كمم
ك - م - م
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Tomurcuk demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tomurcuk demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.171 harfالكاف والميم
ك م، م ك مستعملان كم: كم: حرف مسألة عن عدد، وتكون خبراً بمعنى رُبَّ، فإن عني بها ربّ جرت ما بعدها، وإن عني بها ربما رفعت. وإن تبعها فعل رافعٌ ما بعدها انتصبت. ويقال: هي من تأليف كاف التشبيه ضمت إلى ما، ثم قصرت ما فأسكنت الميم. فإن عني بذلك غير المسألة عن العدد قلت: كم هذا الذي معك? فيجيب الجيب: كذا وكذا.
والكُمُّ: كُمُّ القميص. والكُمَّةُ: من القلانس.
والكِمامُ: شيء يجعل في فم البعير
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR931 harfالكُمُّ للقميص، والجمع أكْمامٌ وكِمَمَةٌ. والكُمَّةُ: القلنسوة المدوَّرة، لأنَّها تغطي الرأس. والكِمُّ والكِمَّةُ بالكسر والكِمامَةُ: وعاءُ الطلع وغطاء النَوْرِ، والجمع كِمامٌ وأكِمَّةٌ وأكْمامٌ. قال الشماخ:
بَوائِجَ في أكمامها لم تُفَتَّقِ
والأكاميمُ أيضاً. قال ذو الرمّة:
وانْضَرَجَتْ عنه الأَكاميمُ
وكُمَّتِ النخلةُ فهي مَكْمومَةٌ. قال لبيد يصف نخيلاً:
حَمَلَتِ فمنها موقَرٌ مَكْمومُ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR694 harfك م م
كمّه يكمّه إذا ستره وشيء مكموم.
قال الأخطل: كمّت ثلاثة أحوال بطينتها حتى إذا صرّحت من بعد تهدار وشمّر كميه وثوب طويل الأكمام وكمّمت القميص وأكممته: جعلت له كمّين.
وخرجت الثمرة من كمّها والثمر من أكمامها وأكاميمها وكمّمت النخلة وأكمّت: أخرجت أكمامها ونخل مكّمٌ ومكمّ.
قال: رأيت جمال الحيّ لما تحمّلوا حوامل للأحداج نخلاً مكمّاً هو الواهب الكوم الصفايا وعبدها نشبّهها دوماً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.215 harfالكُمُّ: كمُّ القَمِيص. ابن سيده: الكُمُّ من الثوب مَدْخَل اليد ومَخْرَجُها، والجمع أَكْمام، لا يكسَّر على غير ذلك، وزاد الجوهري في جمعه كِمَمة مثل حُبٍّ وحِبَبةٍ. وأَكَمَّ القَميص: جعل له كُمَّين. وكُمُّ السبُع: غِشاء مَخالِبه. وقال أَبو حنيفة: كَمَّ الكَبائس يَكُمُّها كَمّاً وكَمَّمها جعلها في أَغْطِية ثتُكِنُّها كما تُجعل العَناقيد في الأَغْطِية إلى حين صِرامها، واسم ذلك الغِطاء الكِمام،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR645 harf* ك م م * * الكُمُّ * للقميس والجمع * أكْمَامٌ * و * كِمَمَةٌ * و * الكُمَّةُ * القلنسوة المدورة لنها تغطي الرأس و * الكِمُّ * بالكسر و * الكِمَامَةُ * وعاء الطلع وغطاء النور والجمع * أكْمامٌ * و * أكِمَّةُ * و * كِمَامٌ * و * أكامِيمُ * و * أكَمَّتِ * النخلة و * كَمَّمَتْ * أخرجت أكمامها و * أكَمَّ * القميص جعل له كُمَّينِ و * كَمْ * اسم ناقص مبهم مبني على السكون وله موضعان الاستفهام والخبر تقول
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.718 harf| | ( *!الكُمُّ ، بِالضَّمِّ : مَدْخَلُ اليَدِ |
| ومَخْرَجُها من الثَّوْبِ ج : *!أَكْمامٌ ) ، لا | يُكَسِّرُ على غَيْرِ ذَلِكَ ، كَذَا في المُحْكَمِ . ( و ) | زَادَ الجَوْهَرِيّ : ( *!كِمَمَةٌ ) كحُبٍّ وحِبَبَةٍ . | | ( و ) *!الكِمُّ ، ( بِالكَسْرِ ) ، وفي بَعْضِ | نُسَخِ الصِّحاحَ ، بِالضَّمِّ : ( وِعَاءُ الطَّلْعِ | وغِطاءُ النَّوْرِ ، *!كالكِمَامَةِ ، بِالكَسْرِ | فِيهِمَا ) أي : في
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.237 harfكَمَّ
كَمَّ U ( n. ac. كَمّ 1 ),
a. Covered; closed.
b. Muzzled ( bull ).
c. Assembled.
d. [ pass. كُمَّ ], ( n. ac. كَمّ 1 , كُمُوْم 27 ), Had its flowers closed ( palmtree ).
كَمَّمَ
كَمَّمَ II ,
a. see I (d) .
أَكْمَمَ
أَكْمَمَ IV ,
a. see I (d) .
b. Put sleeves to ( dress ).
تَكَمَّمَ
تَكَمَّمَ V
a. [ pass. ], Was covered; was enveloped.
كَمّ
كَمّ 1 ,
a. Quantity, multitude.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.550 harfكمم
كَمَّ - يَكُمُّ - كُمّ - أَكْمَام
كَمَّ - يَكُمُّ + كائن + شيئاً: يلفه بثوب أو ما شابه ليخفيه أو يمنع عنه الأذى: يلفه بثوب فيدوره ويبرمه ويفتله فيه ليخفيه أو يمنع عنه الأذى
كُمّ: اسم فعل بمعنى مفعول من " كَمَّ - يَكُمُّ ": الثوب أو ما شابه الذي يلف ويبرم حول شيء ليستره ويحفظه مثل كم القميص أو كم الزهرة أو الثمرة أو كمامة فم الدابة
Mücavir kökler17 mücavir (24 toplam)
- فكه
1 ortak ayet · Fakihe Elma demektir
- نخل
1 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- ثمر
1 ortak ayet · Meyve demektir
- وضع
1 ortak ayet · Koyar
- أنث
1 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- سوع
1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- حمل
1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir
- ندو
1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- ردد
1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
- أذن
1 ortak ayet · Kulak demektir
- ذو
1 ortak ayet · Sahip
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
Geçtiği ayetler(2)
… يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ …
Onun tomurcuk kabuklarıKıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كمم |
| Yapı | Üçlü (müzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer aynü'l-fiil ve lâmü'l-fiil harfleri |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غلف, ستر, كنن |
| Zıt Kök | كشف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kendi doğal kabuğu, kılıfı veya mahfazası içine alıp bütünüyle örtmek ve kapatmak |
| Çekirdek Özet 2 | Meyve, tohum ve potansiyellerin olgunlaşma evresinde dış etkilerden korunduğu organik örtü |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın içkin potansiyelini kemale erinceye dek koruyan ve vakti gelince açılan ilahi muhafaza sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir kabuk veya elbise kolu sanıp, üretici ve koruyucu ontolojik mahfaza işlevini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كم | Bir varlığı sarıp çevrelemek, dışarıyla irtibatını keserek içe hapsetmek veya örtmek; bu çekirdek كمل kökünde bütünü toplayıp kemale erdirmeyi, كمه kökünde görme duyusunun örtülüp perdelenmesini, كما kökünde ise yer altında gizlenen mantarı ifade eder | م | İkinci bir م harfinin eklenmesiyle kök müzaaf yapıya bürünmüş; sarıp örtme eylemi sıkı, çift katmanlı, bütünüyle kuşatıcı ve organik bir mahfazaya (tomurcuk kabuğu, ağızlık, başlık) dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi | Kavrama, içe alma, bükerek sarma ve bir nesneyi dış etkilerden koruyacak şekilde örtme hareketini başlatır |
| م | Su, dalga | İçi dolu olma, akışkan canlılık, besleyici ortam ve derin bir kapalılık hissini devreye sokar |
| م | Su, dalga | Kapalılığın ve kuşatıcılığın yinelenerek pekiştirilmesi; içteki canı besleyen ve dışa karşı yalıtan katmanlı yapıyı tamamlar |
| كمم | Avucun içi doldurularak kapanması | Can taşıyan bir özün, iki koruyucu çeper veya katman arasına alınarak sıkıca kapatılması, olgunlaşana dek dış dünyaya karşı örtülmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma tomurcuğunu ve meyve çiçeğini saran doğal zar/kabuk (kifre/bülbule); hayvanın ısırmasını veya yem yemesini engellemek için ağzına takılan torba (kimâm); giysinin eli örten kol kısmı (kumm) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebi‘a bir beytinde bol meyveli ve üzeri sıkı kabuklarla örtülü hurma ağaçlarını tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: نخل كوارع في خليج محلم / حملت فمنها موقر مكموم |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, yıllandırılmış şarabın küpünün çamurla sıvanıp kapatılmasını şu mısra ile aktarır: كمّت ثلاثة أحوال بطينتها / حتى إذا صرّحت من بعد تهدار |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Lebîd Dîvânı.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde كمم kökü, temel olarak örtmek, gizlemek, ağzı tıkamak veya bağlamak, bir şeyi bir kılıfın içine hapsetmek anlam alanına yerleşir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök, ağızlık takmak, susturmak, kapamak anlamındaki k-m-m / k-m-y biçimleriyle koşuttur. Süryanicede kəmāmā (ağızlık, bağ) ve İbranicede k-m-s (saklamak, hazinede gizlemek) kökleriyle anlamsal bir matris paylaşır. Erken Sami göçebe ve tarım kültüründe bu kök, hayvanların ekinleri yemesini önlemek için ağızlarına geçirilen sepet/örgü başlığı ile meyve ağaçlarının çiçeklerini saran doğal kılıfı adlandırmada ortak bir mantık izlemiştir. Arapçada kök, özellikle botanik bağlamda hurma çiçeğinin kılıfı (kumm/kımâm) ve terzilikte kol ucu/kılıfı biçiminde somutlaşarak morfolojik bir çeşitlilik kazanmış; içteki hayatı koruyan "organik zar" niteliğini muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Örtme, gizleme ve bir kılıf içine alma | Kökün temel eylemi olan örtmek fiilinden elbise kolu, başlık (kumme), hayvan ağızlığı ve tomurcuk kabuğu türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde örtme ve tıkama kökleri | Aramice kəmām ve İbranice k-m-m/k-m-s kökleriyle ses ve anlam uyumu tamdır; kılıf ve ağızlık anlamı ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeperde sarma ve kapatma leksikonu | Bazı Doğu Çad dillerinde kapalı tohum ve kabuk bildiren k-m unsurlarıyla fonetik paralellikler öne sürülmüştür | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كمم | Anlamlı | Örtmek, kılıf içine almak | Meyve tomurcuğu kabuğu, giysi kolu, hayvan ağızlığı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مكم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir kök anlamı kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| ممك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | İki hemcins harfin kelime başında yan yana gelmesi Arapça fonotaktik kurallarınca engellenmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كمم | Merkez | Örtme ve koruma | Canlı ve organik bir yapının kendi içinden ürettiği doğal kılıf ile örtülmesi | Meyve ve tohumun olgunlaşma sürecindeki koruyucu kabuğu |
| غلف | Komşu | Kılıflama ve sarma | Bir nesneyi dışarıdan kuşatan, içeriye nüfuz edilmesini engelleyen sert ve yapay örtü | Kalbin hakikate karşı perdelenmesi gibi geçirimsiz kılıflar |
| ستر | Komşu | Gizleme ve örtme | Bir nesneyi doğrudan görünmez kılmak amacıyla araya çekilen perde veya engel | Maddi veya ahlaki boyutta gözden saklama hareketi |
| كنن | Komşu | Barındırma ve saklama | Bir şeyi güvenli, sabit ve dış tehlikelerden uzak bir sığınağa yerleştirme | Yuva, mahfuz sandık veya sedef içinde korunan inci |
| كشف | Zıt | Açığa çıkarma | Üzerindeki örtüyü, kabuğu veya perdeyi bütünüyle kaldırarak görünür kılma | Gizli olanın meydana çıkması, koruyucu perdenin kalkması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كمم | Bir şeyi kılıf veya kabukla örtmek | Organik muhafaza, tomurcuk kılıfı, ağızlık | Kesin |
| Latince | Calyx, Involucrum | Çiçek kadehi, örtü zarı | Bitkisel üreme organlarını saran dış koruyucu halkayı tam karşılar; ahlaki veya giysi bağlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Calyx, Sheath, Husk | Tomurcuk kılıfı, kın, kabuk | Biyolojik koruyucu zarı ve kılıfı karşılar; eylemsel gizleme ve ağızlık boyutunu tek başına veremez | Güçlü |
| Almanca | Blütenhülle, Spatha | Çiçek örtüsü, kın yaprak | Botanik olarak hurma ve çiçek kınını birebir karşılar; örtmenin genel koruyucu nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Calice, Spathe | Çiçek örtüsü, kılıf | Tomurcuk ve salkım kabuğunu karşılar; fiili kapatma ve susturma mecazını kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane’s Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أكمامها | Hurma ve meyvelerin tomurcuk kabukları, koruyucu lifleri | Gayb ilminin mutlaklığı; yeryüzünde kabuğundan çıkan hiçbir meyvenin Allah'ın ilmi dışında kalamayacağı bağlamı (Fussilet 41:47) |
| ذَاتُ الْأَكْمَامِ | Kılıflı, salkımları lif ve kabuklarla korunan hurma ağaçları | Yeryüzünün canlılar için serilişi ve ilahi nimetlerin mükemmel tasarımı bağlamı (Rahmân 55:11) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlim ve Kudret sıfatları | Ceninin ana rahminde oluşumu ile meyvenin ekmâm içindeki teşekkülü arasında kurulan ontolojik bağ | Allah'ın gaybı, en gizli ve kapalı zarların ardındayken bile cüziyyatıyla bilmesi |
| Fıkıh | Ziraat ve zekât hukuku | Hurma ve meyvelerin henüz kılıfında (fî ekmâmihâ) iken satımının (bey‘-i simâr) caiz olup olmaması | Belirsizlik (garar) taşıyan örtülü dönem ile hasat edilebilir olgunluk arasındaki sınır |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin tasviri | Hurmanın lifleri, salkım kılıfları ve tomurcuk kabuklarının yaratılış harikası olarak açıklanması | Bitkisel hayatın embriyonik evresini koruyan harika tasarım |
| Hadis | Zühd ve günlük yaşam | Deve ve atlara kimâm (ağızlık) takılması, giysilerin kolları (ekmâm) ile ilgili rivayetler | Eşyayı koruma, eziyeti önleme ve edep ölçüleri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve gayb telakkisi | İlahi koruma mahfazası | Gizli kalanı kemale erdirme | Hakikatin ve canın, zamanı gelene kadar ilahi bir himaye perdesi altında olgunlaştırılması | Kesin |
| İlmi | Biyolojik ve fiziksel koruma yasası | Koruyucu kılıf (embriyoloji) | Dış etkenleri filtreleme | Yaşamın başlangıç evresinde savunmasız hücrelerin bir zarla yalıtılması ilkesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve koruyucu yapılar | Güvenlik kalkanı ve dokunulmazlık | İç istikrarı koruma | Toplumun zayıf ve gelişmekte olan unsurlarını yıkıcı dış müdahalelerden koruyan kurumsal kılıf | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim süreci ve hammadde güvenliği | Rezerv ve kuluçka dönemi sermayesi | Riski absorbe etme | Katma değer üretecek potansiyelin piyasa dalgalanmalarına karşı korunması ve süresi dolunca piyasaya çıkması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapsülleme (Encapsulation) ve Hücre Zarı (Membran) | Matematik ve bilişimde bir sürecin iç yapısının dışarıdan soyutlanarak korunması; biyolojide hücre zarının iç dengeyi (homeostaz) sağlamak üzere içeriği dış ortamdan yalıtması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal Sığınak ve Kuluçka (Incubation) Evresi | Sosyoloji ve psikolojide yeni fikirlerin, kurumların veya bireysel yeteneklerin baskı görmeden serpilmesi için sağlanan korunaklı pedagojik/hukuki alan | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece atılmış bir hurma kabuğu veya basit bir meyve çöpü olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlılığın, rızkın ve ilahi tasarımın ilk tohumlandığı, dış tehlikelere kapalı fakat ilahi ilme bütünüyle açık kozmik kuluçka mekanı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahmân ve Fussilet surelerindeki bu nitelemeyi sıradan bir botanik ayrıntı sayarak; ayetlerin ilahi ilmin inceliğini, lütfun zarafetini ve koruyucu yaratılış yasasını vurgulayan derinliğini ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın görünmeyen, en korunaklı ve en mahrem mikro-kozmoslarında cereyan eden yaratılış süreçlerinin Allah'ın mutlak ilmi ve gözetimi altında olduğunu anlamak için anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah'ın ilminin kuşatıcılığını anlatan tevhîd ayetlerinde ve yeryüzündeki ölçülü nimet donatımını sergileyen kevnî/kudret ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatın başıboş ve rastlantısal geliştiği zannını çürütür; en kırılgan bitki filizinin dahi özel olarak tasarlanmış bir kılıf (أكمام) içinde himaye edildiğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamHurma çiçeğini, meyveyi veya tohumu sarıp kapatan lifli ve koruyucu doğal kılıf; hayvan ağzına takılan siperlik; elbise kolu.
- Soyut anlamBir potansiyelin kemale erinceye dek dış etkilere karşı yalıtılması, ilahi ilim altında gizlice beslenip korunması.
- Sistematik karşılıkSistemin iç dinamiklerini dış bozulmalardan koruyan, olgunlaşma eşiğine kadar içeriği dışarıya karşı filtreleyen doğal membran.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModel, zamana () bağlı koruyucu bir mahfaza fonksiyonunu () simgeler. Olgunlaşma anından () önceki evrede (), korunan öz (), dış sınırın () oluşturduğu kalınlığındaki koruyucu bir kabuk (zar/kılıf) içinde yalıtılmıştır. Kritik eşik aşıldığında () mahfaza açılır ve içteki cevher dış dünyaya () saçılarak görünürlük ve semere kazanır.