ندد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-د-د1 sîga, 56 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خولضللندمنددجعلأَنْدَادًامتعثمرفرشكفرنور

KökSîga 1Ayet 6Sure 5Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

ندد

ن - د - د

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Öbek öbek develer demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Öbek öbek develer demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR871 harf
باب الدال والنون د ن، ن د يستعملان دن: الدَّنُّ ما عَظُم من الرَّواقيد كهيئةِ الحُبِّ، إلاّ أنّه طويل مُستَوى الصَّنْعةِ في أسفله كهيئةِ قَوْنَس البَيْضةِ. والدَّنينُ والدَّنينةُ: أصوات النَّحْل والزَّنابير ونحوها وأنشد: لدَنْدَنة النَّحل في الخَشرَم والدَّنْدَنةُ من هَيْنَمةِ الكلام الذي لا يُفهَم. والدِّنْدِنْ: أصولُ الشَّجَر البالي، وجمعه دَنادِن. ند: النِّدُّ: ما كانَ مثل الشيءِ يُضادُّه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR280 harf
نَدَّ البعيرُ يَنِدُّ نَدًّا ونِداداً ونُدوداً: نَفَرَ وذهبَ على وجهه شارداً. ومنه قرأ بعضهم: "يَوْمَ التَنادِّ". والنَدُّ: التلُّ المرتفع في السماء. والنَدُّ من الطِيبِ ليس بعربي. والنِدُّ بالكسر: المِثلُ والنظير، وكذلك النَديدُ والنَديدَةُ. ويقال: نَدَّدَ به، أي شهره وسمَّع به.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR456 harf
- نديد الشيء: مشاركه في جوهره، وذلك ضرب من المماثلة؛ فإن المثل يقال في أي مشاركة كانت، فكل ند مثل، وليس كل مثل ندا، ويقال: نده ونديده ونديدته، قال تعالى: ﴿فلا تجعلوا لله أندادا﴾ [البقرة/22]، ﴿ومن الناس من يتخذ من دون الله أندادا﴾ [البقرة/165]، ﴿وتجعلون له أندادا﴾ [فصلت/9] وقرئ: (يوم التناد) [غافر/32] (وهي قراءة شاذة، قرأ بها ابن عباس والضحاك والأعرج وأبو صالح بتشديد الدال. انظر: البصائر 5/31) أي:
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.422 harf
نَدَّ البعير يَنِدُّ نُدوداً إِذا شَردَ . و نَدّتِ الإِبلُ تَنِدُّ نَداً و نَدِيداً و نِداداً و نُدُودا و تَنادَّتْ : نَفَرتْ وذهبت شُرُوداً فمضَتْ على وجوهها . وناقة نَدُودٌ : شرود وقول الشاعر : قَضَى على الناسِ أَمْراً لا نِدادَ لَه عَنْهُمْ وقد أَخَذَ المِيثاقَ واعْتَقَدا معناه : أَنه لا يَنِدُّ عنهم ولا يَذْهَبُ . وفي الحديث : فَنَدَّ بعيرٌ منها أَي شَرَد وذَهَبَ على وَجْهه . ويَوْمُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR333 harf
* ن د د * * نَدَّ * البعير يَنِدُّ بالكسر * نَدًا * بالفتح و * نِدَادا * بالكسر و * نُدُودا * بالضم نفر وذهب على وجهه شاردا ومنه قرأ بعضهم ﴿يوم التَّنَادِّ﴾ بتشديد الدال و * نَدُّ * الطيب غير عربي و * النِّدُّ * بالكسر المِثْل والنظير وكذا * النَّدِيدُ * و * النَّدِيدَةُ * قال لُبيد % لكِي لا يكون السَّندري نديدتي % قلت السندري ش
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.371 harf
ند البعير يند، من حد ضرب، ندا، بالفتح، ونديدا وندودا، بالضم، وندادا بالكسر، وهو ناد، إذا شرد ونفر وذهب على وجهه شاردا، كما في المصباح، وجمع الناد نداد، كقائم وقيام، وفي اللسان: ندت الإبل وتنادت: ذهبت شرودا فمضت على وجوهها، وقال الشاعر: قضى على الناس أمرا لانداد لهعنهم وقد أخذ الميثاق واعتقدا والند، بالفتح: طيب أي معروف، وعلى الفتح اقتصر الجوهري والفيومي وغيرهما، ويكسر، كما في المحكم
Maddenin bağlantısı

ند البعير يند، من حد ضرب، ندا، بالفتح، ونديدا وندودا، بالضم، وندادا بالكسر، وهو ناد، إذا شرد ونفر وذهب على وجهه شاردا، كما في المصباح، وجمع الناد نداد، كقائم وقيام، وفي اللسان: ندت الإبل وتنادت: ذهبت شرودا فمضت على وجوهها، وقال الشاعر: قضى على الناس أمرا لانداد لهعنهم وقد أخذ الميثاق واعتقدا والند، بالفتح: طيب أي معروف، وعلى الفتح اقتصر الجوهري والفيومي وغيرهما، ويكسر، كما في المحكم وغيره، وهو ضرب من الطيب يدخن به، وفي الصحاح أنه عود يتبخر به وقال جماعة: هو الغالية، وقال الليث: هو ضرب من الدخنة، وقال الزمخشري في ربيع الأبرار: الند: مصنوع، وهو العود المطري بالمسك والعنبر والبان، أو هو العنبر، قال أبو عمرو بن العلاء: يقال للعنبر الند، وللبقم: العندم، وللمسك: الفتيق، وفي الصحاح أنه ليس بعربي، وقال ابن دريد: لا أحسب الند عربيا صحيحا، قال شيخنا، وكلام كثير من أئمة اللغة صريح في أنه عربي، وقد جاء في كلام العرب القدماء، وأنشد للاحوص: أم من جليدة وهنا شبت النارودونها من ظلام الليل أستار إذا خبت أوقدت بالند واستعرت ولـم يكـن عـطـرهـا قـسـط وأظـــفـــار وقال العرجي: تشب متون الجمر بالند تارةوبالعنبر الهندي فالعرف ساطع

ثم قال: قلت: ووجوده في كلام الفصحاء، لا ينافي أنه معرب، وكأن المعترضين على الجوهري فهموا من المعرب المولد، وهو الذي لا يوجد في كلام العرب لأنه استعمله المولدون بعد العرب. الند: التل المرتفع في السماء، لغة يمانية. الند الأكمة العظيمة من طين، وهذا أخص من التل. ند: حصن باليمن أظنه من عمل صنعاء، قاله ياقوت. الند بالكسر: المثل والنظير، أنداد، وظاهره ترادف الند والمثل، ونقل شيخنا عن القاضي زكريا على البيضاوي: ند الشيء: مشاركه في الجوهر، ومثله: مشاركه في أي شيء كان. فالند أخص مطلقا، وقال غيره، ند الشيء ما يسد مسده. وفي المصباح: الند: المثل، كالنديد، ولا يكون الند إلا مخالفا، وجمعه أنداد، كحمل وأحمال، والنديد ندداء. والنديدة مثل النديد، ندائد، قال لبيد: لكيلا يكون السندري نديدتـي وأجعل أقواما عموما عماعما وفي كتابه لأكيدر وخلع الأنداد والأصنام قال ابن الأثير: هو جمع ند، بالكسر، وهو مثل الشيء الذي يضاده في أموره ويناده، أي يخالفه، ويريد بها ما كانوا يتخذونه من دون الله آلهة، تعالى الله عن ذلك. وقال الأخفش: الند: الضد والشبه، وقوله أندادا أي أضدادا وأشباها، ويقال ند فلان ونديده ونديدته، أي مثله وشبهه، وقال أبو الهيثم: يقال للرجل إذا خالفك فأردت وجها تذهب به ونازعك في ضده: فلان ندي ونديدي، للذي يريد خلاف الوجه الذي تريد وهو مستقل من ذلك بمثل ما تستقل به. قال حسان: أتهجوه ولست لـه بـنـد فشر كما لخير كما الفداء أي لست له بمثل في شيء من معانيه، وهي، وفي بعض النسخ هو الأولى الصواب وهو مأخوذ من قول ابن شميل قال: يقال: فلانة ند فلانة، وختنها، وتربها. قال: ولا يقال ند فلان ولا ختن فلان فتشبهها به. وندد به تنديدا: صرح بعيوبه، يكون في النظم والنثر ندد به: أسمعه القبيح، قال أبو زيد: نددت بالرجل تنديدا، وسمعت به تسميعا، إذا أسمعته القبيح وشتمته وشهرته وسمعت به. يقال ليس له ناد، أي رزق كأنه يعني الناطق من المال، إذ تقدم ند البعير فهو ناد، وجمعه نداد. وإبل ندد، محركة كرفض، اسم للجميع، أي متفرقة، وقد أندها ونددها. يقال ذهبوا أناديد وتناديد وفي بعض النسخ بالياء التحتية بدل المثناة، إذا تفرقوا في كل وجه وكذلك طير أناديد ويناديد، قال: كأنما أهل حجر ينظرون متى يرونني خارجا طير ينـاديد

والتناد: التفرق والتنافر، ومنه سمي يوم القيامة يوم التناد، لما فيه من الانزعاج إلى الحشر وفي التنزيل يوم التناد، يوم تولون مدبرين قال الأزهري: القراء على تخفيف الدال وقرأ به أي بالتشديد ابن عباس وجماعة، وفي التهذيب: وقرأ الضحاك وحده يوم التناد بالتشديد، قال أبو الهيثم: هو من ند البعير ندادا، إذا شرد، قال: والدليل على صحة قراءة من قرأ بالتشديد قوله يوم تولون مدبرين ونقل شيخنا عن العناية أثناء سورة غافر أنه يقال: ندا إذا اجتمع، ومنه النادي ويوم التناد، فجعله على الضد مما ذكره المصنف. إذا يكون المعنى على ذلك: يوم الاجتماع لا التفرق، وصوبه جماعة. انتهى. قلت: وهذا من غرائب التفسير، وقال ابن سيده: وأما قراءة من قرأ يوم التناد فيجوز أن يكون من محول هذا الباب فحول للياء لتعتدل رؤوس الآي. ويندد كجعفر: نقله الصاغاني، قيل: هي اسم مدينة النبي صلى الله عليه وسلم. وناددته: خالفته، ومنه أخذ الند، كما قاله أبو الهيثم، وتقدم. ومما يستدرك عليه: ناقة ندود: شرود. وقال الفارسي: قال بعضهم: ندت الكلمة: شذت، وليست بقوية في الاستعمال، ألا ترى أن سيبويه يقول: شذ هذا، ولا يقول: ند: والتنديد: رفع الصوت. والمندد من الأصوات: المبالغ في النداء، قال طرفة: لهجس خفي أو لصوت مندد ومندد بلد، قال ابن سيده: وأراه جرى في فك التضعيف مجرى محبب للعلمية، قال: ولم أجعله من باب مهدد لعدم م ن د قال ابن أحمر: وللشيخ تبكيه رسوم كـأنـمـا تراوحها العصرين أرواح مندد

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.270 harf
نَدَّ نَدَّ I ( n. ac. نَدّ 1 , نَدَد 4 , نِدَاْد 23 , نَدِيْد 25 , نُدُوْد 27 ), a. Ran away, shied, bolted ( camel ). b. Assembled. c. Was irregular. d. see VI . نَدَّدَ نَدَّدَ II a. [ Bi ], Defamed; disgraced, exposed. b. [ Bi ], Published, divulged. c. Couched ( lance ). d. see IV . نَاْدَدَ نَاْدَدَ III , a. Opposed, oppugned. أَنْدَدَ أَنْدَدَ IV , a. Dispersed,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.148 harf
ندد نَدَّ - يَنِدُّ - نِدّ - أَنْدَاد نَدَّ - يَنِدُّ +كائن + كائناً: يكافئه ويماثله في جوهره وفعله ويختلف عنه في صورته وهيئته نِدّ - النِدّ: اسم فعل بمعنى مفعول من " نَدَّ - يَنِدُّ ": الكائن الذي يكافئ آخر في جوهره وفعله، ويختلف عنه في صورته وهيئته أَنْدَاد: جمع " نِدّ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التشابه والتماثل، ضد الاختلاف
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler56 mücavir (76 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جعل

    5 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  2. متع

    2 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  3. خول

    1 ortak ayet · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir

  4. فرش

    1 ortak ayet · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…

  5. ندم

    1 ortak ayet · “Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki…

  6. عنق

    1 ortak ayet · Onların boyunları

  7. كفر

    3 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  8. أله

    5 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  9. سبل

    2 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  10. غلل

    1 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir

  11. ضلل

    2 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  12. نور

    2 ortak ayet · Ateş demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. … بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

    DenklerO ki; yeryüzünü sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirip onunla türlü türlü meyvelerden sizin için rızık çıkardı. O halde bile bile Allah’a eşler koşmayınız.

  2. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ …

    Denklerİnsanlardan kimi de Allah’dan başkasını O’na emsal edinir, Allah’ı sever gibi onları severler. İman edenlerin, Allah sevgisi ise, daha fazladır. Zulmedenler azabı görecekleri zaman; bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın pek çetin azabı bulunduğunu keşki bilselerdi.

  3. وَجَعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ

    DenklerOnlar; Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşmuşlardı. Yaşayın bakalım, varacağınız yer şüphesiz ateş olacaktır, de.

  4. … وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي …

    DenklerGüçsüz sayılanlar da, büyüklük taslayanlara dediler ki: Haydi, gece ve gündüzün (işiniz) hilekarlıktı. Hani siz, bizim Allah’a küfretmemizi ve O’na eşler koşmamızı emrediyordunuz. Azabı gördüklerinde ettiklerine içleri yandı. Ve küfretmiş olanların boyunlarına demir halkalar vurduk. Yapmakta olduklarından başkasıyla mı, cezalandırılacaklardı.

  5. … مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا إِنَّكَ …

    Denklerİnsana bir sıkıntı dokunduğu zaman Rabbına yönelerek O’na yalvarır. Sonra O, kendi katından ona bir nimet verince; önceden O’na yalvarmış olduğunu unutuverir. Ve Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşar. De ki: Küfrünle biraz eğlenedur. Muhakkak ki sen, ateş yaranındansın.

  6. قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدَادًا ذَلِكَ رَبُّ الْعَالَمِينَ

    DenklerDe ki: Siz mi yeri iki günde yaratanı inkar ediyor ve O’na eşler koşuyorsunuz? Alemlerin Rabbı işte O’dur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökندد
YapıÜçlü (müzaaf)
Özel DurumMükerrer / aynü'l-fiil ve lâmü'l-fiil harfleri aynı
Bağlamsal Yakın Köklerمثل, شبه, كفأ
Zıt Kökوحد
Çekirdek Özet 1Sürüden veya bütünden kopup ürkerek bağımsızlaşma, ayrışarak karşı durma
Çekirdek Özet 2Allah’a denk, alternatif veya rakip kılınan sahte otorite ve ortaklar
Çekirdek Özet 3Tevhid ekseninden koparak üretilen ontolojik ve sosyo-politik sahte denklik merkezleri
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca taştan putlara indirgeyip sevgi ve itaatte üretilen modern denkleri görmezden gelme tehlikesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ندÇıkıntı yapma, ayrışarak öne fırlama, asıl gövdeden kopup belirginleşme ve ses veya hareketle tebarüz etmeدKopma ve fırlama hareketine süreklilik, direnç ve karşıtlık katılarak müstakil bir cephe, hasım veya rakip denklik oluşturulmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نBalık veya tohum; hareketlilik, fırlama, ayrışmaAsıl topluluktan fırlayıp öne atılmayı ve kendi başına hareketlenmeyi temsil eder
دKapı; geçit, yönelme, karşıya geçişBütünün sınırını aşıp ayrı bir alana ve yöne geçmeyi gösterir
دKapı; geçit, yönelme, karşıya geçişİkinci kapı imgesiyle ayrışma pekişir, karşıt bir sınır ve dikilmiş bağımsız bir cephe oluşur
نددBütünden fırlayıp ayrışarak karşısına dikilme, sınır oluşturup denk bir karşıtlık kurmaAsıl gövdeden veya hiyerarşiden kopup kendi başına bağımsızlaşarak ona denk bir muhatap ve rakip gibi karşıya dikilme hareketini simgeler

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin ürküp sürüden kaçması, başını alıp asıl topluluktan ayrılması ve itaatten çıkıp tek başına gitmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kaderin kaçınılmazlığını ve hiçbir şeyin ondan savuşup kurtulamayacağını anlatmak üzere kullanılmıştır: قضى على الناس أمرا لا نداد له / عنهم وقد أخذ الميثاق واعتقدا
Erken Arapça kullanımBir nesneye özünde benzemekle birlikte ona zıtlaşan, onunla boy ölçüşen ve onun karşısına rakip olarak dikilen denk varlık

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça ندد kökü, Sami dil ailesinde asıldan kopma, dağılma, kaçış ve buna bağlı olarak bağımsız bir varlık gösterip karşıya geçme matrisiyle irtibatlıdır. Kökün biliteral çekirdeği olan ses ve hareket ayrışması, Akkadca gibi kadim Doğu Sami kollarında nadû (fırlatmak, terk etmek, düşürmek) fiilinde benzer bir kopuş ve merkezden uzaklaşma dinamiğiyle izlenebilir. Batı Sami sahasında ve Süryanicede ned (ürkmek, sarsılmak, titreşerek yerinden oynamak) kökü, fiziksel ayrışma ve merkezden savrulma imgesini aynen muhafaza eder. Arapça bu kökü çift yönlü işletmiştir: İlk düzlemde devenin sürüden ürküp tek başına kaçması (fiziksel ayrılma), ikinci düzlemde ise bu ayrışan varlığın bütüne alternatif bir cephe açarak hasım veya denk (ontolojik ve fonksiyonel karşıtlık) haline gelmesidir. İbranicedeki nadad (kaçmak, uzaklaşmak, gezinmek) biçimi de asıl merkezden savrulmayı doğrudan doğrulamaktadır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisānü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSürüden kaçan devenin başkaldırıp tekilleşmesinden rakip ve denk anlamının doğmasıFiziksel ürkme ve ayrışma eylemi, kavramsal alanda merkeze karşı konumlanan denkliğe evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nadad (kaçmak), Süryanice ned (sarsılmak, ürkmek), Akkadca nadû (terk etmek, fırlatmak)Hareketin merkezden kopup uzaklaşması semantik çekirdeği Sami havzasında ortaktırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanında savrulma ve yer değiştirme bildiren n-d dizgeleriGeniş ailede bağımsız hareketlenme ve ayrışma göstergeleriyle sınırlı fonetik paralelliklerMuhtemel

Kaynak Dictionnaire des racines sémitiques, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نددAnlamlıSürüden kopma, kaçma, denk ve rakip olmaBütünden ayrılıp bağımsız bir karşıt güç veya eşdeğer odak oluşturmaHedef kök; Kur'an'da çoğul isim kalıbında yer alır
دندAnlamlıAlçak sesle mırıldanma, uğultu çıkarmaArıların vızıltısı veya anlaşılmayan fısıltılı konuşma haliKur'an'da geçmez; hafif ses ve titreşim çekirdeği taşır
ددنAnlamlıOyun, eğlence, oyalayıcı nesneVakti zayi eden çocukça meşgale ve geçici dünya oyunuKur'an'da geçmez; kök içi zayıflama ile anlamsal gevşeme

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نددMerkezDenk kılma, rakip koşmaYalnızca benzerlik değil, karşıtlık ve rekabet içeren alternatif otoriteKarşı koyan, hasımlık eden veya yerine konulan eşdeğer
مثلKomşuNitelik ve biçimde eşitlikŞekil, sıfat veya mahiyette tam bir benzeşme ve örnek teşkil etmeBir şeyin doğrudan suret veya vasıf benzeri olması
شبهKomşuGörünüşte benzeşme, karışmaNiteliklerin birbirine benzemesi sebebiyle zihinde doğan ayrım güçlüğüAyırt edilemeyecek derecede benzerlik ve muğlaklık
كفأKomşuGüçte ve tartıda denklikKarşılıklı ağırlık ve güç dengesi bakımından birbirini karşılamaEhliyet, denge ve karşılıklılık ekseninde eşitlik
وحدZıtBir ve tek olmaEşsiz, ortaksız, benzeri ve zıddı bulunmayan mutlak teklik haliHiçbir karşıtı, dengi veya alternatifi bulunmama durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنددDenk, hasım, alternatif eşdeğerSürüden kopup karşıya dikilen, zıddı veya dengi olarak konulan varlıkKesin
Latinceaemulus, parRakip, hasım dengi, eşitaemulus kökün hem denklik hem de kıskanç rekabet ve hasımlık boyutunu tam karşılarGüçlü
İngilizcepeer, rival, counterpartAkran, hasım, muadil odakrival rekabet ve çatışma yönünü, counterpart ise işlevsel ikame yönünü verirKesin
AlmancaRivale, EbenbürtigerRakip güç, boy ölçüşen denkEbenbürtiger güç denkliğini, Rivale ise çatışmacı alternatifliği taşırGüçlü
Fransızcarival, pendantRakip, karşıt muadilYalnızca şeklî benzerlik değil, karşıt bir otorite olma iddiasını içerirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَنْدَادًاKozmik yaratılışta ve rubûbiyyette ortak sayılan sahte tanrılarYerin, göğün ve insanın yaratılışı bağlamında Allah'a denk tutulan nesneler ve putlar (Bakara 2:22, Fussilet 41:9)
أَنْدَادًاMutlak sevgi ve itaatte Allah'a eşitlenen beşeri odaklarİnsanların Allah'ı sever gibi sevdiği, emirlerine bağlandığı liderler ve merciiler (Bakara 2:165)
أَنْدَادًاHidayet yolunu kesmek için üretilen ideolojik ve doktriner alternatiflerToplumu hak yoldan saptırmak amacıyla meşrulaştırılan sahte nizamlar ve tanrısal otoriteler (İbrâhîm 14:30, Zümer 39:8)
أَنْدَادًاSosyal baskı ve kandırma mekanizmasıyla dayatılan müstekbir mercilerZayıf bırakılanların ahirette müstekbirlere karşı savunma yaparken andıkları zorba otoriteler (Sebe 34:33)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞirk ve tevhid bahsiAllah'ın zâtında, sıfatlarında ve fiillerinde bir niddi bulunup bulunamayacağı meselesiAllah'a zıtlaşıp O'nun mülkünde hak iddia eden mutlak imkânsız denk
Fıkıhİbadet ve itaatin tahsisiHüküm koymada ve itaatte haramı helal kılan mercilerin konumuTeşri yetkisini gasbederek ilahi hükme alternatif ihdas eden güçler
TefsirŞirkin mahiyeti analiziأنداد lafzının yalnızca somut putlar mı yoksa itaat edilen reisler mi olduğuMaddi heykellerden itaatte ortak koşulan önderlere doğru semantik genişleme
HadisŞirkin en büyük günah oluşuEn büyük günahın seni yaratmışken Allah'a bir nidd koşman olduğu beyanıYaratıcılık karşısında nankörce üretilen alternatif denklik ve sahte eş

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhidin ihlaliSahte ilah ve tapınma odağıİlahi sevgi ve tazimi bölerek parçalamaKulun kalbinde Allah ile yarışan mutlak bağlılık nesnesi oluştururKesin
İlmiHakikat tasavvuruDogmatik alternatif otoriteDelilsiz kabullerle vahyin yerini almaHakikatin tekil kaynağı yerine keyfî ve otoriter bilgi mercileri dikerGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve egemenlikMutlak buyurucu tiran / rejimİlahi adalete meydan okuyan hegemonyaToplumu kendi emirlerine mutlak itaate zorlayarak ilahi iradeye rakip olurKesin
İktisadiMülkiyet ve rızıkMülkü mutlak sahiplenen güçRızkın asıl kaynağını perdelemeNimetin Allah'tan geldiğini unutturup tekelci dağıtım mekanizmalarını rableştirirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerZıt kutup / karşıt faz (anti-phase / rival node)Bir sistemde ana kaynağın ürettiği kuvvete ters yönde aynı büyüklükte direnç gösteren karşıt düğüm noktasıGüçlü
Beşeri bilimlerRakip iktidar odağı (counter-hegemony / peer rivalry)Hiyerarşik bir yapıda meşru otoriteye karşı kendi otonomisini ilan ederek tebaayı kendine bağlayan paralel güçKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca geçmiş kavimlerin taş ve ahşaptan oyduğu heykellere hasredip arkaik bir şirk biçimi saymak
Kur'an içi daha geniş anlamMutlak itaatin, sevginin, teşri yetkisinin ve yönelişin Allah'tan gayrı herhangi bir lider, ideoloji veya nefse yöneltilmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÇağdaş insanın ideolojilere, siyasi figürlere ve seküler kurumlara gösterdiği şirke varan bağlılıkları tevhid dışı görememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın şirk tanımının sadece ontolojik bir tanrı kabulü değil, pratik bir sevgi, itaat ve otorite paylaşımı olduğunu ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış nimetlerinin sayıldığı tevhid ayetlerinde, ahiretteki lider-tâbi hesaplaşmalarında ve kalpteki mutlak sevginin konu edildiği yerlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şirki sadece 'ikinci bir yaratıcıya inanmak' sanan sığ bakışı yıkar; Allah'a inandığı halde hayatın sevk ve idaresinde başka mercileri denk tutan pratik şirki ifşa eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSürüden veya asıl gövdeden ürküp kaçarak bağımsızlaşan ve sürüye karşı tek başına dikilen devenin hareketi.
  • Soyut anlamBir varlığa hem ontolojik hem de fonksiyonel olarak benzerlik taslayıp onun karşısında rakip, hasım ve alternatif bir otorite merkezi olma iddiası.
  • Sistematik karşılıkMutlak hakikatin ve meşru otoritenin karşısına inşa edilen, bağlılıkları ve itaati kendi üzerine çeken gayrimeşru paralel denklik kutbu.
  • LaTeX modeliR={x∈U∣x≠O∧f(x)∼f(O)∧μ(x)∥μ(O)}
  • LaTeX açıklaması

Modelde U evrensel sistemi, O mutlak otorite ve hakikat kaynağını (merkezi) temsil eder. R ise üretilen denkler kümesidir. Bu kümenin elemanı olan her x nesnesi, ontolojik olarak O'dan ayrı ve gayrı (x≠O) olmasına rağmen, fonksiyonel olarak O'ya eşdeğerlik iddiası taşır (f(x)∼f(O)) ve sisteme uygulanan nihai itaat ve bağlılık yöneliminde (μ) merkeze paralel/alternatif bir çekim alanı kurar (μ(x)∥μ(O)). Böylece asıl merkezden saparak karşı kutup oluşturan yapay denklik sembolize edilir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن