كما
ك - م - ا
KÖK- 59 geçiş
- 58 ayet
- 1 sîga
- 0 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: -mak gibi
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Notlarım
Sözlükler(0)
Bu kök için sözlük maddesi yok.
Sîgalar(1)
Mücavir kökler121 mücavir (342 toplam)
- قبل
16 ortak ayet · Önce
- مرر
5 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
- أول
9 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir
- زعم
3 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- نسي
4 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir
- أمن
16 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- قوم
14 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- كتب
9 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- سفه
2 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- جنح
3 ortak ayet · Kanat demektir
- دين
5 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- بيع
2 ortak ayet · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
Geçtiği ayetler(58)
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ
-mak gibiOnlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ
-mak gibiOnlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.
أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ
-mak gibiYoksa daha önce Musa’ya sorulduğu gibi siz de peygamberinizi sorguya çekmek mi istiyorsunuz? Kim imanı küfürle değişirse dosdoğru yoldan sapıtmış olur.
الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
-mak gibiKendilerine kitab verdiklerimiz, onu oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar. Öyle iken içlerinden bir güruh bilir oldukları halde, yine de hakkı gizlerler.
كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ
-mak gibiNitekim size içinizden; ayetlerimizi okuyan, sizi tezkiye eden kitabı ve hikmeti öğreten ve bilmediğiniz şeyleri bildiren bir peygamber gönderdik
… الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ …
-mak gibiUyanlar dediler ki: Bizim için dönüş olsaydı da bizden uzaklaştıkları gibi, biz de onlardan uzaklaşsaydık. Böylece onların bütün yaptıklarını Allah hasretler halinde kendilerine gösterecektir ve onlar ateşten çıkacak değildirler.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
-mak gibiEy iman edenler; sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de oruç farz kılındı. Ta ki korunasınız.
… مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ
-mak gibiRabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.
فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ
-mak gibiEğer korkarsanız yaya veya binmiş olarak kılın. Emin olduğunuz vakitte de Allah’ın size bilmediğiniz şeyleri öğrettiği şekilde Allah’ı zikredin.
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ …
-mak gibiFaiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كما |
| Yapı | Edat / Birleşik işlev sözü |
| Özel Durum | Benzetme edatı ك ile ما unsurunun birleşmesinden oluşan mürekkep edat yapısı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مثل, شبه, ك |
| Zıt Kök | غير |
| Çekirdek Özet 1 | İki durum, eylem veya nitelik arasında birebir denklik, benzerlik ve bağ kurma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vaat, yasa, geçmiş kavimlerin akıbeti veya varoluşsal başlangıç ile şimdiki durum arasında analojik ve nedensel süreklilik kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Olgular arasında sebep-sonuç, model alma veya yaratılış yasalarındaki eşbiçimlilik ve tutarlılık ilkesi |
| Kritik Hata Riski | İfadeyi yalnızca edebi bir benzetme sanıp tarihsel ve ontolojik yasa bildiren bağlayıcı analoji işlevini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كم | Kuşatma, örtme, bir şeyi tamamlama veya miktar/nitelik bildirme; كمل, كمم, كمه köklerinde olduğu gibi bir bütünü sarma veya tamamlama fikri | ا | Birleşik edat yapısında teşbih harfi olan ك ile isim/masdar anlamı katan ما birleşerek soyut bir karşılaştırma ve bağlaç işlevine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya durumu kavrayıp diğerinin yanına koyarak ölçme, denkleştirme ve benzer kılma |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Süreklilik, kuşatıcılık, belirsizlikten belirginliğe akan durum ve nesne bütünlüğü |
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan, yönlendiren ve sonuca bağlayan nihai bağlayıcı ilke |
| كما | Bir ölçüyü diğer bir olgunun üzerine kapatarak eşitleme ve akışkan bağı sabitleme | Bir durumun nitelik veya eylem kalıbını eksiksiz biçimde diğer duruma tatbik etme hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Teşbih edatı olan ك harfinin, masdar veya şey anlamı taşıyan ما ile kaynaşarak bir eylemin tarzını, miktardaki eşitliğini veya iki hadisenin birebir örtüşmesini bildiren sentaktik bağlaç haline gelmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde iki durumun, hareketin veya tabiat hadisesinin birbirine tam denkliğini ve eylemin icra ediliş tarzını tasvir etmek üzere yaygın bir mukayese edatı olarak kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem nesrinde ve kabileler arası hitabet dilinde, önceki bir ahdin, uygulamanın ya da geleneğin aynen sürdürüldüğünü vurgulayan şart ve benzetme bağlacı işlevi |
Kaynak el-Kitâb (Sîbeveyhi), el-Muğnî (İbn Hişâm), Lisânü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde benzetme ve karşılaştırma işlevi genellikle arkaik bir gösterici veya işaret ögesine dayanan ك önekiyle kurulur. İbranicede kə- (כְּ) ve arami/sûryanicede k- (ܟ) edatları, isimlerin ve mastarların başına gelerek gibi veya tarzında anlamı verir. Bu önekin göreli zamir veya genel isim işlevi gören mā / mah / māh (İbranice mâh, Süryanice mûn/mâ) unsuru ile birleşmesi, Batı Sami dillerinde yan cümlecikleri ana cümleye bağlayan modal (tarz bildiren) veya analojik bir bağlaç üretmiştir. Arapçadaki birleşik yapı, bir eylemin gerçekleşme tarzını (keyfiyet) ya da iki olayın birbirini ikame etme ve modelleme derecesini sentaktik olarak eksiksiz bir analojiye dönüştürmüştür.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Brockelmann (Grundriss).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kâf-ı teşbih ve mâ terkibi | İki cümle veya mastar yapısını birleştirip tarz ve denklik bağı kuran mürekkep edatlaşma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | k- + ma/mah yapısı | İbranice ve Süryanicedeki kəmō (כְּמוֹ) ve Batı Sami dillerindeki tarz bildiren analoji bağlaçlarıyla tam morfo-sentaktik örtüşme | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik analoji edatları | Karşılaştırma ve niteleme öneklerinin genel nesne zamirleriyle kaynaşması modeli | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كما | Anlamlı | Gibi, tıpkı öylece | İki eylem, durum veya yasa arasında analojik denklik kuran birleşik edat | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كام | Anlamlı | Cinsel ilişkide bulunmak | Erkeğin dişiyle çiftleşmesi anlamında nadir fiil kökü | Kur'an'da geçmez |
| مكا | Anlamlı | Islık çalmak, ses çıkarmak | Kuş ötüşü veya el çırpıp ıslıkla ses çıkarma; مكو veya مكأ kök varyantı | Kur'an'da geçmez |
| ماك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmez | Kur'an'da geçmez |
| اكم | Anlamlı | Tepe, yükselti, yığın | Taşlık tepe, yükseltilmiş yer; أكم kökü | Kur'an'da geçmez |
| امك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كما | Merkez | Tarz ve mahiyette analojik denklik | İki eylem veya durum arasındaki süreçsel ve yapısal özdeşliği bildirir | Edat olarak cümlenin eylem tarzını diğerine bağlar |
| مثل | Komşu | Somut veya soyut misil, eşdeğer | Varlık ve zat düzeyinde birebir denk, eş ve benzer olanı ifade eder | İsimsel ve mahiyet yönünden denkliği vurgular |
| شبه | Komşu | Biçimsel veya niteliksel benzerlik | Şekil, görünüş veya bazı özellikler bakımından andırma ve karışabilirlik | Dış görünüş ve algısal benzerlik ön plandadır |
| ك | Komşu | Yalın benzetme | İsmin başına gelerek onu doğrudan bir nesneye benzetir | Tekil isimlerde doğrudan niteleme yapar; cümle bağlamaz |
| غير | Zıt | Başkalık, ayrılık, benzemezlik | Bir durumun veya nesnenin diğerinden tamamen farklı ve ayrı olduğunu bildirir | Benzetme ve denkliğin mutlak olumsuzlanması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كما | Tıpkı o şekilde, -dığı gibi | Eylemler arası tarz, mahiyet ve nedensel paralellik bildiren edat | Kesin |
| Latince | sicut, quemadmodum | Tıpkı ... gibi, nasılsa öyle | İki önerme veya eylem tarzı arasında kurulan mantıksal ve biçimsel analoji | Kesin |
| İngilizce | just as, in the same way as | Tıpkı ... olduğu gibi | Süreç, yasa ve eylem denkliğini kuran bağlaç işlevi | Kesin |
| Almanca | so wie, gleichwie | Nasıl ki ... öylece | Eylemin tarzını ve şartsal paralelliğini kuran edat yapısı | Kesin |
| Fransızca | de même que, ainsi que | Tıpkı ... gibi, aynı şekilde | İki yargı arasındaki tam mahiyet ve süreç benzerliğini bağlayan yapı | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كما | Eylemin tarz ve keyfiyetinde denklik | İman etme tarzının ve modelinin bildirildiği bağlam; Bakara 2:13 |
| كما | Yaratılış ve yeniden diriliş yasasında denklik | İlk yaratılışın tekrar dirilişe ontolojik delil kılındığı bağlam; Enbiyâ 21:104, A‘râf 7:29 |
| كما | Tarihsel sünnetullah ve uyarı paralelliği | Önceki kavimlere elçi gönderilişi ile muhataplara gönderiliş arasındaki yasa denkliği; Müzzemmil 73:15, Âl-i İmrân 3:117 |
| كما | Şeytani saptırma yönteminin tekrarı | Âdem ile Havva'nın cennetten çıkarılışı ile insanların ayartılması arasındaki usul benzerliği; A‘râf 7:27 |
| كما | Mucize ve talep analojisi | Önceki elçilere verilenlerin bir benzerinin talep edildiği bağlam; Enbiyâ 21:5 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, ba's ve sıfâtullah | İlk yaratılış ile ikinci yaratılış arasındaki analojik imkân delili; teşbih ve tenzih dengesi | İmkânsız görülenin fiilen var edilmiş olana kıyaslanması |
| Fıkıh | Kıyas ve illet teorisi | Asıl ile fer' arasındaki hüküm benzerliğinin lügavî ve mantıksal dayanakları | Şer'î bir hükmün benzer olaylara tatbikindeki bağlayıcı bağ |
| Tefsir | Sünnetullah ve analojik üslup | Ayetlerdeki geçmiş kıssalar ile muhatap toplum arasındaki ibret ve yasa köprüsü | Tarihsel hadiselerin evrensel yasalara dönüştürülmesi |
| Hadis | İbadetlerin ve ahlakın icra tarzı | Hz. Peygamber'in namaz, hac ve ahlaki tutumları bizzat göstererek model kılması | Amelin şekil ve ruh bakımından aslına tam mutabakatı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve itaat modeli | Örnek İman ve İbadet Standardı | Ölçü belirleme | Bireyin imanı ve ameli, önceki salihlerin veya elçinin pratiğine denk bir kıvamda kurulmalıdır | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve doğa yasaları | Doğrulama ve Analoji İlkesi | Metodolojik süreklilik | Doğada gözlemlenen bir nedensellik veya biyolojik süreç, bilinemeyen diğer süreçlerin kavranmasında modeldir | Güçlü |
| Siyasi | Tarih felsefesi ve iktidar yasaları | Sünnetullah ve Toplumsal Akıbet | Sebep-sonuç bağı | Toplumların çöküş ve yükseliş yasaları geçmişte nasıl işlediyse gelecekte de aynı nedensellikle işler | Kesin |
| İktisadi | Dağıtım ve adalet dengesi | Hukuki ve Mali Denklik | Standartlaşma | Yükümlülükler ve haklar, tarafların güç ve konumuna göre önceden belirlenmiş ilkelere tam denk tutulmalıdır | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İzomorfizma ve Fonksiyonel Eşleme () | İki farklı küme veya sistem arasında yapısal korunumlu birebir eşleme kurularak birindeki kuralın diğerinde aynen geçerli olması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif Model Alma ve Sosyal Analoji | Bireylerin veya toplumların davranış kalıplarını tarihsel veya kurumsal referans modeller üzerinden kopyalayarak meşrulaştırması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi sadece retorik, edebi bir benzetme veya süsleme edatı olarak görüp bağlayıcı kurumsal/ontolojik hükmü yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu edat, fiziksel bir benzetmeden ziyade ontolojik bir zorunluluğu, ilahi adalet yasasını, yaratılışın kaçınılmaz tekrarını ve amellerin karşılık bulma tarzını bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yeniden dirilişin akli temellendirmesini veya sünnetullahın değişmez sebep-sonuç kanunlarını bağlayıcı bir delil değil, rastlantısal bir edebi tasvir gibi algılama yanılgısı |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin muhataplarını ikna ederken kullandığı temel epistemolojik aracın 'bilinen üzerinden bilinmeyeni ispatlama' (kıyas-ı gaib ale'ş-şâhid) mantığı olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış ve ba's ayetlerinde, geçmiş kavimlerin helak nedenlerini anlatan kıssalarda ve elçiye itaatin sınırlarını çizen hüküm ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini buyrukların keyfi ve bağlamsız olduğu zannını yıkar; ilahi taleplerin ve vadolunan akıbetlerin evrensel varlık yasalarıyla tam bir nedensel uyum içinde bulunduğunu ispatlar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir ölçü veya eylemin, diğer bir eylemin üzerine konularak tarz, miktar ve keyfiyet bakımından birebir denkleştirilmesi.
- Soyut anlamGeçmiş ile gelecek, gayb ile şahadet, model ile uygulama arasında yapısal süreklilik, ilkesel denklik ve mantıksal zorunluluk bağı.
- Sistematik karşılıkBir referans sistemdeki kuralların, bağıntıların ve sonuçların hedef sisteme eksiksiz aktarılmasını sağlayan ontolojik ve ahlaki eşbiçimlilik kuralı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde referans alınan durumu, eylemi veya tarihsel olguyu; ise muhatap olunan şimdiki durumu veya vaat edilen akıbeti simgeler. iki durum arasındaki tarz ve mahiyet aktarımını temsil eder. ise ilahi yasayı veya hüküm fonksiyonunu gösterir; referans duruma uygulanan yasa ile hedef duruma uygulanan yasanın ( ve ) yapısal olarak birbirine denk () ve tutarlı olduğunu ifade eder.