مرج
م - ر - ج
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
مرج Hayvanların otlamak için serbest bırakıldığı yer, meradır. مرجن Mercan demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
مرج Hayvanların otlamak için serbest bırakıldığı yer, meradır. مرجن Mercan demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.137 harfباب الجيم والراء والميم معهما
ج ر م، ج م ر، م ج ر، م ر ج، ر م ج، ر ج م مستعملات
جرم:
أرض جَرمٌ، وأرضٌ صَردٌ دَخيلانِ مُستعملانِ في الحجرِّ والبردِ.
والجِرمُ، ألواح الجَسدِ وجُثمانهُ.
ورجل جَريمٌ وامرأةٌ جَريمةٌ أي ذات جِرمٍ أي جِسمٍ.
وجِرمُ الصَّوتِ: جهارتهُ، تقول: ما عَرفته إلا بِجِرمِ صوته.
وفُلانٌ له جَريمةٌ أي جُرمٌ، وهو مضدر الجارِم الذي يَجرِمُ على نفسه وقومهِ شراً، وهو الجارمُ، قال
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR760 harfالمَرْجُ: الموضع الذي ترعى فيه الدوابّ. ومَرَجْتُ الدابة أمْرُجُها بالضم مَرْجاً، إذا أرسلتها ترعى. وقوله تعالى: "مَرَجَ البَحْرَينِ يَلتَقِيانِ". أي خَلاّهما لا يلتبس أحدهما بالآخر.
قال الأخفش: ويقول قوم: أمْرَج البَحْرين مثل مَرَجَ، فَعَلَ وأفْعَلَ بمعنًى. والمَرَجُ بالتحريك: مصدر قولك مَرِجَ الخاتَمُ في إصبعي بالكسر، أي قَلِقَ، مثل جرِج. ومَرْجَتْ أماناتُ الناس أيضاً: فَسَدَتْ. ومَرِجَ الدين
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR20.398 harfج ر م
جرم ، جمر ، رمج ، رجم ، مرج ، مجر : مستعملة .
جرم : الحرَّاني ، عن ابْنِ السِّكِّيت : الْجَرْمُ : الْقَطْع ، يقال : جَرَمَه يَجْرِمُه جَرْماً إذا قَطَعه . والْجِرْمُ : الْجَسَد ، والجِرْمُ : الصَّوت .
قال : وحَكَى لنا أَبُو عمرو : جِلَّةٌ جَرِيمٌ ، أي عِظَامُ الأجْرام ، يَعْني الأجْسام .
ثعلبُ عن عَمْرو ، عن أَبيه : الْجِرْمُ : البَدَن ، والْجِرْمُ : اللَّون ، والجِرم : الصَّوْت . ويقال :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.602 harf(باب الميم والراء وما يثلثهما)
(مرز) الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه.
(مرس) الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة.
منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ
(باب الميم والراء وما يثلثهما) (مرز) الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه. (مرس) الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة. منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ يَمرَسُ مَرَساً: وقع بين الخُطَّاف والبَكْرة، فأنت تُعالِجُه أن تُخرِجَه. ورجلٌ مَرِسٌ: ذو جَلَد. وفحل مَرَّاسٌ: ذو مِرَاسٍ شَديد. يقال: امتَرَستِ الألسُنُ في الخصومات: أخَذَ بعضها بعضاً. ومنه الامتراس: اللُّزوق بالشَّيءِ وملازمتُه. قال: فنَكِرْنَه فنَفَرن وامتَرَستْ به *** هَوْجاءُ هادِيةٌ وهادٍ جُرْشُعُ([1])ومنه تمرَّسَ فلانٌ بالشَّيء: احتَكَّ به([2]). والمَرْمريس: الدَّاهية. (مرش) الميم والراء والشين. يقولون: المَرْش: خَرْق الجِلد بأطراف الأظافير. والمَرْش أيضاً: الخَدْش الخفيف. والمَرْشُ: الأرض تَسيلُ من أدنَى مطر. (مرص) الميم والراء والصاد. يقولون: المَرْص مثل المَرْش. وتمرَّصَ عن السُّلْتِ قِشرُه: طار. وهذا عندنا كلام. (مرض) الميم* والراء والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على ما يخرج به الإنسان عن حدِّ الصّحَّة في أيِّ شيءٍ كان. منه العِلَّة. مَرِض و… يَمْرَض. وجمع المريضِ مَرْضَى. وأمْرَضَه: أعلَّة. ومرَّضَه: أحسَنَ القيامَ عليه في مرَضِهِ. وشمسٌ مريضة، إذا لم تكن مُشرِقة، ويكون ذلك لهَبْوَةٍ في وجهها. والنِّفاق مرضٌ في قوله تعالى: ﴿في قلُوبِهِمْ مَرَضٌ﴾ [البقرة 10] وقال: ﴿فَيَطْمَعَ الَّذِي في قَلْبِهِ مَرَضٌ﴾ [الأحزاب 32]، قالوا: أراد القهْر. وقد قلنا: المرضُ: كلُّ شيءٍ خرَجَ به الإنسان عن حدِّ الصحَّة. وقياسُه مطَّرد. وقالوا: مَرَّضَ في الحاجة: قَصَّرَ ولم يصِحَّ عزْمُه فيها. وقد شذَّتْ عن هذا القياسِ كلمةٌ، وهي من المشكل عندنا، يقولون: أمرضَ إذا قارَبَ إصابةَ حاجَتِه. قال: ولكنْ تحت ذاكَ الشَّيبِ حزمٌ *** إذا ما ظَنَّ أمْرَضَ أو أصابا([3])(مرط) الميم والراء والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تحاتِّ الشيءِ أو حَتِّه. وتمرَّط الشَّعر: تحاتَّ، ومَرَطتُهُ. والأمرط من السِّهام: الساقط قُذَذُه. والأمْرَط: الفرس لا شَعرَ على أشاعِرِه. والمُرَيْطاء: ما بين الصَّدر إلى العانة من البَطْن، وهي أقَلُّ من ذلك شَعراً. والمَرَطَى: سُرعة العَدْو، كأنَّه من سُرعتِه يتمرَّط عنه شَعرُه. وناقة مِمْرَطةٌ([4]): سريعة. (مرع) الميم والراء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على خِصْب وخَير. ومرَعَ المكانُ. وأمْرَعَ القومُ: أصابوهُ مَرِيعاً. وأمْرَعَ الوادِي: أكلأَ. (مرغ) الميم والراء والغين أصلٌ صحيح يدلُّ على سَيَلانِ شيءٍ أو إسالة شيء. والمَرْغ: اللُّعاب. وأمْرَغ الإنسانُ: سال لعابُه. ومَرَّغتُ الشَّيءَ: أشبعتُه دُهْناً. والإمراغ في العَجين: أن يكثَّرَ ماؤُه. ويقولون: أمرَغَ: أكثَرَ الكلامَ في غيرِ صواب، كأنَّه يُسِيلهُ إسالة. ويقال أمْرَغَ عِرْضَه ومَرَّغه، كأنه لَطَخه وأسال عليه قيحاً. وقريبٌ من هذا القياس مرَّغتُه في التُّراب فتمرّغ، أي قلَّبته فتقلَّبَ. (مرق) الميم والراء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خروجِ شيءٍ من شيء. منه المَرَق لأنَّه شيءٌ يَمرُق من اللَّحم. وأمْرَقْتُ القِدرَ ومَرَقْتُها([5]). والمُروق: الخروج من الشيء. ومرق السهمُ من الرَّمِيَّة: نفذ. ومرقت الإهابَ، إذا حلقْتَ عنه صُوفَه، وهو قياسٌ صحيح لأنَّك كأنَّك أبرزتَ الجلدَ عن شعره([6]). وإذا عُطِنَ الإهابُ حَتَّى يُنتِنَ فهو مَرْقٌ. ويقال إن المُرَاقَةَ: الكَلأُ اليسير، ومعناه أنَّ الأرضَ كأنَّها تجرَّدت ومَرِقَت. (مرن) الميم والراء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينِ شيءٍ وسُهولة. ومَرَنَ الشيء يَمْرُنُ مُرُوناً: لانَ. والمارنُ: ما لانَ من الأنفِ وفَضَل عن القَصَبة. وأمْرَانُ الذراع: عَصَبٌ تكون فيها، سُمِّيَت لمُرُونها، أي لينِها. والمَرِن([7]): الحال والعادة. يقال: ما زال ذاك مَرِنَه، أي حالَه. وهو في شعر الكميت، وهو الأمرُ يَمرُنُ عليه الإنسان، إذا اعتاده. والمَرْن. فيما يقال: الفِراء؛ إن([8]) كان صحيحاً، وهي([9]) ليِّنة. قال النَّمر: * كأنَّ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ مَرْنِ([10]) * ومما شذَّ عن هذا الأصل مارَنَت النّاقةُ: انقطَعَ لبنُها. والمرَانَةُ: ناقةُ ابنِ مُقْبِل. قال: يا دارَ سلمَى خلاءً لا أُكَلِّفُها *** إلاَّ المَرَانَةَ حتى تعرِفَ الدِّينا([11])(مره) الميم والراء والهاء كلمةٌ تدلُّ على بياضٍ في شيء. سَرَابٌ أو شَرَابٌ([12]) أمْرَه، أي أبيض. والمرأة لا تتعهَّد الكُحلَ مَرْهاء. (مري) الميم والراء والحرف المعتل أصلانِ صحيحان يدلُّ [أحدُهما] على مسحِ شيءٍ واستِدرار، والآخر على صلابةٍ في شيء. فالأوَّل المَرْيُ: مَرْيُ الناقة، وذلك إذا مُسِحَتْ للحَلْب، يقال مَرَيْتُها أمْرِيها مَرْياً. ومما يشبَّه بهذا: مَرَى الفرسُ بيدِهِ، إذا حرَّكها على الأرض كالعابث، وكأنَّه يشبَّه بمنْ يَمرِي الضَّرْعَ بيدِه. والمَرَايا: العُروق التي تمتلئ وتَدِرُّ باللبن. قال ابن دريد([13]): مُرْيَةُ النّاقة: أن تُستدرَّ بالمَرْيِ، بضمّ الميم هي الفصيحة، وقد يقال بالكسر([14]). والأصل الآخر* المَرْو: جمع مَرْوَة، وهي حجارةٌ تبرُق. قال: حتَّى كأنِّي للحوادِثِ مَروةٌ *** بصَفَا المشَرَّقِ كلَّ حينٍ تقرَعُ([15])وعندنا أنَّ المِراءَ ممّا يتمارَى فيه الرّجُلانِ من هذا، لأنَّه كلامٌ فيه بعضُ الشدّة. ويقال: مارَاهُ مِراءً ومُماراةً. ومما شذَّ منهما المِرْية: الشَّكّ. (مرأ) الميم والراء والهمزة. وإذا هُمِز خرَج عن القياس وصارت فيه كلماتٌ لا تنقاس. يقال امْرُؤٌ وامرآنِ، وقوم امرئٍ. وامرأةٌ تأنيث امرئٍ. والمُرُوَّة: كمال الرُّجُوليّة، وهي مهموزة مشدَّدة، ولا يُبنَى منه فِعل. والمَرَاءة: مصدرُ الشيء المَريء الذي يُستَمرَأ، ويقال مَرَأني الطَّعامُ وامرأني. والمَرِيء: رأس المَعِدة والكَرِش اللازقُ بالحُلْقوم. (مرت) الميم والراء والتاء كلمةٌ واحدة، هي المَرْتُ: الفلاةُ القَفْر. ومكانٌ مَرْتٌ: بيِّنُ المُروتةِ، إذا لم يكن فيه خَير. وجَمعُ مَرتٍ أمراتٌ ومُرُوت. وبلَغَنا أنَّ اشتِقاق مَارُوتَ منه. ويقال المَرْت: أرضٌ لا يجفُّ ثَرَاها ولا ينبتُ مَرعاها. (مرث) الميم والراء والثاء كلمةٌ ليست بأصل، بل هي من الإبدال. ومَرَثَ الدواءَ يَمْرُِثه مثل مَرَسه يَمرُسُه. ومنه رجل مِمْرَث: صبورٌ على الخُصومات؛ والجمع مَمَارِث، والأصل السين وقد ذُكِرَتَا. (مرج) الميم والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على مجيءٍ وذَهابٍ واضطراب. ومَرِج الخاتَم في الإصبع: قَلِقَ. وقياس البابِ كلِّه منه. ومَرِجَت أماناتُ القوم وعُهودُهم: اضطربت واختلطت. والمَرْج: أصلُه([16]) أرضٌ ذاتُ نباتٍ تَمْرُجُ فيها الدّوابُّ. [و] قولُه تعالى: ﴿مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ﴾ [الرحمن 19]، كأنَّه جلّ ثناؤه أرسَلَهما فَمرِجا. وقال: ﴿هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ﴾ [الفرقان 53]. (مرح) الميم والراء والحاء أصلٌ يدلُّ على مَسَرَّةٍ لا يكاد يستقرُّ معها طرباً. ومَرِحَ يَمْرَحُ. وفرسٌ مِمْرَاحٌ ومَرُوح. قال الله تعالى: ﴿وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾ [غافر 75]، ومنه المِراح، وقد ذكرناه. قال: يقولُ العاذِلاتُ علاكَ شيبٌ *** أهذا الشَّيب يمنعني مِرَاحِي وقوسٌ مَرُوحٌ: يمرَح مَن رآها عجباً بها، ويقال بل التي كأنَّ بها مَرَحاً من حسن إرسالها السَّهم. ويقولون: عينٌ مِمْرَاحٌ: غزيرةُ الدَّمع. وهذا بعضُ قياس الباب، لأنَّهم ذهبوا فيه إلى ما قلناه من قِلّةِ الاستقرار. وكذلك مرَّحْتُ المَزَادةَ: ملأتُها لتتسرَّبَ وتسيل. ومَرِحَت العَينُ مَرَحاناً([17]). قال: كأنَّ قَذَىً في العَين قد مَرِحَتْ بهِ *** وما حاجةُ الأُخرى إلى المَرَحَانِ([18])ومَرْحَى: كلمةُ تعجُّبٍ وإعجاب. يقال للرَّامي إذا أصابَ: مَرْحَى له. وقال ابنُ دريد([19]): وإذا أخطأ قالوا بَرْحَى. قال: * مَرْحَى وأَيْحَى إذا ما يُوالِي([20]) * (مرخ) الميم والراء والخاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تليينٍ في شيء.([21]) ومَرَخْتُ الجِلْدَ بالدُّهْن وأمرَخْتُه. وأمْرَخْتُ العجينَ: أكثرتُ ماءَه حتى يسترخيَ. والمَرْخ: شجرٌ سريع الوَري. قال: أمَرْخٌ خيامُهُمْ أم عُشَرْ *** أم القلبُ في إثرهم مُنْحدِرْ([22])ومما شذَّ عن هذا الباب المِرِّيخ: سهمٌ طويل يُقتَدَرُ به الغِلاء([23])، له أربع قُذَذ؛ وهو نجمٌ أيضاً. (مرد) الميم والراء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على تَجريدِ الشَّيء من قِشْرِه أو ما يعلوه من شَعَرِه. والأمرد: الشّابُّ لم تَبدُ لِحيتُه. ومَرِدَ يَمْرَدُ. ومرَّدَ الغُصن تمريداً: ألقى عنه لِحاءه فتركّهُ أمْرَد، ومنه شجرةٌ مَرْداء. والمَرْداء: رملةٌ منبطِحةٌ لا نَبْتَ فيها، والجمع مَرادَى([24]). والمارد: العاتي، وكذا المَرِيد، كأنَّه تجرّد من الخير. والأمْرد من الخيل: الذي لا شَعر على ثُنَّتِه. والمُمَرَّد: البناء الطَّويل، وهو قياسُ الباب، لأنَّه كأنَّه مجرّد يشبه الشَّجرةَ المَرداء. ويقولون: المَرَاد: العُنق، وهو القياس إن صحّ. وتمرّد فلانٌ زماناً: بقي أمرد. وقولهم: مَرَدَ الطَّعامَ يَمرُدُه مرداً: ماثَهُ حتَّى يَلِين، هو من الإبدال، والأصل مَرَسَ؛ فأقِيمت الدال مقامَ السِّين. وكذا* مَرَدَ الصَّبِيُّ ثديَ أمِّه يَمْرُدُهُ. وكذا المَرِيد: التَّمر يُنقَع في اللَّبَن، كلّ ذلك معناه واحدٌ، والأصل السين. --------------ـــ ([1]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوان الهذليين (1: 8)، واللسان (مرس، جرشع). ([2]) في الأصل: "اختل به"، صوابه في اللسان. ([3]) البيت لكثير عزة، كما في البيان (4: 67)، وهو في اللسان (مرض) بدون نسبة. ([4]) في الأصل: "مرطة"، صوابه في المجمل واللسان. وما أثبت هو ضبط اللسان، وضبط في المجمل بضم أوله وفتح ثانيه وتشديد ثالثه مع الفتح. والذي في القاموس: "وهي ممرط وممراط" الأولى كمحسن، والثانية كمهذار. ([5]) أي أكثرت مرقها، وهذا من باب نصر، وضرب. ([6]) بعده في الأصل: "قال: كأن جلودهن ثياب مرن"، وإنما هذا الاستشهاد من شواهد المادة التالية، وسيأتي في موضعه. ([7]) ضبط في الأصل بفتح الراء، والصواب كسرها، كما في المجمل والقاموس. ([8]) في الأصل: "فإن". ([9]) في الأصل: "أي". ([10]) صدره في اللسان (مرن): * خفيفات الشخوص وهن خوص * ([11]) لابن مقبل، كما سبق تخريجه في (دين) وانظر تعليق الجرجاني على هذا البيت في الوساطة 311. ([12]) في الأصل: "سراب أو سراب". ([13]) الجمهرة (2: 419-420). ([14]) في المجمل: "هذا قول ابن دريد. فأما أهل العلم باللغة بعد فإنهم يقولون: مرية"، أي بالكسر. ([15]) لأبي ذؤيب الهذلي، في ديوان الهذليين (1: 3) والمفضليات (2: 222). وهذه الرواية تطابق ما فيهما. والمشرق: مسجد الخفيف بمنى. وروي: "المشقر"، وهو جبل لهذيل. كما في معجم البلدان عند إنشاده. ([16]) في الأصل: "أصل". ([17]) بعده في المجمل: "إذا نظرت من وراء اليد إلى الشيء". وفي اللسان: "إذا اشتد سيلانها". ([18]) أنشده في اللسان (مرح) منسوباً إلى النابغة الجعدي، وفي أساس البلاغة (مرح) إلى كثير عزة، وقال: "وكان أعور". ([19]) الجمهرة (2: 145). ([20]) لأمية بن أبي عائد الهذلي في ديوان الهذليين (2: 186) واللسان (مرح). وهو بتمامه: يصيب الفريص وصدقاً يقو *** ل مرحى وأيحى إذا ما يوالي ([21])يقال بتخفيف الراء وتشديدها. ([22]) لامرئ القيس في ديوانه 6. ([23]) الغلاء: المغالاة بالسهم ليعرف كم مدى ذهابه. وفي الأصل: "الفلاء"، تحريف. ([24]) كذا ضبطت في المجمل، وهو نحو عذراء وعذارى، وفي اللسان "مراد".
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR482 harf- أصل المرج: الخلط، والمرج الاختلاط، يقال: مرج أمرهم (انظر: الأفعال 4/159؛ واللسان (مرج) ) : اختلط، ومرج الخاتم في أصبعي، فهو مارج، ويقال: أمر مريج. أي: مختلط، ومنه غصن مريج: مختلط، قال تعالى: ﴿فهم في أمر مريج﴾ [ق/5] والمرجان: صغار اللؤلؤ. قال: ﴿كأنهن الياقوت والمرجان﴾ [الرحمن/58] وقوله: ﴿مرج البحرين﴾ [الرحمن/19] من قولهم: مرج. ويقال للأرض التي يكثر فيها النبات فتمرح فيه الدواب: مرج، وقوله: {من
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR591 harfم ر ج
أمرج الدوابّ ومرجها: أرسلها في المرج والمروج.
ومرج السلطان الناس.
ورجل مارج: مرسل غير ممنوع.
ولا يزال فلان يمرج علينا مروجاً: يأتينا مفاجئاً.
ومرج الخاتم في الإصبع: قلق.
ومن المجاز: مرج الله البحرين.
ومرج فلان لسانه في أعراض الناس وأمرجه وفلان سراج مرّاج: كذاب.
ومرجت عهودهم.
وقد مرج أمرهم مرجاً ومروجاً وأمر مارج ومريج.
وفي الحديث: " كيف أنتم إذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.124 harfالمَرْجُ: الفضاء، وقيل: المَرْجُ أَرضٌ ذاتُ كَلإٍ تَرْعَى فيها الدوابُّ؛ وفي التهذيب: أَرضٌ واسعةٌ فيها نبت كثير تَمْرُجُ فيها الدوابُّ، والجمع مُروجٌ؛ قال الشاعر:
رَعَى بها مَرْجَ رَبيعٍ مَمْرَجا
وفي الصحاح: المَرْجُ الموضع الذي تَرعى فيه الدوابُّ. ومَرَجَ الدابَّةَ يَمْرُجُها إِذا أَرسلَها تَرعى في المرج. وأَمْرَجَها: تركها تذهب حيث شاءت، وقال القتيبي: مرج دابته خَلاَّها، وأَمْرَجَها: رَعاها.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR380 harf* م ر ج * * المَرْجُ * مرعى الدواب و * مَرَجَ * الدابة أرسلها ترعى وبابه نصر وقوله تعالى ﴿مرَجَ البحرين﴾ أي خَلاّهما لا يلتبس أحدهما بالآخر و * مَرِجَ * الأمر والدِّين اختلط وبابه طرِب ومنه الهرج والمرج وتسكين * المَرْجِ * للازدواج وأمر * مَريجٌ * أي مُختلط و * أمْرَجَت * الناقة ألقت ولدها بعد ما يصير غِرسا ودما و * مارِجٌ * من نار لا دخان لها و * المَرْجَانُ * صغار اللُّؤلُؤ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.742 harfالمرج : الفضاء، وأرض ذات كلإ ترعى فيها الدواب. وفي التهذيب: أرض واسعة فيها نبت كثير تمرج فيها الدواب. وفي الصحاح: الموضع الذي ترعى فيه الدواب . وفي المصباح: المرج: أرض ذات نبات ومرعى، والجمع مروج. قال الشاعر:
رعى بها مرج ربيع ممرجا
المرج: مصدر مرج الدابة يمرجها، وهو إرسالها للرعي في المرج. وأمرجها: تركها تذهب حيث شاءت. وقال القتيبي: مرج دابته: خلاها، وأمرجها: رعاها من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.652 harfمَرَجَ
1 مَرَجَ ذ , aor. مَرُجَ , inf. n. مَرْجٌ, He (a beast of carriage) fed in a pasture. (Msb.) ― -b2- مَرَجَ, (aor. مَرُجَ , S,) inf. n. مَرْجٌ, He sent a beast of carriage to pasture: (S, K:) or left it [app. to pasture wheresoever it would]: (Kt:) he pastured it; (TA;) and so ↓ أَمْرَجَ: (Kt, K:) or the latter signifies he left it to go wheresoever it would [app. to pasture]. (TA.) -A2-
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR927 harfمَرجَ
مَرجَ U ( n. ac. مَرْج 1 ),
a. Turned out to pasture; pastured.
b. [ acc. & Bi ], Mixed, mingled with.
c. Allowed to mix, mingle.
d. Marred, spoilt.
e. Pressed ( limb ).
مَرِجَ
مَرِجَ A ( n. ac. مَرَج 4 ),
a. Was in confusion; was vitiated &c.
b. Was loose ( ring ).
مَاْرَجَ
مَاْرَجَ III ,
a. Mixed.
أَمْرَجَ
أَمْرَجَ IV ,
a. see I (a) , ( c ).
c. Violated ( compact ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.554 harfمرج
مَرَجَ - يَمْرُجُ - مَرِيْج - مَارِج - مَرْجَان - المرجان
مَرَج - يَمْرُجُ + كائن + شيئين: يخلطهما خلطاً خفيفاً بحيث يبقى كل واحد منهما متميزاً منفصلاً عن الآخر
مَريْج: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة صفة مشبة من " مَرَجَ - يَمْرُجُ ": الذي يخلط الأشياء أو الأمور ببعضها فلا تتبين بتميز وتفصيل: وهو كذلك بمعنى مفعول: المختلط ببعضه
مَارِج:
Mücavir kökler20 mücavir (29 toplam)
- ياقوت
1 ortak ayet · Yakut
- بحر
2 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- ملح
1 ortak ayet · Tuzlu
- أجج
1 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
- برزخ
1 ortak ayet · Ayırıcı engel
- فرت
1 ortak ayet · Fırat Çoşkulu akan nehre fırat, durgun akan suya nil denir
- لؤلؤ
1 ortak ayet · İnci
- حجر
1 ortak ayet · Taş demektir
- لقي
1 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- خرج
1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- نور
1 ortak ayet · Ateş demektir
- جنن
1 ortak ayet · Bahçe demektir
Geçtiği ayetler(6)
وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَحِجْرًا مَحْجُورًا
KarıştıVe O’dur; iki denizi salıp katan. Şu tatlı ve susuzluğu giderici, bu ise tuzlu ve acıdır. İkisinin arasına bir engel ve aşılamayan bir sınır koymuştur.
مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ
Karıştıİki denizi birbirine kavuşmak üzere salıvermiştir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مرج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلط, سرح, سيب |
| Zıt Kök | ضبط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi serbest bırakmak, salıvermek; sınırların gevşeyerek dalgalanması, çalkalanması ve birbirine geçişmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İki zıt veya farklı yapının aralarındaki doğal engel korunarak serbestçe akıtılması ve temassız ayrışma yerine denge içinde bir arada salınması |
| Çekirdek Özet 3 | Serbest bırakılmış unsurların kendi dinamikleriyle hareket ederken kaos ile nizam arasında hassas bir sınırda tutulması ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca «karışıp yok olma» veya «bozulma» olarak daraltıp, Kur'an'daki sınırları korunan serbest salınım ve dinamik temas boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مر | Bir şeyin geçip gitmesi, akması, ötelenmesi veya sürtünerek hareket etmesi; nitekim مرر akıp geçmeyi, مرح sevinçten taşkınca salınmayı, مرد kabuğundan sıyrılıp serbestçe başkaldırmayı, مرض tabiilikten sapıp çözülmeyi ifade eder | ج | Harekete açıklık, geniş bir alana yayılma, dalgalanma ve serbestçe akarak çalkantılı temas kurma boyutu eklenmiş; geçiş hareketi sınırları belirsiz bir salınışa dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Süreklilik arz eden akışkanlığı, dalgalı hareketi ve sınır tanımayan yayılmayı kurar |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Belirli bir yöne doğru öncülük eden, bağımsız ve baskın hareket potansiyelini simgeler |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Dinamik yürüyüşü, bir yerden bir yere geçişi ve mesafe kat eden salınımı ifade eder |
| مرج | suyun ve canlının sınır tanımadan serbestçe akması ve yayılması | Akışkan bir kütlenin veya varlığın hiçbir dış baskı olmaksızın kendi tabii kulvarında serbest bırakılarak dalgalanması ve diğer varlıklarla temas halinde akması hareketini tasvir eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hayvanların bağsız ve çobansız olarak geniş bir otlağa serbestçe salınması; yüzüğün parmakta bol gelip gevşeyerek oynaması ve sallanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi recez şairi el-Accāc, hayvanların bahar otlağında serbestçe otlamasını رعى بها مَرجَ ربيعٍ مُمرَجا mısraıyla tasvir ederek kökün serbest bırakma ve yayılma manasını kaydetmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde kök, akışkanlık, serbest hareket etme, sınırların gevşemesi ve dalgalanma semantik matrisi üzerinden takip edilir. İbranicede m-r-g kökü doğrudan yaygın bir fiil kökü olarak öne çıkmasa da biçimsel ve semantik akrabalıklar gevşeme, sürtünme ve çalkalanma ekseninde مر ikili tabanıyla bağlantılıdır. Süryanicede mrg / margā biçimi çayırlık, sulak ve serbest otlak alanı anlamını korumakta olup Arapçadaki مرج kelimesinin çayır ve otlak manasıyla doğrudan morfo-semantik bir denklik arz eder. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel izi, sınırlayıcı bir kural olmaksızın kendi halinde akmaya veya yayılmaya bırakılan unsurların meydana getirdiği dinamik düzensizlik ve bu düzensizlik içindeki tabii hareketliliktir. Arapçada bu kök hem fiziksel olarak suların ve hayvanların serbest bırakılmasını hem de ahlaki veya zihni düzlemde işlerin, ahitlerin çalkantıya uğrayıp birbirine girmesini ifade edecek biçimde zenginleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مر ikili kökünden türeyen yayılma ve gevşeme | Yüzüğün parmakta gevşeyip oynamasından hayvanın meraya salınmasına, oradan suların birbiriyle temas ederek akmasına uzanan birincil semantik çekirdek | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice margā (otlak, çayır) ve kökteş salınım formları | Sulak, yeşil ve hayvanların engelsizce yayıldığı otlak alanı manasının ortak Sami mirasıyla uyuşumu | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği kanıtlanmış bir veri tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Payne Smith, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مرج | Anlamlı | Serbest bırakmak, salmak, dalgalanmak | Suların salınması, hayvanların otlağa bırakılması, işlerin çalkalanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مجر | Anlamlı | Çokluk, kalabalık, ordunun büyüklüğü | Askerin veya koyun sürüsünün çokluktan ötürü çalkalanıp yayılması | Kardeş kök; Kur'an'da geçmez |
| رمج | Anlamlı | Karalamak, yazıyı bozmak | Yazılmış satırları bozup birbirine karıştırmak | Kardeş kök; Kur'an'da geçmez |
| رجم | Anlamlı | Taşlamak, dışlamak, zan ile konuşmak | Bir varlığı taşla veya sözle hedef alıp kovmak | Ters ses düzeni; Kur'an'da geçer |
| جمر | Anlamlı | Toplamak, bir araya getirmek, kor | Ateş koru; dağınık unsurları bir araya getirip sıkılaştırmak | Anlamca zıt yönelim; Kur'an'da geçmez |
| جرم | Anlamlı | Kesmek, koparmak, suç işlemek | Meyveyi ağacından kesmek; haddi aşarak suç işlemek | Kardeş kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مرج | Merkez | Salıverme ve temas halinde dalgalanma | İki unsurun serbestçe akıp sınır boyunda birbirine dokunması fakat öz yapısını yitirmemesi | Geniş alanda bağsız hareket ve dalgalı temas |
| خلط | Komşu | Maddi veya manevi unsurları birbiri içine sokma | Parçaların birbiriyle ayrışmayacak ölçüde iç içe geçmesi; مرج kökünde ise serbest akış ve temas esastır | Bütüncül kaynaşma ve özgünlüğün perdelenmesi |
| سرح | Komşu | Hayvanı veya nesneyi sabahleyin salmak | Bir şeyi belirli bir amaçla ve geri dönmek üzere genişliğe bırakmak; مرج kökündeki dalgalı temas ve çalkantı سرح kökünde bulunmaz | Kontrollü ve dönemsel serbest bırakış |
| سيب | Komşu | Bir nesneyi kendi haline terk etmek | Bağı tamamen kopararak başıboş bırakmak; مرج kökünde başıboşluktan ziyade akışkan bir dinamizm ve ilahi sınır bulunur | Mutlak terk ediş ve sahipsizlik |
| ضبط | Zıt | Sıkıca tutmak, sınırlandırmak, hapsetmek | Unsurun hiçbir biçimde serbest hareket etmesine, salınmasına veya taşmasına izin vermemek | Mutlak kontrol, katı sınır ve hareketsizlik |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مرج | Serbest akıtmak, salmak, dalgalanmak | İki varlığın engelsizce akıp sınırda temas etmesi ve düzenli bir salınım göstermesi | Kesin |
| Latince | diffundere, fluctuare | Yaymak, akıtmak, dalgalanmak | Akışkan kütlelerin yayılmasını ve dalgalı hareketini karşılar; aradaki fıtri berzahı dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to let loose, to mingle dynamically, to fluctuate | Serbest bırakmak, dalgalı biçimde temas ettirmek | Serbest salınım ve hareket halindeki teması verir; Kur'an'daki ontolojik sınır nüansı tam karşılanmaz | Güçlü |
| Almanca | freilassen, wogen, ineinanderfließen | Salıvermek, dalgalanmak, birbiriyle akmak | Akışkan yüzeylerin serbest salınımını ifade eder; ayrışmayı koruyan berzah boyutu eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | laisser couler, ondoyer, fluctuer | Akmaya bırakmak, dalgalanmak | Suların serbest akışını ve dalgalanmayı karşılar; çalkantılı zihni durumu kısmen ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَرَجَ | İki su kütlesini serbestçe birbirine akıtmak | Tatlı ve tuzlu su kütlelerinin aralarındaki ilahi engele rağmen serbestçe yan yana akması bağlamı (Furkān 25:53, Rahmān 55:19) |
| مَارِجٍ | Dumansız, saf ve dalgalanan yalın ateş alevi | Cinin yaratılış maddesi olan, sınırları dalgalı ve hareketli saf alev bağlamı (Rahmān 55:15) |
| مَرِيجٍ | Çalkantılı, tutarsız, şüphe ve tezatta bocalayan zihni durum | Hakikati yalanlayan inkarcıların zihni karmaşası ve istikrarsız fikri hali bağlamı (Kāf 50:5) |
| وَالْمَرْجَانُ | Denizden çıkarılan parlak, değerli süs maddesi (küçük inci veya kırmızı mercan) | İki denizin serbest akışı ve dengesinden ortaya çıkan ilahi lütuf bağlamı (Rahmān 55:22, 55:58) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cinin ontolojik yapısı ve insanın zihni durumu | Cinlerin مَارِجٍ nitelikli ateşten yaratılmasının mahiyeti ve inkarcı aklın مَرِيجٍ haldeki ontolojik tutarsızlığı | Maddi yoğunluğu olmayan dalgalı enerji formu ve hakikatten kopmuş zihni istikrarsızlık |
| Fıkıh | Hayvanların meraya salınması ve deniz mahsullerinin zekatı | Merada serbest otlayan hayvanların (sāime) statüsü ve denizden çıkarılan mercanın vergilendirilmesi | Mülkiyet sınırlarının gevşediği açık otlak alanı ve deniz içi doğal zenginlikler |
| Tefsir | İki denizin birbirine salınması ve berzah | Tatlı ve tuzlu suların birbirine karışmadan akmasının fiziki ve mecazi boyutları | Karışmayı engelleyen ilahi kanun (berzah) ile serbest akışın dengesi |
| Hadis | Ahir zaman fitneleri ve ahitlerin bozulması | Ahitlerin ve emanetlerin çalkalanması, insanların dinlerinde istikrarı yitirmesi | Güven ve sadakat bağlarının çözülüp ahlaki nizamın dalgalanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtri düzen ve ilahi kudret | Sınırlı serbestiyet | Farklı varlık tabakalarının kendi sınırlarını aşmadan bir arada var olmasını sağlama | Yaratılıştaki zıt kutupların birbirini yok etmeden ilahi yasa ile dengede tutulması | Kesin |
| İlmi | Oşinografi ve termodinamik | Akışkanlar mekaniği ve sınır tabakası | İki farklı yoğunluktaki kütlenin birbirine nüfuz etmeksizin temas halinde akması | Farklı tuzluluk ve yoğunluktaki suların arayüzey gerilimi ile dengelenmesi | Kesin |
| Siyasi | Hukuk ve toplumsal özgürlük | Denetimli serbestlik ve çoğulculuk | Farklı toplumsal grupların hak ihlali yapmaksızın bir arada hareket edebilmesi | Baskıcı tektipleştirme yerine meşru sınırlar içinde hürriyetlerin akışına imkan tanıma | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa düzeni ve kaynak dolaşımı | Serbest piyasa dengesi | Mal ve emeğin monopol baskısı olmaksızın serbestçe dolaşımı | Piyasada arz ve talebin kural tanımaz bir kaos yerine adil sınırlar dahilinde dalgalanması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz ayrımı ve akışkanlar dinamiğinde difüzyon bariyeri | İki farklı yoğunluk ve kimyasal bileşime sahip akışkanın temas yüzeyinde oluşan viskozite ve yoğunluk farkı sebebiyle birbirine homojen olarak karışmadan paralel akması olgusu | Kesin |
| Beşeri bilimler | Çoğulcu toplum modeli ve anomi | Bireylerin veya alt kültürlerin kendi kimliklerini kaybetmeden kamusal alanda temas halinde yaşaması; bağlar koptuğunda ise toplumun kaosa ve çözülmeye sürüklenmesi hali | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca «çalkantı», «bozulma» veya «kaotik karışım» olarak algılanıp, asıl çekirdek olan «serbestçe akma ve sınır boyunda temas etme» manasının ihmal edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem suların birbirine zarar vermeden yan yana serbestçe akıtılmasını, hem zihnin hakikatten kopunca düştüğü istikrarsızlığı, hem de ateşin saf ve dalgalı halini kapsayan kozmik bir hareket yasasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki iki denizin salınmasını basit bir homojenleşme veya fiziksel yok oluş zannetmek; berzah kavramını göz ardı ederek ilahi dengenin koruyucu sınırlarını fark edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tablosunda çatışma ve yok oluş yerine, zıtlıkların ilahi bir sınırla bir arada akabileceğini ve insanın hakikat karşısındaki tutarsızlığının nasıl bir zihni dalgalanma doğurduğunu gösterdiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik dengenin, yaratılışın ve denizlerin kanunlarının açıklandığı ayetlerde (Furkān ve Rahmān sureleri) ve inkarcı psikolojisinin çözümlendiği Kāf suresinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çeşitliliğin ve serbestliğin mutlaka kaos doğuracağı zannını yıkar; sınırları belirlenmiş bir serbestliğin yüksek bir kozmik nizam ve lütuf ürettiğini kanıtlar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının veya akışkan bir maddenin engelsiz bir alana salıverilmesi; yüzüğün parmakta oynaması gibi sınırların gevşeyerek dalgalanması.
- Soyut anlamFarklı dinamiklerin mutlak bir baskı olmadan kendi mecrasında serbestçe akması, temas etmesi fakat ilahi/tabii bir sınırla dengede tutulması; sınır kalktığında zihni veya ahlaki düzensizliğin baş göstermesi.
- Sistematik karşılıkSerbestiyet ile sınır arasındaki dinamik arayüz; zıt kutupların birbirini iptal etmeden bir arada akabilmesini sağlayan ilahi berzah yasası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde serbest akış ve temas halindeki sistemi, ve temas halindeki iki farklı varlık kütlesini (tatlı ve tuzlu su gibi), bu iki kütlenin karşılıklı serbest akış ve dalgalanma durumunu temsil eder. iki kütlenin sınır boyunda temas ettiği arayüzü (berzah) gösterirken, şartı serbest akışa rağmen kütlelerin öz yapılarının birbirine karışıp yok olmadığını ve kimliklerini muhafaza ettiklerini matematiksel olarak ifade eder.