ملح
م - ل - ح
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Tuzlu
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.128 harfباب الحاء واللام والميم معهما
ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات
حمل:
الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر.
والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل.
والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً.
وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.346 harfالمِلْحُ معروفٌ. والمِلْحُ أيضاً: الرَضاعُ. وأنشد الأصمعيّ لأبي الطَمَحانِ، وكانت له إبلٌ فسقى قوماً من ألبانها، ثم إنَّهم أغاروا عليها فأخذوها، فقال:
وإنِّي لأرْجو مِلْحَها في بطونكـموما بَسَطَتْ من جِلْدِ أشْعَثَ أغْبَرا
والمَلْحُ بالفتح: مصدر قولك: مَلحْنا لفلانٍ مَلْحاً: أرضعناه. ومَلَحْتُ القِدرَ أمْلَحُها مَلْحاً، إذا طرحْت فيها من المِلْح بقدرٍ. وأمْلَحْتُ القِدر، إذا أكْثَرْتَ فيها
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR28.570 harfح ل م
حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات .
حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن
ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً .
سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.444 harf(باب الميم واللام وما يثلثهما)
(ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين.
وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ
(باب الميم واللام وما يثلثهما) (ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين. وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ لوِعائه في قَدْره. ويقال: أعطِنِي مِلأَه ومِلأيْهِ وثلاثة أمْلائِه. ومنه أمْلأَ النَّزْعَ في القَوس، إذا بالَغَ. ومنه* المَلأ: الأشْراف من الناس، لأنَّهم مُلِئُوا كرماً. فأمّا قولُ الشَّاعر([4]): تنادَوْا يالَ بُهْثَةَ إذ لَقُونا *** فقُلْنا أحسني مَلأً جُهَينا([5])فقال قوم: أراد به الخُلُق. وجاء في الحديث: "أحْسِنُوا أملاءكم" والمعنى فيه أنَّ حسن الخُلُق من سجايا المَلأ، وهم الشِّراف الكِرام. (مله([6])) الميم واللام والهاء. يقولون: هو مُمْتَلَه العقلِ: ذاهبُه. (ملث) الميم واللام والثاء كلمة. يقال أتيتُه مَلَثَ الظَّلامِ، كما يقال مَلَسَ الظلامِ، وهو اختلاطُه. (ملج) الميم واللام والجيم كلمة. يقال: مَلَجَ الصبيُّ: تناولَ الثَّدي لِلرَّضاع بأدنى فمه. وفي الحديث: "لا تُحرِّم الإملاجةُ والإملاجَتان" وهي أن تُمِصَّه لبَنَها مرَّةً أو مرّتين. (ملح) الميم واللام والحاء أصلٌ صحيح له فروع تتقاربُ في المعنى وإن كان في ظاهرها([7]) بعضُ التَّفاوت. فالأصل البَياض، منه المِلح المعروف، وسمِّي لبياضه. قال: أحْفِزُها عنِّي بذي رونقٍ *** أبْيضَ مِثلِ المِلح قَطَّاعِ([8])ويقال ماء مِلحٌ، وقد قالوا مالح، ذكره ابنُ الأعرابيِّ واحتجَّ بقوله: صَبَّحنَ قَوّاً والحَمَامُ واقِعُ([9])ُ *** وماءُ قَوٍّ مالحٌ وناقِعُ([10]) وملح الماءُ([11]). وسَمكٌ مملوحٌ ومَليح. وأملَحْنا: أصبنا ماءً مالحاً. وأملَحَ الماءُ أيضاً. قال نُصَيب: وقد عاد عَذبُ الماءِ مِلحاً فزادني *** على مَرضي أن أَملَحَ المشرَبُ العذبُ ومَلَحْتُ القدر: ألقَيْت مِلحَها بقَدَر. وأمْلَحتُها: أفسَدْتُها بالمِلح. ويقال مَلَّحت النّاقةَ تمليحاً، إذا لم تَلقَح فعولِجَتْ داخِلَتُها بشيءٍ مالح. ومَلُح الشَّيءُ مَلاحةً ومِلْحاً. والمُمَالَحة: المُواكلة. ثم يستعار المِلْح فيسمَّى الرَّضاع مِلْحاً. وقالت هَوَازِنُ لرسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لو كُنَّا مَلَحْنا للحارث بن أبي شَمِر أو للنُّعمان بن المُنذِر لَحفِظ ذلك فينا"، أرادو أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم كان مُسترضَعاً فيهم. ويستعيرون ذلك للشَّحم يسمُّونه المِلْح. يقال املَحْتُ القِدرَ: جعلتُ فيها شيئاً من شَحم. وعليه فُسِّر قوله: لا تلُمْها إنَّها من نِسْوةٍ *** مِلْحُها موضوعةٌ فوقَ الرُّكَبْ([12])هَمُّها السِّمَن والشّحم. والمُلْحة في الألوان: بياضٌ، وربَّما خالَطَه سوادٌ. ويقال كَبشٌ أملَحُ. ويقال لبعضِ شُهور الشِّتاء مِلْحان، لبياض ثلجه. والمَلْحاء: كَتيبةٌ كانت لآل المنذر. والمَلاّح: صاحبُ السفينة، قياسُه عندنا هذا، لأنَّ ماءَ البَحرِ ملحٌ وقال ناسٌ: اشتقاقُهُ من المَلْحِ: سُرعة خَفَقان الطَّيرِ بجَناحَيه. قال: * مَلْحَ الصُّقورِ تحت دجنٍ مُغْيِنِ([13]) * ومما شذَّ عن الباب المُلاَّح من نَبات الحمْض، إلاَّ أن يكون في طَعمِهِ مُلوحة. والمَلْحاء: ما انحدر([14]) عن الكاهل والصُّلب. والمَلَح: ورمٌ في عُرقوب الفَرَس. (ملخ) الميم واللام والخاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إخراج شيء من وعائه أو من غيره. وامتَلَخَت العُقَاب عينه: أخرجَتْها. وامتلَخْتُ اللِّجَامَ من رأس الدابَّة. والمليخ: اللَّحمُ لا طَعمَ له. و [المَلاَّخ: الملاّق([15])] لأنَّه يستخرج الإنسان أو ما عنده بملَقِه. قال رؤبة: * ملاّخُ المَلَقْ([16]) * و [منه] قول الحسن: "يَمْلَخُ في الباطل". (ملد) الميم واللام والدال كلمةٌ تدلُّ على نَعْمةٍ ولِين وملاسةٍ. وشاب أمْلَدُ: ناعِمٌ. والملَد المصدر. وامرأةٌ مَلْداءُ: معتدلة الخَلْق حَسنة. وغصنٌ أُمْلُودٌ: ناعم. وملَّدتُ الأديم: مرَّنتُه. والإمليد من الصَّحارى كإمليس: الصَّحصَح([17]). [و] منه المَلَدان. (ملذ) الميم واللام والذال ذكروا فيه كلمتين أيضاً. المَلْذ: أن يكون يمُدُّ الفرس ضَبْعَيْه في عَدْوه حتَّى لا يجد مزيداً. ومَلَذَه بالرُّمح: طعَنَه به. قال أبو بكر([18]): المَلْذ: السُّرعة في المجيء والذهاب. وذئبٌ مَلاَّذٌ. (ملس) الميم واللام والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على تجرُّدٍ في شيء، وألاّ يَعْلَقَ به شيء، فهو أملَسُ. ويقال للرّجُل الذي لا يَلْصَق به ذمٌّ: هو* أملَسُ الجِلد قال: * فَمُوتَنْ بها حُرَّاً وجلدُك أمْلَسُ([19]) * وأرضٌ أمالِيسُ: لا نباتَ بها. ويقال في البيع: "المَلَسَى لا عُهْدَةَ له"، أي لا متعلَّق لـه. وقد سبق ذكره ومن الباب المَلْس: سَلُّ الخُصيةِ بعروقها. وكبش مملوسٌ. ومنه المَلْس: السَّوق الشَّديد، أي إنَّه يمضي حتى لا يمكن أن يُتعلَّقَ به. وقولهم: أتيتُه مَلَسَ الظَّلام من باب الثاء، وقد فسَّرْناه ورُمَّانٌ إملِيسيٌّ. (ملص) الميم واللام والصاد قريبٌ من ملس، وهو يدلُّ على إفلات الشَّيء بسرعة. وامَّلَص الشيءُ من يدي: أفلَتَ، امِّلاصاً. ومَلِصَ الرِّشاءُ من اليد يَمْلَص. قال: * فرَّ وأعطانِي رِشَاءً مَلِصا([20]) * ومنه أمْلَصَت المرأةُ: رمَت بولدها إملاصاً؛ والولد مَلِيص. ومنه سيرٌ إمليص: سريع. (ملط) الميم واللام والطاء أُصيلٌ يدلُّ على تسويةِ شيءٍ وتسطيحه. وملَّطت الحائطَ بالمِلاط أُملِّطه تمليطاً: طيَّنته وسويْتُه والمِلاطان: الجَنْبان، كأنَّهما مُلِطا مَلْطاً. وابنا مِلاَطٍ: العضدان. والأمْلَط: الذي لا شَعَْر عليه. ويقاس على هذا فيُقال للرّجُل القليل الخيرِ المتمرِّد: مِلْطٌ. قال أبو بكر([21]): وكلُّ شيءٍ ملّطته فهو مِلاطٌ. (ملع) الميم واللام والعين أصلٌ يدلُّ على سرعةٍ وخِفّةٍ. ومَلَعت النّاقةُ في سَيرها وناقةٌ مَيْلَع فَيْعَلٌ منه. والمَلْع: السُّرْعة في المرور والاختطاف. ومن الباب المَلِيع: الأرضُ لا نباتَ بها. (ملغ) الميم واللام والغين كلمةٌ. يقولون: المِلْغ: الأحمق. و التملُّغ: التحمُّق. (ملق) الميم واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على [تجرُّد] في الشيء ولين. قال ابن السكِّيت: المَلَق من التملُّق، وأصله التَّليين. والمَلَقَة: الصَّفاة المَلْسَاء. ويقال الإملاق: إتلافُ المال حَتَّى يُحوِج. والقياس واحد، كأنَّه تجرَّدَ عن المال. وانْمَلَقَ ساعدُ الرجل: انسحَجَ من حَمْل الأحمال. قال: وحَوقَلٌ ساعدُه قد انْمَلَقْ *** يقول قَطْباً ونِعمَّا إن سَلَق([22])والمَلَقَة: الأرض لا يكاد يَبيِن فيها أثر، والجمع المَلق والمَلَقَات. ومَلَقْتُ الثوب: غَسَلتُه، لأنَّك تجرِّده عن الوسَخ. (ملك) الميم واللام والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على قوّةٍ في الشيء وصحة. يقال: أملَكَ عجِينَه: قوَّى عَجنَه([23]) وشَدَّه. وملّكتُ الشَّيءَ: قوّيتُه قال: فملّكَ باللِّيط الذي فوق قِشرها *** كَغِرقئِ بيض كنَّه القيضُ من عَلِ([24])والأصل هذا. ثم قيلَ مَلَكَ الإنسانُ الشَّيء يملِكُه مَلْكاً. والاسم الملْك؛ لأنَّ يدَه فيه قويّةٌ صحيحة. فالمِلْك: ما مُلِك من مالٍ. والمملوك: العبْد. وفلانٌ حَسن المَلَكة، أي حسن الصَّنيع إلى ممالكيه. وعبدُ مَمْلكةٍ: سُبِيَ ولم يُملَك أبواه. وما لفلانٍ مولى مَلاَكةٍ دونَ الله تعالى، أي لم يملكْه إلاّ هو. وَكنّا [في]([25]) إملاكِ فلانٍ، أي أملكناه امرأتَه. وأملكناه مثل ملّكناه. والمَلَك: الماء يكون مع المسافر، لأنَّه إذا كان معه مَلَك أمرَه. (ملو) الميم واللام والحرف المعتلّ أصل صحيح يدلُّ على امتدادٍ في شيءٍ زمانٍ أو غيره. وأملَيت القيدَ للبعير إملاءً، إذا وسَّعته. وتملّيت عُمْرِي، إذا استمتَعت به. والمَلَوانِ: اللّيل والنهار. والملاوة([26]): ملاوة العيش، أي قد أُمليَ له. ومن الباب إملاء الكتاب. والله أعلم بالصَّواب. --------------ـــ ([1]) هذا الموضع موضع مادة (مله)، ولكن هكذا ورد في الأصل فآثرت إبقاء الترتيب حرصاً على أرقام الأصل. ([2]) في الأصل: "الدم". ([3]) في الأصل: "قام". ([4]) هو الجهني: اللسان (ملأ) وإصلاح المنطق 423 وهو عبد الشارق بن عبد العزى، كما في الحماسة. ([5]) في اللسان وإصلاح المنطق: "إذ روأنا". ([6]) في الأصل: "مثل"، تحريف. وقد سبق التنبيه على أن حق هذه المادة أن تتصدر الباب. ([7]) في الأصل: "في ظهرها". ([8]) البيت لأبي قيس بن الأسلت الأنصاري في المفضليات (2: 84). ([9]) الرجز لأبي زياد الكلابي في اللسان (ملح). وضبطت "الحمام" في اللسان بكسر الحاء، والصواب فتحها كما في المجمل، أي والحمام في مجثمه في أواخر الليل قبل أن يطير. ([10]) في الأصل: "نافع" ، صوابه في المجمل واللسان. ([11]) يقال ملح يملح ملوحة وملاحة، مثل سهل يسهل سهولة، وملح يملح ملوحاً، بفتح لامي الفعلين وضم ميم المصدر. ([12]) البيت لمسكين الدارمي في اللسان (ملح 439) والمخصص (17: 8). وورد بدون نسبة فيه (4: 141/ 13: 125). قال ابن سيده: "أنث، فإما أن يكون جمع ملحة، وإما أن يكون التأنيث في الملح لغة". وقد اختلف اللغويون في تفسير هذا البيت، فقال بعضهم: إنه يقال للرجل الحديد الطبع: ملحه على ركبتيه. وقال: الأصمعي: هذه زنجية، والملح شحمها هنا، وسمن الزنج في أفخاذها. وقال ابن الأعرابي: هذه قليلة الوفاء، والملح هاهنا يعني الملح -أي الملح المعروف- يقال فلان ملحه على ركبتيه، إذا كان قليل الوفاء. ([13]) الرجز في اللسان (ملح) والمخصص (8: 138). ([14]) في الأصل: "ماء انحدر"، صوابه في المجمل واللسان. ([15]) التكملة من المجمل. ([16]) ديوان رؤبة 106 واللسان (ملخ، ملق). وفي الديوان: إذا تتلاهن صلصال الصعق *** معتزم التجليح ملاخ الملق ([17]) الصحصح: المستوية الجرداء. وفي الأصل: "الصحيح" ولبس به. ([18]) الجمهرة (2: 318). ([19]) البيت للمتلمس في ديوانه 5 نسخة الشنقيطي، والحماسة (1: 268). وصدره: * فلا تقبلن ضيما مخافة ميتة * ([20]) أنشده في اللسان (ملص). ([21]) الجمهرة (3: 116). ([22]) أنشده في اللسان (ملق). ([23]) في الأصل: "عجينة". ([24]) لأوس بن حجر في ديوانه 19 واللسان (ملك، ليط). ([25]) التكملة من المجمل. ([26]) هذه مثلثة الميم. ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR781 harf- الملح: الماء الذي تغير طعمه التغير المعروف وتجمد، ويقال له ملح إذا تغير طعمه، وإن لم يتجمد، فيقال: ماء ملح. وقلما تقول العرب: ماء مالح (واستعمل هذا اللفظ الإمام الشافعي كما حكاه المزني عنه حيث قال: (فكل ماء من بحر عذب أو مالح) انظر: مختصر المزني 1/2.
وأنكر بعض اللغويين هذا على الشافعي، وقالوا: تقول العرب: ماء وسمك ملح، ولا تقول: ماء مالح. وردهم مردود بما حكاه أبو عمر الزاهد غلام ثعلب قال: سمعت
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.733 harfم ل ح
ماء مِلْحٌ، وقد مَلُحَ الماء وأملَح، وروي قول نصيب: أن أبحر المشرب العذب أن أملح.
وملح القدر يملحها ملحاً: ألقى فيها ملحاً بقدر وأملحها وملّحها: أفسدها بالملح.
وملّح الماشية.
أطعمها الملح عن التحميض.
وملّح الدابة تمليحاً إذا حك الملح على حنكها.
وسمك مملوح ومليح.
ومن المجاز: وجه مليح ووجوه ملاح وما أملح وجهه وفعله! وما أميلحه! وله حركات مستملحة.
وحدثته
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR19.926 harfالمِلْح: ما يطيب به الطعام، يؤنث ويذكر، والتأْنيث فيه أَكثر. وقد مَلَحَ القِدْرَ
(* قوله «وقد ملح القدر إلخ» بابه منع وضرب وأَما
ملح الماء فبابه كرم ومنع ونصر كما في القاموس.) يَمْلِحُها ويَمْلَحُها مَلْحاً وأَملَحَها: جعل فيها مِلْحاً بقَدَرٍ. ومَلَّحها تَمْليحاً: أَكثر مِلْحها فأَفسدها، والتمليح مثله. وفي الحديث: إِن الله تعالى ضرب مَطْعَم ابن آدم للدنيا مثلاً وإِن مَلَحه أَي أَلقى فيه المِلْح
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR977 harf* م ل ح * * مَلَحَ * القِدر من باب قطع طرح فيها المِلح بقدر و * أمْلَحَها * أفسدها بالمِلح و * مَلَّحَها تَمْلِيحاً * مثله و * مَلُحَ * الماء من باب دخل وسهُل فهو * ماء * مِلْحٌ * ولا يُقال مَالِحٌ إلا في لغة رديئة و * المِمْلَحَةُ * بالكسر ما يُجعل فيه المِلح و * مَلُحَ * الشيء من باب ظرُف وسهُل أي حسُن فهو * مَلِيحٌ * و * مُلاَحٌ * بالضم مُخففا و * اسْتَمْلَحَهُ * عدَّه مَلِيحا وجمع المَلِيح *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR19.603 harfالملح، بالكسر، أي معروف، وهو ما يطيب به الطعام: وقد يذكر، والتأنيث فيه أكثر، كذا في العبب. وتصغيره مليحة. وقال الفيومي: جمعها ملاح كشعب وشعاب. ومن المجاز الملح: الرضاع وقد روي فيه الفتح أيضا، كذا في المحكم، ونقله في اللسان، وقد ملحت فلانة لفلان، إذا أرضعت، تملح وتملح. وقال أبو الطمحان، وكانت له إبل يسقي قوما من ألبانها ثم إنهم أغاروا عليها فأخذوها:
وإني لأرجو ملحها في بطونكـم
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR22.487 harfمَلَحَتْ فُلَانَةٌ لِفُلَانٍ
1 مَلَحَتْ فُلَانَةٌ لِفُلَانٍ ذ , (aor. مَلَحَ and مَلُحَ , L,) (tropical:) Such a woman suckled, or gave suck, for such a one. (A, L.) ― -b2- مَلَحْنَا لِفُلَانٍ, inf. n. مَلْحٌ, (S,) We [meaning the wife of one of us] suckled, or gave suck, for such a one: (As, L:) or we suckled such a one. (S.) ― -b3- مَلَحَ الوَلَدَ [app. He caused the child to be suckled;] syn.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.744 harfمَلَحَ
مَلَحَ A , I ( n. ac. مَلْح 1 ),
a. Salted; put salt into; gave salt to.
b. [ acc. or La ], Suckled; caused to be suckled.
c. A , Traduced.
d. Flapped its wings ( bird ).
e. Scalded ( sheep ).
f. A , U ( n. ac. مُلُوْح 27 ), see ( مَلُحَ ) ( a ).
مَلِحَ
مَلِحَ A ( n. ac. مَلَح 4 ),
a. Was grayish-white.
b. Had a swollen hock.
مَلُحَ
مَلُحَ U ( n. ac. مِلْح 2 , مَلَاْحَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR53.208 harfملح
مَلَحَ - يَمْلَحُ (مَلَحَ - يَمْلُحُ) - مِلْح
مَلَحَ - يَمْلَحُ (مَلَحَ - يَمْلُحُ) + الطعام أو الماء: يكون مِلْحاً أو مالِحاً: يكون طعمه ومذاقه غير سائغ ولا عذب
مِلْح: اسم فعل " مَلَحَ - يَمْلَحُ ": ضد عذب فرات: الطعم الذي لا يكون سائغاً ولا عذباً: وهو كذلك اسم آلة منه: الشيء الذي يعطي الطعم المالح للطعام
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Sîgalar(1)
Mücavir kökler24 mücavir (32 toplam)
- أجج
2 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
- فرت
2 ortak ayet · Fırat Çoşkulu akan nehre fırat, durgun akan suya nil denir
- بحر
2 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- طري
1 ortak ayet · Taze
- مخر
1 ortak ayet · Suyu yaranlar
- برزخ
1 ortak ayet · Ayırıcı engel
- سوغ
1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- عذب
2 ortak ayet · Su yosunudur
- مرج
1 ortak ayet · مرج Hayvanların otlamak için serbest bırakıldığı yer…
- حلي
1 ortak ayet · Hilye takı demektir
- لحم
1 ortak ayet · Et
- حجر
1 ortak ayet · Taş demektir
Geçtiği ayetler(2)
وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَحِجْرًا مَحْجُورًا
TuzluVe O’dur; iki denizi salıp katan. Şu tatlı ve susuzluğu giderici, bu ise tuzlu ve acıdır. İkisinin arasına bir engel ve aşılamayan bir sınır koymuştur.
… يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً …
Tuzluİki deniz bir olmaz. Şu; çok tatlıdır, susuzluğu keser içilmesi kolaydır. Şu ise tuzludur, acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve giyeceğiniz süs eşyası çıkarırsınız. O’nun lutfundan aramanız ve şükretmeniz için gemilerin yara yara gittiklerini görürsünüz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ملح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أجج, مرر, بحر |
| Zıt Kök | عذب |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun minerale doyması, beyazlık ve koruyucu tuzluluk kazanması |
| Çekirdek Özet 2 | Deniz suyunun yoğun, tuzlu ve tatlı sudan ayrışan yaratılış nizamı |
| Çekirdek Özet 3 | Çürümeyi engelleyen ilahî denge ve zıt ekosistemlerin bir arada korunması |
| Kritik Hata Riski | Tuzluluğu mutlak bir kusur sayarak ekolojik dengedeki kurucu işlevini ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مل | Doluluk, sınırına kadar varma, yayılma ve yoğunlaşma | ح | Doluluk ve yoğunlaşmanın keskinlik, tat belirginliği ve ayrıştırıcı bir koruma vasfı kazanması |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Kökün temel sıvı, okyanus ve çözelti zeminini oluşturur |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sıvı içerisindeki unsurları belirli bir denge ve orana doğru sevk eder |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Yoğunlaşan çözeltiyi çürümeden koruyan ve tatlı sudan ayıran sınır işlevini kurar |
| ملح | Suyun yönlendirilip kuşatılarak yoğunlaşması | Sıvının yoğun bir minerale dönüşerek bozulmayı önleyen koruyucu bir sınır kazanması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun içindeki tortu ve minerallerin yoğunlaşarak katılaşması, beyazlık ve yiyecekleri bozulmaktan koruyan tuz maddesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî, çöldeki serabın parıltısını tuzlu ve köpüklü denize benzeterek kökü şu mısrada kullanır: يَسْتَنُّ في عُرُضِ الصحراء فائِرُه / كأَنه سَبِطُ الأَهْدابِ مَمْلُوحُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Nuseyb b. Rabâh, suyun tatlı halden tuzlu hale dönüşmesini şu beyitle ifade etmiştir: وقد عاد عَذبُ الماءِ مِلحاً فزادني / على مَرضي أن أَملَحَ المشرَبُ العذبُ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça ملح kökü, bütün Sami dil ailesinde fonetik ve anlamsal açıdan en kararlı biçimde korunan ortak miras sözcüklerdendir. Proto-Sami dilinde tuz ve tuzlu su için kullanılan *milḥ- biçimi, Doğu ve Batı Sami şubelerinde hem nesnel tuz maddesini hem de denizcilikle ilgili kavramları doğrudan türetmiştir. Akadcada tuzlanmış et veya balık anlamında milḥu, İbranicede tuz anlamındaki melaḥ (מֶלַח) ve denizci anlamındaki mallaḥ, Süryanicede tuz karşılığındaki melḥā (ܡܠܚܐ) ve denizci anlamındaki mallāḥā, Ge'ez (Etiyopya) dilinde melḥ biçimleri tam bir ses denkliği ve anlam örtüşmesi sergiler. Kökün ilksel semantik çekirdeği hem koruyucu bir mineral niteliğini hem de suyun içilmezlik derecesinde minerale doymuş halini içerir. Arapçada kök bu fiziksel zeminden hareketle hem lezzet ve sevilirlik (melâhat) hem de iki taraf arasındaki hukuku bağlayan «tuz-ekmek hakkı» (mümâleha) mecazlarına doğru genişlemiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Beyazlık, suya mineral yoğunluğu gelmesi ve yemeği kıvama getirme | Suyun tuzlanması, yüzün lezzetli ve sevimli olması (melâhat) ve gıdayı koruma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *milḥ- kökünden İbranice melaḥ, Süryanice melḥā, Akadca milḥu | Tuz, tuzlu su ve bunlarla bağlantılı olarak denizcilik terminolojisi | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesinde Berberice ve Mısır kıpti dillerindeki mineral adlarıyla paralellikler | Tuz ve mineral tortusu kavramının Afro-Asyatik kök katmanındaki izleri | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ملح | Anlamlı | Tuzlu olmak, beyazlık | Suyun minerale doyması, lezzet ve koruyuculuk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| محل | Anlamlı | Kuraklık, kıtlık | Toprağın susuz kalıp çatlaması ve bereketin çekilmesi | Zıtlık ilişkisi taşır; Kur'an'da geçer |
| لمح | Anlamlı | Hızlı bakış, parıltı | Şimşeğin çakması veya gözün hızla bir noktaya kayması | Ortak algısal keskinlik boyutu; Kur'an'da geçer |
| لحم | Anlamlı | Et, kaynaşmak | Dokuların birbiri içine geçmesi, parçaların bütünleşmesi | Bedenî yoğunluk ve besleyicilik; Kur'an'da geçer |
| حمل | Anlamlı | Taşımak, yüklenmek | Bir ağırlığı üstlenip bir yerden başka bir yere götürmek | Suyun gemiyi taşımasıyla tematik bağ; Kur'an'da geçer |
| حلم | Anlamlı | Olgunlaşmak, rüya | Bedenin veya aklın kemale ermesi, öfkeyi tutmak | İtidale ve olgunluğa erişme; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ملح | Merkez | Tuzlu su ve koruyucu mineral | Suyun çözünmüş minerallerle yoğunlaşarak kazandığı özel kimyasal durum | Doğal bir ekosistem unsuru ve koruyucu tat |
| أجج | Komşu | Yakıcı ve acı tat | ملح yoğunluğu ifade ederken أجج aşırı tuzun boğazı yakmasını anlatır | Kur'an'da tuzlu suyun içilmezliğini niteleyen sıfattır |
| مرر | Komşu | Acılık | ملح mineral zenginliğini belirtirken مرر hoşlanılmayan ham acılığı bildirir | Kimyasal nitelik farkı taşır |
| بحر | Komşu | Büyük su kütlesi | ملح suyun niteliği iken بحر suyun toplandığı geniş mekânı bildirir | Vasıf ile mahal ilişkisidir |
| عذب | Zıt | Tatlı ve içimi kolay su | ملح içilmeyecek kadar tuzlu suyu, عذب ise susuzluğu gideren saf suyu ifade eder | İki su kütlesinin Kur'an'daki karşıt nizamıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ملح | Tuz, tuzlu su, melahat | Hem minerali hem suyun tuzluluğunu hem de sevimli zarafeti kapsar | Kesin |
| Latince | sal, salsus | Tuz, tuzlu | Fiziksel tuz ve tuzlu olma vasfını karşılar; melahat boyutunu taşımaz | Kesin |
| İngilizce | salt, saline, briny | Tuz, tuzlu, deniz tuzu | Saline kimyasal tuzluluğu, briny ise deniz suyunun yoğun tuzunu verir | Kesin |
| Almanca | Salz, salzig | Tuz, tuzlu | Kimyasal ve duyusal tuzluluk alanını tam karşılar; soyut anlamları içermez | Kesin |
| Fransızca | sel, salin | Tuz, tuzlu | Fiziksel ve kimyasal durumu karşılar; zarafet ve akit mecazlarını içermez | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kevnî deliller | Tatlı ve tuzlu iki denizin birbirine karışmadan varlığını sürdürmesindeki ilahî kudret | Yaratılıştaki kusursuz ölçü ve ayrıştırıcı yasa (berzah) |
| Fıkıh | Taharet ve gıda hükümleri | Tuzlu deniz suyunun abdest ve temizlikte kullanılabilirliği ile tuzun ribevî mal vasfı | Suyun mutlak temizleyici niteliği ve tuzun koruyucu madde hükmü |
| Tefsir | Fiziksel ve mecazi denizler | İki denizin somut nehir-deniz karşılaşması mı yoksa genel su döngüsü mü olduğu | Zıt nitelikli suların sınır kanunuyla dengelenmesi |
| Hadis | Dünya ve rızık tasvirleri | Denizin suyunun temiz, ölüsünün helal oluşu ve dünyanın tuzlanmış rızıkla temsili | Hayatın devamı için zaruri olan ıslah edici ve terbiye edici unsur |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ayetleri | Hikmetli karşıtlık | Zıt unsurları çatışmadan bir arada tutma | Allah'ın evrendeki farklı fıtratları bir ahenk içinde yaşatması | Kesin |
| İlmi | Oşinografi ve ekoloji | Deniz suyu kimyası | Çürümeyi önleme ve deniz canlılarına zemin kurma | Suyun tuzluluk oranının küresel iklim ve biyoçeşitliliği koruması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal bir arada yaşama | Doğal sınır ve berzah | Farklı kimliklerin sınırlarını koruyarak var olması | Farklı yapıların birbirini yok etmeden hukuki sınırla korunması | Muhtemel |
| İktisadi | Emtia ve gıda güvenliği | Koruyucu cevher | Ürünlerin bozulmasını engelleme ve saklama | Tarih boyunca temel ticaret ve gıda muhafaza aracı olması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ozmotik basınç ve kimyasal çözelti dengesi | Yoğunluk gradyanı farklı iki sıvının bir yarı geçirgen zar arkasında dengede kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sözleşme ve çürümeyi önleyen normlar | Adaletin ve hukukun toplumsal ilişkilerde çürümeyi ve yozlaşmayı engelleyen koruyucu işlevi | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca doğrudan içilemeyen kusurlu bir su veya basit bir yemek tuzu olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Tuzluluğun deniz ekosistemini ayakta tutan, çürümeyi önleyen ve tatlı suyla kurduğu karşıtlık sayesinde hayatı besleyen ilahî bir nizam unsuru olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İki denizin anlatıldığı ayetlerde tuzlu suyu yalnızca olumsuzlayarak, denizlerin yeryüzü ekolojisindeki ve besin döngüsündeki kurucu rolünü göz ardı etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kevnî delillerinde zıtlıkların çatışma değil bir denge ve bereket kaynağı olduğunu, içilemeyen tuzlu denizin de tatlı nehirler kadar hayatî bir amaca hizmet ettiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İki su kütlesinin karşılaşmasını ve aralarındaki aşılmaz sınırı bildiren Furkān 25:53 ve Fâtır 35:12 ayetlerinin anlaşılmasında merkezî role sahiptir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışta zıt gibi görünen şeylerin birbirine zarar vermek için değil, biri diğerinin ifsat olmasını engelleyen bir koruma kalkanı olarak var edildiğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun yüksek oranda mineral bağlaması neticesinde oluşan beyaz, koruyucu ve yoğun tuz hali.
- Soyut anlamZıt fıtratların sınır koyucu bir denge sayesinde birbirini bozmadan kendi varlığını sürdürmesi ve çürümenin engellenmesi.
- Sistematik karşılıkİlahî nizamda karşıt unsurların belirli bir sınır (berzah) ile ayrışarak ekolojik ve toplumsal ifsadı önlemesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tatlı su ortamını, ise tuzlu su ortamını () temsil eder. İki ortamın kesişiminin boş küme olması aralarındaki fıtrî ve kimyasal ayrışmayı; derişim farkı su kütleleri arasındaki tuzluluk ve mineral gradyanını; fonksiyonu ise iki zıt sistem arasında ilahî kanunun koyduğu ayrıştırıcı berzahın ve sınır korunumunun tam olarak işlediğini gösterir.