كهل
ك - ه - ل
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve yetişkin
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.519 harfباب الهاء والكاف واللام معهما
هك ل، ه ل ك، ك ه ل مستعملات
هكل:
الهَيْكَلُ: الفرس الطويلُ عُلْواً وعَدْواً. قال:
بمُنْجَرِدٍ قَيْدٍ الأوابدِ هَيْكَلِ
والهَيْكَلُ: بيتٌ للنَّصارَى فيه صَنَمٌ على خِلْقَةِ مريم عليها السّلام فيما يُذْكَرُ، قال:
مَشْيَ النَّصارَى حول بيت الهَيْكَلِ
هلك:
الهُلْكُ: الهَلاكُ. والاهْتِلاكُ: رَمْيُ الإنسان نِفسَهُ في تَهلُكةٍ. والتَّهْلُكَةُ: كلُّ شيءٍ يصيرُ عاقبتُه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR376 harfالكَهْلُ من الرجال: الذي جاوزَ الثلاثين ووَخَطَهُ الشَيْبُ. وامرأةٌ كَهْلَةٌ. وفي الحديث: "هل في أهْلِكَ من كاهِلٍ". قال أبو عبيد: ويقال: مَنْ كاهَلَ، أي منْ أسَنَّ وصارَ كَهْلاً. والكاهِلُ: الحارِكُ، وهو ما بين الكتفينِ. قال النبي صلى الله عليه وسلم: "تَميمٌ كاهِلُ مُضَرَ، وعليها المِحْمَلُ". واكْتَهَلَ، أي صارَ كَهْلاً. واكْتَهَلَ النباتُ، أي تمَّ طولُهُ وظَهَرَ نَوْرُهُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.239 harfه ك ل
هكل ، هلك ، كهل : ( مستعملة ) .
هكل : أما هكل فقد استعمل منه الهَيْكل وهو البناء المرتفع تُشبَّهُ به الفرسُ الطويل ، ومنه قول امرىء القيس :
بمُنْجرِدٍ قَيْدِ الأوابدِ هَيْكلِ
وقال الليث : الهَيْكَلُ بيتٌ للنَّصارى فيه صنم على خِلْقَةِ مَرْيَمَ فيما يزعمون ، ومنه قول الراجز :
مَشْيَ النَّصارى حول بَيْتِ الهيكل
وقال ابن شميل : الهيكل : الضخم من كل حيوان .
وقال الليث : الهيكل الفرسُ الطويلُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.106 harf(باب الكاف والهاء وما يثلثهما)
(كها) الكاف والهاء والحرف المعتل كلمةٌ واحدة لا تنقاس ولا يُفرَّع عنها. ويقولون للنَّاقة الضَّخمة: كَهَاةٌ. قال:
إذَا عَرَِضَتْ منها كَهَاةٌ سمينةٌ *** فلا تُهدِ منها واتَّشِقْ وتجَبْجَبِ([1])(كهب) الكاف والهاء والباء كلمةٌ. يقولون للغُبرة المَشُوبةِ سواداً في الإبل كُهْبَةٌ.
(كهد) الكاف والهاء والدال، يقولون فيه شيئاً يدلُّ على تحرُّكٍ إلى فوق. يقولون: كَهَدَ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR403 harfك ه ل
هو كهل بيّن الكهولة وقوم كهول واكتهل الرجل وكاهل.
وفي الحديث: " هل في أهلك من كاهل " ورويَ: من كاهل.
ومن المجاز: هو كافل أهله وكاهلهم وهو الذي يعتمدونه شبّه بالكاهل واحد: الكواهل.
واكتهل النبات: تمّ طوله وتكهّل ونبات كهل.
قال ابن مقبل: وقوف به تحت أظلاله كهول الخزامى وقوف الظعن وطائر كهل: سعد.
قال أبو خراش: فلو كان سلمى جاره أو أجاره رياح بن سعد ردّه طائر
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.870 harfالكَهْلُ: الرجل إِذا وَخَطه الشيب ورأَيت له بَجالةً، وفي الصحاح: الكَهْلُ من الرجال الذي جاوَز الثلاثين ووَخَطَه الشيبُ. وفي فضل أَبي بكر وعمر، رضي الله عنهما: هذان سيِّدا كُهول الجنة، وفي رواية: كُهولِ الأَوَّلين والآخِرين؛ قال ابن الأَثير: الكَهْلُ من الرجال من زاد على ثلاثين سنة إِلى الأَربعين، وقيل: هو من ثلاث وثلاثين إِلى تمام الخمسين؛ وقد اكْتَهَلَ الرجلُ وكاهَلَ إِذا بلغ الكُهولة فصار
الكَهْلُ: الرجل إِذا وَخَطه الشيب ورأَيت له بَجالةً، وفي الصحاح: الكَهْلُ من الرجال الذي جاوَز الثلاثين ووَخَطَه الشيبُ. وفي فضل أَبي بكر وعمر، رضي الله عنهما: هذان سيِّدا كُهول الجنة، وفي رواية: كُهولِ الأَوَّلين والآخِرين؛ قال ابن الأَثير: الكَهْلُ من الرجال من زاد على ثلاثين سنة إِلى الأَربعين، وقيل: هو من ثلاث وثلاثين إِلى تمام الخمسين؛ وقد اكْتَهَلَ الرجلُ وكاهَلَ إِذا بلغ الكُهولة فصار كَهْلاً، وقيل: أَراد بالكَهْلِ ههنا الحليمَ العاقلَ أَي أَن الله يدخِل أَهلَ الجنةِ الجنةَ حُلماءَ عُقَلاءَ، وفي المحكم: وقيل هو من أَربع وثلاثين إِلى إِحدى وخمسين. قال الله تعالى في قصة عيسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: ويُكَلِّم الناسَ في المهدِ وكَهْلاً؛ قال الفراء: أَراد ومُكَلِّماً الناس في المهد وكَهُْلاً؛ والعرب تَضَع يفعل في موضع الفاعل إِذا كانا في معطوفين مجتمعين في الكلام كقول الشاعر: بِتُّ أُعَشِّيها بِعَضْبٍ باتِرِ، يَقْصِدُ في أَسْوُقِها، وجائِرِ أَراد قاصِدٍ في أَسوُقها وجائرٍ، وقد قيل: إِنه عطف الكَهْل على الصفة، أَراد بقوله في المَهْد صبيّاً وكَهْلاً، فردَّ الكَهْلَ على الصفة كما قال دَعانا لِجَنْبِه أَو قاعِداً؛ روى المنذري عن أَحمد بن يحيى أَنه قال: ذكر الله عز وجل لعيسى آيتين: تكليمه الناس في المَهْد فهذه معجزة، والأُخْرى نزوله إِلى الأَرض عند اقتراب الساعة كَهْلاً ابن ثلاثين سنة يكلِّم أُمة محمد فهذه الآية الثانية. قال أَبو منصور: وإِذا بلغ الخمسين فإِنه يقال له كَهْل؛ ومنه قوله: هل كَهْل خَمْسين، إِنْ شاقَتْه مَنْزِلةٌ مُسَفَّه رأَيُه فيها، ومَسْبوبُ؟ فجعله كَهْلاً وقد بلغ الخمسين. ابن الأَعرابي: يقال للغُلام مُراهِق ثم مُحْتَلم، ثم يقال تخرَّج وجهُه (* قوله «ثم يقال تخرج وجهه الى قوله ثم مجتمع» هكذا في الأصل، وعبارته في مادة جمع: ويقال للرجل إذا اتصلت لحيته مجتمع ثم كهل بعد ذلك) ثم اتَّصلت لحيته، ثم مُجْتَمِعٌ ثم كَهْلٌ، وهو ابن ثلاث وثلاثين سنة؛ قال الأَزهري: وقيل له كَهْل حينئد لانتهاء شَبابه وكمال قوَّته، والجمع كَهْلُونَ وكُهُولٌ وكِهال وكُهْلانٌ؛ قال ابن مَيَّادة: وكيف تُرَجِّيها، وقد حال دُونها بَنُو أَسَدٍ، كُهْلانُها وشَبابُها؟ وكُهَّل؛ قال: وأَراها على توهُّم كاهِل، والأُنثى كَهْلة من نسوة كَهْلاتٍ، وهو القياس لأَنه صفة، وقد حكي فيه عن أَبي حاتم تحريك الهاء ولم يذكره النحويون فيما شذَّ من هذا الضرب. قال بعضهم: قلما يقال للمرأَة كهلة مفردة حتى يُزَوِّجُوها بشَهْلة، يقولون شَهْلةٌ كَهْلةٌ. غيره: رجل كَهْل وامرأَة كَهْلة إِذا انتهى شبابُهما، وذلك عند استكمالهما ثلاثاً وثلاثين سنة، قال: وقد يقال امرأَة كَهْلة ولم يذكر معها شَهْلة؛ قال ذلك الأَصمعي وأَبو عبيدة وابن الأَعرابي؛ قال الشاعر: ولا أَعُودُ بعدها كَرِيًّا، أُمارِسُ الكَهْلَة والصَّبِيَّا، والعَزَب المُنَفَّهَ الأُمِّيَّا واكْتَهَل أَي صار كَهْلاً، ولم يقولوا كَهَلَ إِلاَّ أَنه قد جاء في الحديث: هل في أَهْلِكَ من كاهِلٍ؟ ويروى: مَنْ كاهَلَ أَي مَنْ دخل حدَّ الكُهُولة وقد تزوَّج، وقد حكى أَبو زيد: كاهَلَ الرجلُ تزوَّج. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه سأَل رجلاً أَراد الجهادَ معه فقال: هل في أَهلِك من كاهِلٍ؟ يروى بكسر الهاء على أَنه اسم، ويروى مَنْ كاهَلَ بفتح الهاء على أَنه فِعْل، بوزن ضارِبٍ وضارَبَ، وهما من الكُهُولة؛ يقول: هل فيهم مَنْ أَسَنَّ وصار كَهْلاً؟ وذكر عن أَبي سعيد الضرير أَنه ردَّ على أَبي عبيد هذا التفسير وزعم أَنه خطأٌ، قد يخلُف الرجلُ الرجلَ في أَهله كَهْلاً وغير كَهْلٍ، قال: والذي سمعناه من العرب من غير مسأَلة أَن الرجل الذي يخلُف الرجلَ في أَهله يقال له الكاهِن، وقد كَهَنَ يَكْهَن كُهُوناً، قال: ولا يخلو هذا الحرف من شيئين، أَحدهما أَن يكون المحدَّث ساءَ سمعُه فظَنَّ أَنه كاهِلٌ وإِنما هو كاهِنٌ، أَو يكون الحرف تعاقب فيه بين اللام والنون كما يقال هَتَنَتِ السماءُ وهَتَلَتْ، والغِرْيَنُ والغِرْيَلُ وهو ما يَرْسُب أَسفل قارورة الدُّهْن من ثُفْلِه، ويرسُب من الطين أَسفل الغَدير وفي أَسفل القِدْر من مَرَقه؛ عن الأَصمعي، قال الأَزهري: وهذا الذي قاله أَبو سعيد له وجه غير أَنه بعيد، ومعنى قوله، صلى الله عليه وسلم: هل في أَهلِك من كاهِلٍ أَي في أَهلك مَنْ تعْتَمِده للقيام بشأْن عيالك الصغار ومن تُخلِّفه مِمَّن يلزمك عَوْلُه، فلما قال له: ما هُمْ إِلاَّ أُصَيْبِيَةٌ صِغار، أَجابه فقال: تَخَلَّف وجاهِد فيهم ولا تضيِّعهم. والعرب تقول: مُضَر كاهِلُ العرب وسَعْد كاهِل تميم، وفي النهاية: وتَمِيم كاهِلُ مُضَر، وهو مأْخوذ من كاهل البعير وهو مقدَّم ظهره وهو الذي يكون عليه المَحْمِل، قال: وإِنما أَراد بقوله هل في أَهلك من تعتمد عليه في القيام بأَمر مَنْ تُخَلِّف من صِغار ولدك لئلا يضيعوا، أَلا تراه قال له: ما هم إِلاَّ أُصَيْبِية صغار، فأَجابه وقال: ففيهم فجاهِد، قال: وأَنكر أَبو سعيد الكاهِل وقال: هو كاهِن كما تقدم؛ وقول أَبي خِراش الهذلي: فلو كان سَلْمى جارَهُ أَو أَجارَهُ رِماحُ ابنِ سعد، رَدَّه طائر كَهْلُ (* قوله «رماح ابن سعد» هكذا الأصل، وفي الاساس: رباح ابن سعد) قال ابن سيده: لم يفسره أَحد، قال: وقد يمكن أَن يكون جعله كَهْلاً مبالغة به في الشدة. الأَزهري: يقال طار لفلان طائر كَهْلٌ إِذا كان له جَدّ وحَظّ في الدنيا. ونَبْت كَهْل: مُتناهٍ. واكْتَهَلَ النبتُ: طال وانتهى منتهاه، وفي الصحاح: تَمَّ طولُه وظهر نَوْرُه؛ قال الأَعشى: يُضاحِكُ الشمسَ منها كَوْكَبٌ شَرِقٌ، مُؤَزَّرٌ بِعَمِيمِ النَّبْت مُكْتَهِل وليس بعد اكْتِهال النَّبْت إِلاَّ التَّوَلِّي؛ وقول الأَعشى يُضاحِك الشمسَ معناه يدُور معها، ومُضاحَكَتُه إِياها حُسْن له ونُضْرة، والكَوْكب: مُعْظَم النبات، والشَّرِقُ: الرَّيَّان المُمْتلئ ماءً، والمُؤَزَّر: الذي صار النبت كالإِزار له، والعَمِيمُ: النبتُ الكثيف الحسَن، وهو أَكثر من الجَمِيم؛ يقال نَبْت عَمِيم ومُعْتَمٌّ وعَمَمٌ. واكْتَهَلَت الروضة إِذا عَمَّها نبتُها، وفي التهذيب: نَوْرُها. ونعجة مُكْتَهِلةٌ إِذا انتهى سِنُّها. المحكم: ونعجة مُكْتَهِلةٌ مُخْتَمِرةُ الرأْس بالبياض، وأَنكر بعضهم ذلك. والكاهِلُ: مقَدَّم أَعلى الظهر مما يَلي العنُق وهو الثُلث الأَعلى فيه سِتُّ فِقَر؛ قال امرؤ القيس يصف فرساً: له حارِكٌ كالدِّعْصِ لَبَّدهُ الثرى إِلى كاهِل، مثل الرِّتاجِ المُضَبَّبِ وقال النضر: الكاهِلُ ما ظهر من الزَّوْر، والزَّوْرُ ما بَطَن من الكاهِل؛ وقال غيره: الكاهِل من الفرس ما ارتفع من فُروعِ كَتِفَيْه؛ وأَنشد:وكاهِل أَفْرعَ فيه، مع الـ ـإِفْراعِ، إِشْرافٌ وتَقْبِيبُ وقال أَبو عبيدة: الحارِك فُروعُ الكَتِفَيْن، وهو أَيضاً الكاهِلُ؛ قال: والمِنْسَجُ أَسفل من ذلك، والكائبة مقدَّم المِنْسَج؛ وقيل: الكاهِلُ من الإِنسان ما بين كتفيه، وقيل: هو مَوْصِل العنُق في الصُّلْب، وقيل: هو في الفرس خلْف المِنْسَج، وقيل: هو ما شَخَص من فُروعِ كتفيه إِلى مُسْتَوى ظهره. ويقال للشديد الغَضَب والهائِجِ من الفحول: إِنه لذو كاهِل، حكاه ابن السكيت في كتابه المَوْسُوم بالأَلفاظ، وفي بعض النسخ: إِنه لذو صاهِل، بالصاد؛ وقوله: طَوِيل مِتَلِّ العُنْقِ أَشْرَف كاهِلاً، أَشَقّ رَحِيب الجَوْف مُعْتَدِل الجِرْم وضع الاسم فيه موضع الظرف كأَنه قال: ذهب صُعُداً. وإِنه لشديد الكاهل أَي منيع الجانب؛ قال الأَزهري: سمعت غير واحد من العرب يقول فلان كاهل بني فلان أَي مُعْتمَدهم في المُلِمَّات وسَنَدُهم في المهمات، وهو مأْخوذ من كاهل الظهر لأَن عُنُق الفرس يَتَسانَدُ إِليه إِذا أَحْضَر، وهو مَحْمِل مُقَدَّم قَرَبُوس السَّرْج ومُعْتَمَد الفارس عليه؛ ومن هذا قول رؤبة يمدح مَعَدّاً: إِذا مَعَدٌّ عَدَتِ الأَوائِلا، فابْنَا نِزَارٍ فَرَّجا الزَّلازِلا حِصْنَيْنِ كانا لِمَعَدٍّ كاهِلا، ومَنْكِبَينِ اعْتَلَيا التَّلاتِلا أَي كانا، يعني ربيعة ومُضَر، عُمْدة أَولادِ مَعَدّ كُلِّهم. وفي كتابه إِلى أَهل اليمن في أَوقات الصلاة والعِشاء: إِذا غاب الشَّفَقُ إِلى أَن تَذْهب كَواهِلُ الليلِ أَي أَوائله إِلى أَوساطه تشبيهاً لليْل بالإِبل السائرة التي تتقدَّم أَعناقُها وهَوادِيها وتتبعُها أَعجازُها وتَوالِيها. والكَواهِل: جمع كاهِل وهو مقدَّم أَعلى الظهْر؛ ومنه حديث عائشة: وقَرَّر الرُّؤُوسَ على كَواهِلها أَي أَثْبَتها في أَماكنها كأَنها كانت مشْفِية على الذهاب والهلاك. الجوهري: الكاهِلُ الحارِكُ وهو ما بين الكَتِفين. قال النبي،صلى الله عليه وسلم: تميمٌ كاهِلٌ مُضَر وعليها المَحْمل. قال ابن بري: الحارِكُ فرع الكاهل؛ هكذا قال أَبو عبيدة، قال: وهو عظم مُشْرِف اكْتَنَفَه فَرْعا الكَتِفَين، قال: وقال بعضهم هو منبت أَدنى العُرْف إِلى الظهر، وهو الذي يأْخذ به الفارس إِذا رَكِب. أَبو عمرو: يقال للرجل إِنه لذو شاهِقٍ وكاهِلٍ وكاهِنٍ، بالنون واللام، إِذا اشتدَّ غضبُه، ويقال ذلك للفحل عند صِيالِه حين تسمَع له صَوْتاً يخرج من جَوْفه.والكُهْلُولُ: الضحَّاكُ، وقيل: الكَريم، عاقبت اللامُ الراءَ في كهرور. ابن السكيت: الكُهْلُولُ والرُّهْشُوشُ والبُهْلُول كله السخيُّ الكريم. والكَهْوَلُ: العَنْكَبُوت، وحُقُّ الكَهُول بَيْتُه. وقال عمرو بن العاص لمعاوية حين أَراد عَزْلَه عن مِصْر: إِني أَتيتُك من العِراق وإِنَّ أَمْرَك كَحُق الكَهُولِ أَو كالجُعْدُبةَ أَو كالكُعْدُبةِ، فما زلت أُسْدِي وأُلْحِمُ حتى صار أَمْرُك كفَلْكَةِ الدَّرَّارةِ وكالطِّرَافِ المُمَدَّدِ؛ قال ابن الأَثير: هذه اللفظة قد اختُلِف فيها، فَرَواها الأَزهري بفتح الكاف وضم الهاء وقال: هي العَنْكَبُوت، ورواها الخطابيُّ والزمخشري بسكون الهاء وفتح الكاف والواو وقالا: هي العنكبوت، ولم يقيِّدها القتيبي، ويروى: كَحُقِّ الكَهْدَل، بالدال بدل الواو، وقال القتيبي: أَما حُقُّ الكَهْدَل فلم أَسمع شيئاً ممن يوثق بعلمه بمعنى أَنه بيت العنكبوت؛ ويقال: إِنه ثَدْيُ العَجوز، وقيل: العجوز نفسها، وحُقُّها ثديُها، وقيل غير ذلك؛ والجُعْدُبةُ: النُّفَّاخاتُ التي تكون من ماء المطر، والكُعْدُبةُ: بيت العنكبوت، وكل ذلك مذكور في موضعه. وكاهِلٌ وكَهْل وكُهَيْلٌ: أَسماء يجوز أَن يكون تصغير كَهْل وأَن يكون تصغير كاهلٍ تصغيرَ الترخيم، قال ابن سيده: وأَن يكون تصغير كَهْلٍ أَولى لأَن تصغير الترخيم ليس بكثير في كلامهم. وكُهَيْلة: موضع رمل؛ قال: عُمَيْرِيَّة حَلَّتْ بِرَمْلِ كُهَيْلةٍ فبَيْْنُونَةٍ، تَلْقى لها الدهرَ مَرْتَعا الجوهري: كاهِل أَبو قبيلة من الأَسد، وهو كاهِل بن أَسد بن خُزيمة، وهم قَتَلَةُ أَبي امرئ القيس. وكِنْهِل، بالكسر: اسم موضع أَو ماء.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR237 harf* ك ه ل * * الكَهْلُ * من الرجال الذي جاوز الثلاثين ووخطه الشيب وامرأة * كَهْلَةٌ * وفي الحديث ﴿هل في أهلك من كاهل﴾ قال أبو عبيد ويقال من كاهل أي من أسن وصار * كَهْلاً * و * الكاهِلُ * الحارك وهو ما بين الكتفين و * اكْتَهَلَ * صار كهلا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.033 harfالكهل من الرجال: من وخطه الشيب: أي خالطه ورأيت له بجالة، أو من جاوز الثلاثين ووخطه الشيب، كذا في الصحاح، وقال ابن الأثير: الكهل من الرجال: من زاد على ثلاثين سنة إلى الأربعين، وقيل: هو من ثلاث وثلاثين إلى تمام الخمسين، وفي المحكم: أو أربعا وثلاثين إلى إحدى وخمسين، قال الأزهري: وإذا بلغ الخمسين فإنه يقال له كهل، ومنه قوله:
هل كهل خمسين إن شاقته منزلة مسفه رأيه فيها
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR780 harfاِكْتَهَلَ
8 اِكْتَهَلَ ذ , said of a plant, It became tall and full-grown: (TA:) or it became of its full height, and blossomed: (S:) see زَاخِرٌ.
كَهْلٌ
كَهْلٌ ذ Of middle age; or between that age and the period when his hair has become intermixed with heaviness. See شَبَابٌ; and شَيْخٌ and غُلَامٌ.
كُهُولَةٌ
كُهُولَةٌ ذ : see شَبَابٌ.
كَاهِلٌ
كَاهِلٌ ذ [The withers of a horse, &c.] i. q.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR686 harfكَهَلَ
كَهَلَ A ( n. ac. كُهُوْل 27 ),
a. Reached maturity, was mature.
كَاْهَلَ
كَاْهَلَ III ,
a. see I .
b. Was married.
اِكْتَهَلَ
اِكْتَهَلَ VIII ,
a. see I .
كَهْل
كَهْل 1 , ( pl. كُهَّل 11 , كِهَاْل 23 , كُهُوْل 27 , كُهْلَاْن 35 & reg. ),
a. Mature; middle-aged, elderly.
كَهْلَة
كَهْلَة 1t , ( pl. كَهَْلَات ),
a. fem. of كَهْل 1 .
كَاْهِل
كَاْهِل 21 , ( pl. كَوَاْهِلُ 41 ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.922 harfكهل
كَهَلَ - يَكْهَلُ - كَهْل - كَهْلاً
كَهَلَ - يَكْهَلُ + الكائن: يبلغ أعلى درجة من اكتمال الخلق الجسمي والعقلي: وهو بين الأربعين والخمسين في البشر، وفي النبات: يبلغ أعلى زهو في النبت
كَهْل: اسم فعل " كَهَلَ - يَكْهَلُ ": وهوكذلك ما يكون بفعل " كَهَلَ - يَكْهَلُ ": الكائن أو المرء الذي بلغ أعلى درجة من اكتمال الخلق الجسمي والعقلي: وهو بين
Sîgalar(1)
Mücavir kökler38 mücavir (46 toplam)
- مهد
2 ortak ayet · Beşik demektir
- كلم
2 ortak ayet · Kelime
- برص
1 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
- كمه
1 ortak ayet · Kataraktlı
- هيأ
1 ortak ayet · Biçim gibi
- أنس
2 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- أيد
1 ortak ayet · Yed el veya kol demektir
- قدس
1 ortak ayet · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
- طين
1 ortak ayet · Döllenmiş yumurta
- نجل
1 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- كفف
1 ortak ayet · Avuç demektir
- تور
1 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
Geçtiği ayetler(2)
وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَمِنَ الصَّالِحِينَ
Ve yetişkinBeşiğinde de, yetişkinlik halinde de insanlarla konuşacaktır ve salihlerdendir.
… إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ …
Ve yetişkinHani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كهل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بلغ, شدد, رشد, كبر |
| Zıt Kök | مهد |
| Çekirdek Özet 1 | Sırtın omuzlar arasındaki en güçlü kısmı, yük taşıma kapasitesi ve bedeni-zihni olgunluğun zirveye ulaşması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın biyolojik ve toplumsal sorumluluk taşıyacak yetkinlik ve kemal çağına erişmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Peygamberlik tebliğinin beşeri ve tarihsel olgunluk evresinde tamamlanması, yüklenilen risalet emaneti |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin salt fiziksel yaşlılık veya düşkünlük olarak daraltılıp olgunluk, otorite ve tebliğ yetkinliği boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كه | İçsel derinlik, sığınma, gizli bir dayanak veya güç barındırma; nitekim كهف derin bir sığınak ve barınak, كهن ise gizli bilgiye ve içsel kuvvete dayanma iddiasını gösterir. | ل | Temel sığınma ve güç potansiyelini fiziksel taşıyıcılığa, dışarıdan görünen sağlam omurga ve yük yüklenebilir olgunluk yapısına dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Taşınacak nesneyi kavrama, yükü üstlenme ve bünyesinde tutma kabiliyeti |
| ه | kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığın belirginleşmesi, hayatiyetin ve şahsiyetin görünür hale gelmesi |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | İradeyle yönlendirme, otorite kurma ve sorumluluk bağı oluşturma |
| كهل | Avuç içiyle yükü kavrayıp varlığını açığa vurarak irade ve yönlendiricilik kazanma; yük taşıyabilen ve topluluğu yönetebilen kemal hali |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boyun ile sırt arasındaki omuz başları kümesi ve sırtın yük binen en kuvvetli üst kısmı الكاهل; ayrıca bitkinin boy atıp çiçeğe durarak tam boyuna ve dolgunluğuna ulaşması اكتهل النبات. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde bahçenin boy atıp çiçeklerle donanarak tam olgunluğa ermesini bu kökle tasvir etmiştir: مُؤزّرٌ بعَميمِ النَّبْتِ مُـكْـتَـهِـلُ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mukbil şiirinde bitkilerin tam boylanmasını ve gölgelik oluşturmasını كهول الخزامى tamlamasıyla zikretmiştir. Hadis rivayetlerinde ise bir kavmin yükünü çeken, güvenilen reisi için هو كاهل قومه tabiri kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Batı Sami dilleri ve genel Afro-Asyatik havzada kök, omurga, omuz veya yük kaldırma anatomik bölgesi ile biyolojik ergenlik sonrası tam güç evresini ifade eden morfolojik tabakalarla temellenir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda doğrudan aynı kök fonemleriyle tam bir isim formu sınırlı olmakla birlikte, yük taşıma kapasitesi ve sırt kuvveti bildiren anatomik terimlerle paralellik gösterir. Klasik Arapçada kök, somut anatomik dayanak olan omuz-sırt kavşağından الكاهل soyutlanarak insanın otuz ile elli yaşları arasındaki bedensel dinçlik ve zihinsel tecrübenin birleştiği, saçlarına ilk akların düştüğü fakat kuvvetinden bir şey kaybetmediği kemal yaşını adlandırmıştır. Semantik genişleme, bitkilerin tam olgunluğa erişip boy vermesi ve kavmin ağırlığını kaldıran lider figürü üzerinden tamamlanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كهل kökünden كاهل ve اكتهال türevleri | Sırtın yük taşıyan en sağlam anatomik bölgesinden hareketle insanın zihni ve bedeni olgunluk evresine ad olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami anatomik/biyolojik tasvirleri | Güç, dayanıklılık ve ağırlık merkezi oluşturan gövde yapısıyla ilgili semantik paralellikler mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık doğrulanmamıştır. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كهل | Anlamlı | Sırtın üst kısmı, olgunluk | Güç ve tecrübenin birleştiği yetişkinlik çağı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كله | Anlamlı | Yüzü asmak, dişleri açıkta kalmak | Dudakların gerilerek dişlerin görünmesi, asık suratlılık | Zıt yönlü fiziksel kasılma; Kur'an'da geçer |
| هكل | Anlamlı | Büyük yapı, iri gövdeli at | Cüsse, büyüklük ve genişlik bildiren yapı | Kur'an'da geçmez; müsta‘mel |
| هلك | Anlamlı | Yok olmak, düşmek, tükenmek | Varlığın çözülmesi ve işlevini yitirmesi | كهل kökündeki toparlanma ve gücün zıddı; Kur'an'da geçer |
| لكه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| لهك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كهل | Merkez | Olgunluk ve yük taşıma | Biyolojik ve akli kemale ererek toplumda ağırlık ve vakar kazanma çağı | Bedensel ve zihinsel bütünlüğün zirvesi |
| بلغ | Komşu | Erişme ve sınır | Bir hedefe veya yaş sınırına fiilen ulaşmayı belirtir; içsel vakar şart değildir | Hukuki ve biyolojik eşik |
| شدد | Komşu | Kuvvet ve pekişme | Fiziksel ve iradi direncin en yüksek seviyesini vurgular | Beden ve irade kuvveti |
| رشد | Komşu | Doğruyu bulma | Zihinsel, ahlaki ve hukuki temyiz yeteneğini öne çıkarır | Akli ve amelî isabet |
| كبر | Komşu | Yaşça büyüme | Salt yaşın ilerlemesini ve hacimce büyümeyi ifade eder | Yaşlılık veya hacim büyüklüğü |
| مهد / مهد | Zıt | Beşik, başlangıç | İnsanın tamamen bakıma muhtaç, güçsüz ve ilk gelişim evresinde bulunması | Bebeklik ve acziyet hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كهل | Yetişkin, olgunluk çağı | Bedenen güçlü, ruhen olgun, sırtında yük taşıyabilen orta yaş insanı | Kesin |
| Latince | adultus, maturus | Yetişkin, olgun | Büyümesini tamamlamışlığı karşılar ancak anatomik yük taşıma çağrışımını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | mature, full-grown adult | Olgun yetişkin | Yaş ve akıl kemalini verir fakat kökteki vakar ve toplumsal dayanak vurgusunu tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | erwachsen, reif | Yetişkin, olgun | Gelişimini tamamlamış bireyi ifade eder; Arapçadaki orta yaş ve ağırlık merkezini kısmen verir | Güçlü |
| Fransızca | d'âge mûr, adulte | Olgun yaşta, ergin | Biyolojik ve zihinsel olgunluğu ifade eder; bedeni yük taşıma nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَكَهْلًا | Beşikteki mucizevi konuşmanın zıddı olarak insanın doğal kemal ve tebliğ çağı | Hz. İsa'nın beşikte iken insanlarla konuşması gibi hayatın olağan akışında yetişkinlik evresinde de hikmetle konuşacağını bildiren bağlam; Âl-i İmrân 3:46 |
| وَكَهْلًا | İlahi nimet ve risalet teyidi olarak olgunluk döneminde tebliğ yürütme | İsrailoğullarına karşı ilahi himaye altında risalet yükünü taşıdığı kemal dönemine atıf; Mâide 5:110 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlik ve nüzul-i İsa meselesi | Hz. İsa'nın semaya yükseltilmeden önce bu çağa ulaşıp ulaşmadığı veya nüzulünden sonra bu vasfı tamamlayıp tamamlamayacağı | Risaletin kemal çağında icra edilmesi ve peygamberlik kelamının beşeri olgunlukla irtibatı |
| Fıkıh | Rüşd ve ehliyet bahsi | Hukuki ehliyetin ve mal yönetiminde güvenilirlik ve kemal çağının sınırları | Sorumluluk yükünü tam taşıyabilme ehliyeti |
| Tefsir | İcaz ve mucize bağlamı | Beşikte konuşmanın mucizevi değeri ile yetişkinlikte konuşmanın hikmet ve vahiy boyutu arasındaki denge | Beşikte harika olan sözün yetişkinlikte delil ve hüccet haline gelmesi |
| Hadis | Cennet ehlinin vasfı | Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer için kullanılan seyyidâ kühûli ehli'l-cenne nitelemesi | Dünyadaki olgun, vakur, hilim ve akıl sahibi önderlerin ahiretteki manevi derecesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tebliğ ve risalet | Kemal dönemi | Vahyin sorumluluğunu taşıma | Dini tebliğin en ağır yükü olgunluk ve şahsiyet kemali çağında taşınır. | Güçlü |
| İlmi | Fikri ve ilmi olgunluk | Hikmet ve tecrübe | Bilgiyi sağduyu ve hilimle aktarma | Ham malumatın tecrübe ile işlenerek cemiyet için istikrarlı rehberliğe dönüşmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal liderlik | Dayanak (kâhil) | Toplumun yükünü ve krizlerini göğüsleme | Yönetimde istikrarı sağlayan, fevrilikten uzak, vakar ve dirayet sahibi liderlik. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve emanet | Üretkenlik zirvesi | İktisadi sorumluluk ve servet yönetimi | Maddi tasarrufların en yüksek rasyonellikle yönetildiği, risk ve yük kaldırabilen iktisadi güç. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Tepe noktası ve taşıma kapasitesi (carrying capacity / optimal load) | Bir sistemin deforme olmadan en yüksek yükü taşıyabildiği ve maksimum dengeye ulaştığı dinamik kararlılık durumu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal rüşt ve kriz yönetimi kapasitesi | Toplumsal aktörün veya kurumun dış baskıları tolere edebilme, krizleri üstlenebilme ve istikrarlı kararlar üretebilme olgunluğu. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca yaşlılık, pir-i fani olma veya bedensel çöküş evresi gibi anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedensel kuvvetin zihni kemalle birleştiği, tebliğ ve toplumsal yükün taşındığı en verimli yetişkinlik çağı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. İsa'nın konuşmasının yalnızca yaşlılık dönemine tahsis edilmesi ve ayetteki beşikte konuşma mucizesinin yetişkinlikteki hikmetli kelamla kurduğu dengenin kavranamaması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mucizevi olan ile fıtri ve sünnetullah dahilinde olan arasındaki ahengini gösterir; harikulade beşikte konuşma ile fıtri kemal çağındaki tebliğ birbirini tamamlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. İsa'nın risaletini, beşeri doğasını ve mucizelerini konu edinen Âl-i İmrân ve Mâide surelerindeki peygamberlik kıssalarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hz. İsa'nın ilahlaştırılmasını veya onun beşeri gelişim safhalarından muaf tutulması yanılgısını çürütür; onun da bebeklikten olgunluğa geçen bir beşer olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSırtın omuzlar arasında yük taşıyan en kuvvetli kısmı ve bitkinin boy atıp tam dolgunluğa erişmesi.
- Soyut anlamBedensel dirilik ile zihinsel kemalin birleştiği, sorumluluk ve tebliğ yükünü taşıyabilen yetkinlik çağı.
- Sistematik karşılıkBir sistemin en yüksek yük taşıma kapasitesine ulaştığı, istikrar ve hikmetle işlev gördüğü denge evresi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , olgunluk ve yük taşıma kapasitesini temsil eder. Bu kapasite, fiziksel kuvvet ile zihinsel ve ahlaki olgunluk fonksiyonlarının zamana () bağlı kesişiminin ulaştığı en yüksek değerdir (). Bu tepe noktasında sistemin taşıma stabilitesi bozulmaz, yük altındaki değişim oranı sıfıra yaklaşarak () tam bir denge ve kararlılık hali oluşturur.