لدن
ل - د - ن
KÖK- 18 geçiş
- 17 ayet
- 5 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Katın
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR646 harfباب الدال واللام والنون معهما
ل د ن، ن د ل يستعملان فقط
لدن:
لَدُن بمعنى عند، وتقول: وَقَفوا له من لَدُن كذا إلى المسجد ونحو ذلك، إذا اتّصَلَ ما بين الشّيئين، وكذلك في الزَّمان: من لَدُن طُلوع الشمس إلى غُروبها، أي من حين، قال:
فما زالَ مُهْري مَزجَرَ الكلبِ منهم لَدُن غُدْوةٍ حتى دَنَت لـغُـروبِ
وقال اللهُ -جلَّ وعَزَّ-: "قد بَلَغتَ من لدّني عُذرا".
واللدن: اللِّيَّن من كُلِّ شيءٍ، ولَدُنَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR322 harfرمحٌ لَدْنٌ، أي ليِّنٌ؛ ورماحٌ لُدْنٌ بالضم. والتَلَدُّنُ: التمكُّث. يقال: تَلَدَّنَ عليه، إذا تلكَّأَ عليه. ولَدُنْ: الموضع الذي هو الغاية، وهو ظرفٌ غير متمكِّن بمنزلة عِنْدَ، وقد أدخلوا عليها مِنْ وحدها من بين حروف الجر. قال تعالى: "مِنْ لَدُنَّا". وجاءت مضافةً تخفض ما بعدها. وفي لَدُنْ ثلاث لغات: لَدُنْ، ولَدى، ولَدُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.045 harfد ل ن
لدن ، ندل
استعمل من وجوهه : لدن ، ندل .
لدن : قال الليث : اللَّدْن مِن كل شيء ما لاَنَ من عُود أو حَبْل أو خَلْق فهو لَدن ، وقد لدُنَ لُدُونة ، وفَتَاةٌ لَدْنة لَيِّنة المَهَزة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّى عُذْراً ) ( الكهف : 76 ) .
قال الزجّاج : وقُرِىء من ( لَدُني ) بتخفيف النون ويجوز من ( لَدْني ) بتسكين الدال وأجودها بتشديد النون لأن أصل لَدُن الإِسكان فإذا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.472 harf(باب اللام والدال وما يثلثهما)
(لدس) اللام والدال والسين كلماتٌ تدلُّ على لُصوق شيء بشيءٍ حتَّى يأخذَ منه. يقال: لَدَس المالُ النّباتَ، أي لَحِسه. ويقال لأوَّلِ ما يَطلُع مِن النَّبات اللَّدِيس، لأنَّ المال يلدُسه. ولُدِست النّاقةُ، أي رميت باللَّحم، كأنَّ السِّمَن لَمَّا لزِمَها كان كالشَّيء يَلصَق بالشَّيء. ولَدَسْتُ البعيرَ، إذا أنعَلْتَه. ويقال للفحولِ الشِّداد مَلاَدِس، لأنَّ كلَّ واحد منها
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR553 harf- لدن أخص من (عند) ؛ لأنه يدل على ابتداء نهاية. نحو أقمت عنده من لدن طلوع الشمس إلى غروبها، فيوضع لدن موضع نهاية الفعل. وقد يوضع موضع (عند) فيما حكي. يقال: أصبت عنده مالا، ولدنه مالا. قال بعضهم: لدن أبلغ من عند وأخص (انظر مغني اللبيب ص 208). قال تعالى: ﴿فلا تصاحبني قد بلغت من لدني عذرا﴾ [الكهف/76]، ﴿ربنا آتنا من لدنك رحمة﴾ [الكهف/10]، ﴿فهب لي من لدنك وليا﴾ [مريم/5]، {واجعل لي من لدنك سلطانا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR403 harfل د ن
لدن العود والرمح لدانة ولدونة ورمح لدن ورماح لدنٌ ولدانٌ وقناة لدنةٌ الكعوب.
وسرنا لدن غدوة: من طلوع الشمس إلى غروبها.
وقال: لدن غدوة حتى ألاذ بخفّها بقية منقوص من الظلّ قالص ومن المجاز: لدنت أخلاقه وهو لدن الخليقة: لين العريكة.
وتلدّنت في حاجتي: تمكّنت وتلدّنت بالمكان: أقمت.
وأرض سباريت: ما بها متلدّن.
وتلدّنت عليّ راحلتي إذا لم تمش " وهب لي من لدنك ولياً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.563 harfاللَّدْنُ: اللّيِّنُ من كل شيء من عُودٍ أَو حبل أَو خُلُقٍ، والأُنثى لَدْنة، والجمع لِدانٌ ولُدْن وقد لَدُنَ لَدانةً ولُدُونةً. ولَدَّنه هو: لَيَّنه. وقناة لَدْنة: ليِّنة المهَزَّةِ، ورمح لَدْنٌ ورِماحٌ لُدْنٌ، بالضم، وامرأَة لَدْنة: ريّا الشّبابِ ناعمةٌ، وكلُّ رَطْبٍ مأْدٍ لَدْنٌ.
وتَلدَّنَ في الأَمر: تَلبَّثَ وتمكَّثَ، ولدَّنه هو. وفي الحديث: أَن رجلاً من الأَنصار أَناخَ ناضِحاً فركبه، ثم بعثه
اللَّدْنُ: اللّيِّنُ من كل شيء من عُودٍ أَو حبل أَو خُلُقٍ، والأُنثى لَدْنة، والجمع لِدانٌ ولُدْن وقد لَدُنَ لَدانةً ولُدُونةً. ولَدَّنه هو: لَيَّنه. وقناة لَدْنة: ليِّنة المهَزَّةِ، ورمح لَدْنٌ ورِماحٌ لُدْنٌ، بالضم، وامرأَة لَدْنة: ريّا الشّبابِ ناعمةٌ، وكلُّ رَطْبٍ مأْدٍ لَدْنٌ. وتَلدَّنَ في الأَمر: تَلبَّثَ وتمكَّثَ، ولدَّنه هو. وفي الحديث: أَن رجلاً من الأَنصار أَناخَ ناضِحاً فركبه، ثم بعثه فتَلَدَّنَ عليه بعضَ التَّلدُّن، فقال: شَأْ لعَنك الله فقال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: لا تَصْحبْنا بملعون؛ التَّلدُّن: التَّمكُّثُ، معنى قوله تَلدَّنَ أَي تَلَكَّأَ وتمكَّثَ وتَلبَّثَ ولم يَثُرْ ولم يَنبَعِث. يقال: تَلدَّنَ عليه إِذا تَلكَّأَ عليه؛ قال أَبو عمرو: تَلدَّنْتُ تَلدُّناً وتَلبَّثْتُ تَلبُّثاً وتمكَّثْتُ. وفي حديث عائشة: فأَرسلَ إِليَّ ناقةً مُحَرَّمةً فتَلدَّنتْ عليَّ فلعنتها. ولَدُنْ ولُدْنٌ ولَدْنٌ ولَدِنٌ ولَدُ محذوفة منها ولَدَى مُحَوَّلة، كله: ظرف زماني ومكاني معناه عند؛ قال سيبويه: لَدُنْ جُزمَتْ ولم تجعل كعِنْدَ لأَنها لم تَمَكَّنْ في الكلام تَمَكُّنَ عند، واعْتَقَبَ النونُ وحرفُ العلة على هذه اللفظة لاماً، كما اعتقبَ الهاءُ والواو في سنَةٍ لاماً وكما اعتقبت في عِضاهٍ. قال أَبو إِسحق: لَدُنْ لا تَمَكَّنُ تَمَكُّنَ عند لأَنك تقول هذا القول عندي صوابٌ، ولا تقول هو لَدُني صواب، وتقول عندي مال عظيم والمال غائب عنك، ولَدُنْ لما يليك لا غير. قال أَبو علي: نظير لَدُنْ ولَدَى ولَدُ، في استعمال اللام تارة نوناً، وتارة حرف علة، وتارة محذوفة، دَدَنْ ودَدَى ودَدٌ، وهو مذكور في موضعه. ووقع في تذكرة أَبي علي لَدَى في معنى هل عن المفضَّل؛ وأَنشد: لَدَى من شبابٍ يُشْترَى بمَشِيبِ؟ وكيف شَبابُ المرْء بعدَ دَبيبِ؟ وقوله تعالى: قد بَلَغْتَ من لَدُنِّي عُذْراً؛ قال الزجاج: وقرئ من لَدُني، بتخفيف النون، ويجوز من لَدْني، بتسكين الدال، وأَجودها بتشديد النون، لأَن أَصل لَدُنْ الإِسكانُ، فإِذا أَضفتها إِلى نفسك زِدْتَ نوناً ليَسْلَم سكونُ النونِ الأُولى، تقول من لَدُنْ زيد، فتسكن النون، ثم تضيف إِلى نفسك فتقول لَدْني كما تقول عن زيد وعني، ومن حذف النونَ فلأَنَّ لَدُنْ اسم غير متمكن، والدليل على أَن الأَسماء يجوز فيها حذف النون قولهم قَدْني في معنى حَسْبي، ويجوز قَدِي بحذف النون لأَن قد اسم غير متمكن؛ قال الشاعر: قَدْنَي من نصْرِ الخُبَيْبَينِ قَدِي فجاء باللغتين. قال: وأَما إِسكان دال لَدُنٍ فهو كقولهم في عَضُدٍ عَضْد، فيحذفون الضمة. وحكى أَبو عمرو عن أَحمد بن يحيى والمبرّد أَنهما قالا: العرب تقول لَدُنْ غُدْوَةٌ ولَدُنْ غُدْوَةً ولَدُنْ غُدْوَةٍ، فمن رفع أَراد لَدُنْ كانت غُدْوةٌ، ومن نصب أَراد لَدُنْ كان الوقتُ غُدْوةً، ومن خفض أَراد من عِنْد غُدْوةِ. وقال ابنُ كيسانَ: لَدُنْ حرف يَخْفِضُ، وربما نُصِبَ بها. قال: وحكى البصريون أَنها تنصب غُدْوة خاصّةً من بين الكلام ؛ وأَنشدوا: ما زالَ مُهْري مَزْجَرَ الكلبِ منهمُ، لَدُنْ غُدْوَةً حتى دَنَتْ لغُروبِ وأَجاز الفراء في غُدْوةٍ الرفع والنصب والخفض؛ قال ابن كيسانَ؛ من خفض بها أَجراها مُجْرَى من وعن، ومن رفع أَجراها مُجْرى مذ، ومن نصب جعلها وقتاً وجعل ما بعدها ترجمة عنها؛ وإِن شئت أَضمرت كان كما قال: مُذْ لَدُ شَوْلاً وإِلى إِتْلائِها أَراد: أَن كانت شَوْلاً. وقال الليث: لَدُنْ في معنى من عند، تقول: وقف الناسُ له من لَدُنْ كذا إِلى المسجد ونحو ذلك إِذا اتصل ما بين الشيئين، وكذلك في الزمان من لَدُنْ طلوع الشمس إِلى غروبها أَي من حين. وفي حديث الصَّدَقة: عليهما جُنَّتانِ من حديد من لَدُنْ ثُدِيِّهما إِلى ترَاقيهما؛ لَدُنْ؛ ظرف مكان بمعنى عند إِلا أَنه أَقرب مكاناً من عند وأَخصُّ منه، فإِن عند تقع على المكان وغيره، تقول: لي عند فلانٍ مال أَي في ذمته، ولا يقال ذلك في لَدُنْ. أَبو زيد عن الكلابيين أَجمعين: هذا من لَدُنِهِ، ضموا الدال وفتحوا اللام وكسروا النون. الجوهري: لَدُنْ الموضع الذي هو الغاية، وهو ظرف غير متمكن بمنزلة عند، وقد أَدخلوا عليها من وحدها من حروف الجرّ، قال تعالى: من لَدُنَّا، وجاءت مضافة تخفض ما بعدها؛ وأَنشد في لَدُ لغَيْلانَ بن حُرَيث: يَسْتَوْعِبُ النَّوْعينِ من خَريرِه، من لَدُ لَحْيَيْه إِلى مُنْخُورِه قال ابن بري: وأَنشده سيبويه إِلى مَنْخُوره أَي مَنْخَره. قال: قال وقد حمل حذف النون بعضهم إِلى أَن قال لَدُنْ غُدْوَةً، فنصب غدوة بالتنوين؛ قال ذو الرمة: لَدُنْ غُدْوَةً، حتى إِذا امتَدَّتِ الضُّحَى، وحَثَّ القَطِينَ الشَّحْشحانُ المُكَلَّفُ لأَنه توهم أَن هذه النون زائدة تقوم مقام التنوين فنصب، كما تقول ضارِبٌ زيداً، قال: ولم يُعْمِلوا لَدُنْ إِلا في غُدْوة خاصة. قال ابن بري: ذكر أَبو علي في لَدُنْ بالنون أَربع لغات: لَدُنْ ولَدْنٌ، بإِسكان الدال، حذف الضمة منها كحذفها من عَضُد، ولُدْنُ بإِلقاء ضمة الدال على اللام، ولَدَنْ بحذف الضمة من الدال، فلما التقى ساكنان فتحت الدال لالتقاء الساكنين، ولم يذكر أَبوعلي تحريك النون بكسر ولا فتح فيمن أَسكن الدال، قال: وينبغي أَن تكون مكسورة، قال: وكذا حكاها الحَوْفيُّ لَدْنِ، ولم يذكر لُدْن التي حكاها أَبوعلي، والقياس يوجب أَن تكون لَدْنِ، ولَدْنِ على حدِّ لم يَلْدَهُ أَبوان، وحكى ابن خالويه في البديع: وهَبْ لنا من لدُنك، بضم الدال، قال ابن بري: ويقال لي إِليه لُدُنَّةٌ أَي حاجة، والله أَعلم.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR301 harf* ل د ن * رمح * لَدْنٌ * أي لين ورماح * لُدْنٌ * بالضم و * لَدُنْ * الموضع الذي هو الغاية وهو ظرف غير متمكن بمنزلة عند وقد أدخلوا عليه من وحدها من حروف الجر قال الله تعالى ﴿من لَدُنَّا﴾ وجاءت مضافة تخفض ما بعدها وفيها ثلاث لغات لَدُنْ ولَدَى ولَدُ وقالوا لَدُنْ غُدْوة ولم ينصبوا بها إلا غُدْوة خاصة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.015 harf: ( اللَّدْنُ : اللَّيِّنُ مِن كلِّ شيءٍ ) مِن عُودٍ أَو حَبْلٍ أَو خُلُقٍ ، ( وهي بهاءٍ ، ج لِدانٌ ) ، بالكسْرِ ، ( ولُدْنٌ ، بالضَّمِّ ) ، وقد ( لَدُنَ ، ككَرُمَ ، لَدانَةً ولُدُونَةً ) ، فهو لَدِنٌ .
( والتَّلْدِينُ : التَّلْيِينُ ) ؛ ) ومنه خُبْزٌ مُلَدَّنٌ . ( ولَدُنْ ) ، بضمِّ الَّدال وسكونِ النُّونِ ، ( ولَدْنٌ ) ، بسكونِ الَّدالِ وإلقاءِ الضَّمَّة منها كعَضُدٍ وعَضْدٍ ، وقد قُرِىءَ : {
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR245 harfلَدْنٌ
لَدْنٌ ذ Supple; lithe; limber; limp; pliant; pliable; flexible.
مِنْ لَدُنْ
مِنْ لَدُنْ ذ From the time of: see a verse cited in art. عى, conj. 4. ― -b2- هٰذَا الأَمْرُ مِنْ لَدُنْهُ i. q. مِنْ قِبَلِهِ, q. v. (Lth in TA, in art. قبل.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR758 harfلَدُنَ
لَدُنَ U ( n. ac. لَدَاْنَة 22t , لُدُوْنَة 27t ),
a. Was soft.
لَدَّنَ
لَدَّنَ II ,
a. Softened.
b. Moistened.
تَلَدَّنَ
تَلَدَّنَ V ,
a. Was late; delayed.
لَدْن
لَدْن 1 , ( pl. لُدْن 3 , لِدَاْن 23 ),
a. Soft; tender; pliable
لَدَاْنَة
لَدَاْنَة 22t , لُدُوْنَة 27t ,
a. Softness; pliancy, pliableness.
لَدُنْ
لَدُنْ , لَدَنْ , لَدِنْ , لُدُنْ , لَدْنُ
لُدْنُ
لُدْنُ ,
Mücavir kökler87 mücavir (116 toplam)
- وهب
3 ortak ayet · Ve hibe ettik
- أجر
3 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- حنن
1 ortak ayet · Hanne yavrulu deve demektir
- ذرر
2 ortak ayet · Zerre toz demektir
- ضعف
2 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- هيأ
1 ortak ayet · Biçim gibi
- أتي
5 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- خطف
1 ortak ayet · Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden…
- زكريا
1 ortak ayet · Zekeriya
- كهف
1 ortak ayet · Kovuk
- زيغ
1 ortak ayet · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
- عقر
1 ortak ayet · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır
Geçtiği ayetler(17)
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ
KatınEy Rabbımız; bizi, hidayetine erdirdikten sonra kalblerimizi eğriltme. Katında bize rehmet lutfet. Şüphesiz en çok lütfeden Sen’sin Sen.
هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ
KatınOrada Zekeriyya Rabbına dua etti: Rabbım; bana katından temiz bir şey bahşet. Muhakkak Sen duayı işitensin.
… مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا
KatınSiz ne oluyor da: Rabbımız, halkı zalim olan şu şehirden bizi kurtar, katından bize bir sahib gönder, bir yardımcı yolla, diyen; zavallı çocuklar, erkekler ve kadınlar uğrunda ve Allah yolunda savaşmıyorsunuz?
… وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا
KatınSiz ne oluyor da: Rabbımız, halkı zalim olan şu şehirden bizi kurtar, katından bize bir sahib gönder, bir yardımcı yolla, diyen; zavallı çocuklar, erkekler ve kadınlar uğrunda ve Allah yolunda savaşmıyorsunuz?
وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا
KatınVe de ki: Rabbım; beni doğruluk yerine koy. Ve doğruluk yerinden çıkar. Ve katından bana destekleyecek bir kuvvet ver.
إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا
KatınHani o yiğitler; mağaraya sığınmışlardı da: Rabbımız; bize katından rahmet ver, işlerimizde başarılı kıl, demişlerdi.
وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِنْ وَرَائِي وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا
KatınDoğrusu ben; kendimden sonra yerime geçecek yakınlarımın iyi hareket etmeyeceklerinden korkuyorum. Karım da kısırdır. Bana katından bir oğul bağışla.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لدن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عند, مع, لدي |
| Zıt Kök | بعد |
| Çekirdek Özet 1 | Taze ve bükülebilir esneklik; bir sınırın başladığı temas noktası |
| Çekirdek Özet 2 | Doğrudan ilahî huzurdan, aracısız ve en yakın kaynaktan başlama |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ve bilginin mutlak kaynağa aracısız intisabı ve doğrudan veriliş |
| Kritik Hata Riski | Sıradan bir yanındalık olarak daraltılıp doğrudanlık ve kaynağa bitişiklik vurgusunun kaybolması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لد | Çekişme, yapışma, bükülme, sıkıca yönelme ve temas; لدد kökünde sert inatlaşma, لدي kökünde ise bizzat eşiğinde bulunma anlamı öne çıkar | ن | Katılığı ve sert direnci yumuşatarak esneklik, sebat, süreklilik ve bir başlangıç sınırından kesintisiz akış anlamı katar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hedefe doğru doğrudan yönelme, otoriteye bağlanma ve sevk edilme |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir mahalle, eşiğe veya kaynağa doğrudan dahil olma ve geçiş yapma |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Temas noktasından itibaren devam eden canlı ve kesintisiz akış |
| لدن | Otoriteye ve kaynağa yönelip (ل), onun eşiğinden içeri girerek (د), kesintisiz ve canlı bir irtibat kurma (ن) |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taze dalın, mızrak sapının veya ipin kırılmadan bükülebilen yumuşaklığı ve esnekliği; bir nesnenin hemen başlangıç sınırına temas |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde sabahın başlangıç anını bildiren zaman sınırı olarak geçmektedir: فما زالَ مُهْري مَزجَرَ الكلبِ منهم / لَدُن غُدْوةٍ حتى دَنَت لـغُـروبِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir yerde oyalanıp kalmak, duraksamak veya devenin yumuşakça durup hareket etmemesi anlamında fiil kullanımı: فتَلدَّنتْ عليَّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça لدن kökü, hem fiziksel nitelik belirten esneklik ve yumuşaklık (ludûnet) dairesinde hem de başlangıç ve doğrudan yakınlık bildiren zaman ve mekân zarfı olarak çift yönlü bir morfolojik yapı sergiler. Semitik diller ailesinde yönelme ve aitlik bildiren morfemlerle işlevsel paralellik gösterir. İbranicede yönelme bildiren edat ile el ve yan anlamındaki köklerin birleşiminden doğan yakınlık yapıları, Arapçadaki zarf işleviyle anlamdaş bir zemin paylaşır. Kökün taze bir dalın kırılmaksızın eğilmesi şeklindeki somut çekirdeği, soyut düzleme aktarıldığında sert mesafelerin ve aracıların kalkarak iki noktanın birbirine doğrudan temas etmesi fikrini doğurmuştur. Klasik Sami dillerinde tam üçlü kök olarak /l-d-n/ dizilişinin bağımsız varlığı sınırlı olup, Arapçada edatlaşma ve kökleşme sürecini en berrak biçimde tamamlamıştır.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Esneklik, kırılmadan bükülme ve temas halinden başlangıç bildiren zarfa geçiş | Somut esneklik ve yakın duruş, doğrudan bir kaynaktan sadır olma zarfına dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Yakınlık, el ve huzur bildiren edatsal yapılarla işlevsel örtüşme | İbranice ve Süryanicedeki yönelme ve yanındalık kalıplarıyla semantik akrabalık | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لدن | Anlamlı | Esneklik ve doğrudan başlangıç sınırı | Taze dalın bükülmesi; aracısız kaynağın nezdinde bulunma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لند | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| دلن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| دنل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| نلد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ندل | Anlamlı | Çekip alma, kapma, silme | Bir şeyi hızla çekip almak veya kirini silmek | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لدن | Merkez | Doğrudan ve aracısız yakınlık | Kaynağın bizzat kendisinden başlayan doğrudan temas | Başlangıç sınırını ve aracısızlığı esas alır |
| عند | Komşu | Genel yakınlık ve tasarruf | Varlığın hazırda bulunması; fiziki veya hükmi yanındalık | Aracısızlık şartı aramaz, genel mevcudiyeti bildirir |
| مع | Komşu | Birliktelik ve refakat | Zaman veya mekânda bir arada bulunma | İki varlığın eşliğini bildirir, kaynaklık ve başlangıç içermez |
| لدي | Komşu | Huzurda ve hazırda olma | Bizzat kapısında, eşiğinde hazır bulunma | Bir şeyin huzurda bulunma halidir; başlangıç yönü zayıftır |
| بعد | Zıt | Uzaklık ve ayrılık | Kaynaktan, zamandan veya mekândan kopuş | Bitişiklik ve doğrudan temasın tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لدن | Doğrudan katından, nezdinden | Bir kaynağın bizzat kendisinden başlamayı bildirir | Kesin |
| Latince | penes, ab intimo | Nezdinde, en içsel kaynağından | Vasıtasız aitliği ve içsel kaynaktan gelişi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | from the very presence of, directly from | Bizzat huzurundan, aracısız olarak | Genel çıkış edatlarından farklı olarak bizzat kaynağa bitişikliği verir | Güçlü |
| Almanca | unmittelbar von, aus der Gegenwart | Doğrudan doğruya nezdinden | Aracı halkaları dışarıda bırakan yakınlığı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | de la part directe de, d'auprès de | Doğrudan nezdinden | Kaynaktan dolaysız sadır oluş boyutunu karşılar | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِنْ لَدُنَّا | Vasıtasız ilahî lütuf, hüküm ve hususi ilim | Peygamberlere ve seçkin kullara aracısız verilen bilgi ve rahmet bağlamı; örnek: Kehf 18:65, Tâhâ 20:99 |
| مِنْ لَدُنْكَ | Sebepler üstü doğrudan yardım ve bağış niyazı | Dualarda doğrudan ilahî inayete sığınma bağlamı; örnek: Âl-i İmrân 3:8, Meryem 19:5, İsrâ 17:80 |
| مِنْ لَدُنْهُ | Bizzat Allah tarafından takdir edilen ceza veya mükâfat | İlahî adaletin doğrudan tecelli ettiği bağlamlar; örnek: Nisâ 4:40, Kehf 18:2 |
| مِنْ لَدُنِّي | Şahsî yetki ve tahammül sınırının sonu | Musa ile Hızır arasındaki yolculukta mazeretin doğrudan tükeniş bağlamı; örnek: Kehf 18:76 |
| لَدُنْ | Başlangıç sınırı ve doğrudan çıkış noktası | Hükmün veya bilginin doğrudan hikmet sahibinden gelişi bağlamı; örnek: Hûd 11:1, Neml 27:6 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî ilmin ve fiilin aracısızlığı | İlahî iradenin ikincil sebepler olmaksızın doğrudan yaratması ve tesiri | Vasıtasız ilahî failiyet ve mutlak kudret tecellisi |
| Fıkıh | Hükümlerin asli kaynağı | Kıyas ve ictihad zincirine girmeyen sarih vahiy temeli | Hükmün doğrudan şari' nezdinden sadır olması |
| Tefsir | İlm-i ledünnî meselesi | Kehf 18:65 ayeti çerçevesinde zahirî sebepler ötesindeki vehbî bilgi | Kesbî olmayan, doğrudan bildirilen sır ve hikmet |
| Hadis | Teleddün kavramı ve temekküs | Bineğin duraklaması veya kişinin bir yerde eğleşip beklemesi | Hareketin durup olduğu yerde sebat etmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile Yaratıcı irtibatı | Vasıtasız lütuf ve vehbî rahmet | Aracıları devreden çıkararak doğrudan bağ kurma | İlahî rahmet ve vahiy doğrudan kaynağından iner | Kesin |
| İlmi | Bilginin epistemolojik temeli | A priori ve doğrudan sezgisel ilke | İkincil çıkarımlara zemin oluşturan ilk bilgi | İspata muhtaç olmayan ilk kaynak verisi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve idari meşruiyet | Asli ve devredilemez otorite | İktidarın nihai kaynağına doğrudan bağlanması | Meşruiyetini aracılardan değil bizzat merkezden alma | Muhtemel |
| İktisadi | Mülkiyet ve rızık tahsisi | Doğal ve aracısız hibe | Piyasa aracılarından önceki saf verili kaynak | Emek ve takastan önceki asli tabii pay | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Başlangıç koşulu ve doğrudan kaynak terimi | Diferansiyel sistemlerde sürecin aracı değişken olmaksızın doğrudan tanımlandığı sınır değeri | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asli kurucu otorite | Hukukta normlar hiyerarşisinin dayandığı, aracı kabul etmeyen kurucu zemin | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sıradan bir yanındalık edatı saymak veya ledünnî ilmi keyfî bir batınîlik olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İkincil sebeplerin tükendiği yerde doğrudan doğruya ilahî nezdin ve kudretin devreye girmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sebepler üstü ilahî yardımı sıradanlaştırmak ve bilginin mutlak kaynağı ile bağını koparmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik hiyerarşisini kurar; varlığın, bilginin ve lütfun nihai ve aracısız kaynağını gösterir. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Sebeplerin aşıldığı dua ayetlerinde, Hızır kıssasında ve peygamberlerin hususi donanım bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Her sonucun mutlaka zahirî sebeplere muhtaç olduğu yanılgısını yıkarak zihni doğrudan sebepleri var edene yönlendirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTaze dalın bükülebilir esnekliği, temas hali ve bir şeyin başlangıç sınırına bitişik durması.
- Soyut anlamVarlığın, bilginin veya lütfun aracısız biçimde doğrudan doğruya asli kaynağından çıkışı ve başlangıç eşiği.
- Sistematik karşılıkSebepler zincirini aşan doğrudan ontolojik kaynaklık ve ilahî nezdin hususi açılımı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde mutlak kaynağı, kaynaktan doğrudan sadır olan lütuf veya bilgiyi, ise olası aracı unsurları temsil eder. Bağıntı, kaynağın alıcıya hiçbir aracı halkanın müdahalesi olmaksızın doğrudan yöneldiğini ifade eder.