كمم
ك - م - م
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Tomurcuk demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tomurcuk demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.171 harfالكاف والميم
ك م، م ك مستعملان كم: كم: حرف مسألة عن عدد، وتكون خبراً بمعنى رُبَّ، فإن عني بها ربّ جرت ما بعدها، وإن عني بها ربما رفعت. وإن تبعها فعل رافعٌ ما بعدها انتصبت. ويقال: هي من تأليف كاف التشبيه ضمت إلى ما، ثم قصرت ما فأسكنت الميم. فإن عني بذلك غير المسألة عن العدد قلت: كم هذا الذي معك? فيجيب الجيب: كذا وكذا.
والكُمُّ: كُمُّ القميص. والكُمَّةُ: من القلانس.
والكِمامُ: شيء يجعل في فم البعير
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR931 harfالكُمُّ للقميص، والجمع أكْمامٌ وكِمَمَةٌ. والكُمَّةُ: القلنسوة المدوَّرة، لأنَّها تغطي الرأس. والكِمُّ والكِمَّةُ بالكسر والكِمامَةُ: وعاءُ الطلع وغطاء النَوْرِ، والجمع كِمامٌ وأكِمَّةٌ وأكْمامٌ. قال الشماخ:
بَوائِجَ في أكمامها لم تُفَتَّقِ
والأكاميمُ أيضاً. قال ذو الرمّة:
وانْضَرَجَتْ عنه الأَكاميمُ
وكُمَّتِ النخلةُ فهي مَكْمومَةٌ. قال لبيد يصف نخيلاً:
حَمَلَتِ فمنها موقَرٌ مَكْمومُ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR694 harfك م م
كمّه يكمّه إذا ستره وشيء مكموم.
قال الأخطل: كمّت ثلاثة أحوال بطينتها حتى إذا صرّحت من بعد تهدار وشمّر كميه وثوب طويل الأكمام وكمّمت القميص وأكممته: جعلت له كمّين.
وخرجت الثمرة من كمّها والثمر من أكمامها وأكاميمها وكمّمت النخلة وأكمّت: أخرجت أكمامها ونخل مكّمٌ ومكمّ.
قال: رأيت جمال الحيّ لما تحمّلوا حوامل للأحداج نخلاً مكمّاً هو الواهب الكوم الصفايا وعبدها نشبّهها دوماً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.215 harfالكُمُّ: كمُّ القَمِيص. ابن سيده: الكُمُّ من الثوب مَدْخَل اليد ومَخْرَجُها، والجمع أَكْمام، لا يكسَّر على غير ذلك، وزاد الجوهري في جمعه كِمَمة مثل حُبٍّ وحِبَبةٍ. وأَكَمَّ القَميص: جعل له كُمَّين. وكُمُّ السبُع: غِشاء مَخالِبه. وقال أَبو حنيفة: كَمَّ الكَبائس يَكُمُّها كَمّاً وكَمَّمها جعلها في أَغْطِية ثتُكِنُّها كما تُجعل العَناقيد في الأَغْطِية إلى حين صِرامها، واسم ذلك الغِطاء الكِمام،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR645 harf* ك م م * * الكُمُّ * للقميس والجمع * أكْمَامٌ * و * كِمَمَةٌ * و * الكُمَّةُ * القلنسوة المدورة لنها تغطي الرأس و * الكِمُّ * بالكسر و * الكِمَامَةُ * وعاء الطلع وغطاء النور والجمع * أكْمامٌ * و * أكِمَّةُ * و * كِمَامٌ * و * أكامِيمُ * و * أكَمَّتِ * النخلة و * كَمَّمَتْ * أخرجت أكمامها و * أكَمَّ * القميص جعل له كُمَّينِ و * كَمْ * اسم ناقص مبهم مبني على السكون وله موضعان الاستفهام والخبر تقول
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.718 harf| | ( *!الكُمُّ ، بِالضَّمِّ : مَدْخَلُ اليَدِ |
| ومَخْرَجُها من الثَّوْبِ ج : *!أَكْمامٌ ) ، لا | يُكَسِّرُ على غَيْرِ ذَلِكَ ، كَذَا في المُحْكَمِ . ( و ) | زَادَ الجَوْهَرِيّ : ( *!كِمَمَةٌ ) كحُبٍّ وحِبَبَةٍ . | | ( و ) *!الكِمُّ ، ( بِالكَسْرِ ) ، وفي بَعْضِ | نُسَخِ الصِّحاحَ ، بِالضَّمِّ : ( وِعَاءُ الطَّلْعِ | وغِطاءُ النَّوْرِ ، *!كالكِمَامَةِ ، بِالكَسْرِ | فِيهِمَا ) أي : في
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.237 harfكَمَّ
كَمَّ U ( n. ac. كَمّ 1 ),
a. Covered; closed.
b. Muzzled ( bull ).
c. Assembled.
d. [ pass. كُمَّ ], ( n. ac. كَمّ 1 , كُمُوْم 27 ), Had its flowers closed ( palmtree ).
كَمَّمَ
كَمَّمَ II ,
a. see I (d) .
أَكْمَمَ
أَكْمَمَ IV ,
a. see I (d) .
b. Put sleeves to ( dress ).
تَكَمَّمَ
تَكَمَّمَ V
a. [ pass. ], Was covered; was enveloped.
كَمّ
كَمّ 1 ,
a. Quantity, multitude.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.550 harfكمم
كَمَّ - يَكُمُّ - كُمّ - أَكْمَام
كَمَّ - يَكُمُّ + كائن + شيئاً: يلفه بثوب أو ما شابه ليخفيه أو يمنع عنه الأذى: يلفه بثوب فيدوره ويبرمه ويفتله فيه ليخفيه أو يمنع عنه الأذى
كُمّ: اسم فعل بمعنى مفعول من " كَمَّ - يَكُمُّ ": الثوب أو ما شابه الذي يلف ويبرم حول شيء ليستره ويحفظه مثل كم القميص أو كم الزهرة أو الثمرة أو كمامة فم الدابة
كمم كَمَّ - يَكُمُّ - كُمّ - أَكْمَام كَمَّ - يَكُمُّ + كائن + شيئاً: يلفه بثوب أو ما شابه ليخفيه أو يمنع عنه الأذى: يلفه بثوب فيدوره ويبرمه ويفتله فيه ليخفيه أو يمنع عنه الأذى كُمّ: اسم فعل بمعنى مفعول من " كَمَّ - يَكُمُّ ": الثوب أو ما شابه الذي يلف ويبرم حول شيء ليستره ويحفظه مثل كم القميص أو كم الزهرة أو الثمرة أو كمامة فم الدابة أَكْمَام: جمع " كُمّ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللباس والستر والتغطية التي تأخذ شكل الجسم المغطى وتلتصق به وتعطيه شكلها"، وهي: كَسَا - يَكْسُوْ، جَلَبَ - يَجْلُبُ، لَبِسَ - يَلْبَسُ، قمَصَ - يَقْمُصُ، كَمَّ - يَكُمُّ، نَعِلَ - يَنْعَلَ
كم - أكمام : ﴿إليه يرد علم الساعة وما تخرج من ثمرات من أكمامها وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه ويوم يناديهم أين شركائي قالوا آذناك ما منا من شهيد (47)﴾ فصلت ﴿والأرض وضعها للأنام (10) فيها فاكهة والنخل ذات الأكمام (11) والحب ذو العصف والريحان (12)﴾ الرحمن مختار الصحاح ● [كمم] ك م م: الكُمُّ للقميس والجمع أكْمَامٌ و كِمَمَةٌ و الكُمَّةُ القلنسوة المدورة لأنها تغطي الرأس و الكِمُّ بالكسر و الكِمَامَةُ وعاء الطلع وغطاء النور والجمع أكْمامٌ و أكِمَّةُ و كِمَامٌ و أكامِيمُ و أكَمَّتِ النخلة و كَمَّمَتْ أخرجت أكمامها و أكَمَّ القميص جعل له كُمَّينِ و كَمْ اسم ناقص مبهم مبني على السكون وله موضعان الاستفهام والخبر تقول في الاستفهام كم رجلا عندك تنصب ما بعده على التمييز وتقول في الخبر كم جرهم أنفقت تريد التكثير فتجر ما بعده كما تجر برب لأنه في التكثير ضد رب في التقليل وإن شئت نصبت وإن جعلته اسما تاما شددت آخره وصرفته فقلت أكثرت من الكَمِّ وهي الكَمِّيَّةُ الراغب كم - كم: عبارة عن العدد، ويستعمل في باب الاستفهام، وينصب بعده الاسم الذي يميز به نحو: كم رجلا ضربت؟ ويستعمل في باب الخبر، ويجر بعده الاسم الذي يميز به. نحو: كم رجل. ويقتضي معنى الكثرة، وقد يدخل (من) في الاسم الذي يميز بعده. نحو: }وكم من قرية أهلكناها﴿[الأعراف/4]،﴾وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة﴿[الأنبياء/11]، والكم: ما يغطي اليد من القميص، والكم (قال الجوهري: والكم بالكسر والكمامة، وعاء الطلع، وغطاء النور. وفي اللسان: وكم كل نور: وعاؤه. انظر: اللسان (كم) ؛ والصحاح (كم) ؛ والمجمل 3/766) : ما يغطي الثمرة، وجمعه: أكمام. قال:﴾والنخل ذات الأكمام{ [الرحمن/11]. والكمة: ما يغطي الرأس كالقلنسوة. ملخص اللسان: 1. الكُمُّ: كمُّ القَمِيص. ابن سيده: الكُمُّ من الثوب مَدْخَل اليد ومَخْرَجُها، والجمع أَكْمام 2. والكُمُّ: القِشرة أَسفل السَّفاة يكون فيها الحَبة. والكُمَّة: القُلْفة. 3. والكُمَّة: القَلَنسوة، وفي الصحاح: الكمة القلنسوة المدوَّرة لأَنها تغطي الرأْس. 4. كَمَّ الكَبائس يَكُمُّهاكَمّاً وكَمَّمها جعلها في أَغْطِية ثتُكِنُّها كما تُجعل العَناقيد في الأَغْطِية إلى حين صِرامها، واسم ذلك الغِطاء الكِمام 5. الكُمُّ كُمُّ الطلع، ولكل شجرة مُثمرة كُمٌّ، وهو بُرْعُومته 6. كَممْتُ الأَرض كَمّاً، وذلك إِذا أَثارُوها ثم عَفَّوا آثارَ السِّنِّ في الأَرض بالخشبة العريضة التي تُزَلِّقها، فيقال: أَرض مَكْمُومة. 7. كمَمْتُ رأْسَ الدَّنِّ أَي سَدَدْته. 8. المِغَمَّة والمِكَمَّة: شيءٌ يُوضع على أَنفِ الحِمار كالكِيس، وكذلك الغِمامةُ والكِمامةُ. والكِمامُ: ما سُدَّ به. والكِمام، بالكسر، والكِمامة: شيءٌ يُسدُّ به فم البعير والفرس لئلا يَعَض.وكَمَّه: جعل على فيه الكِمام، تقول منه: بعير مَكْموم أَي مَحْجُوم. لسان العرب ● - كمم: الكُمُّ: كمُّ القَمِيص. ابن سيده: الكُمُّ من الثوب مَدْخَل اليد ومَخْرَجُها، والجمع أَكْمام، لا يكسَّر على غير ذلك، وزاد الجوهري في جمعه كِمَمة مثل حُبٍّ وحِبَبةٍ. وأَكَمَّ القَميص: جعل له كُمَّين. وكُمُّ السبُع: غِشاء مَخالِبه. وقال أَبو حنيفة: كَمَّ الكَبائس يَكُمُّها كَمّاً وكَمَّمها جعلها في أَغْطِية ثتُكِنُّها كما تُجعل العَناقيد في الأَغْطِية إلى حين صِرامها، واسم ذلك الغِطاء الكِمام، والكُمُّ للطَّلْعِ (* قوله «والكم للطلع» ضبط في الأصل والمحكم والتهذيب بالضم ككم القميص، وقال في المصباح والقاموس والنهاية: كم الطلع وكل نور بالكسر). وقد كُمِّتِ النَّخلة، على صيغة ما لم يسم فاعله، كَمّاً وكُمُوماً. وكُمُّ كل نَوْر: وِعاؤه، والجمع أَكْمام وأَكامِيم، وهو الكِمام، وجمعه أَكِمَّةٌ. التهذيب: الكُمُّ كُمُّ الطلع، ولكل شجرة مُثمرة كُمٌّ، وهو بُرْعُومته.وكِمامُ العُذوق: التي تجعل عليها، واحدها كُمٌّ. وأَما قول الله تعالى: والنخلُ ذاتُ الأَكْمام، فإن الحسن قال: أَراد سَبائبَ من لِيف تزينت بها. والكُمَّةُ: كلُّ ظَرْف غطيَّت به شيئاً وأَلْبسته إياه فصار له كالغِلاف، ومن ذلك أَكمام الزرع غُلُفها التي يَخرج منها. وقال الزجاج في قوله: ذاتُ الأَكمام، قال: عنى بالأَكمام ما غَطَّى. وكل شجرة تخرج ما هو مُكَمَّم فهي ذات أَكمام. وأَكمامُ النخلة: ما غَطى جُمّارَها من السَّعَف والليف والجِذْع. وكلُّ ما أَخرجته النخلة فهو ذو أَكمام، فالطَّلْعة كُمُّها قشرها، ومن هذا قيل للقَلَنْسُوة كُمَّة لأنها تُغَطِّي الرأْس، ومن هذا كُمّا القميص لأنهما يغطيان اليدين؛ وقال شمر في قول الفرزدق: يُعَلِّقُ لَمّا أَعْجَبَتْه أَتانُه، بأَرْآدِ، لَحْيَيْها جِيادَ الكَمائِمِ يريد جمع الكِمامة التي يجعلها على مَنْخِرها لئلا يُؤْذيها الذُّباب. الجوهري: والكِمّ، بالكسر، والكِمامة وِعاءُ الطلع وغِطاءُ النَّور، والجمع كِمام وأَكِمَّة وأَكمام؛ قال الشماخ: قَضَيْتَ أُموراً ثم غادرتَ بَعدها بَوائِجَ في أَكمامِها، لم تُفَتَّقِ وقال الطرماح: تَظَلُّ بالأَكمامِ مَحْفُوفةً، تَرْمُقُها أَعْيُنُ حُرّاسِها والأكامِيمُ أَيضاً؛ قال ذو الرمة: لما تَعالَتْ من البُهْمَى ذوائِبُها، بالصَّيْفِ، وانضَرَجَتْ عنه الأَكامِيمُ (* قوله «لما تعالت» تقدم في مادة ضرج: مما). وكُمَّتِ النخلة، فهي مَكْمومة؛ قال لبيد يصف نخيلاً: عُصَبٌ كَوارِعُ في خليجِ مُحَلِّمٍ، حَمَلَت، فمنها مُوقَرٌ مَكْمُومُ وفي الحديث: حتى يَيْبَس في أَكمامه، جمع كِمٍّ، وهو غِلافُ الثمر والحب قبل أَن يظهر. وكُمَّ الفَصِىل (* قوله «وكم الفصيل» كذا بالصاد في الأصل، وفي بيت ابن مقبل الآتي والذي في الصحاح والقاموس: بالسين، وبها في المحكم أيضاً في بيت طفيل الآتي وياقوت في بيت ابن مقبل: كالفسيل المكمم) إذا أُشْفِقَ عليه فسُتِر حتى يَقْوَى؛ قال العجاج: بَل لو شَهِدْتَ الناسَ إذْ تُكُمُّوا بِغُمَّةٍ، لو لم تُفَرَّج غُمُّوا وتُكُمُّوا أَي أُغمِيَ عليهم وغُطُّوا. وأَكَمَّتْ وكَمَّمَت أَي أَخرجت كِمامها. قال ابن بري: ويقال كُمِّمَ الفَصِيل أَيضاً؛ قال ابن مقبل:أَمِنْ ظُعُنٍ هَبَّتْ بِلَيْل فأَصْبَحَتْ
Mücavir kökler17 mücavir (24 toplam)
- فكه
1 ortak ayet · Fakihe Elma demektir
- نخل
1 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- ثمر
1 ortak ayet · Meyve demektir
- وضع
1 ortak ayet · Koyar
- أنث
1 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- سوع
1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- حمل
1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir
- ندو
1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- ردد
1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
- أذن
1 ortak ayet · Kulak demektir
- ذو
1 ortak ayet · Sahip
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
Geçtiği ayetler(2)
… يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ …
Onun tomurcuk kabuklarıKıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كمم |
| Yapı | Üçlü (müzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer aynü'l-fiil ve lâmü'l-fiil harfleri |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غلف, ستر, كنن |
| Zıt Kök | كشف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kendi doğal kabuğu, kılıfı veya mahfazası içine alıp bütünüyle örtmek ve kapatmak |
| Çekirdek Özet 2 | Meyve, tohum ve potansiyellerin olgunlaşma evresinde dış etkilerden korunduğu organik örtü |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın içkin potansiyelini kemale erinceye dek koruyan ve vakti gelince açılan ilahi muhafaza sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir kabuk veya elbise kolu sanıp, üretici ve koruyucu ontolojik mahfaza işlevini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كم | Bir varlığı sarıp çevrelemek, dışarıyla irtibatını keserek içe hapsetmek veya örtmek; bu çekirdek كمل kökünde bütünü toplayıp kemale erdirmeyi, كمه kökünde görme duyusunun örtülüp perdelenmesini, كما kökünde ise yer altında gizlenen mantarı ifade eder | م | İkinci bir م harfinin eklenmesiyle kök müzaaf yapıya bürünmüş; sarıp örtme eylemi sıkı, çift katmanlı, bütünüyle kuşatıcı ve organik bir mahfazaya (tomurcuk kabuğu, ağızlık, başlık) dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi | Kavrama, içe alma, bükerek sarma ve bir nesneyi dış etkilerden koruyacak şekilde örtme hareketini başlatır |
| م | Su, dalga | İçi dolu olma, akışkan canlılık, besleyici ortam ve derin bir kapalılık hissini devreye sokar |
| م | Su, dalga | Kapalılığın ve kuşatıcılığın yinelenerek pekiştirilmesi; içteki canı besleyen ve dışa karşı yalıtan katmanlı yapıyı tamamlar |
| كمم | Avucun içi doldurularak kapanması | Can taşıyan bir özün, iki koruyucu çeper veya katman arasına alınarak sıkıca kapatılması, olgunlaşana dek dış dünyaya karşı örtülmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma tomurcuğunu ve meyve çiçeğini saran doğal zar/kabuk (kifre/bülbule); hayvanın ısırmasını veya yem yemesini engellemek için ağzına takılan torba (kimâm); giysinin eli örten kol kısmı (kumm) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebi‘a bir beytinde bol meyveli ve üzeri sıkı kabuklarla örtülü hurma ağaçlarını tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: نخل كوارع في خليج محلم / حملت فمنها موقر مكموم |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, yıllandırılmış şarabın küpünün çamurla sıvanıp kapatılmasını şu mısra ile aktarır: كمّت ثلاثة أحوال بطينتها / حتى إذا صرّحت من بعد تهدار |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Lebîd Dîvânı.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde كمم kökü, temel olarak örtmek, gizlemek, ağzı tıkamak veya bağlamak, bir şeyi bir kılıfın içine hapsetmek anlam alanına yerleşir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök, ağızlık takmak, susturmak, kapamak anlamındaki k-m-m / k-m-y biçimleriyle koşuttur. Süryanicede kəmāmā (ağızlık, bağ) ve İbranicede k-m-s (saklamak, hazinede gizlemek) kökleriyle anlamsal bir matris paylaşır. Erken Sami göçebe ve tarım kültüründe bu kök, hayvanların ekinleri yemesini önlemek için ağızlarına geçirilen sepet/örgü başlığı ile meyve ağaçlarının çiçeklerini saran doğal kılıfı adlandırmada ortak bir mantık izlemiştir. Arapçada kök, özellikle botanik bağlamda hurma çiçeğinin kılıfı (kumm/kımâm) ve terzilikte kol ucu/kılıfı biçiminde somutlaşarak morfolojik bir çeşitlilik kazanmış; içteki hayatı koruyan "organik zar" niteliğini muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Örtme, gizleme ve bir kılıf içine alma | Kökün temel eylemi olan örtmek fiilinden elbise kolu, başlık (kumme), hayvan ağızlığı ve tomurcuk kabuğu türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde örtme ve tıkama kökleri | Aramice kəmām ve İbranice k-m-m/k-m-s kökleriyle ses ve anlam uyumu tamdır; kılıf ve ağızlık anlamı ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeperde sarma ve kapatma leksikonu | Bazı Doğu Çad dillerinde kapalı tohum ve kabuk bildiren k-m unsurlarıyla fonetik paralellikler öne sürülmüştür | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كمم | Anlamlı | Örtmek, kılıf içine almak | Meyve tomurcuğu kabuğu, giysi kolu, hayvan ağızlığı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مكم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir kök anlamı kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| ممك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | İki hemcins harfin kelime başında yan yana gelmesi Arapça fonotaktik kurallarınca engellenmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كمم | Merkez | Örtme ve koruma | Canlı ve organik bir yapının kendi içinden ürettiği doğal kılıf ile örtülmesi | Meyve ve tohumun olgunlaşma sürecindeki koruyucu kabuğu |
| غلف | Komşu | Kılıflama ve sarma | Bir nesneyi dışarıdan kuşatan, içeriye nüfuz edilmesini engelleyen sert ve yapay örtü | Kalbin hakikate karşı perdelenmesi gibi geçirimsiz kılıflar |
| ستر | Komşu | Gizleme ve örtme | Bir nesneyi doğrudan görünmez kılmak amacıyla araya çekilen perde veya engel | Maddi veya ahlaki boyutta gözden saklama hareketi |
| كنن | Komşu | Barındırma ve saklama | Bir şeyi güvenli, sabit ve dış tehlikelerden uzak bir sığınağa yerleştirme | Yuva, mahfuz sandık veya sedef içinde korunan inci |
| كشف | Zıt | Açığa çıkarma | Üzerindeki örtüyü, kabuğu veya perdeyi bütünüyle kaldırarak görünür kılma | Gizli olanın meydana çıkması, koruyucu perdenin kalkması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كمم | Bir şeyi kılıf veya kabukla örtmek | Organik muhafaza, tomurcuk kılıfı, ağızlık | Kesin |
| Latince | Calyx, Involucrum | Çiçek kadehi, örtü zarı | Bitkisel üreme organlarını saran dış koruyucu halkayı tam karşılar; ahlaki veya giysi bağlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Calyx, Sheath, Husk | Tomurcuk kılıfı, kın, kabuk | Biyolojik koruyucu zarı ve kılıfı karşılar; eylemsel gizleme ve ağızlık boyutunu tek başına veremez | Güçlü |
| Almanca | Blütenhülle, Spatha | Çiçek örtüsü, kın yaprak | Botanik olarak hurma ve çiçek kınını birebir karşılar; örtmenin genel koruyucu nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Calice, Spathe | Çiçek örtüsü, kılıf | Tomurcuk ve salkım kabuğunu karşılar; fiili kapatma ve susturma mecazını kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane’s Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أكمامها | Hurma ve meyvelerin tomurcuk kabukları, koruyucu lifleri | Gayb ilminin mutlaklığı; yeryüzünde kabuğundan çıkan hiçbir meyvenin Allah'ın ilmi dışında kalamayacağı bağlamı (Fussilet 41:47) |
| ذَاتُ الْأَكْمَامِ | Kılıflı, salkımları lif ve kabuklarla korunan hurma ağaçları | Yeryüzünün canlılar için serilişi ve ilahi nimetlerin mükemmel tasarımı bağlamı (Rahmân 55:11) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlim ve Kudret sıfatları | Ceninin ana rahminde oluşumu ile meyvenin ekmâm içindeki teşekkülü arasında kurulan ontolojik bağ | Allah'ın gaybı, en gizli ve kapalı zarların ardındayken bile cüziyyatıyla bilmesi |
| Fıkıh | Ziraat ve zekât hukuku | Hurma ve meyvelerin henüz kılıfında (fî ekmâmihâ) iken satımının (bey‘-i simâr) caiz olup olmaması | Belirsizlik (garar) taşıyan örtülü dönem ile hasat edilebilir olgunluk arasındaki sınır |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin tasviri | Hurmanın lifleri, salkım kılıfları ve tomurcuk kabuklarının yaratılış harikası olarak açıklanması | Bitkisel hayatın embriyonik evresini koruyan harika tasarım |
| Hadis | Zühd ve günlük yaşam | Deve ve atlara kimâm (ağızlık) takılması, giysilerin kolları (ekmâm) ile ilgili rivayetler | Eşyayı koruma, eziyeti önleme ve edep ölçüleri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve gayb telakkisi | İlahi koruma mahfazası | Gizli kalanı kemale erdirme | Hakikatin ve canın, zamanı gelene kadar ilahi bir himaye perdesi altında olgunlaştırılması | Kesin |
| İlmi | Biyolojik ve fiziksel koruma yasası | Koruyucu kılıf (embriyoloji) | Dış etkenleri filtreleme | Yaşamın başlangıç evresinde savunmasız hücrelerin bir zarla yalıtılması ilkesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve koruyucu yapılar | Güvenlik kalkanı ve dokunulmazlık | İç istikrarı koruma | Toplumun zayıf ve gelişmekte olan unsurlarını yıkıcı dış müdahalelerden koruyan kurumsal kılıf | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim süreci ve hammadde güvenliği | Rezerv ve kuluçka dönemi sermayesi | Riski absorbe etme | Katma değer üretecek potansiyelin piyasa dalgalanmalarına karşı korunması ve süresi dolunca piyasaya çıkması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapsülleme (Encapsulation) ve Hücre Zarı (Membran) | Matematik ve bilişimde bir sürecin iç yapısının dışarıdan soyutlanarak korunması; biyolojide hücre zarının iç dengeyi (homeostaz) sağlamak üzere içeriği dış ortamdan yalıtması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal Sığınak ve Kuluçka (Incubation) Evresi | Sosyoloji ve psikolojide yeni fikirlerin, kurumların veya bireysel yeteneklerin baskı görmeden serpilmesi için sağlanan korunaklı pedagojik/hukuki alan | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece atılmış bir hurma kabuğu veya basit bir meyve çöpü olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlılığın, rızkın ve ilahi tasarımın ilk tohumlandığı, dış tehlikelere kapalı fakat ilahi ilme bütünüyle açık kozmik kuluçka mekanı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahmân ve Fussilet surelerindeki bu nitelemeyi sıradan bir botanik ayrıntı sayarak; ayetlerin ilahi ilmin inceliğini, lütfun zarafetini ve koruyucu yaratılış yasasını vurgulayan derinliğini ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın görünmeyen, en korunaklı ve en mahrem mikro-kozmoslarında cereyan eden yaratılış süreçlerinin Allah'ın mutlak ilmi ve gözetimi altında olduğunu anlamak için anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah'ın ilminin kuşatıcılığını anlatan tevhîd ayetlerinde ve yeryüzündeki ölçülü nimet donatımını sergileyen kevnî/kudret ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatın başıboş ve rastlantısal geliştiği zannını çürütür; en kırılgan bitki filizinin dahi özel olarak tasarlanmış bir kılıf (أكمام) içinde himaye edildiğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamHurma çiçeğini, meyveyi veya tohumu sarıp kapatan lifli ve koruyucu doğal kılıf; hayvan ağzına takılan siperlik; elbise kolu.
- Soyut anlamBir potansiyelin kemale erinceye dek dış etkilere karşı yalıtılması, ilahi ilim altında gizlice beslenip korunması.
- Sistematik karşılıkSistemin iç dinamiklerini dış bozulmalardan koruyan, olgunlaşma eşiğine kadar içeriği dışarıya karşı filtreleyen doğal membran.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModel, zamana () bağlı koruyucu bir mahfaza fonksiyonunu () simgeler. Olgunlaşma anından () önceki evrede (), korunan öz (), dış sınırın () oluşturduğu kalınlığındaki koruyucu bir kabuk (zar/kılıf) içinde yalıtılmıştır. Kritik eşik aşıldığında () mahfaza açılır ve içteki cevher dış dünyaya () saçılarak görünürlük ve semere kazanır.