نصف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ص-ف5 sîga, 110 mücavir kök, 7 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فرضوصيسدسنِصْفَهُنصفثلثنِصْفُورثفَنِصْفُحظظولدوَنِصْفَهُثني

KökSîga 5Ayet 7Sure 3Mücavir 110

▶ Ağı aç (3B)

نصف

ن - ص - ف

KÖK
  • 7 geçiş
  • 7 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yarısı

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.077 harf
باب الضاد والنون والفاء معهما ن ص ف، ض ف ن، ن ف ض مستعملات نضف: النَّضَفُ هو الصَّعْترُ، الواحدة نَضَفةٌ وأنشد: ظَلاّ بأقريةِ التُّفّاح يَوْمَهمـا يُنَبِّشان أصُول المَعْدِ والنَّضَفا ضفن: الضَّفْنُ: ضَرْبُكَ بظَهْرِ قَدَمِكَ اسْتَ الشّاةِ ونحوِها. والاضْطِفان: أن تضرِبَ به اسْتَ نفسِكَ. والضِّفَنُّ لغةٌ في الضَّفَنْدَد. وامرأة ضِفَنَّةٌ وضَفَنْدَدة أي رِخوة ضَخُمة. وضَفَنْتُ الى القومِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.950 harf
النِصْفُ: أحد شقّي الشيء. والنِصْفُ أيضاً: النَصَفَةُ، وهو الاسمُ من الإنصافِ. قال الفرزدق: ولكنَّ نِصْفاً لو سَبَبْتُ وسَبَّـنـيبنو عبدِ شمسٍ من مَنافٍ وهاشِمِ والنُصْفُ بالضم: لغةٌ في النِصْفِ. وقرأ زيد بن ثابت رضي الله عنه: "فَلَها النُصْفُ". وإناءٌ نَصْفانُ بالفتح، أي بلغ الماء نِصْفَهُ. والنَصَفَ، بالتحريك: المرأة بين الحَدَثَة والمسِنَّة، وتصغيرها نُصَيْفٌ بلا هاءٍ، لأنَّها صفة. ونساءٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.991 harf
ص ن ف صنف ، صفن ، نفص ، نصف : مستعملة . صنف : قال الليث : الصَّنْفُ : طائفةٌ من كلّ شيء ، فكلُّ ضَرْب من الأشياء صَنْفٌ واحد على حِدَة . والتّصنيف : تمييزُ الأشياء بعضِها من بعضٍ . ابن السكّيت : يقال : صِنْفٌ وصَنْفٌ من المَتاع ، لُغَتان . وعُودٌ صَنْفِيّ للبخور لا غير . أبو عُبَيْد : صَنِفَةُ الإزار : طُرّتُه . أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : صَنِفةُ الثوب : زاوِيَتُه ، وللثوب أربع صَنِفات .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.942 harf
(باب النون والصاد وما يثلثهما) (نصع) النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح. ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR883 harf
- نصف الشيء: شطره. قال تعالى: ﴿ولكم نصف ما ترك أزواجكم إن لم يكن لهن ولد﴾ [النساء/12]، ﴿وإن كانت واحدة فلها النصف﴾ [النساء/11]، ﴿فلها نصف ما ترك﴾ [النساء/176]، وإناء نصفان: بلغ ما فيه نصفه، ونصف النهار وانتصف: بلغ نصفه، ونصف الإزار ساقه، والنصيف: مكيال، كأنه نصف المكيال الأكبر، ومقنعة النساء كأنها نصف من المقنعة الكبيرة، قال الشاعر: *سقط النصيف ولم ترد إسقاطه**فتناولته واتقتنا باليد* (البيت
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR827 harf
ن ص ف أخذ نصف المال ونصيفه وهو أحد جزئي الكمال‏.‏ وألقت الجارية نصيفها وهو كنصف الخمار‏.‏ قال النابغة‏:‏ سقط النّصيف ولم ترد إسقاطه تناولته واتقتنا باليد ونصف الجارية وتنصّفت‏:‏ تخمرت ومنه‏:‏ تنصّفه الشيب‏:‏ صار نصيفاً له‏.‏ وإناء نصفان وقربة وقصعة نصفي‏.‏ وشرب المنصّف وهو ما ذهب الطبخ بنصفه‏.‏ وامرأة نصف ونساء أنصاف‏.‏ ونصف النهار وانتصف وجئت منتصف النهار ومنتصف الشهر ونصف الإزار ساقه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.173 harf
النِّصْفُ: أَحد شقَّي الشيء. ابن سيده: النِّصْفُ والنُّصف، بالضم، والنَّصِيفُ والنَّصْفُ؛ الأَخيرة عن ابن جني: أَحد جزأَي الكمال، وقرأَ زيد بن ثابت: فلها النُّصْف. وفي الحديث: الصبر نِصْف الإيمان؛ قال ابن الأَثير: أَراد بالصبر الوَرَع لأَن العبادة قِسمان: نُسُك وورَعٌ، فالنُّسُك ما أَمَرَتْ به الشريعة، والورَعُ ما نَهَت عنه، وإنما يُنْتَهى عنه بالصبر فكان الصبرُ نِصفَ الإيمانِ، والجمع أَنْصاف.
Maddenin bağlantısı

النِّصْفُ: أَحد شقَّي الشيء. ابن سيده: النِّصْفُ والنُّصف، بالضم، والنَّصِيفُ والنَّصْفُ؛ الأَخيرة عن ابن جني: أَحد جزأَي الكمال، وقرأَ زيد بن ثابت: فلها النُّصْف. وفي الحديث: الصبر نِصْف الإيمان؛ قال ابن الأَثير: أَراد بالصبر الوَرَع لأَن العبادة قِسمان: نُسُك وورَعٌ، فالنُّسُك ما أَمَرَتْ به الشريعة، والورَعُ ما نَهَت عنه، وإنما يُنْتَهى عنه بالصبر فكان الصبرُ نِصفَ الإيمانِ، والجمع أَنْصاف. ونصَفَ الشيءَ يَنْصُفُه نَصْفاً وانتَصَفه وتَنَصَّفَه ونَصَّفه: أَخذ نِصْفَه. والمُنَصَّفُ من الشراب: الذي يُطبَخ حتى يذهب نِصْفُه. ونصَفَ القَدَحَ يَنْصفُه نَصْفاً: شرب نِصْفَه. ونصفَ الشيءُ الشيءَ ينصُفُه: بلغ نِصْفَه. ونصَف النهارُ يَنْصُف وينصِف وانْتَصَف وأَنْصَف: بلغ نِصْفه، وقيل: كلُّ ما بَلغ نِصْفه في ذاته فقد أَنصَف؛ وكلُّ ما بلغ نصفه في غيره فقد نصَف؛ وقال المسيب بن علس يصف غائصاً في البحر على دُرَّة: نَصَفَ النهارُ، الماءُ غامِرُه، ورَفِيقُه بالغَيْبِ لا يدري أَراد انتصَف النهارُ والماءُ غامره فانتَصَفَ النهارُ ولم يخرج من الماء، فحذف واو الحال، ونصَفْت الشيء إذا بلغت نِصْفه؛ تقول: نَصَفْت القرآن أَي بلغت النصف؛ ونصَفَ عُمُرَه ونصَف الشيبُ رأْسَه. ويقال: قد نصَف الإزارُ ساقَه يَنْصُفها إذا بلغ نِصفها؛ وأَنشد لأَبي جُنْدَب الهذلي: وكنتُ، إذا جارِي دَعا لِمَضُوفةٍ، أُشَمِّر حتى يَنْصُف الساقَ مِئْزَرِي وقال ابنُ مَيَّادةَ يمدح رجلاً: ترَى سَيْفَه لا يَنْصُفُ السَّاقَ نَعْلُه، أَجَلْ لا، وإن كانت طِوالاً مَحامِلُهْ اليزيديّ: ونصف الماءُ البئر والحُبَّ والكُوزَ وهو يَنصُفه نَصفاً ونُصوفاً، وقد أَنصَف الماءُ الحبّ إنْصافاً؛ وكذلك الكوز إذا بلغ نصفه، فإن كنت أَنت فعَلْت به قلت: أَنصَفْتُ الماءَ الحُبَّ والكوز إنصافاً، وتقول: أَنصَف الشيبُ رأْسه ونصَّف تَنْصيفاً، وإذا بلغت نصْف السّنّ قلت: قد أَنصَفْته ونصَّفْته إنصافاً وتنصيفاً وأَنصفْته من نفسي. وإناء نَصْفان، بالفتح: بلغ الكيلُ أَو الماء نِصْفَه، وجُمْجُمةٌ نَصْفَى، ولا يقال ذلك في غير النِّصْف من الأَجزاء أَْعني أنه، لا يقال ثَلْثان ولا رَبْعان ولا غير ذلك من الصفات التي تقتضي هه الأجزاء، وهذا مرويّ عن ابن الأَعرابي. ونصَّف البُسْرُ: رطَّب نصفُه؛ هذه عن أَبي حنيفة. ومَنْصَفُ القَوْسِ والوتَر: موضع النِّصف منهما. ومَنْصَف الشيء: وسَطُه. والمَنْصَف من الطريق ومن النهار ومن كل شيء: وسطه. والمَنْصَف: نصف الطريق. وفي الحديث: حتى إذا كان بالمَنصف أَي الموضع الوسَط بين الموضعين. ومُنْتَصفُ الليل والنهار: وسَطُه. وانتصف النهارُ ونصَفَ، فهو يَنْصُف. ويقال: أَنصَف النهار أَيضاً أَي انتصف، وكذلك نصَّف؛ قال الفرزدق:وإنْ نَبَّهَتْهُنَّ الولائدُ بعدما تصعَّد يومُ الصَّيْف، أَو كاد يَنْصُف وقال العجاج: حتى إذا الليلُ التَّمامُ نصَّفا وكل شيء بلَغ نصف غيره فقد نصَفَه؛ وكل شيء بلغ نِصْف نفْسِه فقد أَنصَف. ابن السكيت: نصَف النهارُ إذا انتصف؛ وأَنصفَ النهارُ إذا انتصف.ونصَّفْت الشيء؛ إذا أَخذت نِصفه. وتَنْصِيفُ الشيء: جعله نِصْفَين. وناصَفْته المال: قاسَمْته على النصف. والنَّصَفُ: الكَهْل كأَنه بلغ نِصف عُمُره. وقوم أَنصاف ونَصَفُون، والأُنثى نصَف ونَصَفة كذلك أَيضاً: كأَنَّ نِصفَ عمرها ذهب؛ وقد بيَّن ذلك الشاعر في قوله: لا تَنْكِحَنَّ عَجُوزاً أَو مُطلَّقةً، ولا يَسُوقَنَّها في حَبْلِك القَدَرُ وإن أَتَوْكَ فقالوا: إنها نَصَفٌ، فإنَّ أَطْيَبَ نِصْفَيْها الذي غَبَرا (* في هذا البيت إقواء.) أَنشده ابن الأَعرابي. ابن شميل: إن فلانة لعلى نَصَفِها أَي نِصْف شبابها؛ وأَنشد: إنَّ غُلاماً، غَرَّه جَرْشَبِيَّةٌ على نَفْسِها من نفْسِه، لَضَعِيف الجَرْشَبِيّة: العجوز الكبيرة الهَرِمة، وقيل: النَّصَف، بالتحريك، المرأَة بين الحَدَثة والمُسِنّة، وتصغيرها نُصَيْف بلا هاء لأَنها صفة؛ وفي قصيدة كعب: شَدَّ النهارِ ذِراعَيْ عَيْطَلٍ نَصَفٍ النصف، بالتحريك: التي بين الشابَّة والكهْلة، وقيل: النصَف من النساء التي قد بلغت خمساً وأَربعين ونحوها، وقيل: التي قد بلغت خمسين، والقياس الأَول لأَنه يجرّه اشتقاق وهذا لا اشتقاق له، والجمع أَنصاف ونُصُفٌ ونُصْفٌ؛ الأَخيرة عن سيبويه، وقد يكون النصَف للجمع كالواحد، وقد نَصَّف. والنَّصِيف: مِكيال. وقد نصَفَهم: أخذ منهم النِّصف يَنْصُفهم نَصْفاً كما يقال عشَرَهم يَعْشُرُهم عَشْراً. وفي حديث النبي، صلى اللّه عليه وسلم: لاتسُبُّوا أَصحابي فإن أَحدكم لو أَنفق ما في الأَرض جميعاً ما أَدرك مُدَّ أَحدِهم ولا نَصِيفَه؛ قال أَبو عبيد: العرب تسمي النِّصف النصيف كما يقولون في العُشر العَشِير وفي الثُّمن الثَّمِين؛ وأَنشد لسلَمة بن الأَكوع: لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ، ولاتُمَيْراتٌ ولا تعْجِيفُ لكنْ غذاها اللَّبَن الخَريفُ: أَلمَحْضُ والقارِصُ والصَّريفُ والنصِيف: الخِمار، وقد نَصَّفَتِ المرأَةُ رأْسها بالخمار. وانتَصَفَت الجارية وتَنَصَّفت أَي اختمرت، ونصَّفْتها أَنا تَنْصيفاً؛ ومنه الحديث في صفة الحور العين: ولَنَصِيفُ إحداهن على رأْسها خير من الدنيا وما فيها؛ هو الخِمار، وقيل المِعْجَر؛ ومنه قول النابغة يصف امرأَة: سقَطَ النَّصِيف، ولم تُرِد إسقاطَه، فَتناوَلَتْه واتَّقَتْنا باليَدِ قال أَبو سعيد: النصِيف ثوب تتجلَّل به المرأَة فوق ثيابها كلها، سمي نصيفاً لأَنه نصَفٌ بين الناس وبينها فحَجز أَبصارهم عنها، قال: والدليل على صحة ما قاله قول النابغة: سقط النصيف، لأَن النصيف إذا جعل خِماراً فسقط فليس لستْرِها وجهَها مع كشفِها شعَرها معنًى، وقيل: نَصِيف المرأَة مِعْجَرُها. والنَّصَفُ والنَّصَفةُ والإنْصاف: إعطاء الحق، وقد انتصف منه، وأَنصف الرجلُ صاحبه إنْصافاً، وقد أَعطاه النَّصفَةَ. ابن الأَعرابي: أَنصف إذا أَخذ الحق وأَعطى الحق. والنصَفة: اسم الإنصاف، وتفسيره أَن تعطيه من نفسك النصَف أَي تُعْطيه من الحق كالذي تستحق لنفسك. ويقال: انتصفت من فلان أَخذْت حقي كَمَلاً حتى صرت أَنا وهو على النَّصَف سَواءً. وتَنَصَّفْت السلطان أَي سأَلته أَن يُنْصِفَني. والنِّصْفُ: الإنْصافُ؛ قال الفرزدق:ولكنَّ نِصْفاً، لو سَبَبْتُ وسَبَّني بنُو عبد شَمسٍ من مَنافٍ وهاشِمِ وأَنصَف الرجلُ أَي عدل. ويقال: أَنْصفَه من نفْسه وانْتصفْت أَنا منه وتَناصَفوا أَي أَنصف بعضُهم بعضاً من نفسه؛ وفي حديث عمر مع زِنْباع بن رَوْح: مَتَى أَلْقَ زِنْباعَ بن رَوْحٍ ببلدةٍ، لي النِّصْفُ منها، يَقْرَع السِّنَّ من نَدَمْ النصف، بالكسر: الانتصاف، وقد أَنصَفه من خصمه يُنْصِفُه إنْصافاً ونَصَفه ينْصِفه ويَنْصُفه نَصْفاً ونِصافة ونَصافاً ونِصافاً وأَنصَفَه وتَنَصَّفَه كلُّه: خدَمه. الجوهري: تنصَّف أَي خَدم؛ قالت الحُرَقة بنت النعمان بن المنذر: فبَيْنا نَسُوسُ الناسَ، والأَمْرُ أَمْرُنا، إذا نحنُ فيهم سُوقةٌ نَتَنَصَّفُ فأُفٍّ لدُنيا لا يدُوم نَعيمُها؛ تقَلَّبُ تاراتٍ بِنا وتَصَرَّفُ ويقال: تنصَّفْته بمعنى خدَمْته وعبَدْته؛ وأَنشد ابن بري: فإنَّ الإلَه تَنَصَّفْته، بأَنْ لاأَعُقَّ وأَن لا أَحُوبا قال: وعليه بيت الحُرَقة بنت النعمان بن المنذر: إذا نحن فيهم سوقة نتنصف ونصف القومَ أَيضاً: خدمهم؛ قال لبيد: لها غَلَلٌ من زازِقيٍّ وكُرْسُفٍ بأَيْمانِ عُجْمٍ يَنْصُفون المَقاوِلا قوله لها أَي لظُروف الخمر. والناصِفُ والمِنْصَف، بكسر الميم: الخادم. ويقال للخادم: مِنْصَف ومَنْصَفٌ. والنَّصِيفُ: الخادم. وفي حديث ابن عباس، رضي اللّه عنهما: أَنه ذكر داود، عليه السلام، فقال: دخل المِحراب وأَقعد مِنْصفاً على الباب، يعني خادماً، والجمع مَناصِف؛ قال ابن الأَثير: المنصف، بكسر الميم، الخادم، وقد تفتح الميم. وفي حديث ابن سَلام، رضي اللّه عنه: فجاءني مِنصف فرَفع ثيابي من خَلْفي. ويقال: نصَفْت الرجل فأَنا أَنْصُفُه وأَنْصِفُه نِصافة ونَصافة أَي خدمته. والنَّصَفةُ: الخُدَّام، واحدهم ناصِفٌ، وفي الصحاح: والنصَف الخدَّام. وتنصَّفه: طلَب مَعْرُوفه؛ قال: فإن الإله تَنَصَّفْتُه، بأَنْ لا أَخُونَ وأَنْ لا أُخانا وقيل: تَنَصَّفْته أَطعْته وانْقَدْت له؛ وقول ابن هَرْمَةَ: مَنْ ذا رسولٌ ناصِحٌ فَمُبَلِّغٌ عنَّي عُلَيَّةَ غَيرَ قِيلِ الكاذِبِ أَني غَرِضْتُ إلى تَناصُف وجْهِها، غَرَضَ المُحِبِّ إلى الحبيبِ الغائِبِ أَي اشْتَقْت، وقيل: معناه خِدْمة وجهها بالنظر إليه، وقيل: إلى محاسنه التي تقَسَّمت الحسن فتَناصَفَتْه أَي أَنصفَ بعضُها بعضاً فاستوت فيه؛ وقال ابن الأَعرابي: تناصُف وجهِها محاسنها أَنها كلّها حَسَنة يُنْصِفُ بعضها بعضاً، يريد أَن أَعضاءها متساوية في الجمال والحسن فكأَنَّ بعضها أَنصف بعضاً فتناصف؛ وقال الجوهري: يعني استواء المحاسن كأَنَّ بعض أَعضاء الوجه أَنصف بعضاً في أَخذ القِسْط من الجمال؛ ورجل متناصف: مُتساوي المحاسن، وأَنصف إذا خدم سيده. وأَنصف إذا سار بنصف النهار. والمَناصِف: أَودية صغار، والنواصِف: صخور في مَناصِف أَسناد الوادي ونحو ذلك من المَسايِل؛ وفي حديث ابن الصَّبْغاء: بين القِرانِ السَّوْء والنَّواصِف جمع ناصفة وهي الصخرة. قال ابن الأَثير: ويروى التَّراصُف. والنواصِفُ: مجاري الماء في الوادي، واحدتها ناصفة: وأَنشد: خَلايا سَفِينٍ بالنَّواصِف من دَدِ والناصفة من الأَرض: رَحَبة بها شجر لا تكون ناصفة إلا ولها شجر. والناصفة: الأَرض التي تُنبت الثُّمام وغيره. وقال أَبو حنيفة: الناصفة موضع مِنبات يتَّسع من الوادي؛ قال الأَعشى: كخَذُولٍ تَرْعى النَّواصِفَ من تَثْـ ـلِيثَ قَفْراً، خَلا لها الأَسْلاقُ والناصفة: مجرى الماء، والجمع النواصف، وقيل: النواصف أَماكن بين الغِلَظ واللَّين؛ وأَنشد قول طرفة: كأَنَّ حُدُوجَ المالِكِيّةِ، غُدْوةً، خَلايا سَفِينٍ بالنَّواصِفِ من دَدِ وقيل: النواصِف رِحاب من الأَرض. وناصفةُ: موضع؛ قال: بناصِفةِ الجَوَّيْن أَو بمُحَجِّر

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR676 harf
* ن ص ف * * النِّصْفُ * أحد شقي الشيء وضم النون لغة فيه وقرأ زيد بن ثابت رضي الله عنه ﴿فلها النُّصْفُ﴾ و * النَّصَفُ * بفتحتين المرأة التي بين الحدثة والمسنة ورجل نَصَفٌ أيضا و * النَّصِيفُ * النصف والنَّصِيف أيضا مكيال وفي الحديث ﴿ما بلغتم مد أحدهم ولا نصيفه﴾ و * نَصَفَ * الشيء بلغ نصفه تقول نَصَفَ القرآن أي بلغ نصفه ونَصَف عمره ونَصَفَ الشيب رأسه ونَصَفَ الإزار ساقه ونَصَفَ النهار و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.505 harf
النصف، مثلثة هكذا نقله الصاغاني، عن ابن الأعرابي، قال شيخنا: أفصحها الكسر، وأقيسها الضم؛ لأنه الجاري على بقية الأجزاء كالربع والخمس والسدس، ثم الفتح. قلت: الكسر والضم نقلهما ابن سيده، وأما الفتح فإنه عن ابن الأعرابي، وقرأ زيد بن ثابت فلها النصف بالضم: أحد شقي الشيء وفي الأساس أحد جزأي الكمال كالنصيف كأمير، كالثليث والثمين والعشير، في الثلث والثمن والعشر، قاله أبو عبيد ومنه الحديث: ما أدرك مد
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.642 harf
أَنَصَفَهُ 4 أَنَصَفَهُ ذ He did justice to him: (MA:) he acted equitably with him: (Msb:) he gave him, or obtained for him, his right, or due, from (مِنْ) another: see أَعْذَرَ. ― -b2- اِنْصاَفٌ The giving what is right, or due: (M:) or the granting, or rendering, justice. (KL, PS.) ― -b3- أَنْصَفَهُ مِنْ ظَالِمِهِ [He exacted justice for him from his wronger]. (T voce ظَلَّمَ.) اِنْتَصَفَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.617 harf
نَصَفَ نَصَفَ U ( n. ac. ), a. Was at, came to, reached the middle of. b. Halved; took the half of; drank the half of. c. ( n. ac. نَصْف 1 , نَصَاْفَة 22t , نِصَاْفَة 23t ), Went shares with, divided, shared with; received, took half from. d. [ acc. & Bain ], Divided equally between. e. Was partly ripe ( palm-tree ). f. I , U ( n. ac. نَصْف 1 , نَصَاْف 22 , نَصَاْفَة 22t ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR29.090 harf
نصف نَصَفَ - يَنْصُفُ - نِصْف - النِصْف نَصَفَ - يَنْصُفُ + كائن + مقداراً: يقسم المقدار إلى قسمين متكافئين: يقسم الأشياء القابلة للعد من مال أو ثمر أو وقت إلى قسمين متكافئين بالعدد نِصْفُ - النِصْف: اسم فعل " نَصَفَ - يَنْصُفُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: المقدار من الأشياء أو الوقت الذي نحصل عليه بقسمة المقدار الأصلي إلى قسمين متساويين
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler110 mücavir (131 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثلث

    4 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  2. ورث

    3 ortak ayet · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…

  3. ترك

    3 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  4. حظظ

    2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

  5. سدس

    2 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  6. أخو

    3 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  7. ولد

    3 ortak ayet · “Yavru” demektir

  8. فرض

    2 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…

  9. فتي

    2 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir

  10. نكح

    2 ortak ayet · Nikah

  11. وصي

    2 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…

  12. ثني

    2 ortak ayet · Sena yaka demektir

Geçtiği ayetler(7)

  1. وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ …

    YarısıÇocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

  2. … مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ …

    YarısıSizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

  3. … امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا …

    YarısıSenden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنصف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerشطر, قسم, عدل, قسط
Zıt Kökجور
Çekirdek Özet 1Bir bütünü iki eşit parçaya bölme, tam ortasına ulaşma ve iki taraf arasında denklik kurma
Çekirdek Özet 2Hukuki hakların, miras paylarının, mehir borcunun ve ibadet vaktinin tam yarısını belirleme
Çekirdek Özet 3Adaletin matematiksel simetrisi; tarafların hak ve sorumlulukta tam denklik (insaf) ilkesine bağlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca mekanik bir bölüşüm veya keyfi bir parçalama sanıp adalet, hakkaniyet ve denge kurucu ontolojik boyutunu gözden kaçırma

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نصBir şeyi açığa çıkarma, dikme, sınırını belirginleştirme ve son noktasına ulaştırma; نصب, نصت, نصح, نصر, نصو köklerinde görüldüğü gibi görünür kılma ve tespit etmeفDudak ve sınır harfi olan fe harfinin eklenmesiyle açığa çıkan sınır, bütünü iki denk parçaya ayıran kesin bir hat veya ara kesit niteliği kazanmış; denklik ve eşit bölüşüm anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBölünmeye konu olan canlı, süreğen veya hukuki bir varlığın, miras ve mülkiyet akışının mevcudiyeti
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaBütünün tam orta noktasını yakalama, odaklanma ve ayrım çizgisini hassas biçimde sabitleme
فağız; söz, açıklık, kenarBelirlenen orta noktadan iki yana açılan kenar, ayrışma çizgisi ve telaffuz edilen hak ölçüsü
نصفBütünün akışını ortadan hassas bir sınırla yakalayıp iki eşit parçaya ayırma hareketiSüreğen veya somut bir bütünü tam ortasından yakalayarak iki denk tarafa taksim etme, böylece her iki yana eşit pay veren ayrımı meydana getirme

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir sıvının kabın tam yarısına varması, giysinin bacağın yarısına kadar inmesi veya günün tam ortasına erişilmesi; bir bütünün iki eşit şatrından biri. Kadınların başını örten ve bütün örtünün yarısı büyüklüğünde olan başörtüsüne de nesif denilmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî divanında geçen şu beyitte başörtüsü anlamındaki nesif kullanımı şahittir: سقط النصيف ولم ترد إسقاطه / فتناولته واتقتنا باليد. Ayrıca Müseyyeb b. Ales bir dalgıcı tasvir ederken günün yarılanmasını şöyle ifade eder: نَصَفَ النَّهارُ الماءُ غامِرُه / ورفيقُه بالغَيبِ لا يدري.
Erken Arapça kullanımBir kimsenin hasmına hakkını eksiksiz vermesi ve ondan fazlasını talep etmemesi durumuna انصاف ve نصفة denilmiştir. Kılıcın kınının boyuyla bacak arasındaki orantıyı anlatmak üzere erken şiirde ترى سيفه لا ينصف الساق نعله mısraı darbımesel olarak nakledilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Nâbiğa Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نصف kökü, özellikle Güney ve Batı Sami kollarında bir bütünü eşit ikiye bölme, yarı ve aracılık etme semantik alanı ile temsil edilir. Arapçada kök hem tam matematiksel yarıyı (şatr) hem de bu yarıya dayalı ahlaki ve hukuki dengeyi (insaf) kapsayan ikili bir gelişme göstermiştir. İbranicede aynı anlamsal matris genellikle farklı ses denklikleriyle karşılanmakla birlikte, Geç Dönem İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında Arapçanın doğrudan etkisiyle veya ortak Sami kök mirasının yansıması olarak yarı ve orta çizgiyi ifade eden türevlerle kesişir. Akadcadaki eşdeğer alanlarda ise nesnelerin ikiye taksimi farklı köklerle karşılansa da kökün temel morfolojik hareketi olan sınır koyma ve ikiye ayırma Güney Sami dil ailesinde en berrak biçimini Arapçada korumuştur. Kökün anlam alanı, soyut bir adalet teorisinden önce somut ölçü aletlerinin (ölçek, kadeh, gün ortası) iki eşit hacme veya süreye ayrılmasıyla doğrudan ilişkilidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنصف / نصBir nesneyi dikip açığa çıkarma anlamındaki ikili çekirdekten, nesneyi ortadan ikiye bölerek iki eşit sınır meydana getirme türetilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapça-Aramice ortak hatYarılama, denk pay verme ve orta noktayı bulma kavramı Güney Sami grubunda ve geç dönem Sami temas alanlarında paralel semantik taşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ölçüm kökleriTemel hacim ve zaman dilimlerinin iki eşit parçaya ayrılmasına yönelik ilksel ölçüm fiilleriyle anlamsal kesişim.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann Lexicon Syriacum.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نصفAnlamlıBir bütünü iki eşit parçaya bölmeYarı, insaf, hakkaniyet, ortalamaHedef kök; Kur'an'da geçer
نفصAnlamlıSıçrama, ürkme, dağılmaKeçinin süt sağımı esnasında kıpırdaması veya bir şeyin birden fırlamasıKur'an'da geçmez; ters yönde bir hareket
صنفAnlamlıTür, çeşit, sınıflara ayırmaBir bütünü cinslerine ve türlerine göre tasnif etmeKur'an'da geçmez; parça ve kategori ilişkisi taşır
صفنAnlamlıAyakları denk basma, dizi bükmeAtın tek ayağının ucunu yere basıp üç ayak üzerinde durması; saflanmaKur'an'da geçer (Sâd 38:31)
فنصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
فصنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نصفMerkezİkiye bölme, eşit yarıBütünü tam iki eşit parçaya bölen matematiksel ve hukuki ayrımNe eksik ne fazla olan tam orta pay
شطرKomşuİkiye ayırma, yönelmeBir şeyin yarısı veya bir tarafa yönelme; kesin matematiksel eşitlik şartı gütmeyebilirMekansal ve istikamet bildiren yön ayrımı baskındır
قسمKomşuParçalara ayırma, taksimBütünü iki veya daha fazla parçaya bölme; payların eşit olması zorunlu değildirÇoklu hisse ve genel dağıtım süreci
عدلKomşuEşitleme, dengelemeİki kefenin denk olması, aşırılıktan uzak durma ahlakıAdaletin normatif ve ahlaki denklik yönü
قسطKomşuHakça pay vermeHer hak sahibine hakkını verme, dengeli nasipHukuki ve toplumsal adaletin paylaştırıcı yönü
جورZıtYoldan sapma, haksızlık etmeÖlçü ve dengeden saparak bir tarafa meyletme, zulmetmeHakkaniyetli yarıdan ve doğrudan sapma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنصفBütünün iki eşit parçasından biri, adaletHem nesnel yarıyı hem de hakkaniyeti (insaf) birlikte kapsarKesin
LatinceDimidium, aequitasYarı, hakkaniyetDimidium nesnenin yarısını, aequitas ise insaf ve denklik boyutunu karşılarGüçlü
İngilizceHalf, equityYarım, hakkaniyetHalf matematiksel yarıyı verirken, equity kökün insaf boyutuna denk düşerGüçlü
AlmancaHälfte, BilligkeitYarı, hakkaniyet ve insafHälfte nicel yarıyı, Billigkeit ise hakkaniyete uygun davranmayı temsil ederGüçlü
FransızcaMoitié, équitéYarı, eşitlik ve hakkaniyetMoitié ikiye bölünmüş payı, équité dengeli ahlaki ve hukuki tutumu verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نصف (İsim - Miras payı)Terekenin tam yarısıMiras hukukunda tek kız çocuğunun veya çocuksuz eşin alacağı kesin pay; Nisâ 4:11, 4:12, 4:176
نصف (İsim - Nikah mehir borcu)Belirlenen mehrin yarısıZifaftan önce gerçekleşen boşanmada kadına ödenecek hakkın kesin yarısı; Bakara 2:237
نصف (İsim - Ceza indirimi)Hadd cezasının yarısıCariyelerin fuhuş yapması durumunda hür kadınlara uygulanan cezanın yarıya indirilmesi; Nisâ 4:25
نصف (Zaman - İbadet süresi)Gecenin yarısıGece namazı ve Kur'an tertili için belirlenen standart zaman dilimi; Müzzemmil 73:3, 73:20

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet ve teklif dengesiAllah'ın kullarına güçlerinin yarısı veya tamamı üzerinden adaletle muamele etmesi, zulmün zıddı olarak insaf ilkesiZulmün imkansızlığı ve hikmet dengesi
FıkıhFerâiz, ukûbât ve nikah hükümleriMirasta ashâb-ı ferâizin nısf hissesi, mehrin tenzili ve kölelik sebebiyle hadlerin yarıya inmesi meseleleriMatematiksel kesinlik, belirlenmiş kesirli hak
TefsirHukuki ve ahlaki ayetlerin şerhiMiras dağılımının ve gece kıyamının yarısı ifadelerinin lafzi ve bağlamsal sınırlarının tespitiHak dengesinin zedelenmemesi ve tedricilik
HadisAhlak ve ibadet rivayetleriSabrın imanın yarısı olması veya infakta adalet ve insaf talebine dair rivayetlerBütünü oluşturan kurucu iki rükünden biri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet vakitleri ve nefis terbiyesiGecenin yarısı (nısfü'l-leyl)Nefsin istirahati ile manevi kıyam arasında denge kurmaRuh ile beden arasındaki zaman taksiminin adil dengelenmesiKesin
İlmiMatematiksel bölüşüm ve mantıksal simetriYarı ve orta kesitBir bütünü sıfır hata ile iki eşit parçaya bölen analitik ölçütKesirli sayı sistemlerinin ve geometrik simetrinin temeliGüçlü
SiyasiYargı bağımsızlığı ve kamu hakkıİnsaf ve tarafsızlıkİdarecinin yönetilenler arasında taraf tutmaksızın hakkaniyetle hükmetmesiGücün keyfiliğe kaymasını önleyen dengeleyici hukuk mekanizmasıGüçlü
İktisadiMülkiyet intikali ve mehir sözleşmesiKesin miras ve fesih payıFeshedilen veya ölümle intikal eden servetin hak sahiplerine eksiksiz dağıtımıMalın haksız temerküzünü önleyen matematiksel paylaştırmaKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSimetri ekseni ve ikiye bölme (bisection)Bir geometrik şekli veya sayı doğrusunu tam merkezinden iki eşdeğer kümeye ayıran işlemKesin
Beşeri bilimlerHakkaniyet (equity) ve dağıtıcı adaletTarafların iddia ve menfaatlerini eşit mesafede tutarak hakları denkleştiren yargılama ilkesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü salt soğuk ve mekanik bir yüzde elli rakamına indirgeyip, kelimenin ihtiva ettiği insaf, hakkaniyet, ahlaki denklik ve karşılıklı rıza boyutlarını dışarıda bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamنصف, Kur'an'da yalnızca bir matematik kesri değil; kadın ve erkeğin mehir hukuku, yetim ve varis hakları, ceza adaleti ve insanın rabbiyle gece baş başa kaldığı ibadet ritmi arasındaki mükemmel denge çizgisidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHukuki ve ahlaki hükümleri sadece şekli oranlar olarak görmek; Kur'an'ın bu oranlar vasıtasıyla inşa ettiği adalet, hak sahibini koruma ve aşırılığı engelleme amacını kavramaktan mahrum kalmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ferdi ibadet hayatını (gece kıyamı) hem de toplumsal hukukun omurgasını (miras, mehir, ceza) matematiksel bir netlik ve hakkaniyet dengesiyle nasıl tanzim ettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nisâ suresindeki miras ve had cezası ayetlerinde, Bakara suresindeki mehir tenzili ayetinde ve Müzzemmil suresindeki gece ibadeti ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakların ve ibadetlerin sınırlarının keyfi veya tahminle değil; ölçülebilir, adil, her iki tarafın durumunu gözeten açık bir sınırla belirlendiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sıvının kabın tam ortasına varması, bir giysinin bacağı yarılaması ve bir bütünün iki denk parçaya ayrılması.
  • Soyut anlamTaraflar arasında hakkı ve adaleti tam bir denklikle tesis etme; insaf ve hakkaniyet bilinci.
  • Sistematik karşılıkMiras, mehir, ceza ve zaman yönetiminde keyfiyeti engelleyen nesnel simetri ve eşit bölüşüm ilkesi.
  • LaTeX modeliS=A1∪A2veA1∩A2=∅  ⟹  μ(A1)=μ(A2)=12μ(S)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S tam bütünü, A1 ve A2 bu bütünü oluşturan ayrık iki parçayı, μ ise parçaların büyüklüğünü veya hak değerini ölçen fonksiyonu temsil eder. Model, bütünün örtüşmeyen iki parçaya ayrıldığında her bir parçanın ölçüsünün bütüne oranının tam yarıya eşit olduğunu ve hiçbir tarafın eksik veya fazla pay almadığını simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن