لغب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-غ-ب2 sîga, 12 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سموبيندورلُغُوبٍلغبمسسأرضسدسلُغُوبٌيومحللخلققوم

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

لغب

ل - غ - ب

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Yalpa yapan bozuk ok demektir. Sağa sola yalpalayarak yürüyen adam anlamında yorgunluk demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yalpa yapan bozuk ok demektir. Sağa sola yalpalayarak yürüyen adam anlamında yorgunluk demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.093 harf
باب الغين واللام والباء معهما غ ل ب، ب ل غ، ب غ ل، ل غ ب مستعملات غلب: غَلَبَ يغلِبُ غَلَباً وغَلَبةً. والغِلابُ: النَّزاعُ. والمُغَلَّبُ الذي يَغلِبُه أقرانه فيما يمارس. والمُغَلَّبُ قد يكون المفضل على غيره. والأَغْلَبُ: الغليظ الشديد القصرة واسد أَغْلَبُ. وقد غَلِبَ غَلَباً، يكون من داء أَيضاً. وهضبة غَلَباءُ، وعِزَّةٌ غَلْباءُ وتَغِلْبُ كانَتْ تسمى الغَلْباءَ واغلَوْلَبَ العُشْبُ في الأرض إذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR894 harf
اللُغوبُ: التعب والإعياء. تقول منه: لَغَبَ يَلْغُبُ بالضم لُغوباً. ولغِب بالكسر يلغَب لغوباً لغةٌ ضعيفة فيه. وألغبته أنا، أي أنْصَبْتُهُ. ورجلٌ لغْبٌ بالتسكين، أي ضعيفٌ بيِّن اللَغابَةِ. الأصمعي: عن أبي عمرو بن العلاء: قال سمعت أعرابيًّا يقول: فلانٌ لَغوبٌ، جاءته كتابي فاحتَقَرها. فقلت: أتقول جاءته كتابي? فقال: أليس بصحيفة. فقلت: ما اللَّغوبُ? فقال: الأحمق. واللَّغْبُ أيضاً: الريش الفاسد مثل
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.859 harf
غ ل ب غلب ، بلغ ، بغل ، لغب : مستعملة . غلب : قال الليث : يقال : غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً وغَلَباً ، والغِلابُ : المُغَالبة ، وأنشد بيت كعب بن مالك : هَمَّتْ سخينةُ أن تُغَالِبَ ربَّها وليُغْلَبَنَّ مغالِبُ الغلاّب وفي مثل للعرب : جرى المذكيات غلاب ، أراد بالمذكيات مَسَانّ الخيل وقُرّحَها ، أراد أنها تغلب من سابقها غلاباً لِقوَّتها . قال : والأغلب : الغليظ القَصَرَةِ ، أسدٌ أغلب ، وقد غَلِبَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.906 harf
(باب اللام والغين وما يثلثهما) (لغم) اللام والغين والميم كلمة واحدة صحيحة، وهي المَلاَغم: ما حَوْلَ الفم. ومنه قولهم: تلغَّمت بالطِّيب([1]): جعلته هناك. قال ابن دريد: تلَغَّم بالطِّيب: تلطّخ([2]). فأمّا قولهم: لَغَمْتُ ألغَم لَغْماً، إذا أخبرتَ صاحبَك بشيء لا يَسْتَيْقِنُهُ، فهو من الإبدال، إنّما هو نَغَمْتُ بالنون. قال الخليل: لغم البعيرُ لُغامَهُ: رَمى به. (لغو) اللام والغين والحرف المعتل
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR501 harf
- اللغوب: التعب والنصب. يقال: أتانا ساغبا لا غبا (انظر: أساس البلاغة (لغب) ؛ والمجمل 3/810)، أي: جائعا تعبا. قال: ﴿وما مسنا من لغوب﴾ [ق/ 38]. وسهم لغب: إذا كان قذذه (القذذ: جمع قذة، وهي ريش السهم. وللسهم ثلاث قذذ، وهي آذانه. اللسان (قذذ) ) ضعيفة، ورجل لغب: ضعيف بين اللغابة. وقال أعرابي: فلان لغوب أحمق، جاءته كتابي فاحتقرها. أي: ضعيف الرأي، فقيل له في ذلك: لم أنثث الكتاب وهو مذكر؟ فقال: أو ليس
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR363 harf
ل غ ب تعب حتى لَغِبَ يلغُبُ‏.‏ ومسّه لغوبٌ‏.‏ وأتانا ساغباً لاغباً‏.‏ وتقول‏:‏ تلعّبت بهم القفار وتلغّبتهم الأسفار‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رياحٌ لواغب كما قيل‏:‏ مرضى‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ بريح الخزامى حرّكتها بسحرة من الليل أنفاس الرياح اللواغب واكفف عنا لغبك أي فاسد كلامك وقبيحه‏.‏ قال الزبرقان‏:‏ ألم أك باذلاً ودّي ونصري وأصرف عنكم ذربي ولغبي من الريش اللّغب‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.553 harf
اللُّغُوبُ: التَّعَبُ والإِعْياءُ. لَغَبَ يَلْغُبُ، بالضم، لُغُوباً ولَغْباً ولَغِبَ، بالكسر، لغة ضعيفة: أَعْيا أَشدَّ الإِعْياءِ. وأَلْغَبْتُه أَنا أَي أَنْصَبْتُه. وفي حديث الأَرْنَب: فسَعَى القومُ فلَغِـبُوا وأَدْركْتُها أَي تَعِـبُوا وأَعْيَوْا. وفي التنزيل العزيز: وما مَسَّنا من لُغُوبٍ. ومنه قيل: فلانٌ ساغِبٌ لاغِبٌ أَي مُعْيٍ. واستعار بعضُ العربِ ذلك للريح، فقال، أَنشده ابن الأَعرابي:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR100 harf
* ل غَ ب * * اللُّغُوبُ * بضمتين التعب والإعياء وبابه دخل و * لَغِبَ * بالكسر * لُغُوباً * لغة ضعيفة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.000 harf
لغب لغبا بفتح فسكون ، ولغوبا كصبور ، ولغوبا بالضم ، هكذا في نسختنا . وأعتمد المصنف على ضبط القلم ، ولو ذكرها بعد أوزان الفعل ، لكانت الإحالة على قواعد الصرف في مصادر الفعل ، ورد كل ضبط إلى ما يقتضيه قياسه كما فعله الجوهري حيث قال : لغب ، يلغب ، بالضم ، لغوبا . ولغب ، بالكسر ، يلغب ، لغوبا ، والذي حققه شيخنا تبعأ لأئمة الصرف أن لغبا يجوز فيه تسكين الغين المعجمة وفتحها . وظاهره أنه يقال بسكونها
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.261 harf
لَغَبَ 1 لَغَبَ ذ , aor. لَغُبَ (S,) and لَغَبَ (K); and لَغِبَ, aor لَغَبَ ; (S, K;) but this latter is of weak authority; (S;) and لَغُبَ, aor. لَغُبَ ; (Lb, K;) inf. n. لَغْبٌ, (K,) which is said to be inf. n. of لَغَبَ, aor. لَغُبَ , (TA,) and لُغُوبٌ, (S, K,) inf. n. of لَغَبَ, aor. لَغُبَ , and of لَغِبَ, (S,) and لَغُوبٌ, (K,) which deviates from constant rule, like وَضُوءٌ and قَبُولٌ,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.057 harf
لَغَبَ لَغَبَ A , U ( n. ac. لَغْب 1 ), a. Was fatigued, exhausted. b. A ( n. ac. لَغْب 1 ), Deceived, misinformed, made false representations to. c. [ 'Ala ], Thwarted, hindered. d. Lapped ( dog ). لَغِبَ لَغِبَ A ( n. ac. لَغَب 4 ) لَغُبَ U ( n. ac. لَغُوْب 26 , لُغُوْب 27 ) a. see I (a) . لَغَّبَ لَغَّبَ II , a. see IV (a) . أَلْغَبَ أَلْغَبَ IV , a. Fatigued, wearied, exhausted;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.743 harf
لغب لَغَبَ - يَلْغُبُ - لًغُوْب لَغَبَ - يَلْغُب + الكائن: يتعب ويجهد ويعيا أشد الإعياء: يشعر بالجهد والمشقة والضعف بعد عمل شاق أو طويل، فلا يقوى على الاستمرار فيه لًغُوب: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " لَغَبَ - يَلْغُبُ ": التعب والإعياء الشديدين واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إنفاذ الإرادة وإنجاز العمل ببذل التعب والمشقة والجهد"،
Maddenin bağlantısı

لغب لَغَبَ - يَلْغُبُ - لًغُوْب لَغَبَ - يَلْغُب + الكائن: يتعب ويجهد ويعيا أشد الإعياء: يشعر بالجهد والمشقة والضعف بعد عمل شاق أو طويل، فلا يقوى على الاستمرار فيه لًغُوب: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " لَغَبَ - يَلْغُبُ ": التعب والإعياء الشديدين واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إنفاذ الإرادة وإنجاز العمل ببذل التعب والمشقة والجهد"، وهي: كَبَدَ - يَكْبِدُ، جَهَدَ - يَجْهَدُ، نَصِبَ - يَنْصَبُ، كَدَحَ - يَكْدَحُ، لَغَبَ - يَلْغُب، مَعِزَ - يَمْعَزُ لغوب ﴿الذي أحلنا دار المقامة من فضله لا يمسنا فيها نصب ولا يمسنا فيها لغوب(35)﴾ فاطر ﴿ولقد خلقنا السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام وما مسنا من لغوب(38)﴾ ق مختار الصحاح ● [لَغَب] لَ غَ ب: اللُّغُوبُ بضمتين التعب والإعياء وبابه دخل و لَغِبَ بالكسر لُغُوباً لغة ضعيفة الراغب لغب - اللغوب: التعب والنصب. يقال: أتانا ساغبا لا غبا (انظر: أساس البلاغة (لغب) ؛ والمجمل 3/810)، أي: جائعا تعبا. قال: }وما مسنا من لغوب{ [ق/ 38]. وسهم لغب: إذا كان قذذه (القذذ: جمع قذة، وهي ريش السهم. وللسهم ثلاث قذذ، وهي آذانه. اللسان (قذذ) ) ضعيفة، ورجل لغب: ضعيف بين اللغابة. وقال أعرابي: فلان لغوب أحمق، جاءته كتابي فاحتقرها. أي: ضعيف الرأي، فقيل له في ذلك: لم أنثث الكتاب وهو مذكر؟ فقال: أو ليس صحيفة (وهذه الرواية حكاها أبو عمرو بن العلاء عن أعرابي من أهل اليمن. انظر: اللسان (لغب) ؛ والمجمل 3/810). ملخص اللسان: 1. اللُّغُوبُ: التَّعَبُ والإِعْياءُ. لَغَبَ يَلْغُبُ، بالضم، لُغُوباً ولَغْباً ولَغِبَ، بالكسر، لغة ضعيفة: أَعْيا أَشدَّ الإِعْياءِ. 2. وأَلْغَبْتُه أَنا أَي أَنْصَبْتُه ،ولَغَّبَ فلانٌ دابَّته إِذا تَحَامَلَ عليه حتى أَعْيَا. وتَلَغَّبَ الدابةَ: وَجَدَها لاغِـباً. وأَلْغَبها إِذا أَتْعَبَها. 3. والتَّلَغُّبُ: طُولُ الطِّرادِ 4. وكلامٌ لَغْبٌ: فاسِدٌ، لا صائِبٌ ولا قاصِدٌ. ويقال: كُفَّ عَنَّا لَغْبَك أَي سَيِّـئَ كلامِك. 5. ورجلٌ لَغْبٌ، بالتسكين، ولَغُوبٌ، ووَغْبٌ: ضعيفٌ أَحمَقُ، بيِّنُ اللَّغَابةِ. 6. سَهْمٌ لَغْبٌ؛ سَهْمٌ لَغْبٌ إِذا لم يَلْتَئِم ريشُه ويَصْطَحِبْ لرداءَته، فإِذا التأَم، فهو لُـؤَام لسان العرب ● - لغب: اللُّغُوبُ: التَّعَبُ والإِعْياءُ. لَغَبَ يَلْغُبُ، بالضم، لُغُوباً ولَغْباً ولَغِبَ، بالكسر، لغة ضعيفة: أَعْيا أَشدَّ الإِعْياءِ. وأَلْغَبْتُه أَنا أَي أَنْصَبْتُه. وفي حديث الأَرْنَب: فسَعَى القومُ فلَغِـبُوا وأَدْركْتُها أَي تَعِـبُوا وأَعْيَوْا. وفي التنزيل العزيز: وما مَسَّنا من لُغُوبٍ. ومنه قيل: فلانٌ ساغِبٌ لاغِبٌ أَي مُعْيٍ. واستعار بعضُ العربِ ذلك للريح، فقال، أَنشده ابن الأَعرابي: وبَلْدَةٍ مَجْهَلٍ تُمْسِـي الرِّياحُ بها * لَواغِـباً، وهي ناءٍ عَرْضُها، خاوِيَهْ وأَلْغَبَه السيرُ، وتَلَغَّبه: فَعَلَ به ذلك وأَتْعَبَه؛ قال كُثَيِّر عَزَّةَ: تَلَغَّبَها دونَ ابنِ لَيْلى، وشَفَّها * سُهادُ السُّرى، والسَّبْسَبُ المتماحِلُ وقال الفرزدق: بل سوف يَكْفِـيكَها بازٍ تَلَغَّبها، * إِذا الْتَقَتْ ، بالسُّعُودِ، الشمسُ والقمرُ أَي يكفيك الـمُسْرفين بازٍ، وهو عُمَرُ بن هُبَيْرة. قال: وتَلَغَّبها، تَولاَّها فقام بها ولم يَعْجِزْ عنها. وتَلَغَّبَ سَيْرَ القومِ: سارَ بهم حتى لَغِـبُوا؛ قال ابن مُقْبل: وحَيٍّ كِرامٍ، قد تَلَغَّبْتُ سَيْرَهم * بمَرْبُوعةٍ شَهْلاءَ، قد جُدِلَتْ جَدْلا والتَّلَغُّبُ: طُولُ الطِّرادِ؛ وقال: تَلَغَّبَني دَهْرِي، فلما غَلَبْتُه * غَزاني بأَولادي، فأَدْرَكَني الدَّهْرُ والـمَلاغِبُ: جمع الـمَلْغَبة، مِن الإِعْياءِ. ولَغَبَ على القوم يَلْغَب، بالفتح فيهما، لَغْباً: أَفْسَدَ عليهم. ولَغَبَ القومَ يَلْغَبُهم لَغْباً: حَدَّثَهم حديثاً خَلْفاً؛ وأَنشد: أَبْذُلُ نُصْحِـي وأَكُفُّ لَغْبي وقال الزِّبْرِقانُ: أَلَمْ أَكُ باذِلاً وُدِّي ونَصْرِي، * وأَصْرِفُ عنكُمُ ذَرَبي ولَغْبي وكلامٌ لَغْبٌ: فاسِدٌ، لا صائِبٌ ولا قاصِدٌ. ويقال: كُفَّ عَنَّا لَغْبَك أَي سَيِّـئَ كلامِك. ورجلٌ لَغْبٌ، بالتسكين، ولَغُوبٌ، ووَغْبٌ: ضعيفٌ أَحمَقُ، بيِّنُ اللَّغَابةِ. حكى أَبو عمرو بنُ العَلاٍءِ عن أَعرابي من أَهل اليمن: فلانٌ لَغُوبٌ، جاءَته كتابي فاحْتَقَرَها؛ قلتُ: أَتقول جاءَته كتابي؟ فقال: أَليس هو الصحيفةَ؟ قلتُ: فما اللَّغُوبُ؟ قال: الأَحْمق. والاسم اللَّغابة واللُّغُوبةُ. واللَّغْبُ: الرِّيش الفاسِدُ مثل البُطْنانِ، منه. <ص:743> وسَهْمٌ لَغْبٌ ولُغابٌ: فاسِدٌ لم يُحْسَنْ عَمَلُه؛ وقيل: هو الذي ريشُه بُطْنانٌ؛ وقيل: إِذا الْتَقَى بُطْنانٌ أَو ظُهْرانٌ، فهو لُغابٌ ولَغْبٌ. وقيل: اللُّغابُ من الريش البَطْنُ، واحدتُه لُغابةٌ، وهو خلافُ اللُّؤَام. وقيل: هو ريشُ السَّهْم إِذا لم يَعْتَدِلْ، فإِذا اعْتَدَلَ فهو لُؤَامٌ؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم: فإِنَّ الوائِليَّ أَصابَ قَلْبي * بسَهْمٍ رِيشَ، لم يُكْسَ اللُّغابا ويروى: لم يكن نِكْساً لُغابَا. فإِما أَن يكون اللُّغابُ من صِفاتِ السَّهم أَي لم يكن فاسداً، وإِما أَن يكون أَراد لم يكن نِكساً ذا ريشٍ لُغابٍ؛ وقال تَـأَبـَّطَ شرّاً: وما وَلَدَتْ أُمِّي من القومِ عاجزاً، * ولا كان رِيشِي من ذُنابى ولا لَغْبِ وكان له أَخٌ يقال له: ريشُ لَغْبٍ، وقد حَرَّكه الكُمَيْتُ في قوله: لا نَقَلٌ ريشُها ولا لَغَبْ مثل نَهْرٍ ونَهَرٍ، لأَجل حرف الـحَلْق. وأَلْغَبَ السَّهْمَ: جَعَلَ ريشَه لُغاباً؛ أَنشد ثعلب: لَيْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَةَ قَلْبه * عَمْرٌو بأَسْهُمِه، التي لم تُلْغَب وريشٌ لَغِـيبٌ؛ قال الراجز في الذئب: أَشْعَرْتُه مُذَلَّقاً مَذْرُوبا، رِيشَ بِرِيشٍ لم يكن لَغِـيبَا قال الأَصمعي: مِن الريش اللُّؤَامُ واللُّغابُ؛ فاللُّـؤَامُ ما كان بَطْنُ القُذَةِ يَلي ظَهْرَ الأُخْرَى، وهو أَجْوَدُ ما يكونُ، فإِذا الْتَقَى بُطْنانٌ أَو ظُهْرانٌ، فهو لُغابٌ ولَغْبٌ. وفي الحديث: أَهْدَى مَكْسُومٌ أَخُو الأَشْرَم إِلى النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سلاحاً فيه سَهْمٌ لَغْبٌ؛ سَهْمٌ لَغْبٌ إِذا لم يَلْتَئِم ريشُه ويَصْطَحِبْ لرداءَته، فإِذا التأَم، فهو لُـؤَام. واللَّغْباءُ: موضع معروف؛ قال عمرو بن أَحمر: حتى إِذا كَرَبَتْ، والليلُ يَطْلُبها، * أَيْدي الرِّكابِ مِن اللَّغْباءِ تَنْحَدِرُ واللَّغْبُ: الرَّدِيءُ من السِّهَام الذي لا يَذْهَبُ بَعيداً. ولَغَّبَ فلانٌ دابَّته إِذا تَحَامَلَ عليه حتى أَعْيَا. وتَلَغَّبَ الدابةَ: وَجَدَها لاغِـباً. وأَلْغَبها إِذا أَتْعَبَها. مقاييس اللغة: (لغب) اللام والغين والباء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على ضعفٍ وتَعَب. تقول: رجلٌ لَغْبٌ بيِّن اللَّغابة واللُّغوبة. وقال الأصمعيّ: قال أبو عمرو: سمِعت أعرابيَّاً([6]) يقول: "فلانٌ لَغوبٌ جاءته كتابي فاحتَقَرها"، فقلت: أتقول جاءته كتابي؟ فقال: أليس صحيفةً. قلت: ما اللَّغُوب؟ قال: الأحمق. وقال: تأبَّطَ شرَّاً في اللَّغب: ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى ولا لَغْبِ([7]) قال أبو بكر([8]): وسهمٌ لَغْب، إذا كان قُذَذُهُ بُطناناً، وهو رديّ. قال شاعرٌ يصف رجلاً طلبَ أمراً فلم يَنَلْه: * فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) * واللُّغوب: التَّعَب والإعياء والمَشَقَّة. وأتى ساغباً لاغباً، أي جائعاً تَعِباً. قال الله تعالى: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [ق 38]. القاموس المحيط: لَغَبَ، لَغِبَ لَغْباً ولَغوباً ولُغوباً، كمَنَعَ وسَمِعَ وكرُمَ، وهذه عنِ اللَّبْليِّ أعْيَا أشَدَّ الإِعْياءِ، وألْغَبَهُ السَّيْرُ، وتَلَغَبَه ولَغَبَه. واللَّغْبُ ما بينَ الثَّنايا منَ اللَّحْمِ، والرِّيشُ الفاسِدُ، كاللَّغِبِ، ككَتِفٍ، والكلامُ الفاسِدُ، والضَّعيفُ الْأَحْمَقُ، كاللَّغوبِ، والسَّهْمُ الفاسِدُ لم يُحْسَنْ بَرْيُهُ، كاللُّغابِ، بالضم. ولَغَبَ عليهِم، كَمَنَعَ أفْسَدَ، والقَوْمَ حَدَّثَهُمْ حَديثاً خَلْفاً، والكَلْبُ ولَغَ. واللُّغَابَةُ واللُّغوبَةُ، بضمِّهِما الحُمْقُ، والضَّعْفُ. وأَلْغَبَ السَّهْمَ جَعْلَ رِيشَهُ لُغَاباً. والرجُلَ أنْصَبَهُ. ورِيشَ بِلَغْبٍ لَقَبٌ، كَتَأَبَّطَ شَرًّا، وحَرَّكَ غَيْنَهُ الكُمَيْتُ، ووهِمَ الجوهريُّ في قوله رِيشُ لَغْبٍ. وأخَذَ بلَغَبِ رَقَبَتِهِ، محرَّكةً أي أدركَهُ. والتَّلَغُّبُ طُولُ الطَّرَدِ. تاج العروس: ل غ ب لَغَبَ لغْباً بفتح فسكون ولَغُوباً كصَبُورٍ ولُغُوباً بالضَّمّ هكذا في نسختنا . وأَعتمد المُصَنِّف على ضَبْط القلم ولو ذَكَرَها بعدَ أَوزَانِ الفِعْل لكانتِ الإِحالَة على قواعِدِ الصّرف في مصادِر الفعل وردّ كُلّ ضَبْطٍ إِلى ما يقتضيه قياسُه كما فعله الجَوْهَرِيُّ حيثُ قالَ : لَغَبَ يَلْغُبُ بالضَّمّ لُغُوباً . ولَغِبَ بالكسر يَلْغَب لُغُوباً والَّذي حقَّقه شيخُنَا تَبَعأً لأئمَّة الصَّرف أَنَّ لَغْباً يجوزُ فيه تسكين الغين الْمُعْجَمَة وفتحُها . وظاهرُه أَنّه يُقَالُ بسكونها خاصَّةً وصرّحوا بأَن اللَّغْبَ بتسكين الغَيْن مصدرُ لَغَبَ كنَصَرَ كالَّلُغُوب بالضَّمّ والفتح والمفتوح مصدرُ لَغِب كفَرِح على القياس واللُّغُوبُ الأَوّلُ بالضمّ على قياس فَعَلَ المفتوح اللاّزم كالجُلُوس والثّاني بالفَتح شاذٌ مُلْحَقٌ بالمصادر الّتي على فَعُول كالوَضُوءِ والقَبُول . وهذا تحقيقٌ حسن . كمنَعَ وسَمِعَ حكاهما الفَيّوميُّ وابْنُ القَطَّاع يُرْوَي لَغُبَ مثل كَرُمَ . وهذِهِ الأَخيرَةُ عَنِ الإِمامِ اللُّغَويّ أَبي جعفرٍ أَحمدَ ابْنِ يُوسُفَ الفِهْرَيّ اللَّبْلِيِّ نسبة إِلى لَبْلَة : قريةٍ من قُرى الأَنْدَلُس وهو أَحَدُ شُيُوخِ ابْن حَيّان . ومن أَشهر مؤلّفاته في اللُّغَة : شرحُ الفصيح ثُمَّ إِنّ لغةَ الكسرِ ضعيفةٌ صرَّحَ به في الصَّحِاح ولم يذكُرْ لغةَ الضَّمّ . فقولُ شيخِنَا : وهذا عجيبُ من المُصنِّف كيف أَغرَبَ بنقله عن اللَّبْلِي وهو في الصِّحِاح وغيرِه ؟ فيهِ نظرٌ : أَعْيا أَشَدَّ الإِعياءِ كذا في المُحْكَم . وفي الصَّحِاح : اللُّغُوبُ : التَّعَبُ والإِعْياءُ ومثلُه في النِّهاية والغَرِيبَيْنِ . قال جماعةٌ : اللُّغُوبُ هو النَّصَبُ أَو الفُتُورُ اللاّحِقُ بسَببه أَو النَّصَبُ جُسْمانِيٌّ واللُّغُوب نَفْسَانِيٌّ . وهي فروقٌ لبعض فُقَهاءِ اللُّغَة . والأَكثرُ على ما ذكره المصنِّفُ والجوْهَرِيُّ وابْنُ الأَثِيرِ والهَرَوِيُّ وغيرُهم . قاله شيخُنَا . وأَلْغَبَه وَتَلَغَّبَهُ مُشَدَّداً : فَعَل به ذلك وأَتْعَبَهُ . قال كُثَيَّرُ عَزَّةَ : تَلَغَّبَها دُونَ ابْنِ لَيْلَى وشَفَّها ... سُهَادُ السُّرَى والسَّبْسَبُ المُتَمَاحِلُ وقال الفَرَزْدقُ : " بَلْ سوْفَ يَكْفِيكَ بازِيٌّ تَلَغَّبَهاإذا الْتَقَتْ بالسعُّوُدِ الشَّمْسُ والقَمَرُ المرادُ بالبازِيّ : هُنَا : عَمْرُو بْنُ هُبَيْرَةَ . وتَغَلَّبَهَا : تَوَلاّهَا فقامَ بها ولمْ يَعْجِزْ عنها . واللَّغْبُ بفتح فسكون : ما بَيْنَ الثَّنايَا من اللَّحْمِ نقله الصّاغانيُّ . اللَّغْبُ : الرِّيُش الفاسِدُ مثلُ البُطْنَانِ منه كاللَّغِبِ ككَتِفٍ لُغةٌ فيه . من المجاز : اللَّغْبُ : الكلامُ الفاسِدُ الّذِي لا صائِبٌ ولا قاصدٌ : ويقال : كُفَّ عنَّا لَغْبَكَ أَي : سَيِّءَ كَلامِك وفاسِدَهُ وقبيحَهُ . اللَّغْب كالوغْب : الضَّعِيفُ الأَحْمَقُ بَيِّنُ اللَّغَابةِ كَاللَّغُوبِ بالفِتْح . وفي الصَّحِاح عن الأَصْمعِيّ عن أَبي عمْرِو بْنِ العلاءِ : قال سَمِعْتُ : أَعْرابِيّاً من أَهلِ اليمنِ . يقول : فُلانٌ لَغُوبٌ جاءَتْهُ كِتابِي فاحْتَقَرهَا فقلتُ : أَتقول : جاءَتْه كِتابي ؟ فقال : أَليسَ بصَحيفة ؟ فقلْتُ : ما اللَّغُوبُ فقال : الأَحمقُ . قلت : وقد سبَقَتِ الإِشارة إِليه في ك ت اللَّغْبُ : السَّهْمُ الفاسِدُ الّذِي لَمْ يُحْسَنْ بَرْيُهُ وعَمَلُه . وقيلَ : هو الَّذِي رِيشُهُ بُطْنانٌ كاللُّغَابِ بالضَّمِّ يقالُ : سَهْمٌ لَغْبٌ ولُغَاب فاسِدٌ لم يُحْسَنْ عَمَلُه . وقيلَ : إِذا الْتَقَى بُطْنَانٌ أَو ظُهْرانٌ فهو لُغَابٌ ولَغْبٌ . وقِيل اللُّغَابُ من الرِّيش : البَطْنُ واحدتُهُ لُغابَةٌ وهو خِلاَفُ اللُّؤَامِ . وقِيل : هو رِيُش السَّهْمِ إِذا لم يَعْتَدِل فإِذا أَعتدلَ فهو لؤُاَمٌ . قال بِشْرُ بْنُ أَبِي خازِمٍ : " فإِنَّ الوَائِليَّ أَصابَ قَوْمِي بِسْمٍ رِيشَ لمْ يُكْسَ اللُّغَابا ويُرْوي : لَمْ يكنْ نِكْساً لُغابَاً . فإِمّا أَن يكونَ اللَّغَابُ من صفاتِ السَّهْم أَي : لم يكن فاسِداً وإِما أَنْ يكونَ أَراد : لم يكن نِكْساً رِيشٍ لُغاب وقال تَأَبَّطَ شَرّاً : وما ولَدتْ أُمِّي منَ القَوْمِ عاجِزاً ... ولا كانَ رِيشي مِنْ ذُننابي ولا لَغْبِ قال الأَصمَعِيُّ : من الرِّيشِ اللُّؤَامُ واللُّغَابُ فاللُّؤَام ما كان بطْنُ القُذَةِ يَلِي ظَهْر الأُخرَى وهو أَجْودُ ما يكون فإِذا الْتَقَى بُطْنَانٌ أَو ظُهْرَانُ هو لُغَابُ ولَغْبٌ . وفي الحديثِ : " أَهدي يَكْسُومُ أَخُو الأَشْرَمِ إِلى النَّبِيّ صلَّى الله عليه وسلَّم سِلاحاً فيه سَهْمٌ لَغْبٌ " وذلك إِذا لم يَلْتَئمِ ريشُهُ ويَصْطَحِبْ لِرَداءَتِهِ فإِذا الْتأَمَ فهو لُؤَام . وقيل : اللَّغْبُ : الرَّدِيءُ من السِّهام الّذي لا يَذْهَبُ بَعِيداً . ولَغَبَ عَلَيْهِم كمَنَعَ يَلْغَبُ لَغْباً : أَفْسَدَ عليهِم نقله الجَوْهَرِيُّ عن الأَموِي . لَغَبَ القَوْمَ يَلْغَبُهُمْ : حَدَّثَهُمْ حَدِيثاً خَلْفاً بفتح فسكون نقله الصَّاغانيّ عن أَبي زيد وأَنشد : " أَبْذُلُ نُصْحِي وأَكُفُّ لَغْبِي وقال الزِّبْرِقانُ : أَلَمْ أَكُ باذِلاً وُدِّي ونَصْري ... وأَصْرِفُ عَنْكُمُ ذَرَبِي ولَغْبِي لَغَبَ الْكَلْبُ في إِناءٍ : وَلَغَ . واللُّغَابَةُ واللُّغُوبَةُ بضنِّهِما : الحُمْقُ والضَّعْفُ . رجُلٌ لَغُوبٌ بَيِّنُ اللَّغَابةِ وقد تقدَّم . وأَلْغَبَ السَّهْمَ : جَعَلَ رِيشَهُ لُغَاباً ؛ أَنْشَدَ ثعلب : لَيْتَ الغُرَابَ رَمَى حَماطَةَ قَلْبِهِ ... عَمْرٌو بأَسْهُمِه الَّتِي لم تُلْغَبِ أَلْغَبَ الرَّجُلَ : أَنْصَبَهُ وأَتْعَبَه . ورِيشَ بِلَغْبٍ : لَقَبٌ كتَأَبَّطَ شَرّاً وهو أَخُوهُ . قد حَرَّكَ غَيْنَهُ الكُمَيْتُ الشّاعرُ في قوله : " لا نَقَلٌ رِيشُها وَلا لَغَبُ مثل : نَهْرٍ ونَهَر لأَجْلِ حَرْفِ الحَلْق كذا في الصَّحِاح . وفي هامشه : بخطِّ الأَزْهَرِيِّ في كتابِه : " لا نَقَلٌ رِيشُها وَلا نَقَبُ ووجدتُ في هامشٍ آخَرَ : " هذا النِّصْفُ الَّذِي عَزاهُ إِلى الكُمَيْت ليس هو في قصيدته الّتي على هذا الوزن أَصلاً وهي قصيدةٌ تٌنِيفُ على مائَةِ بَيْتٍ بلِ الوَزْنُ الوَزْنُ . ووَهِمَ الجَوْهَرِيُّ في قَوْلِه بعدَ أَنْ أَنشدَ قولَ تأَبَّطَ شَرًّا ما نَصُّه : وكان له أَخٌ يقالُ له رِيشُ لَغْبٍ . وقد سَبَقَهُ في هذا الاعتِراضِ على الجَوْهَرِيِّ الإِمامُ الصَّاغانيُّ فقال بعدَ أَن نَقَلَ كَلامَهُ : والصَّوَابُ : رِيشَ بِلَغْبٍ ؛ وقال : البيتُ لم أَجِدْهُ في دِيوانه يعني بيتَ تَأَبَّطَ شَرّاً السّابِقَ وإِنّمَا هو لأَبي الأَسْوِد الدُّؤَلِّي يخاطِبُ الحارِثَ بْنَ خالِدٍ وبعدَهُ قولُهُ : ولا كُنْتُ فَقْعاً نابِتاً بقَرَارَة ... ولكِنَّنِي آوِى إِلى عَطَنٍ رَحْبٍ والقِطعةُ خَمسةُ أَبياتٍ . ويُرْوَى لطَريفِ بْنِ تَمِيمٍ العَنْبَرِيِّ قرأْتُهُ في ديِوَانَيْ شِعْرِهما . قال شيخُنا : هذا كلامُه في العُبَاب ونقلَهُ الشَّيْخُ عليّ المَقْدسِيّ وسلَّمَه . قلتُ : وهو بعينِه كلامُهُ في التَّكْلمة أَيضاً . قال شيخُنا : وفيه نظرٌ فإِنّ البيتَ الَّذِي أَنشده في العُبَاب ظانَّاً أَنَّه الشّاهدُ الَّذِي قصَدَهُ المُصَنِّف ليس هو المراد بل ذاك لِتأَبَّطَ شَرَّاً أَنشده الجَوْهَرِيُّ شاهداً على اللَّغْبِ بالفتح بمعنى الرِّيش الفاسد . ثُمَّ أَورد العبَارةَ بعدَ ذلك . فالمصنِّفُ صَّرح بأَن الغلطَ في تركِ الباءِ في أَول بِلَغْبِ لا في التّحْرِيك ولا في نِسبة الشّاهِد للكُمَيْت وكلامُ الصَّاغانيِّ فيه ما أَورد المصنِّفُ وهو الَّذِي فيه الخِلافٌ . وأَمّا بيتُ تَأَبَّطَ شرّاً فلا دخْلَ له في البحْث كما لا يخْفَى . انتهى . قلتُ : لا خَفاءَ في أَنَّ كلامَ الصَّاغانيّ إِنما هو في قولِ تَأَبَّطَ السّابقِ ذِكْرُهُ وليس فيه ما يدُلُّ على أَنَّه الشاهدُ الَّذِي أَوردَه المصنِّفُ وهو ظاهرٌ فإِنّ قولَ الكُمَيْتِ من بَحْرٍ وقَوْلَ تَأَبَّطَ شَرّاً من بحرٍ آخَرَ . وأَخَذَ بِلَغَبِ رَقَبتِهِ محَرَّكَةً : أَي أَدْرَكَهُ نقله الصَّاغانيّ . والتَّلَغُّبُ : طُولُ الطَّرَدِ مُحَرّكة وفي نُسْخَة : الطِّرَادِ وفي نسخة من الصَّحِاح : بفتح فسكون قال : تَلَغَّبَنِي دَهْرٌ فلمَّا غَلَبْتُه ... غزَاني بأَوْلادي فأَدْرَكَني الدَّهْرُ ومن سَجعات الأَساس : تَلَعَّبَتْ بهم القِفَارُ وتَلَغَّبَتْهُم الأَسْفَارُ . ومما يُستدرَكُ على المؤلِّف : المَلاَغِبُ جمْعُ المَلْغَبَة من الإِعْيَاءِ وفي التَّنْزِيلِ العزيزِ : " وما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ " ومنه قِيل : ساغِبٌ لاغِبٌ أَي : مُعْيٍ . ومن المجازِ : رِياحٌ لَوَاغِبُ وأَنشدَ ابْنُ الأَعْرَابِيّ : وبلْدَةٍ مَجْهَلٍ تُمْسِي الرِّيَاحُ بها ... لواغِباً وهْيَ ناوٍ عرصها خاوِي انتهى وفي الصَّحِاح : ورِيشٌ لَغِيبٌ قالَ الرّاجِزُ في الذِّئْب : أَشْعَرْتُهُ مُذَلَّقاً مَذْرُوباً ... رِيشَ بِرِيشٍ لَمْ يَكُنْ لَغِيبَا واللَّغَابُ : مَوْضِعٌ معروف . وكذلك اللَّغْباءُ قال عَمْرُو بْنُ أَحمَرَ : " حَتَّى إِذا كَرَبَتْ واللَّيْلُ يَطْلُبُهاأَيْدِي الرِّكابِ من اللَّغْبَاءِ تَنْحَدِرُ ولَغَّبَ فُلانٌ دابَّتَهُ تَلْغِيباً : إِذا تحامَلَ عليهِ حتّى أَعْيَا وتَلَغَّبَ الدَّابةَ : وجَدَهَا لاغِباً نقله الصَّاغانيُّ

Sîgalar(2)

Mücavir kökler12 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مسس

    2 ortak ayet · Ona dokundu

  2. سدس

    1 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  3. نصب

    1 ortak ayet · Dikili taş demektir

  4. حلل

    1 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  5. دور

    1 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  6. فضل

    1 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  7. خلق

    1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  8. سمو

    1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  9. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  10. أرض

    1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  11. بين

    1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  12. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

Geçtiği ayetler(2)

  1. الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ

    BitkinlikKi O; lutfuyla bizi kalınacak diyara yerleştirdi. Orada bize ne bir yorgunluk dokunacaktır, ne de bıkkınlık gelecektir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلغب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerتعب, نصب, عيا
Zıt Kökقوة
Çekirdek Özet 1Okun yeleğindeki bozukluktan ötürü yalpalaması ve mecali tükenen bünyenin dermansız kalarak düşmesi
Çekirdek Özet 2Yaratılış düzeninde ve ebedi hayatta ilahi kudrete ve cennet ehline hiçbir tükeniş ve zafiyetin değmemesi
Çekirdek Özet 3Sistemin iş yapabilme potansiyelini entropik bir çöküşe veya güç kaybına uğramadan koruması
Kritik Hata RiskiKavramı sıradan bir yorgunluk sanarak ilahi tenzihteki mutlak tükenmezliği ve cennetteki yıpranmasızlığı sıradanlaştırma riski

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لغDengesizlik, hedefsizlik, kusur, boşluk ve amaçtan sapma taşıyan hareket (karşılaştır: لغو)بİki dudak arasında kapanma ve içe nüfuz etme niteliği taşıyan ses unsuru, bu dengesizliği ve mecal kaybını bedenin veya nesnenin içine yerleştirerek fiziki takatsizliğe ve bitkinliğe dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi sevk eden irade, yönelim ve eforun icrası
غGöz; görme, bilme, kaynak (ikiz harf ع üzerinden buğulanma ve örtünme türetimi)Görüşün bulanıklaşması, gücün örtülmesi ve hedefin zafiyete uğraması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaYaşanan zafiyetin bünyenin ve varlığın içine yerleşmesi, çöküş
لغبYönlendirici gücün ve hedefin bir zafiyet ve bulanıklık örtüsüyle kesintiye uğrayıp bünyenin içine çökerek yalpalaması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamOkun tüylerinin dengesiz ve kusurlu olması sebebiyle hedefine düz gitmeyip yalpalaması; bu fiziksel bozukluktan hareketle takati tükenen insanın veya hayvanın sendelemesi ve aşırı bitkin düşmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Taabbata Şerran bir beytinde kabilesine acziyet isnat etmediğini ve kendisinin de zayıf veya dengesiz tüylerle donatılmış kusurlu bir ok gibi olmadığını şöyle ifade eder: ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً / ولا كان رِيشِي من ذُنابى ولا لَغْبِ
Erken Arapça kullanımSahabenin bir av esnasında tavşanı kovalarken takatten düşmesini anlatan erken dönem rivayetinde kök fiil kalıbında yer almaktadır: فسَعَى القومُ فلَغِـبُوا وأَدْركْتُها

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça لغب kökü, merkezi Sami dilleri dairesinde belirgin biçimde fiziksel tükeniş, güç kaybı ve dengesini yitirme semantik alanında konumlanan özelleşmiş bir yapıya sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan üçlü kök olarak aynı fonetik dizilimle yaygın bir sözlüksel karşılığı bulunmaktan ziyade, iç Arapça gelişimde لغ ikili çekirdeğinin (boşluk, dengesizlik, amaca ulaşamama) bedensel bitkinlik ve alet kusuru ile birleştiği bir leksikalleşme sergiler. Kökün işaret ettiği mefhum, özellikle çöl hayatının zorlu intikallerinde, koşu ve av gibi yüksek efor gerektiren durumlarda canlının mecalinin sıfırlanarak sendelemesini adlandırmada özgün bir yere kavuşmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسهم لغب ifadesindeki kusurlu ve dengesiz tüylü ok algısından türeyişOkun tüyündeki zayıflığın hedeften sapmaya yol açması gibi, bedendeki mecal tükenişinin de yalpalamaya ve çöküşe sebep olmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiلغ çekirdeği üzerinden savrulma ve işlevsizleşme matrisiKuzeybatı Sami dillerindeki boşluk ve yararsızlık kökleriyle kavramsal akrabalık; Arapçada fiziksel tükenişe hasredilmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin dış soydaş tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لغبAnlamlıAşırı bitkinlik, dermansızlık, kusurlu okTakatin tamamen bitmesiyle gelen düşüş ve yalpalamaHedef kök; Kur'an'da geçer
لبغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır
غلبAnlamlıÜstün gelmek, yenmek, baskın çıkmakBir kuvvetin diğer kuvveti alt ederek ona hâkim olmasıKur'an'da geçer; tükenişin zıddı bir kuvvet baskınlığıdır
غبلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır
بلغAnlamlıUlaşmak, erişmek, kemale ermekBir mesafeyi, gayeyi veya olgunluğu tamamlayıp hedefe varmakKur'an'da geçer; mecalin hedefe eriştirmesi yönüdür
بغلAnlamlıKatır; geniş ve yayvan adımlarla yürümekYük taşımada dayanıklılık ve özel adımlama tarzıKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لغبMerkezMecal tükenişi, bitkinlikEforun sonunda enerjinin tamamen tükenmesiyle sendelemeTakatin sıfıra inip bedenin veya sistemin durma eşiğine gelmesi
تعبKomşuYorgunluk, zahmetÇalışma veya hareket esnasında duyulan genel bedensel yorulmaHenüz iç rezervlerin tamamen bitip çöküşün gerçekleşmediği olağan durum
نصبKomşuMeşakkat, bitap düşmeBir iş üzerinde dikilip sürekli çaba göstermekten doğan yıpranmaİşin sürecindeki zahmet ve dikelme baskındır, mecalin tamamen sıfırlanması şart değildir
عياKomşuAcizlik, çaresizlikBir işi yapmaya veya taşımaya gücün ve aklın yetmemesiYalnızca fiziksel yorgunluğu değil, kudret ve basiret yetersizliğini de içerir
قوةZıtGüç, kuvvet, dirençİşi sürdürme, ağırlığı taşıma ve zorluğa karşı koyabilme kudretiVarlıktaki direncin ve takatin tam olması, zaafın bulunmaması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلغبAşırı yorgunluk, bitkinlik, takatten düşmeEnerjinin tükenmesiyle hedeften sapma ve iş göremez hale gelmeKesin
Latincelassitudo, defectio viriumAşırı yorgunluk, güçlerin tükenmesidefectio virium mecalin tamamen kesilip çökmesini karşılarGüçlü
İngilizceutter exhaustion, weariness, languorTam tükenmişlik, aşırı bitkinlikSıradan yorgunluğun ötesinde, iç enerjinin tamamen çekilmesini ifade ederKesin
AlmancaErschöpfung, EntkräftungTükenme, takatsiz kalmaKaynakların bitmesiyle sistemin ya da bedenin iş göremez duruma gelmesiGüçlü
Fransızcaépuisement, lassitude extrêmeAşırı bitkinlik, tükenme haliBütün gücün tüketilip bünyenin dermansız kalmasını tam olarak karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لُغُوبٌYaratma fiilinde hiçbir takatsizlik ve acziyet hissetmemeGöklerin, yerin ve arasındakilerin yaratılışında Allah'a hiçbir yorgunluk ve tükenişin dokunmadığını ilan eden tenzih bağlamı (Kâf 50:38)
لُغُوبٌCennet hayatında bedensel ve ruhsal tükenişin tamamen kalkmasıCennet ehlinin orada kendilerine hiçbir zahmetin ve mecal kaybının değmeyeceğini bildiren ebedi selamet bağlamı (Fâtır 35:35)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzih ve ilahi kudret sıfatıAllah'ın yaratma fiilinde bir sınır, dinlenme ihtiyacı veya yorgunluktan mutlak münezzeh oluşuYaratılışın ardından dinlenme tasavvur eden antromorfik iddiaların reddi
FıkıhMükellefiyet ve ruhsat sınırlarıİbadetlerde aşırı meşakkatin mecal tükenişine varmaması ilkesiAşırı yıpranmanın ibadette ifrata ve terk edişe yol açmasını önleyen ruhsatların temellendirilmesi
TefsirTenzih ve eskatoloji tahliliنصب ile لغب arasındaki ince nüans farkının ortaya konulmasıنصب ibaresinin işin içindeki zahmeti, لغب ibaresinin ise işin sonunda mecalin bitip serilmeyi ifade etmesi
HadisBeden hakkı ve ibadette itidalİnsanın yaratılış kapasitesini tüketip ibadetten bıkacak raddeye gelmesinin nehyedilmesiTakatin son damlasına kadar harcanıp işlevsiz kalınmasının menedilmesi ve itidalin emredilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUlûhiyet ve tenzihMutlak tükenmezlikKudretin sonsuzluğunu ve aşkınlığını korumaİlahi fiillerde yorgunluk tasavvurunu kökten kaldırarak tevhid inancını saflaştırırKesin
İlmiTermodinamik ve biyomekanikEnerji tükenişi ve entropik artışSistemin faydalı iş üretme sınırını göstermeBiyolojik veya mekanik bir yapının iç kaynaklarını tüketerek işlevsiz kalmasını açıklarGüçlü
SiyasiYönetim kapasitesi ve kurumsal yapıKurumsal tükenmişlikKarar alma mekanizmalarının felç olmasını engellemeDevlet mekanizmasının aşırı kriz yüklenmesi sonucu reflekslerini ve mecalini yitirmesini ifade ederMuhtemel
İktisadiÜretim faktörleri ve emekEmek gücünün aşırı yıpranmasıÜretkenliğin sürdürülebilirliğini temin etmeİş gücünün yenilenme payı bırakılmaksızın tüketildiğinde sistemin çökeceğini ve atıl kalacağını gösterirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve termodinamik dengeye düşüşKapalı bir sistemde iş yapabilir enerjinin tükenmesiyle sistemin artık dönüşüm gerçekleştiremeyip atıl kalması haliyle örtüşürKesin
Beşeri bilimlerBireysel ve örgütsel tükenmişlik sendromuSürekli stres ve yük altında kalan birey veya örgütün içsel başa çıkma kaynaklarını tüketerek iş göremez ve yalpalayan bir duruma gelmesidirGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın yalnızca günlük ve geçici bir yorgunluk olarak görülüp تعب kelimesiyle eşanlamlı kabul edilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamTakatin ve iç kaynakların tamamen tükenerek bünyenin dengesini yitirmesi, sendelemesi ve iş göremez hale gelmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKâf 50:38'deki mutlak ilahi tenzihin derinliğinin gözden kaçması ve Fâtır 35:35'te müjdelenen cennet hayatındaki ebedi yıpranmasızlığın sıradan bir istirahat gibi algılanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi yaratmanın hiçbir tükenişe ve enerji kaybına uğramadığını, cennet ehlinin ise ebediyen hiçbir fiziki veya ruhi yıpranmaya maruz kalmayacağını bildiren en keskin tenzih ve esenlik kavramı olduğu için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Göklerin ve yerin kusursuz yaratılışını ve ilahi kudretin sınır tanımazlığını bildiren tevhid ayetlerinde (Kâf suresi) ve ahiret nimetlerinin kesintisizliğini ve meşakkatsizliğini tasvir eden eskatolojik ayetlerde (Fâtır suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratıcının yaratma eylemi sonrasında dinlenmeye ihtiyaç duyduğu yönündeki antropomorfik sapmaları ve cennette zaman geçtikçe bezginlik veya fiziki mecal kaybı yaşanabileceği zannını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBozuk ve dengesiz tüylü okun hedefe varamayıp yalpalaması; bu durumdan hareketle aşırı efor sarf eden canlının mecalinin tükenip sendelemesi ve yere yığılması.
  • Soyut anlamBir sistemin ya da failin harcadığı güç neticesinde iç enerji rezervlerini tamamen tüketerek dengesini, işlevini ve hedefe yönelme kabiliyetini yitirmesi.
  • Sistematik karşılıkYaratılmışlar için kaçınılmaz bir entropik tükeniş ve yıpranma riski iken, ilahi kudret sahasında mutlak surette sıfırlanan ve cennet nizamında tamamen ortadan kaldırılan mecal kaybı.
  • LaTeX modeliL=max⁡(0,W−R)
  • LaTeX açıklamasıModelde L ortaya çıkan tükeniş ve mecal kaybını (لغب), W icra edilen fiil ve harcanan iş yükünü, R ise sistemin iç enerji ve dayanma rezervini temsil eder. İlahi kudrette iç rezerv sınırsız olduğundan (R→∞), icra edilen yaratma faaliyeti ne kadar büyük olursa olsun tükeniş daima mutlak sıfırdır (L=0). Cennet ehli için de ilahi lütuf ile sürekli yenilenme sağlandığından mecal kaybı oluşmaz (L=0). Sonlu ve yaratılmış varlıklarda ise yapılan iş rezervi aştığı anda (W>R) tükeniş (L>0) kaçınılmaz hale gelir ve yalpalama başlar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل