لحد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ح-د3 sîga, 50 mücavir kök, 6 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عملوذرعربلحديُلْحِدُونَعجمبدلبِإِلْحَادٍذوقدونلسنصدد

KökSîga 3Ayet 6Sure 6Mücavir 50

▶ Ağı aç (3B)

لحد

ل - ح - د

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Siper, uzunca kazılmış çukur, sığınak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Siper, uzunca kazılmış çukur, sığınak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.516 harf
باب الحاء والدال واللام معهما ح د ل، د ح ل، ل ح د، د ل ح مستعملات حدل: الأحْدَلُ: ذو الخُصْيَة الواحدة من كُلِّ شيء، ويقال لمِائِل الشِّقَّينْ أيضاً. والخَوْدَل: المُذَكَّر من القِرْدان. وبَنو حُدال: حَيُّ نُسبوا إلى محَلَّة كانوا ينزلونها. والتَّحادُل: الانحناءُ على القوس. دحل: الدَّحْل: مَدْخلٌ تحتَ الجُرْف أو في عُرْض جَنْب البئر في أسفلِها، أو نحوه من المناهِل والموارد، ورُبَّ بيت من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR537 harf
ألْحَدَ في دين الله، أي حاد عنه وعَدَلَ. ولَحَدَ، لغةٌ فيه. وقرئَ: "لِسانُ الذي يَلْحَدونَ إليه". والْتَحَدَ مثله. وألْحَدَ الرجل، أي ظلم في الحرم. وأصله من قوله تعالى: "ومن يُرِدْ فيه بإلْحادٍ بظُلْمٍ"، أي إلْحاداً بظُلْمِ؛ والباء فيه زائدة. قال حُمَيْد ابن ثور: قَدْنِيَ من نَصْرِ الخُبَيْبَيْنِ قَدي ليسَ الإمامُ بالشَحيحِ المُلْحِدِ أي الجائر بمكة. واللَحْدُ بالتسكين: الشقّ في جانب القبر،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.543 harf
ح د ل حدل ، دحل ، دلح ، لحد ، لدح : مستعملة . حدل : قال الليث : الأحْدَلُ . ذو الخُصْيَةِ الواحدة من كلِّ شيءٍ ، قال : ويقال في بعض التفسير إذا كان مَائِلَ أَحَد الشِّقَّيْنِ فهو أحْدَلُ أيضاً . وقال أبو عُبَيد : قال الفرَّاء : الأحْدَل : المائِل ، وقد حَدِلَ حَدَلاً . قال : وقال أبو زيد : الأحْدَلُ : الذي يَمْشِي في شِقَ . وقال أبو عَمْرو : الأحْدَل : الذي في مَنْكِبَيْه ورَقَبَتِه انكِبابٌ
Maddenin bağlantısı

ح د ل حدل ، دحل ، دلح ، لحد ، لدح : مستعملة . حدل : قال الليث : الأحْدَلُ . ذو الخُصْيَةِ الواحدة من كلِّ شيءٍ ، قال : ويقال في بعض التفسير إذا كان مَائِلَ أَحَد الشِّقَّيْنِ فهو أحْدَلُ أيضاً . وقال أبو عُبَيد : قال الفرَّاء : الأحْدَل : المائِل ، وقد حَدِلَ حَدَلاً . قال : وقال أبو زيد : الأحْدَلُ : الذي يَمْشِي في شِقَ . وقال أبو عَمْرو : الأحْدَل : الذي في مَنْكِبَيْه ورَقَبَتِه انكِبابٌ عَلَى صَدْرِه . وَرَوَى ثعلبٌ عن ابن الأعْرَابي : في عُنُقِه حَدَلٌ أي مَيْل ، وفي مَنْكِبه دَفَأٌ . وقال الليثُ : قَوْسٌ مُحْدَلَةٌ وذلك لاعْوِجاج سِيَتها . قال والتَّحَادُلُ : الإنحناءُ عَلَى القَوْسِ . والحَوْدَلُ : الذَّكَرُ من القِرْدَان أبو عُبَيْد عن أبي زَيْد : حَدَلَ عَلَيَّ فُلاَنٌ يَحْدِلُ حَدْلاً أي ظلمني ، وإنَّهُ لحَدْلٌ غير عَدْلٍ . وقال غيره : حَادَلني فُلاَنٌ مُحَادَلَةً إذا رَاوَغَك ، وحادَلَتِ الأُتُنُ مِسْحَلها : رَاوَغَتْه ، وقال ذو الرُّمَّة : من العَضِّ بالأفْخَاذِ أو حَجَباتها إذا رابَهُ استِعْصَاؤُها وحِدَالُها وسمعتُ أَعْرَابيّاً يقول لآخر : أَلاَ وانزل بهاتِيك الحَوْدَلَة ، وأشار إلى أَكَمَة بِحِذَائه ، أَمَرَه بالنزول عليها . والحَدَالُ : شَجَرةٌ بالْبَادية . وقال بعضُ الهُذَلِيِّين : إذَا دُعِيَتْ بمَا في البَيْتِ قالت تَجَنَّ من الحَدَالِ وَمَا جُنِيتُ أي وما جُنِي لي مِنْه . ويقال للقَوْسِ حُدَالٌ إذا طُومِنَ من طائِفِها ، قال الهُذليُّ يَصِفُ قَوْساً : لها مَحِصٌ غَيْرُ جَافِي القُوَى من الثَّوْرِ حَنَّ بِوَرْكٍ حُدَال المَحِصُ : الوَترُ ، وقوله : بِوَرْكٍ أي بقَوْس عُمِلَتْ من وَرِك شجرة أي أَصل شجرة من الثَّوْر أي من عقَب الثَّوْر . وحَدَال : اسم أرض لكلب بالشام . قال الرَّاعي : في إثر مَنْ قُرِنَتْ مِنِّي قَرِينَتُه يَوْمَ الحَدَال بِتَسْبِيبٍ من القَدَرِ ويُرْوَى : يوم الحَدَالَي . لدح : أهمله الليث . وقال ابن دُرَيد : اللَّدْحُ : الضَّرْبُ باليَدِ ، لَدَحَه بِيَدِه . قلتُ : والمعروف من كلامهم بهذا المعنى اللَّطْحُ ، وكأنّ الطاءَ والدال تَعَاقَبَا في هذا الحَرْف . دحل : قال الليث : الدَّحْلُ : مَدْخَلٌ تحت الجُرْف أو في عُرْض خشب البئر في أَسْفلِها ونحو ذلك من الموارد والمَناهِل . قال : ورُبّ بَيتٍ من بيوتِ الأعراب يُجْعلُ له دَحْلٌ تدخل فيه المرأة إذا دَخَل عليهم داخلٌ تدخل فيه المرأة إذا دَخَل عليهم داخل ، والجميع الأدْحَال والدُّحْلان . وفي حديث أبي هُرَيرة حين سأله رَجلٌ مِصْرَادٌ أَيُدْخِلُ معه المَبْوَلَةَ في البَيت ، فقال : نَعم وادْحَلْ في الكِسْر . قال أبو عُبَيد الدَّحْلُ : هُوَّةٌ تكون في الأرض وفي أسافِلِ الأوْدِية فيها ضِيقٌ ثم تتَّسِعُ ، قال ذلك الأصْمَعي . قال أبو عُبَيد : فشبَّه أبو هُرَيْرَةَ جوانب الخِبَاء ومداخِلَه بذلك ، يقول : صِرْ فيها كالّذي يصير في الدَّحْلِ . قلتُ : وقد رأيتُ بالخَلْصاء ونَوَاحي الدَّهْناء دُحْلاَناً كثيرة ، وقد دَخَلْتُ غَيرَ دَحْلٍ منها ، وهي خلائقُ خلقَها الله تحت الأرض يَذهَب الدَّحْلُ منها سَكّاً في الأرض قامةً أو قامتيْن أو أكثرَ من ذلك ، ثم يتَلَجَّفُ يَمِيناً أو شِمَالاً ، فمرَّةً يضيقُ ومَرَّةً يتَّسِع في صَفَاةٍ مَلساء لا تَحيكُ فيها المَعَاوِل المُحدَّدة لصلابتِها ، وقد دخلْتُ منها دَحْلاً ، فلَمَّا انتهيتُ إلى الماء إذا جَوٌّ من الماء الراكد فيه لم أقف على سَعَته وعُمْقِه وكثرتِه لإظلام الدَّحْلِ تحت الأرض ، فاستقَيْتُ أَنَا مع أُصَيْحَابي من مائه وإذا هو عَذْبٌ زُلال ، لأنه مَاءُ السماء يَسِيلُ إليهِ من فوق ويَجْتَمِعُ فيه . وأخبرني جماعةٌ من الأعراب أن دُحْلاَن الخلْصَاء لا تخلو من الماء ولا يُسْتَقى منها إلا لِلشَّفَةِ وللخَيْل لتَعَذُّر الاستقَاءِ منها وبُعْدِ الماء فيها من فُوهَةِ الدَّحْلِ ، وسمعتهم يقولون : دَحَلَ فلانٌ الدَّحْلَ بالحاء إذا دَخَله ، ويقال : دَحَلَ فلانٌ عَلَيَّ وَزَحَلَ أي تَبَاعَدَ ، ورَوَى بعضُهم قوْلَ ذِي الرُّمَّة : إذا رَابَهُ استَعصاؤُها ودِحالُها ورواه بعضُهم وحِدَالُها ، وهما قريبا المعْنى من السواء ، وقوله : أَوَ اصَحَمَ حَامٍ جَرَامِيزَه حَزَابِيَةٍ حَيَدَى بالدِّحالِ قال الأصمَعيّ : الدِّحالُ : الامتناعُ كأنه يُوَارِبُ ويَعْصِي ، قال : وليس من الدَّحْلِ الذي هو سَرَبٌ . قال شمِر : قيل للأسَدِيّة : ما المُدَاحَلةُ ؟ فقالت : أن يَلِيتَ الإنسانُ شيئاً قد عَلِمَه أي يكْتُمُه ويأتي بخبر سواه . وفي حديث أبي وائل قال : وَرَد علينا كتابُ عُمَر ونحنُ بخانقِين إذا قال الرَّجُل للرَّجُل : لا تَدْحَل فقد أَمَّنَه . قال شمِر : سمعتُ عليَّ بن مُصْعَب يقول : لا تَدْحَل بالنَّبَطِيَّةِ أي لا تخَفْ . وقال : فُلانٌ يَدْحَلُ عَنِّي أي يَفِرّ ، وأنشد : ورَجلٍ يَدْحَلُ عنِّي دَحْلاَ كَدَحَلاَنِ البَكْر لاقَى الفَحْلا فكأن مَعنى لا تَدْحَلْ : لا تَهْرُب . وقال الليث : الدَّاحُولُ ، والجميعُ الدَّاوحِيلُ ، وهي خَشَبَاتٌ عَلَى رُؤوسِها خِرَقٌ كأنها طَرَّادات قِصَارٌ تُرْكَزُ في الأرض لِصَيْدِ الْحُمُر والظِّباء . وقال غيرُه : يقال لِلذي يَصيدُ بالدَّواحِيل الظِّبَاء دَحَّالٌ ، وربما نَصَب الدَّحَّالُ حِبَالَةً بالليل للظِّبَاء ورَكَزَ دَواحِيلَه وأَوْقَدَ لها السُّرُجَ . وقال ذو الرُّمَّة يذكر ذلك : ويَشْرَبْنَ أَجْناً والنُّجُومُ كأَنها مصَابِيحُ دَحَّالٍ يُذكَّى ذُبَالُها اللِّحْياني عن أبي عمرو : الدَّحِلُ والدَّحِنُ : الخَبُّ الخَبيثُ . أبو عُبَيد عن الأصمَعي مِثْلُه ، قال : وقال الأُمَوِي : الدَّحِلُ : الخَدَّاعُ للناس . اللِّحيَاني عن أبي عَمْرو : الدَّحِلُ والدَّحِنُ : البَطِينُ العرِيضُ البَطن . وقال النَّضْرُ : الدَّحِلُ من الناسِ عند البَيْع مَنْ يُدَاحِلُ الناسَ ويُماكِسهم حتى يَسْتَمْكِنَ من حَاجَتِه ، وإنه لَيُدَاحِلُه أي يُخادِعُه . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الدَّاحِلُ : الحَقُودُ بالدَّال . لحد : قال اللَّيثُ : اللَّحْدُ : ما حُفِرَ في عَرْضِ القَبْر ، وقبر ملْحُودٌ لهُ ومُلحَدٌ ، وقد لَحَدُوا له لَحْداً ، وأنشد : أَنَاسِيُّ مَلْحُودٌ لها في الحَوَاجِبِ شبَّه إنسانَ العيْن تحْتَ الحاجِب باللَّحْد ، وذلكَ حِينَ غارَت عيون الإبل من تعب السَّيرِ . أبو عُبَيد عن أبي عُبَيدة : لَحَدْتُ له وأَلْحَدْتُ له ، وقال الله عزّ وجلّ : ( لِّسَانُ الَّذِى يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِىٌّ وَهَاذَا لِسَانٌ عَرَبِىٌّ مُّبِينٌ ) ( النّحل : 103 ) . وقال الفرَّاء : يُقْرَأُ ( يَلحَدُون ) و ( يُلْحِدُون ) ، فَمَنْ قرأ ( يَلْحَدون ) أرادَ يميلون إليه ، و ( يُلحدون ) : يَعْترضون ، قال : وقولُه : ( وَمَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ ) ( الحَجّ : 25 ) أي باعتِرَاضٍ . الحرَّاني عن ابن السِّكِّيت قال : المُلْحِدُ : العادِلُ عن الحَقِّ ، المُدْخِلُ فيه ما ليسَ فيه ، قدْ أَلْحَدَ في الدِّين ولحَد ، قال : وقُرِىءَ : ( يُلْحِدُون إليه ) و ( يَلْحَدُون ) أي يميلون . وقَدْ أَلْحَدْتُ للميِّتِ لَحْداً ولَحَدْتُ قال : واللَّحدُ : الشَّقُ في جانب القبر والضَّريحُ ، والضَّرِيحةُ : ما كان في وَسَطه ، وأنشد شَمِر لرؤبة : بالعَدْل حتى انْضَمَّ كلُّ عانِدِ وتَرَكَ الإلْحَادَ كُلُّ لاحِدِ فجاء باللُّغَتَيْن معاً ، وقال : لَحْدُ كلِّ شيءٍ : حَرْفُه ونَاحِيتُه ، وقال : قَلْتَانِ في لَحْدَيْ صَفاً مَنْقُور وركِيَّةٌ لَحُودٌ : زوْرَاءُ أَيْ مُخَالِفَةٌ عن القَصْدِ . وقال الزَّجَاجُ في قوله : ( وَمَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ ) ( الحَجّ : 25 ) قيل الإلْحَادُ فيه الشِّرْكُ بالله ، وقيل : كلُّ ظالمٍ فيه مُلْحِدٌ ، وجاء عن عُمَر أَنَّ احتكار الطَّعام بمكة إلْحادٌ ، وقال بعض أَهْلُ اللُّغَة : معنى الْبَاء الطَّرْح ، المعنى ومن يُرِدْ فيه إلحاداً بِظُلم ، وأَنْشَدُوا : هُنَّ الحرائرُ لا رَبَّاتُ أَخْمِرَةٍ سُودُ المحاجِر لا يقْرَأْنَ بالسُّوَرِ المعنى عندهم لا يقرأْنَ السُّوَرَ ، قال : ومعنى الإلْحَاد في اللُّغة : المَيْلُ عن القَصْدِ . وقال الليثُ : أَلْحَدَ في الحَرَمِ إذا تَرَكَ القَصْدَ فيما أُمر به ومال إلى الظُّلْم . وأَنْشَد : لما رَأَى المُلْحِدُ حينَ أَلْحَما صَوَاعِقَ الحجَّاج يَمْطُرْنَ دَمَا قال : وحدثني شَيْخٌ مِنْ بني شَيْبَةَ في مَسْجِد مكة قال : إني لأذكر حينَ نُصِبَ المنْجَنِيقُ على أبي قُبَيْس ، وابن الزُّبَيْر قد تَحَصَّنَ في هذا البيت ، فجعل يَرْميه بالحِجارَة والنيران ، فاشتعلت النَّارُ في أَسْتَار الكَعْبَةِ حتى أَسْرَعَتْ فيها ، فجاءت سَحابَةٌ من نحو الجُدَّةِ فيها رَعْدٌ وبَرْقٌ مرتفعة كأنها مُلاَءهٌ حتى اسْتَوَتْ فوق البيت فمطرَتْ فما جاوَزَ مطرُها البَيْتَ ومواضع الطَّوَافِ حتى أطفَأَتِ النّار وسال المِرْزَابُ في الحِجْرِ ، ثمَّ عَدَلَتْ إلى أبي قُبَيْس فرمت بالصَّاعقة فأَحْرَقت المنْجَنِيقَ وما فيها ، قال : فحدَّثتُ بهذا الحديث بالبَصْرَة قَوْماً ، وفيهم رَجُلٌ من أهل واسط ، وهو ابن سليمان الطَّيَّار شَعْوَذِيُّ الحجَّاج ، فقال الرَّجلُ : سمعتُ أبي يحدِّثُ بهذا الحديث ، وقال لمَّا أُحْرِقت المنْجَنيقُ أمْسَكَ الحجَّاجُ عن القِتَالِ ، وكتب إلى عبد الملك بذلك ، فكتب إليه عبد الملِك : أما بعد ، فإنَّ بني إسْرَائيل إذا قَرَّبُوا لله قُرْبَاناً فَتَقَبَّله منْهُم بعث ناراً من السماء فأَكلَتْه ، وإنَّ الله قَدْ رَضِي عَمَلك ، وتَقَبَّل قُرْبَانك ، فجِدَّ في أمرك والسَّلاَم . قال شمر : روى أبو عمرو الشيباني لأمية بن أبي الصلت : إعلم بأن الله ليس كصُنْعِه صُنْعٌ ، ولا يخفى عليه الملحد أي المشرك . وروى السُّدِّيّ عن مُرّة عن عبد الله : لو هَمّ العبد بِسَيِّئَة ، ثم لم يعملها لم تكتب عليه ، ولو همّ بقتل رجل ، وهو بِعَدَنَ أَبْيَنَ ، وهو عند البيت لأذاقه الله العذاب الأليم ، ثم تلا الآية . يقالُ : ما عَلَى وَجْه فُلاَنٍ لُحادَةُ لحم ولا مُزْعَةُ لحم أي ما عليه شيءٌ من اللحم لِهُزالِه . وقال الفَرَّاءُ في قول الله جلّ وعزّ : ( أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِن دُونِهِ مُلْتَحَداً إِلاَّ بَلاَغاً مِّنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ وَمَن يَعْصِ ) ( الجن : 22 ، 23 ) أي ملجأً ولا سَرَباً ألجأُ إليه . أبو عُبَيد عن الأَحمر . لحَدْتُ : جُرْتُ ومِلتُ . وألْحَدْتُ : مارَيتُ وَجَادَلْتُ . دلح : قال الليث : الدَّالِحُ : البَعِيرُ إذا دَلَحَ . وهو تثَاقُلُه في مشيه من ثِقَل الحِمْل . والسَّحَابَةُ تَدْلَحُ في سيرها من كثرةِ مائها . كأَنها تَنْخَزل انْخِزالاً . وفي الحديث : ( كنَّ النساء يدلحن بالقرب على ظهورهن في الغزو ) أي يَسْتَقين ويَسْقين الرِّجال . ويقال : تدالح الرجلان الحِمْل بَينهُما تدالحُاً أي حَملاه بينهما . وتدالحَا العِكم إذا أدْخلا عُوداً في عُرَى الْجُوالِق . وأخذا بطرفي العُود فحملاه . وفي حدِيث آخر أنَّ سَلمان وأبا الدَّرْداء اشتريا لحماً فَتَدالحاهُ بينهُما على عُود . أبو عُبَيد عن أبي عَمْرو : الدَّلْحُ : مَشْيُ الرجل بِحِمْلِه وقد أثْقَله . يقال : دَلَح يَدْلَحُ . وسَحَائِبُ دُلَّحٌ : كَثيرَةُ الماءِ . قال النَّضْرُ : الدَّلاحُ من اللّبن : الذي يُكْثَرُ ماؤه حتى تتَبيَّن شُهْبَتُه . ودَلَحْتُ القومَ ودَلَحْتُ لهم وهو نحو من غُسالة السِّقاء في الرِّقَّةِ أرَقُّ من السَّمارِ . وفرسٌ دالحٌ : يَخْتالُ بِفارِسِه ولا يُتْعِبُه وقال أبو دواد : ولَقَد أغْدو بِطَرْفٍ هَيْكَلٍ سَبِط العُذْرَةِ مَيَّاسٍ دُلَحْ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.546 harf
(باب اللام والحاء وما يثلثهما) (لحد) اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه. (لحز) اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR852 harf
- اللحد: حفرة مائلة عن الوسط، وقد لحد القبر: حفره، كذلك وألحده، وقد لحدت الميت وألحدته: جعلته في اللحد، ويسمى اللحد ملحدا، وذلك اسم موضع من: ألحدته، ولحد بلسانه إلى كذا: مال. قال تعالى: ﴿لسان الذي يلحدون إليه﴾ [النحل/103] (وهي قراءة حمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 280) من: لحد، وقرئ: ﴿يلحدون﴾ (وهي قراءة الباقي) من: ألحد، وألحد فلان: مال عن الحق، والإلحاد ضربان: إلحاد إلى الشرك بالله، وإلحاد
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR422 harf
ل ح د قبر ملحود وملحد ولحدت القبر وألحدته وقبروه في لحد وملحود ولحد للمّيت وألحد له‏:‏ حفر له لحداً ولحد الميت وألحده‏:‏ جعله في اللحد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ لحد السهم عن الهدف وألحد‏.‏ وألحد في دين الله‏.‏ ولحد عن القصد‏:‏ عدل عنه وألحد في الحرم ولحد إليه وألحد‏:‏ مال إليه‏.‏ والتحد إليه‏:‏ التجأ ومالي دونك ملتحد‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ إذا استوجست آذانها استأنست لها أناسيّ ملحود لها في الحواجب أي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.470 harf
اللَّحْد واللُّحْد: الشَّقُّ الذي يكون في جانب القبر موضِع الميت لأَنه قد أُمِيل عن وسَط إِلى جانبه، وقيل: الذي يُحْفر في عُرْضه؛ والضَّريحُ والضَّريحة: ما كان في وسطه، والجمع أَلْحَادٌ ولحُود. والمَلْحود كاللحد صفة غالبة؛ قال: حتى أُغَيَّبَ في أَثْناءِ مَلْحود ولَحَدَ القبرَ يَلْحَدُه لَحْداً وأَلْحَدَه: عَمِلَ له لحْداً، وكذلك لَحَدَ الميتَ يَلْحَدُه لَحْداً وأَلْحَده ولَحَد له وأَلْحَدَ، وقيل:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR353 harf
* ل ح د * * ألْحَدَ * في دين الله أي حاد عنه وعدل و * لَحَد * من باب قطع لغة فيه وقرئ ﴿لسان الذي يلحدون إليه﴾ و * الْتَحَد * مثله و * ألْحَدَ * الرجل ظلم في الحرم وقوله تعالى ﴿ومن يرد فيه بإلحاد بظلم﴾ أي إلحادا بظلم والباء زائدة و * اللَّحْدُ * بوزن الفلس الشق في جانب القبر وضم اللام لغة فيه و * لَحَدَ * للقبر لحدا من باب قطع و * ألْحَدَ * له أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.695 harf
اللحد، بالفتح ويضم ويحرك كذا في البصائر: الشق الذي يكون في عرض القبر موضع الميت، لأنه قد أميل عن وسطه إلى جانبه، والضريح والضريحة: ما كان في وسطه، وهو مجاز، كما حققه شيخنا، وظاهر كلام الزمخشري أنه فيه حقيقة، كالملحود، صفة غالبة، قال: حتى أغيب في أثناء ملحود وقبر ملحود وملحد. ألحاد ولحود. ولحد القبر، كمنع يلحده لحدا، وألحده ولحد له: عمل له لحدا، وكذلك لحد الميت يلحده لحدا، قيل: لحد
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.640 harf
لَحَدَ 1 لَحَدَ ذ (A) and ↓ الحد (L, K) (tropical:) He, or it, (as an arrow, A) declined, or deviated, from the right course: (A, L, K:) and also he, or it, inclined: you say لَحَدَ اِلَيْهِ, (A, L, K,) aor. لَحَدَ ; (L;) and ↓ الحد (A;) and ↓ التحد; (S, L, K;) he, or it, inclined to him, or it. (A, L, K.) Some read, [in the Kur xvi. 105,] لِسَانُ الَّذِى يَلْحَدُونَ اِلَيْهِ (tropical:) [The
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.146 harf
لَحَدَ لَحَدَ A ( n. ac. لَحْد 1 ) a. [ acc. or La ], Made a niche in; dug out ( tomb ). b. Buried, interred. c. see IV (c) & VIII ( a ). e. [ Fī ], see VIII (b) . لَحَّدَ لَحَّدَ II , a. see I (a) , ( b ). لَاْحَدَ لَاْحَدَ III , a. Acted disingeniously with. أَلْحَدَ أَلْحَدَ IV , a. see I (a) , ( b ). c. [ 'An ], Inclined, deviated from. d. [ Bi ], Calumniated, defamed;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.097 harf
لحد لَحَدَ - يَلْحَدُ - أَلْحَدَ - يُلْحِدُ - إلْحَاد - الْتَحََدَ - يَلْتَحِدُ - مُلْتَحَد لَحَدَ - يَلْحَدُ + كائنٌ أو شيءٌ + كائناً أو شيئاً: صرفه وحرفه وحَوَّله عن وجهته الصحيحة، وذلك بتشكيله عائقاً يمنعه من التحرك وفق مساره السابق أَلْحَدَ - يًلْحِدً: على وزن " أفعلَ " من " لَحَدَ - يَلْحَدُ ": جعله " يَلْحَدُ "، أو جعل نفسه " تَلْحَدُ
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler50 mücavir (66 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عجم

    1 ortak ayet · Yabancı

  2. وجد

    2 ortak ayet · Su birikintisidir

  3. عكف

    1 ortak ayet · Örgülü saç demektir

  4. دون

    2 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  5. جور

    1 ortak ayet · Civar yerleşik bir yerin çevresi demektir

  6. عرب

    1 ortak ayet · “A’rafe” üstü düz dağ demektir

  7. لسن

    1 ortak ayet · Dil demektir

  8. بدي

    1 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  9. خفي

    1 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  10. بدل

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  11. عمل

    2 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  12. صدد

    1 ortak ayet · Alıkoyarlar

Geçtiği ayetler(6)

  1. وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Eğriliğe yöneltirlerEn güzel isimler Allah’ındır. Öyleyse O’na bunlarla dua edin. O’nun isimleri konusunda eğriliğe sapanları bırakın. Onlar, yaptıklarının cezalarını göreceklerdir.

  2. وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ

    Eğriliğe yöneltirlerAndolsun ki; ona mutlaka bir insan öğretiyor, dediklerini biliyoruz. Kasdettikleri kişinin dili yabancıdır. Kur’an ise apaçık arapçadır.

  3. إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آيَاتِنَا لَا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَا أَفَمَنْ يُلْقَى فِي …

    Eğriliğe yöneltirlerAyetlerimiz hakkında doğruluktan ayrılıp eğriliğe sapanlar, bize gizli değillerdir. Ateşe atılan mı, yoksa kıyamet günü güven içinde olan mı daha iyidir? Dilediğinizi yapın. Doğrusu O; yaptıklarınızı görendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلحد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerميل, زيغ, جور
Zıt Kökقصد
Çekirdek Özet 1Ortadan veya doğrultudan yana doğru sapıp derinleşen çukur, mezar yarığı
Çekirdek Özet 2Haktan, dosdoğru yoldan veya dürüstlükten kasıtlı olarak yana sapma ve sığınak arama
Çekirdek Özet 3Doğru eksenden sapışın fiziksel oyuktan inanç ve isim tahrifatına uzanan kavramlaşması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca modern ateizm anlamındaki inançsızlığa indirgeyerek ayetlerdeki sapma ve tahrif boyutunu kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لحYapışma, bitişme, bürünme, bir tarafı sarıp örtme ve sıyırma hareketi (لحف, لحق, لحم, لحن, لحي)دKapı, giriş ve itilme imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle genel sarma ve örtme eylemi, bir kenara doğru yarık açarak içine girme, yana doğru oyuk oluşturma ve sığınma anlamıyla sınırlandırılmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir hedefe doğru sevk edilme, yönelme veya bir doğrultuyu takip etme iradesi
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSınır çekme, ana alandan ayrılma, yan tarafa bir perde veya engel koyarak gizlenme
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir açıklıktan içeriye dahil olma, oyuğa girme veya eşikten yana geçiş
لحدYönelimin bir sınıra veya duvara çarpıp yana doğru açılan bir açıklıktan içeri girmesiDoğru gidiş hattının ana mecrasından bir kenara doğru yarık açılarak içine girilmesini, siper edinilmesini ve haktan yana sapmayı ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKabrin orta yerinden değil, kıbleye bakan yan duvarının altından oyulan ve cesedin yerleştirildiği yan çukur (lahit); okun hedeften yan tarafa sapması.
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Zü’r-Rumme, çöl yolculuğunda develerin gözlerinin yorgunluktan kaş kemikleri altına gömülüp çukurlaşmasını lahit yarığına benzeterek şu mısraı söylemiştir: أَناسِيُّ مَلحُودٌ لها في الحَواجِبِ / حميد الأرقط ise Haccâc’ın Kâbe’de sapkınlık yapanlara karşı gazabını anlatırken şöyle demiştir: لما رَأَى المُلْحِدُ حينَ أَلْحَـمـا / صواعِقَ الحجّاج يَمْطُرنَ دَما

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça لحد kökü, Sami dillerinde genel olarak bir yarığa yönelme, yan tarafa sığınma, çukur kazma veya merkezden eğrilip sapma semantik matrisi etrafında yer alır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami kollarında doğrudan aynı üçlü kök dizilimi yerine yanal oyuk, hendek veya siperleşme kavramları fonetik varyantlar ve ikili çekirdek akrabalıklarıyla izlenebilir. Kökün asli semantik çekirdeği, diklemesine derine inen bir çukurdan ziyade, bir kenara, duvara veya yan tarafa doğru açılan eğik girintidir. Klasik Arapçada bu fiziksel hareket hem cesedin yan duvara açılan cebe konulması uygulamasını hem de hedeften, haktan veya meşru merkezden yana eğrilip sapma tutumunu adlandırmıştır. Dilsel evrimde fiziksel yarık zamanla içine girilip korunulan bir sığınak (ملتحد) haline gelmiş, ahlaki ve itikadi alanda ise merkezdeki doğruluktan kasıtlı biçimde kenara kayma (إلحاد) anlamını kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönOrtadan yana eğilme, kenara oyuk açmaKökün asıl anlamı kabrin yan tarafına oyulan oyuktur; oradan mecazen hedeften sapan oka, ardından haktan sapan kişiye ve sığınılan kuytu yere aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKenara çekilme, saklanma ve oyuk mefhumuİkili لح çekirdeği temelinde örtünme, yapışma ve kenara sığınma semantik alanı Güney ve Kuzeybatı Sami dillerinde ortak arka plana işaret eder.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda kökün düzenli ses denkliklerine sahip dış şahidi bulunmamaktadır.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لحدAnlamlıYana eğilmek, kenara oyuk açmakKabrin yanına lahit yapmak, doğrudan sapmak, sığınak aramakHedef kök; Kur'an'da geçer
لدحAnlamlıVurmak, çarpmakBir nesneye değnekle veya el ile sertçe darbe indirmekKur'an'da geçmez; Tehzîb musta'mel sayar
حلدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
حدلAnlamlıEğrilik, tek taraflı dengesizlikOmuzlardan birinin düşük olması, bir tarafın ağır basıp eğrilmesiOrtak eğrilik ve dengeden sapma çekirdeği; Kur'an'da geçmez
دلحAnlamlıAğırlıktan ötürü yavaş yürümekAşırı yük sebebiyle gövdenin iki yana eğrilerek ve ağır aksak ilerlemesiYük sebebiyle eksenden kayma nüansı; Kur'an'da geçmez
دحلAnlamlıYeraltı yarığına veya oyuğuna kaçmakYerin altına doğru daralıp genişleyen mağaramsı dehlize sığınmakلحد kökündeki sığınak ve oyuk anlamıyla yakın akraba; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لحدMerkezYana sapmak, kenara oyuk açıp sığınmakDoğru eksenden kasıtlı olarak yan tarafa meyledip eğrilik üretmek veya siper edinmekHem zihni hem ameli sapmayı ve sığınak aramayı ifade eden kök
ميلKomşuBir tarafa eğilmekNiyetli veya niyetsiz olarak dikey konumdan yana doğru yatma; لحد gibi mutlaka çukur veya tahrif barındırmazGenel eğilme ve yön değiştirme hali
زيغKomşuMerkezden ve istikametten kaymakÖzellikle gözün, kalbin veya aklın net görüş çizgisinden yana doğru kaymasıOdaktan ve doğruluktan şaşma hali
جورKomşuYoldan dışarı çıkmak, haddi aşmakDoğru yoldan haksızlık ve zulüm kastıyla taşmak, adaletten sapmakSınır tanımazlık ve adalet zıddı sapma
قصدZıtDosdoğru orta yolu tutmak, istikametİfrat ve tefrite, sağa veya sola meyletmeksizin tam merkezde adaletle yürümekDengeli, amaçlı ve dosdoğru merkez çizgisi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلحدYana sapmak, lahit açmak, sığınmakDoğru doğrultudan yan tarafa eğrilmek, oyuğa gizlenmekKesin
LatinceDeviatio, perfugiumSapma, sığınakDeviatio yoldan çıkmayı karşılarken perfugium korunaklı oyuk boyutunu karşılar; ikisi tek kökte birleşmezGüçlü
İngilizceDeviation, distortion, havenSapma, çarpıtma, sığınakDeviation haktan sapmayı, distortion lafız ve isim tahrifini, haven ise sığınılacak güvenli kuytuyu anlatırGüçlü
AlmancaAbweichung, ZufluchtsortSapma, iltica yeriAbweichung kuraldan ve doğruluktan ayrılmayı, Zufluchtsort yana çekilip korunduğu mekanı verirGüçlü
FransızcaDéviation, asileSapma, sığınakDéviation dosdoğru hattan yanlamasına kopmayı, asile ise dış baskıdan kaçılıp varılan noktayı bildirirGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِİsimleri haktan eğip tahrif etmek, sınır dışına taşımakAllah'ın isimlerine putların adlarını iliştirmek veya O'na layık olmayan sıfatlar isnat etmek bağlamı (A'râf 7:180).
لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِSözü bir hedefe doğru meylettirmek, isnat etmekMüşriklerin Kur'an'ı yabancı bir kimseye nispet ederek iftira atmaları bağlamı (Nahl 16:103).
يُلْحِدُونَ فِي آيَاتِنَاAyetleri çarpıtmak, inkara ve eğriliğe alet etmekAllah'ın ayetleri karşısında dürüst davranmayıp onları amacından saptırmaya çalışanlar bağlamı (Fussilet 41:40).
مُلْتَحَدًاSığınılacak emniyetli yer, oyuk, siperAllah'ın azabından veya hükmünden kaçıp yanına sığınılacak hiçbir merci bulunamayacağı bağlamı (Kehf 18:27, Cinn 72:22).
بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍMescid-i Haram'da haktan ve hürmetten sapmakHarem bölgesinde haddi aşarak zulme ve haksızlığa meyletmek bağlamı (Hac 22:25).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlhad, mülhid terimleri ve ilahi isimlerin tenzihiEsmâ-i Hüsnâ'da ilhadın şirk, ta'tîl veya teşbih sayılıp sayılmayacağı; hakkı terk edip batıla meyletmenin inkar boyutuHaktan bilerek sapma, isimleri tahrif etme ve daha sonra doğrudan inançsızlık ıstılahına evrilme
FıkıhKabir açma biçimi (lahit ve şakk) ve Harem'de işlenen cürümlerLahdin (yan oyuk) şakk türü düz mezara üstünlüğü; Hac 22:25 gereği Harem bölgesinde günaha niyet etmenin cezasıMezarın kıble tarafına açılan yan cebe yerleştirme ve Harem'in kutsiyet çizgisinden eğrilme
TefsirA'râf 7:180, Nahl 16:103 ve Hac 22:25 tefsirleriİsimlerdeki ilhadın müşriklerin Lat, Menat gibi türetmeleri mi yoksa ayetleri tahrif mi olduğu analiziDoğruluk ve dürüstlük çizgisini yan yollara saparak bozma eylemi
HadisDefin sünneti rivayetleriHz. Peygamber'in defninde lahit usulünün tercih edilmesi ve kabir kazıcıları arasındaki iş bölümüFiziksel anlamıyla lahit kazma ameliyesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve esmâ inancıİlhaddan tecerrütDikey vahiy doğrusunu korumaAllah'ın isim ve ayetlerini tahriften, şirk ve teşbihe meyletmekten alıkoyar.Kesin
İlmiHakikat arayışı ve epistemolojiYöntemsel dürüstlükMetodik sapmaları engellemeDelillerin gösterdiği apaçık neticeden öznel heveslerle yan tarafa sapılmasını mahkum eder.Güçlü
SiyasiHukuk düzeni ve kamu otoritesiMeşruiyetten kaçış veya siperleşmeGayrimeşru hizipleşmeyi önlemeBireylerin adil nizamdan sapıp kendilerine dokunulmaz yeraltı siperleri kurmasını yasaklar.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve pazar ahlakıPiyasa kurallarından eğrilmeGizli kaçakçılık ve haksız sığınakları tasfiyeKurallı mübadeleden saparak vergi veya adalet dışı yan ceplere sermaye kaçırılmasını engeller.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğrusal rotadan açısal sapma (vektörel deviasyon)Düz bir referans hattında ilerleyen hareketin merkezkaç veya dış etkiyle yanal bir yarığa yönelmesi gibi, kök de ana eksenden açısal kırılmayı modeller.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal normdan sapma ve gettolaşma (sosyolojik marjinallik)Toplumsal ana mutabakat zemininden bilerek ayrılıp kendi dar hücresine, siperine çekilerek ana sisteme meydan okuma davranışını temsil eder.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiلحد türevi olan ilhad kavramını yalnızca 19. ve 20. yüzyılların modern felsefi ateizmi (Tanrı tanımazlık) ile sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da sadece mutlak inkarı değil; Allah'ın isimlerini tahrif etmeyi, ayetleri bağlamından koparmayı, haksız yere Harem'in hürmetini çiğnemeyi ve kaçıp saklanacak sığınak aramayı da kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerin muhatabının yalnızca Tanrı'yı inkar edenler olduğu sanılır; oysa isimleri eğip büken, dinde yan yollara sapan ve ayetleri çarpıtan inançlı iddia sahiplerinin cürmü görünmez kılınır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Doğruluk ve istikamet mefhumunun karşıtı olan sapmanın niteliğini açıklar; hakikatin cepheden reddedilmesinden ziyade, onun kenarından dolaşılarak nasıl tahrif edildiğini ve sığınak arayışının fıtri sınırlarını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Esmâ-i Hüsnâ'nın muhafazası (A'râf), Kur'an'ın kaynağına yönelik müşrik iftiraları (Nahl), Mescid-i Haram'ın dokunulmazlığı (Hac) ve ahirette ilahi adaletten kaçışın imkansızlığı (Kehf, Cinn) ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tahrif ve sapmanın yalnızca toptan inkarla gerçekleştiği zannını düzeltir; hakikati kabul ediyor görünüp onun isimlerini, manalarını ve kutsallarını yanlamasına eğrilterek bozmanın da birer ilhad olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDoğru kazılan çukurun yan tarafına doğru açılan oyuk, lahit ve hedeften yana sapan okun hareketi.
  • Soyut anlamHak, adalet ve istikamet ekseninden kasıtlı bir meyil ile kenara sapma, hakikati tahrif etme veya sığınak arama.
  • Sistematik karşılıkİlahi isimlerde, ayetlerde ve meşru nizamda belirlenen istikamet vektörünü terk edip yanal bir kurguya iltica etme durumu.
  • LaTeX modeliv⃗=u⃗+δ⃗,δ⃗⋅n⃗≠0  ⟹  S={x∣x∉H}
  • LaTeX açıklamasıFormülde u⃗ doğruluk ve istikamet vektörünü, δ⃗ merkezden yana doğru gerçekleşen açısal sapma miktarını temsil eder. Sapma bileşeni dikey referans yüzeyinin normali n⃗ ile sıfırdan farklı bir iç çarpım verdiğinde (δ⃗⋅n⃗≠0), ortaya çıkan S durumu, nesnenin meşru hakikat kümesi olan H sınırlarının dışına çıkıp yanal bir oyuğa sürüklendiğini gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل