ملح
م - ل - ح
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Tuzlu
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.128 harfباب الحاء واللام والميم معهما
ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات
حمل:
الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر.
والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل.
والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً.
وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه
باب الحاء واللام والميم معهما ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات حمل: الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر. والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل. والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً. وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه ليَحْتَمِلُ الصنَّيعةَ والإِحسان، وحَمَّلْتُ فُلاناً فُلاناً، وتَحَمَّلْتُ به عليه في الشَّفاعة والحاجة. وتَحامَلْتُ في الشيء إذا تَكَلَّفْتُه على مَشَقَّةٍ. واستَحْمَلْتُ فلاناً نفسي أي حَمَّلْتُه أُمُوري وحُوائجي، قال: ومَن لم يَزَلْ يستَحْمِلُ الناسَ نفسه وحَمَلْتُ عنه أي حَلمُتْ ُعنه. والحَمْل: ما في البَطْن، والحِمْل ما على الظَّهْر، وأما حَمْلُ الشَّجَر فيقال: ما ظَهَرَ فهو حِمْل، وما بَطَن فهو حَمْلٌ. وبَعضٌ يقول: حَمِلْ الشَّجَر ويحتَجُّون فيقولون: ما كان لازماً فهو حَمْل، وما كان بائناً فهو حِمْل. والحَميلُ: المَنْبُوذ يُحْمَلُ فيُرَبَّى. وحَميلُ السَّيْل: ما يَحْمِلُ من الغُثاء، وفي الحديث: فيخرجُون من النّار فيَنبُتُون كما تنبُت الحِبَّةُ في حَميل السَّيْل. والحَميلُ: الوَلَدُ في بَطْن الأُمِّ إذا أُخِذَتْ من أرض الشِّرْكِ. والحِمالةُ والمِحْمَلُ: عِلاقُة السَّيْف، قال: حتّى بَلَّ دَمْعيَ مِحْمَلي والمِحْمَل: الشِّقّانِ على البعير يُحْمَلُ فيهما نَفْسان. ورَجُلٌ حَمُولٌ: صاحبُ حِلْمٍ. والحَمالة: الدِّيةُ يحمِلُها قَومٌ عن قومِ، وقد تُحْذَفُ منها الهاء كما قال: عظيمُ النَّدَى كثيرُ الحَمالِ وتقول: ما على فلانٍ مَحْمِلٌ من تحميل الحَوائج، وما على البَعير مَحْمِلٌ من ثِقْل الحَمْل. والحَمُولة: الإبِل تُحْمَل عليها الأثقال. والحُمُول: الإبل بأثقالِها. والمُحْمِل من النِّساء: التي يْنزلُ لبَنُها من غير حَبَل، تقول: أَحْمَلَتِ المرأةُ وكذلك الناقة. محل: أرض مَحْل وأرضٌ مَحُولٌ، وأَرْضٌ مُحُول على فُعُول ونَعْتُها بالجَمْع يحُمَلُ على المواضِع كما قال: ثَوْبٌ مِزَقٌ، وجمع المَحْل أمحال ومُحُولٌ. قال: لا يَبْرَمُون إذا ما الأفقُ جَلَّلـه صِرُّ الشتاء من الأَمحال كالأَدَم وأمْحَلَتِ الأرض فهي مُمْحِلٌ، وزمان ماحلٌ، قال النابغة: يُمْرعُ منه الزَّمَنُ الماحِلُ والمَحْلُ: انقِطاعُ المطَر ويُبْسُ الأرض من الشَّجَر والكَلأَ. والمِحالُ: من المَكِيدة ورَوْم ذلك بالحِيَل، ومنه قولهم: تَمَحَّلْتُ الدَّراهمَ أي طلَبَتْهُا من حيث لا يُعرَف لها أصل. ومَحَلَ فلانٌ بفُلان إذا كادَه بسِعايةٍ إلى السلطان. وقوله تعالى: "شديد المِحال" أي: الكيد. وفي الحديث: القرآن ماحِلٌ مُصدَّق: يَمْحَل بصاحبه إذا ضَيَّعَه. ولَبَنٌ مُمَحَّلٌ: مَحَلُوه أي حَقَنُوه ثم لم يَدْعُوه يأخُذُ الطَّعْمَ حتى شَرِبوهُ، قال أبو النجم: إلاّ من القارص والمُمَحَّلِ والمَحالُ: فَقارُ الظَّهْر، والواحدةُ مَحالةٌ. والمَحالةُ: التي يُسْتَقَى عليها، يقال: سُمِّيَتْ بفَقارة البعير على فَعالة، ويقال: بل على مَفْعَلة لتَحُوُّلها في دَوَرانها. وقولهم: لا مَحالةَ أي: لا بُدَّ، على مَفْعَلة، الميم زائدة، والمعنى: لا حيلَة. والمُتَماحِل: الطَّويل. لمح: لَمَحَ البَرْقُ ولَمَعَ، ولَمَحَ البَصَرُ، ولَمَحَهُ ببَصَرِه. واللَّمْحةُ: النَّظْرة. وأَلْمَحَهُ غيره. ملح: قد يُقال من المَلاحة مَلُحَ. والمُماَلحة: المُؤاكَلةُ. وإذا وَصَفْتَ الشّيْءَ بما فيه من المُلُوحة قُلْتَ: سَمَكٌ مالِحٌ ويَقْلَةٌ مالِحة. والمِلْحُ: معروف ما يُطَيَّبُ به الطَّعامُ. والمِلْحُ: خِلافُ العَذْبِ من الماء، يقال: ماءٌ مِلْحٌ، ولا يقال: مالِحٌ. ومَلَحْتُ الشَّيْءَ ومَلَّحْتُه فهو مَمْلُوحٌ مَليحٌ ممُلَّحٌ. ومَلَحْتُ القِدْرَ أَمْلَحُها إذا كان مِلْحُها بقَدْر، فإن أَكْثَرْتَه حتى يفسُد قُلْتَ: مَلَّحْتُها تَمليحاً. والمُلاّح من نَباتِ الحَمْض، قال أبو النجم: يَخْبِطْنَ مُلاّحاً كذاوي القَرْمَل والمَلاّحَةُ: مَنْبِتُ المِلْح. والمَلاّح: صاحبُ السَّفينة، وصَنْعتُه المِلاحةُ والمُلاّحِيَّةُ وهو مُتَعَهِّدُ النَّهر ليُصْلِحَ فُوَّهَتَه، وقال الأعشى: تَكَأْكَأَ مَلاّحها وَسْطَـهـا من الخَوْفِ كَوْثَلَها يَلْتَزِمْ ويقال: أَمْلَحْتَ يا فلان في مَعْنَيَيْنِ أي جئْتَ بكلمةٍ مَليحةٍ أو أكثَرْتَ مِلْحَ القِدْر. والمُلْحَة: الكلمةُ المليحة. والمَلْحاءُ: وَسَطُ الظَّهْر بين الكاهل والعَجْز، وهي من البعير ما تحتَ السَّنام. وفي المَلْحاء سِتُّ مَحَالات، وهي سِتُّ فِقَرات والجميع َمْلحاوات. والمُلْحَةُ في الألوان: بياضٌ يَشْقُهُّ شُعَيْراتٌ سُودٌ، وكذلك كل شَعرٍ وصُوفٍ. وكَبْشٌ أَمْلَحُ: بَيِّنُ المُلْحِة والمَلَحِ. والمَلَحُ: داء أو عَيْبٌ في رِجْل الدابَّة. والمُلاحِيًّ: ضَرْبٌ من العِنَب في حَبِّه طول. والمِلْح: الرَّضاعُ. لحم: يقال: لَحْمٌ ولَحَمٌ، يُخَفَّفُ ويُثَقَّل. ورجلٌ لَحيمٌ: كثير لَحْم الجَسَد، وقد لَحُمَ لَحامةً. ورجلٌ لَحِمٌ أي أكُولٌ للَّحْم، وبَيْتٌ لَحِمٌ: يكثُرُ فيه اللَّحْم. وجاء في الحديث: إنّ الله ليَبْغِضُ البيْتَ اللَّحِمَ وأهْلَه. وبازيُّ لَحِمٌ ولاحِمٌ: يأكُل اللَّحْمَ، ومُلْحَمٌ: يُطْعَمُ اللحْمَ، وقال الأعشى: تَدَلىَّ حَثيثاً كأنَّ الصِّوا رَ يتْبَعُهُ أَزْرَقيٌّ لَحِمْ وأَلْحَمْتُ القَومَ: قَتَلْتُهم حتى صاروا لَحْماً، واللَّحيمُ: القتيل. واستَلْحَمْتُ الطريقَ: اتبَّعْتُه، قال: ومن أَرَيناه الطريقَ استَلْحَما وقال امرؤ القيس: استَلْحَمَ الوَحْشُ على أكسائهـا أهْوَجُ مِحْضيرٌ إذا النَّقْعُ دَخَنْ والمَلْحَمةُ: الحرب ذاتُ القَتْل. واللَّحْمَةُ: قَرابةُ النَّسَب. واللُّحْمةُ: ما يُسَدَّى بين السَّدْيَيْن من الثوب. واللِّحامُ: ما يُلْحَمُ به صَدْعُ ذَهَبٍ أو حديدٍ حتى يَلْتَحِما ويَلْتَئِما، أو كل شَيْءٍ كانَ متبايناً تَلازَقَ فقد التَحَمَ. وشَجَّة مُتلاحِمة: إذا بَلَغَتِ اللَّحْمَ. حلم: الحُلُمُ: الرُّؤيا، يقال: حَلَمَ يَحْلُمُ إذا رأَى في المنام. وفي الحديث: من تَحَلَّمَ ما لم يَحْلُم أي تكَلَّفَ حُلْماً لم يَرَه. والحُلْمُ: الاحتِلامُ، ويُجمَع على الأحلام، والفاعلُ حالِمٌ ومُحْتَلِم. والحِلْمُ: الأَناة، ويُجْمَعُ على الأحلام. والحُلاّم: الجَدْيُ، قال: كُلُّ قتيل في كُلَيْبٍ حُلاّمْ وأحلام القَوْم: حُلَماؤهم، والواحد حَليم، وقال الأعشى: فأمّا إذا جَلَسُوا بالعَشـيِّ فأحلامُ عادٍ وأيدي هُضُمْ. وقد حَلُمَ الرجلُ يَحْلُمُ فهو حليم، والحليم في صفة الله تعالى معناه الصَّبور. ومن أسماء الرجال مُحَلِّم وهو الذي يُعَلِّمُ غيره الحِلْمَ. وأَحْلَمَتِ المرأةُ: وَلَدَتِ الحُلَماءَ. والأحلام: الأجسام. والحَلَمَةُ والجميع الحَلَم: ما عَظُم من القراد وأَدِيمٌ حَلِمٌ: قد أفسَدَه الحَلَمُ قبلَ أن يُسْلَخ، وقد حَلِمَ حَلَماً، ومنه قول عقبة: فإنَّكَ والكتابُ إلى عَليٍّ كدابغةٍ وقد حَلِمَ الحَليمُ والبَعيرُ حَلِمٌ: أفسَدَه الحَلَمُ. وعَناقٌ حَلِمةٌ وتِحْلِمَةٌ: أفسَدَ جِلدَها الحَلَمُ. وحَلَّمْتُ الإبِل: أخَذْتُ عنها الحَلَم. والحَلَمةُ: شَجَرة السَّعْدان، من أفضل المراعي. والحَلَمةُ: رأسُ الثَّدْي في وَسَط السَّعْدانة. ويَوْمُ حَليمةَ: وَقْعة كانت في الجاهلية. ومُحَلِّمٌ: نَهْرٌ باليَمامة.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.346 harfالمِلْحُ معروفٌ. والمِلْحُ أيضاً: الرَضاعُ. وأنشد الأصمعيّ لأبي الطَمَحانِ، وكانت له إبلٌ فسقى قوماً من ألبانها، ثم إنَّهم أغاروا عليها فأخذوها، فقال:
وإنِّي لأرْجو مِلْحَها في بطونكـموما بَسَطَتْ من جِلْدِ أشْعَثَ أغْبَرا
والمَلْحُ بالفتح: مصدر قولك: مَلحْنا لفلانٍ مَلْحاً: أرضعناه. ومَلَحْتُ القِدرَ أمْلَحُها مَلْحاً، إذا طرحْت فيها من المِلْح بقدرٍ. وأمْلَحْتُ القِدر، إذا أكْثَرْتَ فيها
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR28.570 harfح ل م
حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات .
حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن
ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً .
سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.444 harf(باب الميم واللام وما يثلثهما)
(ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين.
وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR781 harf- الملح: الماء الذي تغير طعمه التغير المعروف وتجمد، ويقال له ملح إذا تغير طعمه، وإن لم يتجمد، فيقال: ماء ملح. وقلما تقول العرب: ماء مالح (واستعمل هذا اللفظ الإمام الشافعي كما حكاه المزني عنه حيث قال: (فكل ماء من بحر عذب أو مالح) انظر: مختصر المزني 1/2.
وأنكر بعض اللغويين هذا على الشافعي، وقالوا: تقول العرب: ماء وسمك ملح، ولا تقول: ماء مالح. وردهم مردود بما حكاه أبو عمر الزاهد غلام ثعلب قال: سمعت
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.733 harfم ل ح
ماء مِلْحٌ، وقد مَلُحَ الماء وأملَح، وروي قول نصيب: أن أبحر المشرب العذب أن أملح.
وملح القدر يملحها ملحاً: ألقى فيها ملحاً بقدر وأملحها وملّحها: أفسدها بالملح.
وملّح الماشية.
أطعمها الملح عن التحميض.
وملّح الدابة تمليحاً إذا حك الملح على حنكها.
وسمك مملوح ومليح.
ومن المجاز: وجه مليح ووجوه ملاح وما أملح وجهه وفعله! وما أميلحه! وله حركات مستملحة.
وحدثته
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR19.926 harfالمِلْح: ما يطيب به الطعام، يؤنث ويذكر، والتأْنيث فيه أَكثر. وقد مَلَحَ القِدْرَ
(* قوله «وقد ملح القدر إلخ» بابه منع وضرب وأَما
ملح الماء فبابه كرم ومنع ونصر كما في القاموس.) يَمْلِحُها ويَمْلَحُها مَلْحاً وأَملَحَها: جعل فيها مِلْحاً بقَدَرٍ. ومَلَّحها تَمْليحاً: أَكثر مِلْحها فأَفسدها، والتمليح مثله. وفي الحديث: إِن الله تعالى ضرب مَطْعَم ابن آدم للدنيا مثلاً وإِن مَلَحه أَي أَلقى فيه المِلْح
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR977 harf* م ل ح * * مَلَحَ * القِدر من باب قطع طرح فيها المِلح بقدر و * أمْلَحَها * أفسدها بالمِلح و * مَلَّحَها تَمْلِيحاً * مثله و * مَلُحَ * الماء من باب دخل وسهُل فهو * ماء * مِلْحٌ * ولا يُقال مَالِحٌ إلا في لغة رديئة و * المِمْلَحَةُ * بالكسر ما يُجعل فيه المِلح و * مَلُحَ * الشيء من باب ظرُف وسهُل أي حسُن فهو * مَلِيحٌ * و * مُلاَحٌ * بالضم مُخففا و * اسْتَمْلَحَهُ * عدَّه مَلِيحا وجمع المَلِيح *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR19.603 harfالملح، بالكسر، أي معروف، وهو ما يطيب به الطعام: وقد يذكر، والتأنيث فيه أكثر، كذا في العبب. وتصغيره مليحة. وقال الفيومي: جمعها ملاح كشعب وشعاب. ومن المجاز الملح: الرضاع وقد روي فيه الفتح أيضا، كذا في المحكم، ونقله في اللسان، وقد ملحت فلانة لفلان، إذا أرضعت، تملح وتملح. وقال أبو الطمحان، وكانت له إبل يسقي قوما من ألبانها ثم إنهم أغاروا عليها فأخذوها:
وإني لأرجو ملحها في بطونكـم
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR22.487 harfمَلَحَتْ فُلَانَةٌ لِفُلَانٍ
1 مَلَحَتْ فُلَانَةٌ لِفُلَانٍ ذ , (aor. مَلَحَ and مَلُحَ , L,) (tropical:) Such a woman suckled, or gave suck, for such a one. (A, L.) ― -b2- مَلَحْنَا لِفُلَانٍ, inf. n. مَلْحٌ, (S,) We [meaning the wife of one of us] suckled, or gave suck, for such a one: (As, L:) or we suckled such a one. (S.) ― -b3- مَلَحَ الوَلَدَ [app. He caused the child to be suckled;] syn.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.744 harfمَلَحَ
مَلَحَ A , I ( n. ac. مَلْح 1 ),
a. Salted; put salt into; gave salt to.
b. [ acc. or La ], Suckled; caused to be suckled.
c. A , Traduced.
d. Flapped its wings ( bird ).
e. Scalded ( sheep ).
f. A , U ( n. ac. مُلُوْح 27 ), see ( مَلُحَ ) ( a ).
مَلِحَ
مَلِحَ A ( n. ac. مَلَح 4 ),
a. Was grayish-white.
b. Had a swollen hock.
مَلُحَ
مَلُحَ U ( n. ac. مِلْح 2 , مَلَاْحَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR53.208 harfملح
مَلَحَ - يَمْلَحُ (مَلَحَ - يَمْلُحُ) - مِلْح
مَلَحَ - يَمْلَحُ (مَلَحَ - يَمْلُحُ) + الطعام أو الماء: يكون مِلْحاً أو مالِحاً: يكون طعمه ومذاقه غير سائغ ولا عذب
مِلْح: اسم فعل " مَلَحَ - يَمْلَحُ ": ضد عذب فرات: الطعم الذي لا يكون سائغاً ولا عذباً: وهو كذلك اسم آلة منه: الشيء الذي يعطي الطعم المالح للطعام
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Sîgalar(1)
Mücavir kökler24 mücavir (32 toplam)
- أجج
2 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
- فرت
2 ortak ayet · Fırat Çoşkulu akan nehre fırat, durgun akan suya nil denir
- بحر
2 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- طري
1 ortak ayet · Taze
- مخر
1 ortak ayet · Suyu yaranlar
- برزخ
1 ortak ayet · Ayırıcı engel
- سوغ
1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- عذب
2 ortak ayet · Su yosunudur
- مرج
1 ortak ayet · مرج Hayvanların otlamak için serbest bırakıldığı yer…
- حلي
1 ortak ayet · Hilye takı demektir
- لحم
1 ortak ayet · Et
- حجر
1 ortak ayet · Taş demektir
Geçtiği ayetler(2)
وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَحِجْرًا مَحْجُورًا
TuzluVe O’dur; iki denizi salıp katan. Şu tatlı ve susuzluğu giderici, bu ise tuzlu ve acıdır. İkisinin arasına bir engel ve aşılamayan bir sınır koymuştur.
… يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً …
Tuzluİki deniz bir olmaz. Şu; çok tatlıdır, susuzluğu keser içilmesi kolaydır. Şu ise tuzludur, acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve giyeceğiniz süs eşyası çıkarırsınız. O’nun lutfundan aramanız ve şükretmeniz için gemilerin yara yara gittiklerini görürsünüz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ملح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أجج, مرر, بحر |
| Zıt Kök | عذب |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun minerale doyması, beyazlık ve koruyucu tuzluluk kazanması |
| Çekirdek Özet 2 | Deniz suyunun yoğun, tuzlu ve tatlı sudan ayrışan yaratılış nizamı |
| Çekirdek Özet 3 | Çürümeyi engelleyen ilahî denge ve zıt ekosistemlerin bir arada korunması |
| Kritik Hata Riski | Tuzluluğu mutlak bir kusur sayarak ekolojik dengedeki kurucu işlevini ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مل | Doluluk, sınırına kadar varma, yayılma ve yoğunlaşma | ح | Doluluk ve yoğunlaşmanın keskinlik, tat belirginliği ve ayrıştırıcı bir koruma vasfı kazanması |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Kökün temel sıvı, okyanus ve çözelti zeminini oluşturur |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sıvı içerisindeki unsurları belirli bir denge ve orana doğru sevk eder |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Yoğunlaşan çözeltiyi çürümeden koruyan ve tatlı sudan ayıran sınır işlevini kurar |
| ملح | Suyun yönlendirilip kuşatılarak yoğunlaşması | Sıvının yoğun bir minerale dönüşerek bozulmayı önleyen koruyucu bir sınır kazanması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun içindeki tortu ve minerallerin yoğunlaşarak katılaşması, beyazlık ve yiyecekleri bozulmaktan koruyan tuz maddesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî, çöldeki serabın parıltısını tuzlu ve köpüklü denize benzeterek kökü şu mısrada kullanır: يَسْتَنُّ في عُرُضِ الصحراء فائِرُه / كأَنه سَبِطُ الأَهْدابِ مَمْلُوحُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Nuseyb b. Rabâh, suyun tatlı halden tuzlu hale dönüşmesini şu beyitle ifade etmiştir: وقد عاد عَذبُ الماءِ مِلحاً فزادني / على مَرضي أن أَملَحَ المشرَبُ العذبُ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça ملح kökü, bütün Sami dil ailesinde fonetik ve anlamsal açıdan en kararlı biçimde korunan ortak miras sözcüklerdendir. Proto-Sami dilinde tuz ve tuzlu su için kullanılan *milḥ- biçimi, Doğu ve Batı Sami şubelerinde hem nesnel tuz maddesini hem de denizcilikle ilgili kavramları doğrudan türetmiştir. Akadcada tuzlanmış et veya balık anlamında milḥu, İbranicede tuz anlamındaki melaḥ (מֶלַח) ve denizci anlamındaki mallaḥ, Süryanicede tuz karşılığındaki melḥā (ܡܠܚܐ) ve denizci anlamındaki mallāḥā, Ge'ez (Etiyopya) dilinde melḥ biçimleri tam bir ses denkliği ve anlam örtüşmesi sergiler. Kökün ilksel semantik çekirdeği hem koruyucu bir mineral niteliğini hem de suyun içilmezlik derecesinde minerale doymuş halini içerir. Arapçada kök bu fiziksel zeminden hareketle hem lezzet ve sevilirlik (melâhat) hem de iki taraf arasındaki hukuku bağlayan «tuz-ekmek hakkı» (mümâleha) mecazlarına doğru genişlemiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Beyazlık, suya mineral yoğunluğu gelmesi ve yemeği kıvama getirme | Suyun tuzlanması, yüzün lezzetli ve sevimli olması (melâhat) ve gıdayı koruma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *milḥ- kökünden İbranice melaḥ, Süryanice melḥā, Akadca milḥu | Tuz, tuzlu su ve bunlarla bağlantılı olarak denizcilik terminolojisi | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesinde Berberice ve Mısır kıpti dillerindeki mineral adlarıyla paralellikler | Tuz ve mineral tortusu kavramının Afro-Asyatik kök katmanındaki izleri | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ملح | Anlamlı | Tuzlu olmak, beyazlık | Suyun minerale doyması, lezzet ve koruyuculuk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| محل | Anlamlı | Kuraklık, kıtlık | Toprağın susuz kalıp çatlaması ve bereketin çekilmesi | Zıtlık ilişkisi taşır; Kur'an'da geçer |
| لمح | Anlamlı | Hızlı bakış, parıltı | Şimşeğin çakması veya gözün hızla bir noktaya kayması | Ortak algısal keskinlik boyutu; Kur'an'da geçer |
| لحم | Anlamlı | Et, kaynaşmak | Dokuların birbiri içine geçmesi, parçaların bütünleşmesi | Bedenî yoğunluk ve besleyicilik; Kur'an'da geçer |
| حمل | Anlamlı | Taşımak, yüklenmek | Bir ağırlığı üstlenip bir yerden başka bir yere götürmek | Suyun gemiyi taşımasıyla tematik bağ; Kur'an'da geçer |
| حلم | Anlamlı | Olgunlaşmak, rüya | Bedenin veya aklın kemale ermesi, öfkeyi tutmak | İtidale ve olgunluğa erişme; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ملح | Merkez | Tuzlu su ve koruyucu mineral | Suyun çözünmüş minerallerle yoğunlaşarak kazandığı özel kimyasal durum | Doğal bir ekosistem unsuru ve koruyucu tat |
| أجج | Komşu | Yakıcı ve acı tat | ملح yoğunluğu ifade ederken أجج aşırı tuzun boğazı yakmasını anlatır | Kur'an'da tuzlu suyun içilmezliğini niteleyen sıfattır |
| مرر | Komşu | Acılık | ملح mineral zenginliğini belirtirken مرر hoşlanılmayan ham acılığı bildirir | Kimyasal nitelik farkı taşır |
| بحر | Komşu | Büyük su kütlesi | ملح suyun niteliği iken بحر suyun toplandığı geniş mekânı bildirir | Vasıf ile mahal ilişkisidir |
| عذب | Zıt | Tatlı ve içimi kolay su | ملح içilmeyecek kadar tuzlu suyu, عذب ise susuzluğu gideren saf suyu ifade eder | İki su kütlesinin Kur'an'daki karşıt nizamıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ملح | Tuz, tuzlu su, melahat | Hem minerali hem suyun tuzluluğunu hem de sevimli zarafeti kapsar | Kesin |
| Latince | sal, salsus | Tuz, tuzlu | Fiziksel tuz ve tuzlu olma vasfını karşılar; melahat boyutunu taşımaz | Kesin |
| İngilizce | salt, saline, briny | Tuz, tuzlu, deniz tuzu | Saline kimyasal tuzluluğu, briny ise deniz suyunun yoğun tuzunu verir | Kesin |
| Almanca | Salz, salzig | Tuz, tuzlu | Kimyasal ve duyusal tuzluluk alanını tam karşılar; soyut anlamları içermez | Kesin |
| Fransızca | sel, salin | Tuz, tuzlu | Fiziksel ve kimyasal durumu karşılar; zarafet ve akit mecazlarını içermez | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kevnî deliller | Tatlı ve tuzlu iki denizin birbirine karışmadan varlığını sürdürmesindeki ilahî kudret | Yaratılıştaki kusursuz ölçü ve ayrıştırıcı yasa (berzah) |
| Fıkıh | Taharet ve gıda hükümleri | Tuzlu deniz suyunun abdest ve temizlikte kullanılabilirliği ile tuzun ribevî mal vasfı | Suyun mutlak temizleyici niteliği ve tuzun koruyucu madde hükmü |
| Tefsir | Fiziksel ve mecazi denizler | İki denizin somut nehir-deniz karşılaşması mı yoksa genel su döngüsü mü olduğu | Zıt nitelikli suların sınır kanunuyla dengelenmesi |
| Hadis | Dünya ve rızık tasvirleri | Denizin suyunun temiz, ölüsünün helal oluşu ve dünyanın tuzlanmış rızıkla temsili | Hayatın devamı için zaruri olan ıslah edici ve terbiye edici unsur |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ayetleri | Hikmetli karşıtlık | Zıt unsurları çatışmadan bir arada tutma | Allah'ın evrendeki farklı fıtratları bir ahenk içinde yaşatması | Kesin |
| İlmi | Oşinografi ve ekoloji | Deniz suyu kimyası | Çürümeyi önleme ve deniz canlılarına zemin kurma | Suyun tuzluluk oranının küresel iklim ve biyoçeşitliliği koruması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal bir arada yaşama | Doğal sınır ve berzah | Farklı kimliklerin sınırlarını koruyarak var olması | Farklı yapıların birbirini yok etmeden hukuki sınırla korunması | Muhtemel |
| İktisadi | Emtia ve gıda güvenliği | Koruyucu cevher | Ürünlerin bozulmasını engelleme ve saklama | Tarih boyunca temel ticaret ve gıda muhafaza aracı olması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ozmotik basınç ve kimyasal çözelti dengesi | Yoğunluk gradyanı farklı iki sıvının bir yarı geçirgen zar arkasında dengede kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sözleşme ve çürümeyi önleyen normlar | Adaletin ve hukukun toplumsal ilişkilerde çürümeyi ve yozlaşmayı engelleyen koruyucu işlevi | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca doğrudan içilemeyen kusurlu bir su veya basit bir yemek tuzu olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Tuzluluğun deniz ekosistemini ayakta tutan, çürümeyi önleyen ve tatlı suyla kurduğu karşıtlık sayesinde hayatı besleyen ilahî bir nizam unsuru olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İki denizin anlatıldığı ayetlerde tuzlu suyu yalnızca olumsuzlayarak, denizlerin yeryüzü ekolojisindeki ve besin döngüsündeki kurucu rolünü göz ardı etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kevnî delillerinde zıtlıkların çatışma değil bir denge ve bereket kaynağı olduğunu, içilemeyen tuzlu denizin de tatlı nehirler kadar hayatî bir amaca hizmet ettiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İki su kütlesinin karşılaşmasını ve aralarındaki aşılmaz sınırı bildiren Furkān 25:53 ve Fâtır 35:12 ayetlerinin anlaşılmasında merkezî role sahiptir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışta zıt gibi görünen şeylerin birbirine zarar vermek için değil, biri diğerinin ifsat olmasını engelleyen bir koruma kalkanı olarak var edildiğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun yüksek oranda mineral bağlaması neticesinde oluşan beyaz, koruyucu ve yoğun tuz hali.
- Soyut anlamZıt fıtratların sınır koyucu bir denge sayesinde birbirini bozmadan kendi varlığını sürdürmesi ve çürümenin engellenmesi.
- Sistematik karşılıkİlahî nizamda karşıt unsurların belirli bir sınır (berzah) ile ayrışarak ekolojik ve toplumsal ifsadı önlemesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tatlı su ortamını, ise tuzlu su ortamını () temsil eder. İki ortamın kesişiminin boş küme olması aralarındaki fıtrî ve kimyasal ayrışmayı; derişim farkı su kütleleri arasındaki tuzluluk ve mineral gradyanını; fonksiyonu ise iki zıt sistem arasında ilahî kanunun koyduğu ayrıştırıcı berzahın ve sınır korunumunun tam olarak işlediğini gösterir.