مرض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ر-ض7 sîga, 84 mücavir kök, 23 ayet, 13 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ألهصوممَرِضْتُمرضقلبالْمَرِيضِمَرِيضًاالْمَرْضَىحرجعددغوطليس

KökSîga 7Ayet 23Sure 13Mücavir 84

▶ Ağı aç (3B)

مرض

م - ر - ض

KÖK
  • 24 geçiş
  • 23 ayet
  • 7 sîga
  • 13 sözlük

“Bürde” gocuk demektir. Sonra soğuk anlamında “berd” denmiştir. Üşütmekten dolayı hasta olmaya da “maraz” denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Bürde” gocuk demektir. Sonra soğuk anlamında “berd” denmiştir. Üşütmekten dolayı hasta olmaya da “maraz” denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.963 harf
باب الضاد والراء والميم معهما ض ر م، ر ض م، ر م ض، م ر ض، ض م ر مستعملات ضرم: الضَّرَمُ من الحَطَب: ما التَهَبَ سريعاً، الواحدة ضَرَمة. والضَّرَمُ: مصدر ضَرِمَتِ النّارُ تَضْرَمُ ضَرَماً. وضَرِمَ الأسَدُ اذا اشتَدَّ حَرُّ جَوْفِه من الجُوعِ، وكذلك غيره من اللَّواحِمِ، قال: لا تَراني والِغاً في مجـلِـسٍ في لُحُومِ القومِ كالسَّبْعِ الضَّرِمْ والضَّرَمُ: شِدَّة العَدْوِ، وفَرَسٌ ضَرِمُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR421 harf
المَرَضُ: السُقْمُ. وقد مَرِضَ فلان وأَمْرَضَهُ الله. قال يعقوب: يقال: أَمْرَضَ الرجلُ، إذا وقع في ماله العاهَةُ. والمِمْراضُ: الرجلُ المسقامُ. ومَرَّضْتُهُ تَمْريضاً، إذا قمت عليه في مَرَضِهِ. والتمريضُ في الأمر: التضجيعُ فيه. والتَمارُضُ: أن يُري من نفسه المَرَضَ وليس به. وشمسٌ مَريضَةٌ: فيها فتورٌ. وأمْرَضَ الرجلُ، أي قارب الإصابة في الرأي. قال الشاعر: ولَكِنْ تحت ذاكَ الشَيْبِ حَزْمٌإذا ما
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.768 harf
ض ر م ضرم ، ضمر ، رمض ، رضم ، مضر ، مرض : مستعملات . ضرم : قال الليث وغيره : الضرَمُ من الحَطَب : ما الْتَهَب سريعاً ، والواحدة ضَرْمة . والضَّرَمُ : مصدرُ ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً . وضرِم الأَسدُ : إذا اشتدَّ حَرُّ جَوْفه من الجُوع ، وكذلك كلُّ شيء يشتدّ جوعُه من اللَّواحِم . أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الضَّرِم : الجائع ، قال : وقال الأصمعي : ما بالدار نافخُ ضَرَمة ، أي : ما بها أحد . قلت :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.602 harf
(باب الميم والراء وما يثلثهما) (مرز) الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه. (مرس) الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة. منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.367 harf
- المرض: الخروج عن الاعتدال الخاص بالإنسان، وذلك ضربان: الأول: مرض جسمي، وهو المذكور في قوله تعالى: ﴿ولا على المريض حرج﴾ [النور/61]، ﴿ولا على المرضى﴾ [التوبة/91]. والثاني: عبارة عن الرذائل كالجهل، والجبن، والبخل، والنفاق، وغيرها من الرذائل الخلقية. نحو قوله: ﴿في قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا﴾ [البقرة/10]، ﴿أفي قلوبهم مرض أم ارتابوا﴾ [النور/50]، ﴿وأما الذين في قلوبهم مرض فزادتهم رجسا إلى رجسهم﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR928 harf
م ر ض هو مريض وهم مرضى ومراض وهو مريض ممرض‏:‏ أهله مراض وأمرض القوم‏:‏ مرضت دوابهم وأمرضه الله وأكل ما لم يوافقه فأمرضه وبه مرضة شديدة‏.‏ قال عمران بن حطّان‏:‏ أفي كل عام مرضة ثم نقهة وتنعى ولا تُنعَى فكم ذا إلى متى ومرّضته تمريضاً وتمارض‏.‏ ومن المجاز‏:‏ مرض في الأمر‏:‏ ضجع فيه وتمرّض وتمارض‏.‏ ومارضت رأيي فيك‏:‏ خادعت نفسي فيك‏.‏ وأمرض فلان‏:‏ قارب إصابة حاجته‏.‏ قال‏:‏ رأيت أبا الوليد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.480 harf
المريض: معروف. والْمَرَضُ: السُّقْمُ نَقِيضُ الصِّحَّةِ، يكون للإِنسان والبعير، وهو اسم للجنس. قال سيبويه: المرَضُ من المَصادِرِ المجموعة كالشَّغْل والعَقْل، قالوا أَمْراضٌ وأَشْغال وعُقول. ومَرِضَ فلان مَرَضاً ومَرْضاً، فهو مارِضٌ ومَرِضٌ ومَرِيضٍ، والأُنثى مَرِيضةٌ؛ وأَنشد ابن بري لسلامة ابن عبادة الجَعْدي شاهداً على مارِضٍ: يُرِينَنَا ذا اليَسَر القَوارِضِ، ليس بمَهْزُولٍ، ولا بِمارِضِ وقد
Maddenin bağlantısı

المريض: معروف. والْمَرَضُ: السُّقْمُ نَقِيضُ الصِّحَّةِ، يكون للإِنسان والبعير، وهو اسم للجنس. قال سيبويه: المرَضُ من المَصادِرِ المجموعة كالشَّغْل والعَقْل، قالوا أَمْراضٌ وأَشْغال وعُقول. ومَرِضَ فلان مَرَضاً ومَرْضاً، فهو مارِضٌ ومَرِضٌ ومَرِيضٍ، والأُنثى مَرِيضةٌ؛ وأَنشد ابن بري لسلامة ابن عبادة الجَعْدي شاهداً على مارِضٍ: يُرِينَنَا ذا اليَسَر القَوارِضِ، ليس بمَهْزُولٍ، ولا بِمارِضِ وقد أَمْرَضَه اللّه. ويقال: أَتيت فلاناً فأَمْرَضْته أَي وجدته مريضاً. والمِمْراضُ: الرَّجل المِسْقامُ، والتَّمارُض: أَن يُرِيَ من نفْسه المرضَ وليس به. وقال اللحياني: عُدْ فلاناً فإِنه مَريضٌ، ولا تأْكل هذا الطعام فإِنك مارِضٌ إِن أَكلْتَه أَي تَمْرَضُ، والجمع مَرْضَى ومَراضَى ومِراضٌ؛ قال جرير: وفي المِراضِ لَنا شَجْوٌ وتَعْذِيبُ قال سيبويه: أَمْرَضَ الرجلَ جعله مَرِيضاً، ومرَّضه تمْرِيضاً قام عليه وَولِيَه في مرَضه وداواه ليزول مرَضُه، جاءَت فَعَّلْت هنا للسلب وإِن كانت في أَكثر الأَمر إِنما تكون للإِثبات. وقال غيره: التَّمْرِيضُ حُسْنُ القِيامِ على المريض. وأَمْرَضَ القومُ إِذا مَرِضَت إِبلُهم، فهم مُمْرِضُون. وفي الحديث: لا يُورِد مُمْرِضٌ عل مُصِحٍّ؛ المُمْرِضُ الذي له إِبل مَرْضَى فنَهَى أَن يَسْقِيَ المُمْرِضُ إِبلَه مع إِبل المُصِحّ، لا لأَجل العَدْوى، ولكن لأَن الصِّحاحَ ربما عرَض لها مرَضٌ فوقع في نفس صاحبها أَن ذلك من قبيل العدوى فيَفْتِنُه ويُشَكِّكُه، فأَمَرَ باجْتِنابِه والبُعْد عنه، وقد يحتمل أَن يكون ذلك من قِبَل الماء والمَرْعى تَسْتَوْبِلُه الماشيةُ فَتَمْرَضُ، فإِذا شاركها في ذلك غيرها أَصابه مثلُ ذلك الداء، فكانوا بجهلهم يسمونه عَدْوَى، وإِنما هو فعل اللّه تعالى. وأَمْرَضَ الرجلُ إِذا وقَع في ماله العاهةُ. وفي حديث تَقاضِي الثِّمار يقول: أَصابها مُراضٌ؛ هو، بالضم، داء يقع في الثَّمَرة فتَهْلِكُ. والتَّمْرِيضُ في الأَمر: التضْجيعُ فيه. وتَمْرِيضُ الأُمور: تَوْهِينُها وأَن لا تُحْكِمَها. وريح مَريضةٌ: ضعيفةُ الهُبُوب. ويقال للشمس إِذا لم تكن مُنْجَلِيةً صافيةً حسنَةً: مريضةٌ. وكلُّ ما ضَعُفَ، فقد مَرِضَ. وليلة مريضةٌ إِذا تَغَيَّمَتِ السماء فلا يكون فيها ضَوء؛ قال أَبو حَبَّة: ولَيْلة مَرِضَتْ من كلِّ ناحِيةٍ، فلا يُضِيءُ لهَا نَجْمٌ ولا قَمَرُ ورَأْيٌ مَرِيضٌ: فيه انحِراف عن الصواب، وفسر ثعلب بيت أَبي حبة فقال: وليلة مَرِضَتْ أَظلَمت ونقصَ نورها. وليلةٌ مريضةٌ: مُظْلِمة لا تُرَى فيها كواكِبُها؛ قال الراعي: وطَخْياء مِنْ لَيْلِ التَّمامِ مَرِيضة، أَجَنَّ العَماءُ نَجْمَها، فهو ماصِحُ وقول الشاعر: رأَيتُ أَبا الوَلِيدِ غَداةَ جَمْعِ به شَيْبٌ، وما فَقَدَ الشَّبابا ولكِن تحْت ذاكَ الشيْبِ حَزْمٌ، إِذا ما ظَنَّ أَمْرَضَ أَو أَصابا أَمْرَضَ أَي قارَبَ الصَّواب في الرأْي وإِن يُصِبْ كلَّ الصّواب. والمَرْضُ والمرَضُ: الشَّكُّ؛ ومنه قوله تعالى: في قلوبهم مَرَضٌ أَي شَكٌّ ونِفاقٌ وضَعْفُ يَقِين؛ قال أَبو عبيدة: معناه شك. وقوله تعالى: فزادهم اللّهُ مرَضاً، قال أَبو إِسحق: فيه جوابان أَي بكُفْرهم كما قال تعالى: بلْ طبع اللّه عليها بكفرهم. وقال بعض أَهل اللغة: فزادهم اللّه مرضاً بما أَنزل عليهم من القرآن فشكُّوا فيه كما شكوا في الذي قبله، قال: والدليل على ذلك قوله تعالى: وإذا ما أُنْزِلَتْ سُورة فمنهم من يقول أَيُّكم زادته هذه إِيماناً فأَما الذين آمنوا؛ قال الأَصمعي: قرأْت على أَبي عمرو في قلوبهم مرَض فقال: مَرْضٌ يا غُلام؛ قال أَبو إِسحق: يقال المرَضُ والسُّقْم في البدَن والدِّينِ جميعاً كما يقال الصِّحةُ في البدَن والدين جميعاً، والمرَضُ في القلب يَصْلُح لكل ما خرج به الإِنسان عن الصحة في الدين. ويقال: قلب مَرِيضٌ من العَداوةِ، وهو النِّفاقُ. ابن الأَعرابي: أَصل المرَضِ النُّقْصانُ، وهو بدَنٌ مريض ناقِصُ القوّة، وقلب مَريضٌ ناقِصُ الدين. وفي حديث عمرو بن معْدِ يكرِبَ: هم شِفاء أَمْراضِنا أَي يأْخُذون بثَأْرِنا كأَنهم يَشْفُون مرَضَ القلوبِ لا مرَض الأَجسام. ومَرَّضَ فلان في حاجتي إِذا نقَصَت حَرَكَتُه فيها. وروي عن ابن الأَعرابي أَيضاً قال: المرَضُ إِظْلامُ الطبيعةِ واضْطِرابُها بعد صَفائها واعْتدالها، قال: والمرَضُ الظُّلْمةُ. وقال ابن عرفة: المرَضُ في القلب فُتُورٌ عن الحقّ، وفي الأَبدان فُتورُ الأَعضاء، وفي العين فُتورُ النظرِ. وعين مَريضةٌ: فيها فُتور؛ ومنه: فيطْمعَ الذي في قلبه مرَضٌ أَي فُتور عما أُمِرَ به ونُهِيَ عنه، ويقال ظُلْمة؛ وقوله أَنشده أَبو حنيفة: تَوائِمُ أَشْباهٌ بأَرْضٍ مَريضةٍ، يَلُذْنَ بِخِذْرافِ المِتانِ وبالغَرْبِ يجوز أَن يكون في معنى مُمْرِضة، عنى بذلك فَسادَ هَوائها، وقد تكون مريضة هنا بمعنى قَفْرة، وقيل: مريضة ساكنة الريح شديدة الحر. والمَراضانِ: وادِيانِ مُلْتَقاهما واحد؛ قال أَبو منصور: المَراضان والمَرايِضُ مواضعُ في ديار تميم بين كاظِمةَ والنَّقِيرةِ فيها أَحْساء، وليست من المرَضِ وبابِه في شيء ولكنها مأْخوذة من اسْتِراضةِ الماء، وهو اسْتِنْقاعُه فيها، والرَّوْضةُ مأْخوذة منها. قال: ويقال أَرْض مَرِيضةٌ إِذا ضاقت بأَهلها، وأَرض مَريضةٌ إِذا كثُر بها الهَرْجُ والفِتَنُ والقَتْلُ؛ قال أَوس بن حجر: تَرَى الأَرضَ مِنّاً بالفَضاءِ مَرِيضةً، مُعَضِّلةً مِنَّا بجَيْشٍ عَرَمْرَمِ

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR187 harf
* م ر ض * * المَرَضُ * السُّقم وبابه طرِب و * أمْرَضَهُ * الله و * مَرَّضَهُ تَمْرِيضاً * قام عليه في مرضه و * التَّمارُضُ * أن يُري من نفسه المرض وليس به مرض وعين * مَرِيضةٌ * فيها فُتور
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.222 harf
المرض، محركة، وإنما لم يضبطه لشهرته: إظلام الطبيعة واضطرابها بعد صفائها واعتدالها، كما في العباب، وهو قول ابن الأعرابي. وقال ابن دريد: المرض: السقم وهو نقيض الصحة، يكون للإنسان والبعير، وهو اسم للجنس. قال سيبويه: المرض من المصادر المجموعة كالشغل والعقل، قالوا أمراض وأشغال وعقول. مرض فلان كفرح مرضا، بالتحريك، ومرضا بالسكون، فهو مرض، ككتف، ومريض، ومارض، والأنثى مريضة. وأنشد ابن بري، لسلامة بن عبادة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.664 harf
مَرِضَ 1 مَرِضَ ذ , (S, Msb, K,) aor. مَرَضَ , inf. n. مَرَضٌ and مَرْضٌ, (Msb, K,) which latter is a dial. form rarely used, (Msb,) He (a man, S, or an animal [of any kind], Msb) was, or became, [diseased, disordered, distempered, sick, or ill; i. e.] in the state termed مَرَضٌ (S, Msb, K) denoting that change of the constitution or temperament which is described in the explanation of this term
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.512 harf
مَرِضَ مَرِضَ A ( n. ac. مَرْض 1 , مَرَض 4 ), a. Ailed, was ill. b. Was weak, languishing ( eye ). c. Was dark ( night ). مَرَّضَ مَرَّضَ II , a. Nursed; tended; doctored. b. Made ill. c. [ Fī ], Did ill, badly, was remiss over; was weak in. مَاْرَضَ مَاْرَضَ III , a. see II (c) . أَمْرَضَ أَمْرَضَ IV , a. see I (a) & II ( b ). c. Found ill. d. Had diseased cattle. e. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.863 harf
مرض مَرِضَ - يَمْرَضُ - مَرَضُ - مَريْض - مَرْضى مَرِضَ - يَمْرَضُ + الكائن + بشيء أو مرض: يضعف ويفتر ويألم في جسمه أو نفسه: تتبدل حاله من سليم إلى مريض: يتغير بناء وعمل عضو أو أكثر من أعضاء الجسم من وضع الأصل الذي يسير عليه في أكثر الناس إلى وضع جديد أقل كفاءة ولا يؤدي المطلوب منه عادة مَرَضُ: اسم فعل " مَرِضَ - يَمْرَضُ ": تغير بناء وعمل
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler84 mücavir (241 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قلب

    12 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  2. حرج

    4 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir

  3. سفر

    4 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir

  4. غوط

    2 ortak ayet · Çukur

  5. صوم

    3 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  6. وجد

    5 ortak ayet · Su birikintisidir

  7. عدد

    4 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…

  8. غسل

    2 ortak ayet · Su bitkisi

  9. كمل

    2 ortak ayet · Tam

  10. لمس

    2 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz

  11. أله

    16 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  12. ليس

    4 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

Geçtiği ayetler(23)

  1. فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

    HastalıkKalblerinde hastalık vardır. Allah da hastalıklarını artırdı. Yalan söylemekte olduklarından dolayı onlara elem verici bir azab vardır.

  2. فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَى أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ فَعَسَى …

    HastalıkKalblerinde hastalık olanların; bize bir felaket gelmesinden korkuyoruz, diyerek onlara koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah, fetih verir veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde gizlediklerinden dolayı pişman olurlar.

  3. إِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هَؤُلَاءِ دِينُهُمْ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

    HastalıkHani münafıklar, kalblerinde hastalık bulunanlar: Bunları, dinleri aldattı, diyorlardı. Halbuki kim Allah’a tevekkül ederse; muhakkak ki Allah, Aziz’ dir, Hakim’dir.

  4. وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إِلَى رِجْسِهِمْ وَمَاتُوا وَهُمْ كَافِرُونَ

    HastalıkKalblerinde hastalık bulunanların ise, murdarlıklarına murdarlık katmıştır. Ve kafir olarak ölmüşlerdir.

  5. لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

    HastalıkŞeytanın karıştırdığı, kalblerinde hastalık bulunan ve kalbleri kaskatı olan kimseleri sınamay vesile kılmak içindir. Zalimler, şüpjesiz derin bir ayrılık içindedirler.

  6. أَفِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتَابُوا أَمْ يَخَافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَرَسُولُهُ بَلْ أُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

    HastalıkKalblerinde bir hastalık mı var bunların? Yoksa şüphe mi ettiler? Veya Allah’ın ve Rasulünün kendilerine haksızlık edeceğinden mi korkuyorlar? Hayır, onlar; zalimlerin kendileridir.

  7. وَإِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا

    HastalıkVe hani münafıklar ve kalblerinde bir hastalık bulunanlar: Allah ve Rasulü bize sadece boş vaadlerde bulundular, diyorlardı.

  8. يَانِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا

    HastalıkEy peygamber kadınları; sizler, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Eğer sakınıyorsanız; edalı olmayın yoksa kalbinde bir hastalık bulunanlar kötü şeyler umarlar. Ve hep ma’ruf söz söyleyin.

  9. لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلًا

    HastalıkAndolsun ki münafıklar, kalblerinde hastalık bulunanlar, şehirde bozguncu haberler yayanlar, buna son vermezlerse; muhakkak seni onlarla mücadeleye çağırırız da sonra çevrende az bir zamandan fazla kalamazlar.

  10. … مُحْكَمَةٌ وَذُكِرَ فِيهَا الْقِتَالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَأَوْلَى …

    Hastalıkİman etmiş olanlar; bir sure indirilmeli değil miydi? derler. Fakat muhkem bir sure indirilip de orada muharebe zikrolununca; kalblerinde hastalık olanların, ölüm korkusundan bayılmış kimselerin bakışları gibi sana baktıklarını görürsün. Bu, onlar için daha evladır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمرض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسقم, علل, دوى
Zıt Kökصحح
Çekirdek Özet 1İtidâl, denge ve tabii işleyiş sınırından sapma, zayıflık ve bozulma
Çekirdek Özet 2Bedensel arıza ve mahrumiyet ile kalpteki inanç, niyet ve ahlak sapması
Çekirdek Özet 3Fıtrî ölçünün yitimiyle sistemin işlevsizleşmesi ve sorumluluk dengesinin değişmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel beden rahatsızlığına indirgeyerek kalbî ve nifak boyutunu mecazî bir süs saymak veya kalbî hastalığı irade dışı bir illet görüp ahlakî sorumluluğu düşürmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مرGeçip gitmek, akıp gitmek, sürtünerek aşınmak, devamlılık ve acılık; nitekim مرر, مرج, مرد, مرح köklerinde de akışkanlık, sürtüşme, haddi aşma veya acılaşma boyutu görülürضÇekirdeğin taşıdığı akış ve sürtünme hareketine baskı, daralma ve çatlama niteliği eklenerek bünyenin dengesini yitirmesi, fonksiyonel zayıflama ve sağlık itidalinden çıkış anlamı somutlaşmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkış, sıvı dengesi, süreklilik ve canlı bünyenin temel maddesi
رİnsan başıYönetim merkezi, bilinç, ilk ve üst organ
ضOlta, bitkiYan dönme, eğilme, sıkışma ve tabii yönünden sapma; harfin kalın ve baskılı yapısıyla bünyede oluşan kırılma
مرضSuyun ve hayati akışın merkezden baskı altında eğilip bozulmasıCanlı bünyenin veya yönetim merkezinin tabiilikten çıkarak fonksiyon kaybına uğraması, dengenin ve itidâlin sarsılması hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının (insan veya devenin) sıhhat ve itidal sınırından çıkıp zayıflaması; güneşin toz ve sis ardında kalarak ışığının donuklaşması (شمس مريضة)
Cahiliye şiiri kullanımıSelâme b. Ubâde el-Ca‘dî şiirinde semiz ve dinç atı nitelerken bu kökü zayıflık ve hastalıktan uzaklık anlamında kullanır: يُرِينَنَا ذا اليَسَر القَوارِضِ / ليس بمَهْزُولٍ ولا بِمارِضِ
Erken Arapça kullanımBir işte gereken kararlılığı göstermemek, işi gevşek tutmak ve hakkıyla olgunlaştırmamak (تمريض الأمر) ile bir hedefe yaklaşsa da tam isabet ettirememek (أمرض فلان) kullanımları

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça مرض kökü, zayıflık, itidalden sapma ve bedenî illet anlam matrisinde merkezîleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede aynı anlama denk gelen birincil kökler genellikle חלה (h-l-h) veya רפה (r-p-h) çizgisine dayanırken, Arapça kökün biliteral مر tabanındaki aşınma, acılaşma ve sürtünme dinamiği üzerinden özelleştiği görülür. İbranicede doğrudan m-r-ṣ kökü «acı, şiddetli olmak» veya «baskı yapmak» (māraṣ) bağlamında paralel bir fonetik ve semantik akrabalık taşır. Süryanicede ise marīṣā / mar‘ā çizgisi doğrudan hastalık ve acı çekme durumunu karşılar. Bu durum, Sami kök ailesinde bünyeyi sarsan acı, zorlanma ve zayıflama hissinin Arapçada sıhhatin zıddı olan kurumsal hastalık kavramına dönüştüğünü gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen semitik etimoloji çalışmaları.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİtidâlden ve tam sıhhat halinden sapmaBünyede veya bir işte tabii akışın kesintiye uğraması, donuklaşma ve gevşeklikKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice māraṣ (baskı, acı verme), Süryanice mra‘ / marīṣā (hastalık, illet)Acı, tazyik ve bünyenin aşınması temelinde gelişen ortak semantik zeminGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarda doğrudan örtüşen ikna edici soydaş kök tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مرضAnlamlıHastalık, sıhhatten sapmaBünyenin itidalini kaybetmesi, zayıflık ve bozulmaHedef kök; Kur'an'da geçer
مضرAnlamlıEkşime, acıma, keskinleşmeSütün ekşiyip kesilmesi; kabile adı olarak öne çıkışKur'an'da geçmez
رمضAnlamlıŞiddetli sıcak, yanmaGüneşin yeri ve taşları kavurucu biçimde ısıtmasıKur'an'da geçer; hararet yönüyle zayıflatma bağı
رضمAnlamlıTaşları üst üste yığmaİri taşların birbirine kenetlenerek dizilmesiKur'an'da geçmez
ضمرAnlamlıİncelme, zayıflama, sıkılaşmaAtın zayıflatılarak koşuya hazırlanması, karnın çekilmesiKur'an'da geçer; bedensel değişim ve incelme bağı
ضرمAnlamlıAlev alma, tutuşmaAteşin parlayıp şiddetle yayılması, öfkenin kabarmasıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مرضMerkezSıhhatten sapmaİtidâlin bozulması; hem bedenî hem kalbî-ahlakî arızaları kapsayan genel durumBünyenin veya inancın işlev kaybı
سقمKomşuKronik ve yerleşik illetمرض köküne göre daha çok bedene yerleşen, ağır ve müzmin dertSüreklilik ve fiziksel çöküntü
عللKomşuZayıflatan dış sebepBünyeyi sürekli meşgul eden, asli gücünü kıran arızi neden veya bahaneSebeplilik ve meşgul edicilik
دوىKomşuGizli ve içten içe kemiren dertDışarıdan görünmeyen, göğüste ve iç organlarda saklı kalan müzmin yaraİçsel tahribat ve gizlilik
صححZıtTamlık ve sağlamlıkBütün organ ve yetilerin fıtrî dengesinde, eksiksiz ve arızasız işlemesiSıhhat, denge ve itidal hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaمرضİtidalden sapma ve hastalıkHem bedensel arızayı hem kalpteki inanç ve niyet sapmasını tam karşılarKesin
LatinceMorbus, infirmitasHastalık, zayıflıkMorbus fiziksel ve ahlaki illeti karşılar; Kur'an'daki nifak boyutunu kısmen verirGüçlü
İngilizceDisease, sickness, illnessHastalık, rahatsızlıkDisease işlevsel bozulmayı, illness deneyimi verir; ahlakî-kalbî sapmayı tek başına karşılamazGüçlü
AlmancaKrankheit, GebrechenHastalık, kusurKrankheit bedensel ve ruhsal bozulmayı karşılar; nifak ve hırs boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
FransızcaMaladie, infirmitéHastalık, sakatlıkMaladie genel arıza durumunu verir; kalpteki teolojik sapma için mecazî bağlam gerektirirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَرَضٌNifak, şek, inanç zafiyeti ve küfür meyliMünafıkların kalbindeki hile, kuşku ve fıtrat sapması bağlamı (Bakara 2:10, Hac 22:53, Müddessir 74:31)
مَرَضٌŞehvet, ahlakî zaaf ve kötüye yönelme hırsıPeygamber eşlerine hitapta kalbinde bozukluk ve cinsel temayül bulunan kimseler bağlamı (Ahzâb 33:32)
مَرِيضًا / مَرْضَىBedenî rahatsızlık ve ibadetlerde ruhsat sebebiOruç, abdest, teyemmüm ve hac kurbanı yükümlülüklerinin hafifletilmesi bağlamı (Bakara 2:184, Nisâ 4:43, Mâide 5:6)
الْمَرِيضِ / الْمَرْضَىBedenî engel ve toplumsal/cihâdî muafiyetSavaşa bizzat katılamama ve toplumsal sofralarda kınanmama bağlamı (Tevbe 9:91, Nûr 24:61, Fetih 48:17)
مَرِضْتُİnsana arız olan fıtrî bedenî rahatsızlıkİbrahim peygamberin şifayı yalnızca Allah'a nispet ettiği tevhit bağlamı (Şuarâ 26:80)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKalpteki maraz ve nifakKalpteki hastalığın kulun kendi kesbi mi yoksa ilahi bir ceza olarak mühürlenme mi olduğu, imanın mahiyetiİtikadî sapma, şek ve kalbî körlük
FıkıhRuhsat ve mükellefiyet sınırlarıHastalığın oruç bozma, teyemmüm alma ve savaştan muaf tutulma için hangi dereceyi aşması gerektiğiBedenî kusur ve acziyet sebebiyle meşakkat
TefsirHakikat ve istiare tahliliKalpteki hastalığın lafzi anlamdan istiare yoluyla şüphe, riya veya hırs kastedilerek kullanılmasıİtidalden sapan ruhsal ve ahlaki eğilimler
HadisŞifa, sabır ve hasta ziyaretiHastalığın günahlara kefaret olması, hastayı gözetme (temrîz) vazifesi ve ruhi/tıbbi tedavi dengesiArınma vesilesi ve toplumsal dayanışma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve mükellefiyet dengesiİtidalden sapma ve ruhsat zeminiAşırı yükü kaldırma veya nifakı teşhisBedende meşakkati hafifletir; kalpte ise tevhitten ve ihlastan kopuşu gösterirKesin
İlmiYargı ve muhakeme sıhhatiZihinsel zaaf ve peşin hükümDoğru delil getirmeyi engellemeDüşüncenin illetli hale gelerek objektif hakikati kavrayamaması durumudurGüçlü
SiyasiToplumsal sadakat ve kamu düzeniİçten kemiren nifak şebekesiKamusal güvenliği ve dirliği çökertmeDışarıdan sadık görünüp içeriden fitne üreten yapıların kamu gücünü zayıflatmasıdırKesin
İktisadiÜretim gücü ve piyasa sağlığıİş gücü kaybı ve spekülatif hırsDengeli dolaşımı ve üretimi aksatmaBedenî hastalık iş gücünü düşürür; ahlakî maraz ise piyasayı tekelleşme ve haksız kazanca sürüklerGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi artışı ve homeostaz bozulmasıTermodinamik ve fizyolojide bir sistemin dengeli durumdan saparak iç düzensizliğinin artması ve iş yapabilme kapasitesinin düşmesiGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal anomi ve kurumsal disfonksiyonSosyoloji ve hukukta normların aşınması, kurumların asli hedeflerinden saparak toplumsal bütünleşmeyi sağlayamamasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca patolojik-biyolojik bir enfeksiyon veya organ yetmezliği olarak anlamak, Kur'an'daki kalbî boyutları saf retorik saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün sıhhatin ve itidâlin zıddı olarak hem fizyolojik zaafı hem de şüphe, nifak, ahlakî şehvet ve haksız hırs gibi ruhsal işlevsizlikleri kuşatması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKalpteki hastalığın kulun iradesi dışındaki bir patoloji gibi görülmesiyle ahlakî sorumluluğun yok sayılması veya bedensel ruhsatların keyfî biçimde suiistimal edilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insanı hem biyolojik sınırları olan hem de kalbî-ahlakî derinliği bulunan bir bütün olarak ele aldığını; merhamet ile adalet, ruhsat ile mükellefiyet dengesini bu kavram üzerinden kurduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadetlerdeki ruhsat ayetlerinde (Bakara 2:184-185, Nûr 24:61) ve Medine döneminde münafıkların psikolojik profilini çizen ayetlerde (Bakara 2:10, Ahzâb 33:12, 33:32, Muhammed 47:20) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin insandan fıtratı aşan güç talep ettiği zannını bertaraf eder; aynı zamanda inançsızlığı ve iki yüzlülüğü sadece soyut bir inkâr değil, kalbin algı ve idrak kabiliyetini yitirmesi olarak açıklar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının veya organın itidalden ve tabii işleyişten saparak zayıflaması, fonksiyonel güç yitimi.
  • Soyut anlamİnanç, niyet, ahlak ve zihniyetteki fıtrî dengenin bozularak hakkı inkâra, nifaka ve süflî heveslere yönelmesi.
  • Sistematik karşılıkFiziksel düzeyde ibadet ve hukuki sorumlulukları hafifleten bir acziyet hâli; metafizik ve toplumsal düzeyde ise bünyeyi içten çökerten bir fitne ve nifak potansiyeli.
  • LaTeX modeliΔS=∣x−x0∣>0  ⟹  η(x)=η0⋅(1−ΔSk)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x0 bünyenin fıtrî ve sıhhatli denge noktasını (itidal), x mevcut durumu temsil eder. Farkın mutlak değeri olan ΔS, itidalden sapma miktarını (maraz) gösterir. Bu sapma meydana geldiğinde (∣x−x0∣>0), sistemin asli verim ve işlev kabiliyeti olan η(x), ideal kapasite η0'dan sapma oranında zayıflayarak azalır; buradaki k katsayısı sistemin çöküş eşiğini simgeler. Sapma bedende olduğunda mükellefiyet hafifler, kalpte olduğunda idrak ve ahlak verimi körelir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م