كفف
ك - ف - ف
KÖK- 15 geçiş
- 14 ayet
- 10 sîga
- 9 sözlük
Avuç demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Avuç demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.348 harfالكاف والفاء
ك ف، ف ك مستعملان كف: الكَفُّ: كفّ اليد، وثلاث أكُفّ، والجميع: كُفُوف.
وكُفَّةُ اللثة: ما انحدر منها على أصول الثغر.
وكِفّة السحاب وكفافه: نواحيه.
وكِفّة الميزان: التي توضع فيها الدراهم.
والكِفّة: ما يصاد به الظبي.
ولقيته كَفّةً لِكَفَّةٍ، وكَفَّةً عن كَفَّةٍ، أي: مفاجأة مواجهة.
واستْكفّ القوم بالشيء: أحدقوا به. واسْتَكفّ السائل: بسط يده.
وكفّ الرجل عن أمر كذا يكُفُّ كَفّاً،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.688 harfالكَفُّ: واحدة الأكُفِّ. وقولهم: لقيته كَفَّةَ كَفَّةَ، بفتح الكاف، أي كفاحاً، وذلك إذا استقبلتَه مواجَهة. وهما اسمان جُعِلا واحداً وبُنيا على الفتح مثل خمسة عشر. وكُفَّةُ القميص: ما استدار حولَ الذَيل. وكان الأصمعي يقول: كلُّ ما استطال فهو كُفَّةٌ بالضم، نحو كُفَّةِ الثوبِ وهي حاشيته، وكُفَّةُ الرملِ وجمعه كِفافٌ. وكلُّ ما استدار فهو كِفَّةٌ بالكسر، نحو كِفَّةِ الميزان، وكِفَّةِ الصائد وهي
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.482 harfك ف ف
كففته عن الشرّ فكفّ عنه فهو كافٌ ومكفوف.
وهو يكفكف دمعه: يمسحه مرةً بعد مرةً ليردّه.
وصافّوهم ولافوهم ثم كافوهم أي حاجروهم وتكافّوا: تحاجزوا.
وعنده كفاف من العيش.
ما كفّ عن الناس أي أغنى.
ونفقته الكفاف وليس فيها فضل.
وليتني أنجو منه كفافاً لا لي ولا عليّ.
ودعني كفاف: تكفّ عني وأكف عنك.
قال رؤبة: فليت حظّي من نداك الضّافي والنفع أن تتركني كفاف واستكف الناس
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.061 harfكفّ الشيءَ يكُفُّه كَفّاً: جمعه. وفي حديث الحسن: أَنَّ رجلاً كانت به جِراحة فسأَله: كيف يتوضأُ؟ فقال: كُفَّه بخِرْقة أَي اجمَعها حوله. والكفُّ: اليد، أُنثى. وفي التهذيب: والكف كفّ اليد، والعرب تقول: هذه كفّ واحدة؛ قال ابن بري: وأَنشد الفراء:
أُوفِّيكما ما بلَّ حَلْقيَ رِيقتي،
وما حَمَلَت كَفَّايَ أَنْمُليَ العَشْرا
قال: وقال بشر بن أَبي خازم:
له كَفَّانِ: كَفٌّ كَفُّ ضُرٍّ،
وكَفُّ فَواضِلٍ خَضِلٌ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.251 harf* ك ف ف * * الكَفُّ * واحدة * الأكُفِّ * و * ِكَفَّةُ * الميزان بكسر الكاف وفتحها والجمع * ِكفَفٌ * بكسر الكاف و * الكَافَّةُ * الجميع من الناس يقال لقيتهم كافة أي كلهم و * كَفَّ * الثوب خاط حاشيته وهي الخيطا الثانية بعد الشل و * المَكْفُوف * الضرير وقد كف بصره و * كَفَّ * بصره أيضا و * كَفَّهُ * عن الشيء فكف وهو يتعدى ويلزم وباب الكل رد و * الكَفَافُ * من الرزق القوت وهو ما كف عن الناس أي أغنى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.273 harfالكف: اليد سميت لأنها تكف عن صاحبها، أو يكف بها ما آذاه، أو غير ذلك أو منها إلى الكوع قال شيخنا: هي مؤنثة وتذكيرها غلط غير معروف، وإن جوزه بعض تأويلا، وقال بعض: هي لغة قليلة، فالصواب أنه لا يعرف، وما ورد حملوه على التأويل، ولم يتعرض المصنف لذلك قصورا، أو بناء على شهرته، أو على أن الأعضاء المزدوجة كلها مؤنثة. انتهى.
قلت: وفي التهذيب: الكف: كف اليد، والعرب تقول: هذه كف واحدة، قال ابن بري: وأنشد
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.739 harfكَفَّ
كَفَّ U ( n. ac. كَفّ 1 ),
a. Hemmed.
b. Bandaged ( foot ).
c. Overfilled.
d. [ acc. & 'An ], Averted, turned from.
e. [ 'An ], Abstained, desisted from.
f. [ & pass.
كُفَّ
كُفَّ ],
a. Was dazzled, blinded.
كَاْفَفَ
كَاْفَفَ III ,
a. see I (e) .
تَكَفَّفَ
تَكَفَّفَ V ,
a. Stretched out the hand ( beggar ).
تَكَاْفَفَ
تَكَاْفَفَ VI ,
a. see I (e) .
اِنْكَفَفَ
اِنْكَفَفَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR44.461 harfكفف
كَفَّ - يَكُفُّ - كَافّ - كَافَّة - كَفّ - كَفَّيْن
كَفَّ - يَكُفُّ + كائن + شيئاً: يضمه ويجمعه على نفسه ويقصر من طوله: يأتي إلى شيء طويل ممدود، فيثنيه أو يقصر من طوله، مُجَمِّعاً إياه على بعضه، ومقرباً إياه من مكان يعتبر غمداً ومخبأ له
كَفَّ - يَكُفُّ + كائن + يديه: ضد مدها: يثنيهما نحو جسمه، وهي كناية عن توقف الطمع إلى ما عند الغبر
{وكف
كفف كَفَّ - يَكُفُّ - كَافّ - كَافَّة - كَفّ - كَفَّيْن كَفَّ - يَكُفُّ + كائن + شيئاً: يضمه ويجمعه على نفسه ويقصر من طوله: يأتي إلى شيء طويل ممدود، فيثنيه أو يقصر من طوله، مُجَمِّعاً إياه على بعضه، ومقرباً إياه من مكان يعتبر غمداً ومخبأ له كَفَّ - يَكُفُّ + كائن + يديه: ضد مدها: يثنيهما نحو جسمه، وهي كناية عن توقف الطمع إلى ما عند الغبر ﴿وكف أيدي الناس عنكم﴾ كَفَّ - يَكُفُّ + كائن + شيئاً + عن كائن: يثنيه ويطويه ليرده عنه، ولا يحاول بسطه ومده إليه: وهي كناية عن قصر أذاه، ومنع نفسه من أن ينال آخر به ﴿عسى الله أن يكف بأس الذين كفروا﴾ ﴿لا يكفون عن وجوههم النار﴾ كَافّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " كَفَّ - يَكُفُّ " كَافَّة: مؤنث " كَافّ ": وهو كذلك فاعل مرة منه: بشكل متجمع على بعضه ومضموم ومتراص: صفاً كالبنيان المرصوص كَافَّةً: حال من " كَافّ ": بشكل جماعي ملتم ومتكاثف على بعضه: الجميع دون استثناء كَفّ: اسم فعل " كَفَّ - يَكُفُّ ": وهو اصطلاحاً عضو الجسد المعروف الذي يتصف بخاصية الكف: الضم والتجمع والثني والقبض كَفَّيْن - كَفَّيْه: مثنى " كَفّ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الثني والعطف والطوي"، وهي: طَوَى - يَطْوِيْ، ثَنَى - يَثْنِي، كَفَّ - يَكُفُّ، لَوَى - يَلْوِي، عَطَفَ - يَعْطِفُ، قَوِسَ - يَقْْوَس (قاسَ - يَقِيسُ) يفرق لفظاً: كَفى - يَكْفي + كائن أو شيء + كائناً أو أمراً: كفى الكائن أو الشيء لفعل أمر: يكون الكائن أو الشيء وحده دون عون أو مشاركة من آخر قادراً على القيام بالفعل كاملاً كَفَأَ - يَكْفَؤُ (كَفَا - يَكْفُو) + كائن + كائناً: ساواه في القدر أو المنزلة كَفَّ - يَكُفُّ + كائن + شيئاً: يضمه ويجمعه على نفسه ويقصر من طوله كف كف الأيدي ﴿ألم تر إلى الذين قيل لهم كفوا أيديكم وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة فلما كتب عليهم القتال إذا فريق منهم يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية وقالوا ربنا لم كتبت علينا القتال لولا أخرتنا إلى أجل قريب قل متاع الدنيا قليل والآخرة خير لمن اتقى ولا تظلمون فتيلا(77)﴾ النساء ﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا اذكروا نعمة الله عليكم إذ هم قوم أن يبسطوا إليكم أيديهم فكف أيديهم عنكم واتقوا الله وعلى الله فليتوكل المؤمنون(11)﴾ المائدة ﴿وعدكم الله مغانم كثيرة تأخذونها فعجل لكم هذه وكف أيدي الناس عنكم ولتكون آية للمؤمنين ويهديكم صراطا مستقيما(20)﴾ الفتح ﴿وهو الذي كف أيديهم عنكم وأيديكم عنهم ببطن مكة من بعد أن أظفركم عليهم وكان الله بما تعملون بصيرا(24)﴾ الفتح يكف ( يمنع) ﴿فقاتل في سبيل الله لا تكلف إلا نفسك وحرض المؤمنين عسى الله أن يكف بأس الذين كفروا والله أشد بأسا وأشد تنكيلا(84)﴾ النساء ﴿إذ قال الله ياعيسى ابن مريم اذكر نعمتي عليك وعلى والدتك إذ أيدتك بروح القدس تكلم الناس في المهد وكهلا وإذ علمتك الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل وإذ تخلق من الطين كهيئة الطير بإذني فتنفخ فيها فتكون طيرا بإذني وتبرئ الأكمه والأبرص بإذني وإذ تخرج الموتى بإذني وإذ كففت بني إسرائيل عنك إذ جئتهم بالبينات فقال الذين كفروا منهم إن هذا إلا سحر مبين(110)﴾ المائدة ﴿لو يعلم الذين كفروا حين لا يكفون عن وجوههم النار ولا عن ظهورهم ولا هم ينصرون(39)﴾ الأنبياء كافة ﴿ياأيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(208)﴾ البقرة ﴿وما كان المؤمنون لينفروا كافة فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم إذا رجعوا إليهم لعلهم يحذرون(122)﴾ التوبة ﴿إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا في كتاب الله يوم خلق السماوات والأرض منها أربعة حرم ذلك الدين القيم فلا تظلموا فيهن أنفسكموقاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة واعلموا أن الله مع المتقين(36)﴾ التوبة ﴿وما أرسلناك إلا كافة للناس بشيرا ونذيرا ولكن أكثر الناس لا يعلمون(28)﴾ سبأ كف - كفين ﴿له دعوة الحق والذين يدعون من دونه لا يستجيبون لهم بشيء إلا كباسط كفيه إلى الماء ليبلغ فاه وما هو ببالغه وما دعاء الكافرين إلا في ضلال(14)﴾ الرعد ﴿وأحيط بثمره فأصبح يقلب كفيه على ما أنفق فيها وهي خاوية على عروشها ويقول ياليتني لم أشرك بربي أحدا(42)﴾ الكهف مختار الصحاح ● [كفف] ك ف ف: الكَفُّ واحدة الأكُفِّ و ِكَفَّةُ الميزان بكسر الكاف وفتحها والجمع ِكفَفٌ بكسر الكاف و الكَافَّةُ الجميع من الناس يقال لقيتهم كافة أي كلهم و كَفَّ الثوب خاط حاشيته وهي الخيطا الثانية بعد الشل و المَكْفُوف الضرير وقد كف بصره و كَفَّ بصره أيضا و كَفَّهُ عن الشيء فكف وهو يتعدى ويلزم وباب الكل رد و الكَفَافُ من الرزق القوت وهو ما كف عن الناس أي أغنى وفي الحديث ﴿اللهم اجعل رزق آل محمد كفافا﴾ و اسْتَكَفَّ و تَكَفَّفَ بمعنى وهو أن يمد كفه يسأل الناس يقال فلان يتَكَفَّفُ الناس ك ف ل الكِفْلُ الضعف قال الله تعالى ﴿يؤتكم كفلين من رحمته﴾ وقيل إنه النصيب وذو الكفل اسم نبي من الأنبياء عليهم الصلاة والسلام وهو من الكَفَالةِ و الكِفْلُ أيضا ما اكتَفَل به الراكب وهو أن يدار الكساء حول سنام البعير ثم يركب ومنه حديث إبراهيم قال ﴿يكره الشرب من ثلمة الإناء ومن عروته قال يقال إنها كفل الشيطان﴾ و الكَفِيلُ الضامن وقد كَفَلَ به يكفل بالضم كَفَالَةً و كَفَلَ عنه بالمال لغريمه و أكْفَلَهُ المال ضمنه أياه و كَفَلَه أياه بالتخفيف فكفل هو به من باب نصر ودخل و كَفّلَه إياه تكفيلا مثله و تَكَفَّلَ بدينه و الكافِلُ الذي يكفل إنسانا يعوله ومنه قوله تعالى ﴿ولكفها زكريا﴾ وقرئ﴿وكفلها﴾ بكسر الفاء و الكَفَلُ بفتحتين للدابة وغيرها مؤخرها الراغب كف الكف: كف الإنسان، وهي ما بها يقبض ويبسط، وكففته: أصبت كفه، وكففته: أصبته بالكف ودفعته بها. وتعورف الكف بالدفع على أي وجه كان؛ بالكف كان أو غيرها حتى قيل: رجل مكفوف لمن قبض بصره، وقوله تعالى: }وما أرسلناك إلا كافة للناس﴿[سبأ/28] أي: كافا لهم عن المعاصي، والهاء فيه للمبالغة كقولهم: رواية، وعلامة، ونسابة، وقوله:﴾وقاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة﴿[التوبة/36] قيل: معناه: كافين لهم كما يقاتلونكم كافين (قال الزجاج في الآية: وهذا مشتق من كفة الشيء، وهي حرفه، وإنما أخذ من أن الشيء إذا انتهى إلى ذلك كف عن الزيادة، ولا يجوز أن يثنى ولا يجمع، ولا يقال: قاتلوهم كافات ولا كافين، كما أنك إذا قلت: قاتلوهم عامة لم تثن ولم تجمع، وكذلك خاصة. هذا مذهب النحويين. انظر: معاني القرآن وإعرابه للزجاج 2/446)، وقيل: معناه جماعة كما يقاتلونكم جماعة، وذلك أن الجماعة يقال لهم الكافة، كما يقال لهم الوازعة لقوتهم باجتماعهم، وعلى هذا قوله:﴾يا أيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة﴿[البقرة/208]، وقوله:﴾فأصبح يقلب كفيه على ما أنفق فيها{ [الكهف/ 42] فإشارة إلى حال النادم وما يتعاطاه في حال ندمه. وتكفف الرجل: إذا مد يده سائلا، واستكف: إذا مد كفه سائلا أو دافعا، واستك
Sîgalar(10)
- كَافَّةًTopyekün(فَاعِلَةً)×5
- كَفَّيْهِOnun iki avucu(فَعَلَيْهِ)×2
- فَكَفَّHemen engelledi(فَفَعَلَ)×1
- كَفَفْتُEngelledim(فَعَلْتُ)×1
- كَفَّEngelledi(فَعَلَ)×1
- كُفُّواEngelleyin(افْعُلُوا)×1
- وَكَفَّVe engelledi(وَفَعَلَ)×1
- وَيَكُفُّواVe engellerler(وَيَفْعُلُوا)×1
- يَكُفَّEngeller(يَفْعُلَ)×1
- يَكُفُّونَEngellerler(يَفْعُلُونَ)×1
Mücavir kökler140 mücavir (170 toplam)
- يدي
5 ortak ayet · El ve kol demektir
- قتل
4 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- مكك
1 ortak ayet · Kemik iliği demektir
- بسط
2 ortak ayet · Bisat kilim demektir
- قوم
6 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- برص
1 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
- ركس
1 ortak ayet · Riks devenin burnunu ayağa bağlayan ve ortası binicinin…
- ظفر
1 ortak ayet · Size zafer kazandırdı
- كمه
1 ortak ayet · Kataraktlı
- كهل
1 ortak ayet · Ve yetişkin
- أمن
6 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- حرض
1 ortak ayet · Hurd kireç taşı demektir
Geçtiği ayetler(14)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
TopyekünEy iman edenler; hep birden barışa girin. Şeytanın adımlarına uymayın. Çünkü O, siziniçin apaçık bri düşmandır.
… الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
TopyekünDoğrusu ayların sayısı; gökleri ve yeri yarattığı günden beri Allah’ın kitabında oniki aydır. Bunlardan dördü haram olanlardır. İşte doğru din budur. O halde bunlardan nefislerinize zulmetmeyin. Müşrikler sizinle nasıl toplu olarak savaşıyorlarsa, siz de onlarla tolu olarak savaşın. Ve bilin ki; muhakkak Allah, müttakilerle beraberdir.
… تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
TopyekünDoğrusu ayların sayısı; gökleri ve yeri yarattığı günden beri Allah’ın kitabında oniki aydır. Bunlardan dördü haram olanlardır. İşte doğru din budur. O halde bunlardan nefislerinize zulmetmeyin. Müşrikler sizinle nasıl toplu olarak savaşıyorlarsa, siz de onlarla tolu olarak savaşın. Ve bilin ki; muhakkak Allah, müttakilerle beraberdir.
وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا …
TopyekünMü’minlerin hepsi de seferber olacak değildirler. Her topluluktan bir taifenin dinini iyi öğrenmek ve kendisine döndüklerinde kavmini uyarmak üzere geri kalmaları gerekmez mi? Olur ki kaçınırlar. 9
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
TopyekünBiz, seni; ancak bütün insanlara müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik. Ne var ki insanların çoğu bilmezler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كفف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | منع, حجز, صدد |
| Zıt Kök | بسط |
| Çekirdek Özet 1 | El ayası veya avuç içi gibi bükülüp toparlanarak kenar oluşturmak ve dışarı taşmayı önlemek |
| Çekirdek Özet 2 | Bir saldırıyı, zararı veya eylemi sınır koyarak durdurmak; insanları dağılmayan kuşatıcı bir çerçeve içine almak |
| Çekirdek Özet 3 | Saldırganlığı frenleme, haddi bilme ve topluluğu dağılmaktan koruyan kuşatıcı nizam |
| Kritik Hata Riski | Kökün türevi olan «kâffe» kelimesini sadece sayısal bir çokluk sanıp toparlayıcı ve sınır koyucu birlik niteliğini gözden kaçırmak; engelleme fiilini ise pasif bir geri çekilme saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كف | Bir şeyi bükerek, toplayarak veya örterek sınırlandırmak; dağılmasını önlemek. Çekirdeğin bu kapsayıcı ve sınırlayıcı niteliği كفت kökünde toplayıp içine alma, كفر kökünde üstünü örtüp kapatma, كفل kökünde himaye ederek kuşatma ve كفي kökünde başkasına muhtaç bırakmayacak sınıra ulaştırma biçiminde görülür | ف | İkinci dudak sesinin katlanmasıyla sınır çekme eylemi pekişmiş, kumaş kenarının kıvrılması gibi içe toplayıcı ve dışa set çekici kesin bir durdurma/frenleme karakteri kazanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Kökün temelinde yer alan içbükey bükülme, bir şeyi içine alarak tutma veya dışarıya karşı siper olma hareketi |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Nesnenin veya alanın uç noktası, sınırı, kenar çizgisi |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Sınır çizgisinin katlanarak içe bükülmesi, kenarın kapatılıp taşmanın engellenmesi |
| كفف | Avuç içi gibi bükülerek kenarlarından toparlama ve sınır çizerek taşmayı/geçişi engelleme | Dağılma eğilimindeki unsurları kenarlarından toplayarak bir kap gibi içte tutmak ve dışarıdan gelen ya da dışarıya yönelen taşkınlığı kesin bir sınırla durdurmak |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Elin bilekten parmak uçlarına kadar olan iç yüzü (el ayası, avuç); elbisenin veya çadır bezinin sökülmesini önlemek için kenarlarının içe kıvrılarak dikilmesi (kifâf); kavisli yapısıyla nesneleri tutan terazi gözü (kiffe) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Bişr b. Ebî Hâzim bir beytinde eli ve kudreti şu sözlerle tasvir eder: له كَفَّانِ: كَفٌّ كَفُّ ضُرٍّ، / وكَفُّ فَواضِلٍ خَضِلٌ نَداها. Züheyr b. Ebî Sulmâ ise avucun kavrama hareketini şöyle aktarır: حتى إذا ما هَوَتْ كَفُّ الولِيدِ لها، / طارَتْ، وفي يدِه من ريشَِها بِتَك |
| Erken Arapça kullanım | Hasan-ı Basrî'nin yaralı kimsenin abdesti hakkındaki كُفَّه بخِرْقة (onu bir bez parçasıyla toparlayıp sar) ifadesi; rızkın ne eksik ne fazla, tam yetecek ve başkasına el açtırmayacak sınıra ulaşması durumuna «kifâf» denilmesi |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Proto-Semitik kök düzeyinde *kapp- biçiminde yeniden kurulan kök, avuç içi, el ayası ve kavisli nesne anlamıyla Sami dillerinin tamamında ortak bir mirastır. İbranicede כף (kaf) el ayası, avuç, ayak tabanı ve kavisli kap anlamlarını taşır. Aramice ve Süryanicede ܟܦܐ (kappā) el ayası, terazi kefesi ve içbükey nesne anlamında kullanılır. Akadcada kappu sözcüğü avuç, el, kâse ve kuş kanadı karşılıklarıyla belgelenmiştir. Bu ortak somut çekirdek, içbükey bir kavis çizerek bir şeyi tutmayı, sarmayı ve sınırlandırmayı ifade eder. Arapçada kök bu anatomik ve nesnel zeminden hareketle hem elin kendisini كف hem de el çekmek, el çektirmek, engellemek, sınır koymak ve kenar dikmek eylemlerini türetmiştir. Bu dönüşümle kök, fiziksel bir organdan kapsamlı bir hukuki ve ahlaki frenleme ile kuşatıcı bütünlük (kâffe) kavramına doğru semantik genişleme göstermiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Avuç içinden türeyen tutma, kenar dikme ve alıkoyma fiilleri | Somut organ adından (el ayası) eyleme (engellemek, bükmek, kuşatmak) doğru semantik genişleme gerçekleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kaf, Aramice kappā, Akadca kappu | El ayası, kavisli kap ve terazi kefesi anlamında Proto-Semitik ortak miras | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısırca kp / kꜣp (kavramak, örtmek, kapalı tutmak) | Afro-Asyatik katmanda içe doğru bükerek sarma ve örtme eylemleriyle muhtemel kök akrabalığı | Muhtemel |
Kaynak HALOT, David Cohen, Koehler-Baumgartner.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كفف | Anlamlı | Avuç, kenar bükmek, engellemek, topyekûn kuşatmak | Hedef köktür; el ayası, geri çekilme ve kuşatıcı sınır anlamlarını taşır | Kur'an'da geçer |
| فكف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir, Kur'an'da geçmez |
| ففك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir, Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كفف | Merkez | Sınırlandırarak engellemek, el çektirmek, içe toplayıp taşmayı önlemek | Bir sınırı içe doğru kıvırarak veya önleyici set çekerek durdurma nüansı taşır | Hem organ adı hem de aktif frenleme ve kuşatma anlamı içerir |
| منع | Komşu | Güç kullanarak bir şeyin gerçekleşmesine engel olmak | كفف kökünde elini çekme/tutmada bir sınır koyma varken منع kökünde doğrudan kudret ve mahrum bırakma öne çıkar | Dışsal bir engelleme gücünü merkeze alır |
| حجز | Komşu | İki şeyin arasına girerek ayırmak ve mani olmak | Araya fiziksel veya manevi bir engel koyarak geçişi kesme niteliği taşır | Bölme ve set çekme boyutu baskındır |
| صدد | Komşu | Yüz çevirerek veya çevirterek yoldan alıkoymak | İstikameti saptırma ve bilinçli olarak vazgeçirme vurgusu barındırır | Yön değiştirme ve caydırma esastır |
| بسط | Zıt | Yaymak, açmak, sermek, serbest bırakmak | كفف kökündeki toparlama, bükme ve sınırlandırmanın aksine sınırsızca ve engelsizce yayılmayı ifade eder | Avucun açılması veya sınırların kaldırılmasıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كفف | Avuç, kenar bükmek, engellemek, topyekûn kuşatmak | Organ adını, sınır koyma eylemini ve kuşatıcı bütünlüğü tek kökte toplar | Kesin |
| Latince | cohibere, retinere, continere | Geri tutmak, dizginlemek, sınırda tutmak | Engelleme ve sınırda tutma boyutunu karşılar; avuç içi somut çekirdeğini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to restrain, to withhold, palm, all-inclusive | Engellemek, el çektirmek, el ayası, kuşatıcı | Eylemin durdurma yönünü ve avuç anlamını farklı kelimelerle ifade eder | Güçlü |
| Almanca | zurückhalten, abwehren, Handfläche | Geri tutmak, savuşturmak, el ayası | Fiili geri çekme ve defetme yönünü verir, kökün kavramsal birliğini tek kelimede toplayamaz | Güçlü |
| Fransızca | retenir, contenir, paume | Tutmak, alıkoymak, el ayası | Eylemin frenleyici ve sınırlayıcı niteliğini karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَافَّةً | Topyekûn, eksiksiz bütünlük, kuşatıcı çerçeve | İnananların barış nizamına bütünüyle girmesi, topyekûn savaşa çıkılması veya peygamberin bütün insanlığa gönderilişi bağlamı (Bakara 2:208, Tevbe 9:36, Tevbe 9:122, Sebe 34:28) |
| كَفَّيْهِ | İki avuç, el ayası | Çaresizlik içinde suya doğru avuçlarını açan kimse veya mülkü yok olunca pişmanlıktan avuçlarını ovuşturan kişi tasviri (Ra'd 13:14, Kehf 18:42) |
| كَفَّ / كَفَفْتُ / فَكَفَّ | Saldırıyı, düşman elini ve zararı engellemek | Allah'ın müminleri korumak için inkârcıların elini ve saldırısını durdurup geri püskürtmesi bağlamı (Mâide 5:11, Mâide 5:110, Fetih 48:20, Fetih 48:24) |
| كُفُّوا / وَيَكُفُّوا / يَكُفَّ | İnsanların ellerini savaştan veya kötülükten çekmesi | Henüz savaş emri gelmemişken elleri savaştan çekme talimatı veya fitnecilerin el çekmesi bağlamı (Nisâ 4:77, Nisâ 4:84, Nisâ 4:91) |
| يَكُفُّونَ | Ateşi veya azabı savuşturmak, uzaklaştırmak | İnkârcıların kıyamet günü yüzlerinden ve sırtlarından cehennem ateşini savuşturamayacakları bağlam (Enbiyâ 21:39) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî koruma (hıfz) ve kulun fiili (terk/kef) | Kötülükten "el çekme"nin (kef) müstakil bir iradi fiil sayılıp sayılmadığı ve Allah'ın müminlerden düşman baskısını engellemesi (kefü'l-ba's) meselesi | İradi olarak eylemsizliği seçme ve ilahî iradenin şerri frenlemesi |
| Fıkıh | Hukuki yasaklar ve haramlardan el çekme (kef anil-mahzûrât) | Nehyin gereği olarak günahtan el çekmenin mükellefiyet boyutu; meşru müdafaada saldırganın elini engelleme derecesi | Yükümlülüğün menfi yönü olarak kötülükten el çekme zorunluluğu |
| Tefsir | Kâffeten lafzının hal veya sıfat oluşu; kef fiilinin ilahî yardım boyutu | Bakara 2:208'deki barışa girişin bütüncüllüğü ile Sebe 34:28'de Hz. Peygamber'in risaletinin evrenselliği tartışmaları | Dağılmayı önleyen kapsayıcı çerçeve ve ilahî müdahaleyle gelen savunma |
| Hadis | Fitne zamanlarında el çekme ve kifâf ölçüsünde rızık | Fitne anında "elini ve dilini tut" (kufteke) emirleri; kifâf ölçüsünde rızık duası ve avuç açıp dilenmenin (istikef) kınanması | Zararı sınırlandırma, aza kanaat etme ve iffetli duruş |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve ahlaki sorumluluk | Kötülükten iradi olarak el çekme | Frenleme mekanizması | Dindarlık yalnızca eylem üretmek değil, zararlı alana sınır çekip orada durabilmektir | Kesin |
| İlmi | Metodolojik çerçeve ve kavramsal sınır | Epistemik sınırlandırma | Dağılmayı önleme | Bilimsel araştırmada konuyu bütüncül ve haddi aşmayan bir çerçeve (kâffe) içinde tutmak | Güçlü |
| Siyasi | Savunma, asayiş ve kamu düzeni | Saldırganlığı durdurma ve toplumsal bütünleşme | Güvenlik sınırı | Otoritenin dış tecavüzü engellemesi ve toplumu ortak bir nizam altında dağılmadan tutması | Kesin |
| İktisadi | Tüketim dengesi ve sosyal güvenlik | Yetecek asgari ölçü (kifâf) | İsrafı ve bağımlılığı engelleme | Bireyin başkasına el açmasını önleyen, lüks ve israftan el çektiren iktisadi denge | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınır koşulu (boundary condition) ve sönümleme (damping) | Dinamik bir sistemde salınımı veya patlamayı frenleyen, sistemi kararlı bir zarf içinde tutan sınır mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki tedbir (inhibisyon) ve regülasyon | Bireylerin birbirine zarar vermesini durduran kurumsal fren ve toplumun bir bütün olarak intizamı | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | «Kâffe» ifadesini sadece sayısal bir toplam («hepsi») olarak okumak; «kef» eylemini ise pasif bir eylemsizlik veya acizlik saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece sayısal bir yığın değil, dağılmayı önleyici bir çerçeve (içe toplama) ve dış tecavüze karşı aktif bir sınır koyma (dışa set çekme) dinamiğidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'a girişi (Bakara 2:208) veya peygamberin tebliğini (Sebe 34:28) parçacı algılamak; kötülüğü engelleme (kef) vazifesini sadece temenni düzeyinde bırakıp hukuki ve fiili frenleme gerekliliğini gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem bireysel ahlakta (elini kötülükten çekme) hem siyasi dengede (saldırganlığı durdurma) hem de toplumsal birliktelikte (bütüncül intizam) vazettiği "sınır koyma ve toparlama" felsefesini açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Düşman saldırılarının ilahî yardımla püskürtüldüğü ayetlerde (Mâide 5:11, Fetih 48:20), fitne ortamında el çekme emirlerinde (Nisâ 4:77, 91) ve İslam nizamına bütünüyle girme çağrılarında (Bakara 2:208, Sebe 34:28) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin parçacı bir yaklaşımla yaşanabileceği yanılgısını yıkar; ilahî yardımın sadece soyut bir teselli değil, fiili saldırıları engelleyici nesnel bir sınır koyma gücü olduğunu gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamEl ayası veya avuç içi gibi içbükey bükülerek toparlanan uzuv; kumaşın çözülüp dağılmasını önlemek amacıyla kenarlarının kıvrılarak dikilmesi.
- Soyut anlamZarar verici bir taşkınlığı sınır koyarak durdurmak (engelleme) ve bir topluluğu dağılmayacak biçimde kuşatıcı bir çerçeve içine almak (bütünlük).
- Sistematik karşılıkSistemin içe doğru bütünleşmesini sağlayan zarf ile dışarıdan yönelecek yıkıcı kuvveti sıfırlayan fren mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde dışarıdan gelen saldırgan kuvveti veya yayılma eğilimini; bu kuvvete karşı koyan sınırlayıcı ve engelleyici direnci (كف) temsil eder. dengesi sağlandığında hareket türevi sıfırlanır, yani zarar verici eylem durdurulur ve el çektirilir. korunmak istenen unsurların kümesini, ise bu unsurları bir arada tutan ve dağılmasını önleyen kuşatıcı sınırı (كافة) simgeler; böylece ifadesi, bütünlüğün bir sınır içinde eksiksiz muhafaza edilişini matematiksel olarak ifade eder.