لدد
ل - د - د
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Azılı
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.220 harfباب الدال واللام
د ل، ل د مستعملان
دل:
الدَّلُّ دلالُ المرأة إذا تَدَلَلَتْ على زوْجها تُريه جَراءةً عليه في تَغَنُّجٍ وتَشَكُّلٍ كأنَّها تُخالِفُه وليس بها خِلاف.
والرجلُ يُدِلُّ على أقرانه في الحرب يأخُذُهم من فَوق.
والبازي يُدِلُّ على صيده.
والدالَّةُ: مما يُدِلُّ الرجلُ على من له عنده مَنزِلةٌ أو قَرابةٌ قَريبةٌ: شِبْهُ جَراءةٍ منه.
والدَّلالة: مصدر الدليل بالفتح والكسر.
والدِّليلاءُ،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR877 harfالأصمعيّ: اللديدانِ: جانبا الوادي. قال: ومنه أخِذ اللَدودُ، وهو ما يُصبُّ من الأدوية في أحد شِقَّي الفم. قال ابن السكيت: يقال في المثل: "جرى منه مجرى اللَدودِ". وجمعه أَلِدَّةٌ. وقد لُدَّ الرجل فهو ملدودٌ، وألْدَدْتُهُ أنا، والْتَدَّ هو. قال ابن أحمر:
شرِبت الشكاعى والتَدَدْتُ ألِدَّةًوأقْبَلْتُ أفْواهَ العُروقِ المَكاوِيا
واللديدُ مثل اللدودِ. واللديدانِ: صفحتا العنق، وجمعه أَلِدَّةٌ. ومنه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR282 harf- الألد: الخصيم الشديد التأبي، وجمعه: لد. قال تعالى: ﴿وهو ألد الخصام﴾ [البقرة/204]، وقال: ﴿وتنذر به قوما لدا﴾ [مريم/97]. وأصل الألد: الشديد اللدد، أي: صفحة العنق، وذلك إذا لم يمكن صرفه عما يريده، وفلان يتلدد، أي: يتلفت، واللدود ما سقي الإنسان من دواء في أحد شقي فمه، وقد التددت ذلك.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR472 harfل د د
رجل ألد وألندد ويلندد وفيه لدد وقوم لد ولادّه ملادّةً ولداداً وهو شديد اللّداد.
وتركت فلاناً يتردّد ويتلدّد: يتلفّت.
وضربه على لديدي عنقه وهما صفحتاها وضربه على متلدّده على عنقه.
قال: ولو شئت نجّتني من القوم جسرةٌ بعيدة بين العجب والمتلدّد ونزلوا في لديدي الوادي.
ولدّ فلانٌ: سقي اللدود وهو ما سقيَ في أحد لديدي الفم وهما شقّاه.
والتددت: نحو استطعت.
قال ابن أحمر:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.784 harfاللَّديدانِ: جانبا الوادي. واللَّديدانِ: صَفْحتا العُنُق دون الأُذنين، وقيل: مَضْيَعَتاه وعَرْشاه؛ قال رؤْبة:
على لَديدَيْ مُصْمَئِلٍّ صَلْخاد
ولَديدا الذَّكَر: ناحِيتاهُ. ولَديدا الوادي: جانباه، كل واحد منهما لَديدٌ؛ أَنشد ابن دريد:
يَرْعُوْنَ مُنْخَرقَ اللَّديدِ كأَنهم،
في العزِّ، أُسْرَةُ صاحِبٍ وشِهابِ
وقيل: هما جانبا كلِّ شيء، والجمع أَلِدَّةٌ. أَبو عمرو: اللَّديدُ ظاهر الرقبة؛ وأَنشد:
كلُّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR135 harf* ل د د * رجل * ألَدُّ * بين * اللَّدَد * أي شديد الخصومة وقوم * لُدٌّ * و * لَدَّه * خصمه من باب رد فهو * لاَدّ * و * لَدُودٌ * بالفتح
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.441 harfاللديدان: جانبا الوادي. وصفحتا العنق دون الأذنين، وقيل مضيغتاه وعرشاه قال رؤبة:
على لديدي مصمئل صلخاد ولديدا الذكر: ناحيتاه، وقيل: هما جانبا كل شيء، ألدة، وعن أبي عمرو: اللديد: ظاهر الرقبة، وأنشد:
كل حسام علم التهبيد
يقضب بالهز وبالتحريد
سالفة الهامة واللديد ومن المجاز: تلدد فلان، إذا تلفت يمينا وشمالا وتحير متبلدا مأخوذ من لديدي الوادي أ جانبيه، وفي حديث عثمان
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.233 harfلَدَّ
لَدَّ U ( n. ac. لَدّ 1 ),
a. Quarreled with.
b. [ 'An ], Hindered, debarred from.
c. ( n. ac. لَدّ 1 , لُدُوْد 27 ), Administered medicine to, physicked.
d. A ( n. ac لَدّ 1 , لَدَد 4 ,) Was quarrelsome.
لَدَّدَ
لَدَّدَ II
a. [ Bi ], Disgraced, rendered infamous.
لَاْدَدَ
لَاْدَدَ III
a. [ 'An ], Defended.
b. see I (a)
أَلْدَدَ
أَلْدَدَ IV ,
a. see I (c) .
b. [ Bi ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR15.189 harfلَدَّ - يَلُدُّ - لَدِيْد - أَلَدُّ - لُدّ – لُدّا
الأحد, 13 شباط/فبراير 2011 21:28
لَدَّ – يَلُدُّ + كائن + كائناً، أو في جدل كائن: يتصلب على رأيه بعدائية وتكبر، وذلك في جدل أو خصام الكائن الآخر
لَدِيْد: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " صفة مشبهة من " لَدَّ – يَلُدُّ ": كثير العدائية والتصلب في الخصومة والجدل
أَلَدُّ: اسم تفضيل على وزن" أفعل " من " لَدِيْد "
لُدّ – لُدّا:
Mücavir kökler15 mücavir (23 toplam)
- خصم
1 ortak ayet · Hasim (hı,sad) : Çantanın kenarına bağlanan iki kulpdan…
- عجب
1 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
- لسن
1 ortak ayet · Dil demektir
- يسر
1 ortak ayet · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
- نذر
1 ortak ayet · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
- بشر
1 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
- دنو
1 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- قلب
1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- حيي
1 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- وقي
1 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- أنس
1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
Geçtiği ayetler(2)
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ
Daha azılıİnsanlardan öylesi vardır ki; dünya hayatına dair sözü senin hoşuna gider. Ve Allah’ı kalbinde olana şahid tutar. Halbuki o, düşmanların en yamanıdır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لدد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خصم, عنت, شكس |
| Zıt Kök | سلم |
| Çekirdek Özet 1 | Boynun iki yanı, başı bir yana büküp boyun eğmeme ve ilacın ağzın bir yanından zorla akıtılması |
| Çekirdek Özet 2 | Hakka karşı boyun bükmeyen, diyalektik manevralarla yan çizen ve çekişmede sınır tanımayan hasım |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate teslimiyeti engelleyen, kanıt karşısında yön değiştirip direnen uzlaşmaz zihniyet |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca kaba bir öfke veya şiddete indirgeyip kökteki boyun eğmezlik ve retorik çarpıtma boyutunu yitirmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لد | Yan, taraf, nezdinde bulunma ve bir yöne eğilme; لدن ve لدي köklerinde olduğu gibi bir mekan veya durumun hemen yanı başında olmayı ifade eder. | د | İkinci د harfinin eklenip katlanmasıyla yana yönelme hali sertleşmiş; boyun çevirme, bir tarafa kilitlenip hakka karşı boyun bükmeme ve inatçı bir dirence dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Harekete yön veren, sevk eden ve boyun eğmeye çağıran dış otoriteyi veya ilahi kılavuzluğu temsil eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Geçişi engelleyen, bir tarafa kapanan veya açılmaya direnen eşik hareketidir. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Kapı imgesinin yinelenmesiyle geçit vermeme, direnç ve kilitlenme hali pekişir. |
| لدد | Yönlendirici güce karşı geçit vermeyen kapı gibi durma; boyun eğdirici delile karşı iki taraflı direnç oluşturup hakikate geçişi kapatma hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boynun iki yanı (el-ledîdân); vadinin iki yamacı; ilacın hastanın ağzının bir yanından zorla akıtılması (el-ledûd); şaşkınlık veya inatla sağa sola bakınarak boyun bükmeme hali (et-teleddüd). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Düreyd'in aktardığı beyitte vadinin iki yamacını ifade etmek üzere yer alır: يَرْعَوْنَ مُنْخَرَقَ اللَّدِيدِ كَأَنَّهُمْ / فِي العِزِّ أُسْرَةُ صَاحِبٍ وَشِهَابِ |
| Erken Arapça kullanım | Hudeybiye günü sahabenin bekleşip tereddütle bakınmasını anlatan أَمَرْتُ النَّاسَ فَإِذَا هُمْ يَتَلَدَّدُونَ hadisi ile İbn Ahmer'in ilacın ağızdan zorla içirilmesini tasvir ettiği شَرِبْتُ الشُّكَاعَى وَالْتَدَدْتُ أَلِدَّةً beytinde geçer. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāġa.
Sami etimolojik katman
Arapça لدد kökü, Sami dillerinde yönelme, yan taraf tutma, boyun bükmeme ve çekişme semantik alanı içinde değerlendirilir. Kökün biliteral çekirdeği olan l-d unsuru, İbranice ve Süryanicede mekan bildiren veya bir şeyin yanına/yakınına işaret eden yapılarla paralellik gösterir. İbranicede l-w-z kökü sapma, eğrilme ve haktan dönme anlamını taşırken, l-d-d biçimi doğrudan Arapçada olduğu gibi boyun anatomisi üzerinden hasımlık üretme yönünde özelleşmiştir. Kökün erken somut çekirdeği olan boynun iki yanı ve ağzın kenarı anlamı, bir yöne kilitlenip diğer tarafı bütünüyle reddetme ve dış etkiye karşı katılaşma metaforuna kaynaklık etmiştir.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boynun iki yanı (ledîd) ve vadinin iki kenarından hareketle haktan yana çizme, boyun eğmeme ve davada haddi aşma. | Fiziksel boyun hareketinin soyutlanarak diyalektik inada ve uzlaşmaz hasımlığa dönüşmesidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki yan, yakınlık ve sapma bildiren çekirdeklerle kavramsal paralellik. | İki yanlı duruş ve merkezden sapma fikri Sami dillerinde korunmuş, Arapçada hasımlık ıstılahına evrilmiştir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لدد | Anlamlı | Boyun eğmeme, şiddetli düşmanlık | Haktan yüz çevirip hasımlıkta sınır tanımama; hedef köktür. | Kur'an'da geçer |
| دلد | Anlamlı | Sarkmak, sallanmak, titremek | Bir şeyin gevşeyip iki yana salınması, seğirtmesi ve kirpi gibi hayvanların hareketi. | Kur'an'da geçmez |
| ددل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لدد | Merkez | Hasımlıkta boyun eğmeme ve sapma | Hakkı bildiği halde boyun bükmeyip diyalektik inatla yan çizen şiddetli husumet. | Çekişmede hakikate karşı direnç odağıdır. |
| خصم | Komşu | Davalaşma ve çekişme | İki tarafın iddialarını karşılıklı çarpıştırması; haklı veya haksız olabilir. | لدد gibi mutlaka batılda diretme ve boyun sertliği içermez. |
| عنت | Komşu | Zora koşma ve meşakkat | Muhatabı güç durumda bırakmak için bilinçli olarak güçlük çıkarma. | لدد kökündeki retorik sapma ve hasımlık inadından çok sıkıntı verme yönü öne çıkar. |
| شكس | Komşu | Huysuzluk ve geçimsizlik | Karakterdeki sertlik, uyumsuzluk ve terslik hali. | لدد gibi hasımlık davasından ziyade mizacın intizamsızlığıdır. |
| سلم | Zıt | Barış, teslimiyet, selamet | Hakikate boyun eğme, pürüzsüz uyum sağlama ve çekişmeyi terk etme. | لدد kökünün tam karşıtı olarak direncin kırılmasıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لدد | Şiddetli husumet, boyun eğmez inat | Hakka teslimiyeti reddedip batılda direnen uzlaşmaz tavır. | Kesin |
| Latince | pertinacia, refractarius | Dik kafalılık, boyun eğmez direnç | Direnç ve kırılmaz inat boyutunu karşılar; retorik hasımlık yönü zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | contentious, intractable, obstinate adversary | Kavgacı, uzlaşmaz, inatçı hasım | Çekişmecilik ve teslim olmama yönünü verir; kökün anatomik boyun bükmeme nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | halsstarrig, unnachgiebig, streitsüchtig | Dik kafalı, eğilmez, kavgacı | Halsstarrig kelimesi boyun sertliği metaforunu çok iyi korur. | Güçlü |
| Fransızca | intraitable, opiniâtre, querelleur | Uzlaşmaz, inatçı, kavgacı | Hasımlıktaki esneklik yoksunluğunu karşılar; diyalektik saptırma payı eksik kalır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Wehr, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَلَدُّ الخِصَامِ | Söz cambazlığıyla hakkı saptıran azılı hasım | Diliyle hayranlık uyandıran fakat kalbinde derin bir direnç ve yıkıcılık taşıyan münafık karakteri (Bakara 2:204). |
| قَوْمًا لُدًّا | Hakikate boyun eğmeyen, batılda kilitlenmiş inatçı topluluk | İlahi uyarının muhatabı olan, cedel ve safsatayla vahye direnen inkârcı kitle (Meryem 19:97). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cedel ve safsata ahlakı | Hakikati aramak yerine hasmı mağlup etmeyi amaçlayan diyalektik direncin zemmi. | Delile teslim olmayıp laf cambazlığıyla hakkı perdeleme tutumu. |
| Fıkıh | Hasımlıkta haddi aşma | Yargılama sürecinde hakkı olmadığını bildiği halde davayı uzatıp karşı tarafı yıpratma. | Yargı mekanizmasını kötüye kullanan haksız hasımlık hali. |
| Tefsir | Nifak ve inkâr psikolojisi | Bakara 2:204 ve Meryem 19:97 bağlamında tatlı dille örtülen yıkıcı hasımlığın tahlili. | Zahirdeki fesahat ile batındaki uzlaşmaz düşmanlık arasındaki zıtlık. |
| Hadis | Ahlaki buğuz illetleri | Allah'ın en nefret ettiği kişinin çekişmede haddi aşan azılı hasım olduğunu bildiren rivayet. | Kibir ve inattan beslenen kavgacılığın yerilmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikate teslimiyet | Bâtılda taassup | Kulu ilahi iradeye teslim olmaktan alıkoyar | Delil açıklandığı halde boyun bükmeyip yan çizen inatçı inkâr mekanizmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Bilimsel müzakere | Safsata ve cedel | Doğru bilginin üretilmesini engeller | Hakikati bulmak için değil, üstün gelmek için kavramları eğip bükme tavrıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal diyalog | Yıkıcı kutuplaşma | Kamusal uzlaşı zeminini yok eder | Diyalog kapılarını kapatarak hizipleri uzlaşmaz çatışma hattına kilitler. | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve borç hukuku | Haksız direnç | Piyasada güven ve adalet akışını tıkar | Haksız olduğunu bildiği halde borcunu inkâr edip yargı yolunu istismar etmektir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Histerezis ve doğrusal olmayan sert direnç | Sistemin uygulanan dış kuvvete esnek biçimde uyum sağlamak yerine, yönünü sabitleyip kuvvet kalksa dahi eski eğrilik halini korumasıdır. | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Bilişsel kapalılık ve uzlaşmaz çatışma | Bireyin veya grubun çürütücü kanıtlara rağmen inancını revize etmeyip hasmane tutumunu mutlaklaştırmasıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca alelade bir öfke, basit bir münakaşa veya fiziksel kavga düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; hakikati çok iyi idrak ettiği halde boyun eğmeyi kibrine yediremeyen, retorik kıvraklıkla hakkı saptıran ve sistemli direnç gösteren zihniyet modelidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:204'te tasvir edilen etkileyici, ikna edici ve konuşması hayranlık uyandıran münafık profilinin gözden kaçması; düşmanlığın sadece kaba kuvvete mahsus sanılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin karşısına çıkan direncin sadece bilgisizlikten değil, bilinçli bir boyun eğmeme ve diyalektik çarpıtma iradesinden kaynaklandığını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların dil ve eylem tutarsızlığını sergileyen ayetlerde ve peygamber tebliğine karşı örgütlü inat gösteren inkârcı kitlelerin anlatıldığı pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak düşmanlığının sadece açıkça meydan okuyan kabalıkla değil, bilakis en çok tatlı sözler ve hukuki/retorik kılıflar arkasına saklanan eğri bir hasımlıkla yürütüldüğünü ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBoynun yan kısımları, başı dik tutup bir tarafa bükerek boyun eğmeme ve ilacı ağzın bir yanından zorla verme.
- Soyut anlamHakikatin delili karşısında teslimiyeti reddetme, retorik manevralarla yan çizme ve hasımlıkta sınır tanımayan inat.
- Sistematik karşılıkBilgi ve delil akışına karşı bilişsel sistemin esnekliğini yitirerek uzlaşmaz çatışma durumuna kilitlenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde hasımlık direncini ve inat düzeyini, hasımlıkta öne sürülen diyalektik iddia ve çekişme miktarını, ise hakikate teslimiyet ve boyun eğme eğilimini temsil eder. Teslimiyet sıfıra yaklaştıkça hasımlık direnci sonsuza ıraksar; hakikate karşı mutlak bir kapanma ve boyun eğmezlik durumu ortaya çıkar.