve kudret boyutunu tamamen unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca mideye giren lokmayı değil, yeryüzünün bütün canlı türlerini ayakta tutacak ekolojik potansiyelini ve amellerin karşılığını koruyup takdir eden mutlak gözetimi kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ 85'teki «mükît» vasfını sadece rızık veren olarak anlayıp ilahi şahitlik ve ceza/mükafat kudretini gözden kaçırmak; Fussilet 10'daki takdiri ise sadece tarımsal berekete indirgeyip adil bölüşüm ilkesini ıskalamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem tabiat nizamındaki rızık dengesini hem de insanın amellerinin zayi edilmeksizin ilahi denetim altında olduğunu tek bir kavramsal kökle birbirine bağladığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın evrelerini ve yeryüzünün canlılar için donatılışını anlatan kozmolojik ayetler ile toplumsal dayanışma, adalet, şefaat ve sorumluluk yükleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Rızkın rastlantısal olduğunu zanneden tesadüfçü bakışı ve insanın yaptıklarının kaybolup gideceğini varsayan sorumsuzluk anlayışını tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının telef olmasını engelleyecek, canını tutacak miktarda ölçülü gıda vermek ve ateşi söndürmeyecek şekilde azar azar beslemek.
- Soyut anlamBir varlığın varoluşunu sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu asgari desteği tam bir kudret, bilgi ve gözetimle takdir ve muhafaza etmek.
- Sistematik karşılıkSistemin çökmesini engelleyen asgari enerji eşiğinin garanti altına alınması ve girdilerin denetlenerek sonucun tam korunması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde incelenen canlı veya sistemi, mevcut kaynaklar kümesini, sisteme aktarılan asgari payı (kutu), sistemin hayatta kalma fonksiyonunu ve canın bedende kalması için gereken mutlak alt sınırı (remak eşiğini) temsil eder. ifadesi israfa kaçmayan asgari zaruri miktarın belirlenmesini, ikinci kısımdaki bağıntısı ise sistem üzerindeki gözetimin (), onun mutlak kontrol ve muhafaza altında tutulması (, yani mukît vasfı) anlamına geldiğini modeller.