نكب
ن - ك - ب
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Onun açılanma yerleri
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.266 harfالكاف والنون والباء معهما
ك ن ب، ك ب ن، ن ك ب، ن ب ك، ب ن ك مستعملات كنب: الكَنَبُ: غلظ يعلو اليد، إذا مجلت من العمل، وصلبت قيل: قد أكنَبَت يدهُ، قال:
قد أكْنَبَتْ يداك بعد لين
وهمتا بالصبر والمرون
وقال:
وأكنَبَت نسوره وأكْنَبا
كبن: الكَبْنُ: عدو لين في استرسال، كَبَنَ يكْبِنُ كُبوناً وكَبناً فهو كابنٌ، قال:
يمر وهو كابنٌ حييُّ
وكَبَنْتُ الثوبَ، وخبنته مثله.
نكب: النَّكَبُ: شبه ميل. وإنه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.484 harfأبو زيد: نَكَبَ عن الطريق يَنْكُبُ نُكوباً، أي عدلَ. ونَكَبَ على قومه يَنْكُبُ نِكابَةً، إذا كان مَنْكِباً لهم يعتمدون عليه؛ وهو رأس العرفاء. ونَكَبَتْهُ الحِجارَةَ نَكْباً، أي لَثَمَتْهُ وخَدَشَتْهُ. والنَكيب: دائرة الحافر والخفّ. قال لبيد:
وتَصُكُّ المَرْوَ لمَّا هَجَّرَتْ بنَكيبٍ مَعِرٍ دامي الأظَلّ
ونَكَبَ كِنانته نَكْباً: كَبَّها. ونَكَّبَهُ تنكيب، أي عدل عنه واعتزله. وتَنَكَّبه، أي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.915 harfك ن ب
كنب ، كبن ، نكب ، نبك ، بنك ، بكن : مستعملات .
كنب : ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : أكْنَبَتْ يَدُهُ فهي مُكْنِبَةٌ ، وثَفِنتَ ثَفَناً : مِثْلُه .
وأنشد ابن السكيت :
قَدْ أكْنَبَتْ يَدَاكَ بَعْدَ لِينِ
وبَعْدَ دُهْنِ البَانِ والمَضْنُونِ
وهَمَّتَا بالمَسِّ والمُرُونِ
والمضنون : جِنْس من الغالية .
وقال العجاج :
قَدْ أَكْنَبَتْ نُسُورهُ وأكْنَبَا
أَيْ : غَلَظَتْ وَعَسَتْ .
وقال الليث : الكَنَبُ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.505 harf(باب النون والكاف وما يثلثهما)
(نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR606 harf- نكب عن كذا. أي: مال. قال تعالى: ﴿عن الصراط لناكبون﴾ [المؤمنون /74] والمنكب: مجتمع ما بين العضد والكتف، وجمعه: مناكب، ومنه استعير للأرض. قال تعالى: ﴿فامشوا في مناكبها﴾ [الملك/15] واستعارة المنكب لها كاستعارة الظهر لها في قوله: ﴿ما ترك على ظهرها من دابة﴾ [فاطر/45]. ومنكب القوم: رأس العرفاء (قال الجاحظ: وهم ثلاثة: منكب، ونقيب، وعريف. انظر: الحيوان 6/158). مستعارمن الجارحة استعارة الرأس للرئيس،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.057 harfن ك ب
نكب عنه ونَكِب وتنكّب عنه وتنكّبه ونكّب عنه ونكّبه ونكّبتُه عنه ونكّبته إيّاه.
ورجل وجمل أنكب: يمشي في شسقّ.
ونكبت الريح: مالت عن مهابّ الرياح وريحٌ نكباء ورياح نكبٌ والنّكبياء: التي تهبّ بين الصّبا والشّمال خاصّةً.
ونكب كنانته: نكسها فأخرج ما فيها.
ونكب كنانته: نكسها فأخرج ما فيها.
ونكب الإناء: استنظف ما فيه.
ومن المجاز: هزّ منكبه لكذا وهزّوا له مناكبهم:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.546 harfنَكَبَ عن الشيءِ وعن الطريق يَنْكُب نَكْباً ونُكُوباً، ونَكِبَ نَكَباً، ونَكَّبَ، وتَنَكَّبَ: عَدَلَ؛ قال: إِذا ما كنتَ مُلْتَمِساً أَيامَى، * فَنَكِّبْ كلَّ مُحْتِرةٍ صَناعِ وقال رجل من الأَعراب، وقد كَبِرَ، وكان في داخل بيته، ومَرَّتْ سَحابةٌ: كيفَ تَراها يا بُنَيَّ؟ قال: أَراها قد نَكَّبَتْ وتَبَهَّرَتْ؛ نَكَّبَتْ: عَدَلَتْ؛ وأَنشد الفارسي:
هما إِبلانِ، فيهما ما عَلِمْتُمُ، * فَعَنْ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR347 harf* ن ك ب * * نَكَبَ * عن الطريق عدل وبابه نصر ويُقال * نَكَّبَ * عنه * تَنْكِيباً * و * تَنَكَّبَ * عنه * تَنَكُّباً * أي مال وعدل و * نَكَبَّهُ تَنْكِيبا * عدل عنه واعتزله و * تَنَكَّبَهُ * تجنبَّه و * النَّكْبَةُ * واحدة * نَكَباتِ * الدهر و * نُكِبَ * الرجل على ما لم يُسم فاعله فهو * مَنْكُوبٌ * و * المَنْكِبُ * كالمجلِس مجمع عظم العضُد والكتف
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.799 harfنكب عنه، أي عن الشيء وعن الطريق، كنصر وفرح، ينكب، وينكب نكبا بفتح فسكون. نكب، نكبا محركة، ونكوبا بالضم، مصدر ينكب كينصر. ففي كلامه لف ونشر، هكذا أورده ابن سيده وابن منظور. فقول شيخنا: النكب، محركة، غريب، ولعله مصدر: نكب، كفرح، على غرابته وفقده من أكثر الدواوين مما يقضى منه العجب، كما لا يخفى على متأمل: عدل، كنكب تنكيبا، وتنكب. ومنه قول الأعرابي في وصف سحابة: قد نكبت، وتبهرت؛ أي: عدلت؛ وأنشد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.487 harfنَكَبَ عَنْهُ
1 نَكَبَ عَنْهُ ذ , aor. نَكُبَ , inf. n. نُكُوبٌ (S, K) and نَكْبٌ; and نَكِبَ, aor. نَكَبَ , inf. n. نَكَبٌ: (M, L, K;) and ↓ نكّب, (inf. n. تَنْكِيبٌ, TA;) and ↓ تنكّب; (K;) He deviated, or turned aside, or away, from it, (K,) from the road, (S,) or from another thing. (TA.) [You say] الطَّرِيقَ ↓ نكّبهُ, (الطريق being put in the accus. case, inf. n. تَنْكِيبٌ, TA,) and [عَنِ
نَكَبَ عَنْهُ 1 نَكَبَ عَنْهُ ذ , aor. نَكُبَ , inf. n. نُكُوبٌ (S, K) and نَكْبٌ; and نَكِبَ, aor. نَكَبَ , inf. n. نَكَبٌ: (M, L, K;) and ↓ نكّب, (inf. n. تَنْكِيبٌ, TA;) and ↓ تنكّب; (K;) He deviated, or turned aside, or away, from it, (K,) from the road, (S,) or from another thing. (TA.) [You say] الطَّرِيقَ ↓ نكّبهُ, (الطريق being put in the accus. case, inf. n. تَنْكِيبٌ, TA,) and [عَنِ الطريقِ] نكّب بِهِ, He deviated, or turned aside, or away, with him from the road; led him, or caused him to turn, aside, or away, from the road. (K.) ― -b2- [So] ↓ نكّبه, inf. n. تَنْكِيبٌ, He turned aside, or away, from him, and separated himself from him. (S.) ― -b3- ↓ تنكّبه He went. or turned, aside, or away, or apart, from him; avoided him; went, or removed, to a distance, from him. (S.) ― -b4- عَنَّا ↓ تنكّب He turned aside, or away, from us. (TA.) ― -b5- نَكَبَ عَنْ طَرِيقِ الصَّوَابِ, aor. نَكُبَ , inf. n. نُكُوبٌ; and عَنِ ↓ نكّب الصواب; (assumed tropical:) He deviated from the right course of action &c. (Az.) ― -b6- نَكَبَتِ الرِّيحُ, aor. نَكُبَ , inf. n. نُكُوبٌ, The wind blew obliquely, in a direction between [the directions of] two [cardinal] winds. (K.) See نَكْبَاءُ. -A2- نَكَبَ, aor. نَكُبَ , inf. n. نَكْبٌ, He threw, cast, or flung. (K, TA.) ― -b2- نَكَبَ بِهِ He threw him down (K) عَلَى الأَرْضِ upon the ground. (TA.) ― -b3- نَكَبَهُ الدَّهْرُ, aor. نَكُبَ , inf. n. نَكْبٌ and نَكَبٌ, (assumed tropical:) Fortune overcame him, or afflicted him: or smote him with an evil accident, a disaster, an affliction, or a calamity. (K.) ― -b4- نُكِبَ (assumed tropical:) He was overcome, or afflicted, by fortune: or was smitten by fortune with an evil accident, a disaster, or the like. (S, TA.) See نَكْبَةٌ. ― -b5- نَكَبَ الاِنَاءَ, (aor. نَكُبَ , inf. n. نَكْبٌ, TA,) He [threw down, i. e.] poured out the contents of the vessel: (K:) but only said of what is not fluid; as dust and the like. (TA.) ― -b6- نَكَبَ كِنَانَتَهُ, inf. n. as above, He inverted, or inclined, his quiver, (S,) so as to pour out the arrows contained in it: (TA:) or he scattered the contents of his quiver. (K.) [See also نَكَتَ.] ― -b7- نَكَبَتْهُ الحِجَارَةُ, aor. نَكُبَ , inf. n. نَكْبٌ, The stones wounded him, and made him bleed, [in the foot]. (S.) نكبت الحجارة رِجْلَهُ The stones wounded his foot, and made it bleed: or hit, or struck, or hurt, it. (K.) النَّكْبُ is when a stone wounds, &c., a nail, a hoof, or a camel's foot. (TA.) ― -b8- نُكِبَتْ اِصْبَعُهُ His toe was hit, or hurt, by the stones. (TA.) -A3- نَكِبَ, aor. نَكَبَ , inf. n. نَكَبٌ, He (a camel) had a disease in the shoulder-joint, or in the shoulder-blade, and in consequence halted. (S.) See نَكَبٌ. ― -b2- نَكِبَ, aor. نَكَبَ , inf. n. نَكَبٌ, He (a man) had a pain in his shoulder-joint. (TA.) -A4- نَكَبَ عَلَى قَوْمِهِ, aor. نَكُبَ , inf. n. نِكَابَةٌ (S) and نُكُوبٌ, (Lh, K,) (tropical:) He was, or acted as, مَنْكِبٌ over his people: (S, K:) or was عَرِيف over them. (M.)
نِكّبه 2 نِكّبه ذ , inf. n. تَنْكِيبٌ, He removed, or put aside, or away, or out of the way, him, or it. Thus it is both trans. and intrans. (K.) See 1. ― -b2- نَكِّبْهُ عَنَّا Put him away from us; put him out of our way. (TA.)
تنكّب 5 تنكّب ذ (S, K) and ↓ انتكب (K) He threw his bow, (S, K,) or his quiver, (K,) upon his shoulder; he shouldered it. (S, K.) ― -b2- تنكّب عَلَى قَوْسٍ He leaned upon a bow: and, in like manner, upon a staff. (TA, from a trad.) -A2- See 1.
8 اِنْتَكَبَ see 5.
نَكْبٌ نَكْبٌ ذ i. q. نَكْبَاءُ, q. v. ― -b2- See also نَكْبَةٌ.
نَكَبٌ نَكَبٌ ذ An inclining in a thing: (S:) or what resembles an inclining in a thing. (M, K.) ― -b2- A halting in a camel (ISd, K) by reason of a pain in his shoulder-joint: (ISd:) or a disease which attacks camels in the shoulder-joints, in consequence of which they halt: (S, K:) or only in the shoulder-joint. (El-'Adebbes, S, K.)
نَكْبَةٌ نَكْبَةٌ ذ A hurt [of the foot] by a stone, causing a bleeding: or a hit by a stone [upon the foot]. Ex. لَيْسَ دُونَ هٰذَا الأَمْرِ نَكْبَةٌ وَلَا ذُبَّاحٌ There is not in the way of the attainment of this thing a hurt [of the foot] by a stone, &c., nor a crack in the inside of the foot. (IAar, ISd.) [See also ذبّاح.] Hence نَكْبَةٌ in the sense immediately following. (TA.) ― -b2- (tropical:) A misfortune; an evil accident; a disaster; an affliction; a calamity: (S, K, TA:) as also ↓ نَكْبٌ: (K:) pl. of the former نَكَباَتٌ; (S;) and of the latter, نُكُوبٌ. (K.)
نُكْبَةٌ نُكْبَةٌ ذ A heap of corn, not measured nor weighed: syn. صُبْرَةٌ. (K.)
نَكِيبٌ نَكِيبٌ ذ The circuit (دَائِرَة: in some copies of the S, دابرة: but this, as IKtt says, is a mistake; and the former is the correct word: TA) of a hoof, (S, K,) and of a camel's foot. (S.) See مَنْكَوبٌ.
النُّكَيْبَاءُ النُّكَيْبَاءُ ذ : see أَنْكَبُ.
أَنْكَبُ عَنِ الحَقِّ أَنْكَبُ عَنِ الحَقِّ ذ , and عَنْهُ ↓ نَاكِبٌ, (tropical:) A man deviating from the right course of action &c. (A.) ― -b2- نَكْبَاءُ [fem. of أَنْكَبُ] an epithet applied to Any wind that blows obliquely, taking a direction between [the directions of] two [cardinal] winds: (TA:) a wind that blows obliquely, deviating from the direction whence blow the right (القُوَّم [or the cardinal]) winds: (S:) or a [particular] wind that blows obliquely, and takes a direction between [the directions of] two [cardinal] winds; (K;) which destroys the camels and sheep &c., and restrains the rain: (TA:) or a wind that blows in a direction between that of the east, or easterly, wind, (الصَّبَا,) and that of the north, or northerly, wind, (الشَّمَال): (AZ, K:) that between the south, or southerly, and east, or easterly, winds, being called جِرْبِيَاءُ: (AZ:) [but see this word, and see below:] or what are termed نُكْبُ الرِّيَاحِ [نُكْبٌ being pl. of نكباء] are four: (IAar, Th, S, K:) namely, first, the نكباءُ الصَّبَا وَالجَنُوبِ the wind that blows in a direction between that of the east, or easterly, and that of the south, or southerly, wind; also called الأَزْيَبُ; (S, K;) which is a very thirsty wind, that dries up much the leguminous plants; but Et-Tarل- bulusee, in the Kf, and Mbr and IF, assert that the ازيب is the جنوب; not its نكباء: (TA:) second, the نكباءُ الصَّبَا وَالشَّمَالِ the wind that blows in a direction between that of the east, or easterly, and that of the north, or northerly, wind; also called الصَّابَيةُ, and called also ↓ النُّكَيْباَءُ, (S, K,) a diminutive meant to convey the opposite of a diminutive sense; for they find this wind to be very cold; (S;) it is very boisterous and very cold; unattended by rain or by any good: (TA:) third, the نكباءُ الشَّمَالِ وَالدَّبُورِ the wind that blows in a direction between that of the north, or northerly, and that of the west, or westerly, wind; also called الجِرْبِيَاءُ; and termed نَيِّحَةُ الأَزْيَبِ the opposite wind to the ازيب; (S, K;) a cold wind; (S;) and sometimes attended by a little rain; but Ibn-El-Ajdلbee asserts that the جربياء is the شمال: (TA:) fourth, the نكباءُ الجَنُوبِ والدَّبُورِ the wind that blows in a direction between that of the south, or southerly, and that of the west, or westerly, wind; also called الهَيْفُ; (in the CK, الهَيَفُ;) and termed نَيِّحَةُ النُّكَيْباَءِ the opposite wind to the نكيباء; (S, K;) a hot wind (S) and very thirsty. (TA.) Accord. to Ibn-Kubلs, the tract whence blows the نكباء [by which he means only the wind that blows from the north-east or thereabout] is that extending between the point where rises the ذِرَاع [or the asterism composed of the stars α and β of Gemini, E. 33 degrees N., in central Arabia; or α and β of Canis Minor, E. 7 degrees N., in the same latitude] and the pole-star: and the tract between the pole-star and the point where sets the ذراع is the tract whence blows the شمال. Sh says, Each of the four [cardinal] winds has its نكباء, which is called in relation to it: that of the صبا is that which is between it and the شمال; [blowing from the north-east, or thereabout;] and it resembles it in gentleness; sometimes having sharpness, or vehemence; but this is seldom; only once in a long space of time: that of the شمال is that which is between it and the دبور; [blowing from the north-west, or thereabout;] and it resembles it in coldness: it is called الشمالُ الشَّامِيَّةُ: each of them is called by the Arabs شاميّة: that of the دبور is that which is between it and the جنوب; blowing from the point where sets سُهَيْل [or Canopus; i. e., S. 29 degrees W., in the latitude of central Arabia]; and it resembles it in its violence and boisterousness: and that of the جنوب is that which is between it and the صبا; [blowing from the south-east, or thereabout;] and it is the wind most resembling it in its softness and in its gentleness in winter. (L.) The pl. of نكباء is نُكْبٌ, as shown above. (S, K &c.) [See also تَبُّوعُ الشَّمْسِ, in art. تبع.] ― -b3- دَبُورٌ نكب [app. ↓ نَكْبٌ, originally an inf. n., used as an epithet, and therefore applicable without ة to a fem noun] i. q. نَكْباَءُ; [app., The نكباء of the دبور, a southwesterly wind]. (TA.) ― -b4- أَنْكَبُ A camel having a disease in the shoulder-joint, or in the shoulderblade, and in consequence halting: (S:) a camel that walks on one side, or inclining, or as though he walked on one side. (L.) ― -b5- فَامَةٌ نَكْبَاءُ An inclining pulley: and قِيَمٌ نُكْبٌ inclining pulleys. (TA.) ― -b6- أَنْكَبُ (assumed tropical:) Overpowering, or oppressive; unjust, or tyrannical. (S, TA.) ― -b7- الدَّهْرُ أَنْكَبُ لَا يُلِبُّ (assumed tropical:) Fortune abounds with evil accidents, or disasters, or afflictions, or calamities; i. e. it deviates much, or often, from the right course: it will not remain in one state: or, accord. to one relation, الدهر انكث الخ. A proverb. (TA.) -A2- أَنْكَبُ A man not having with him a bow. (S, K.)
مَنْكِبٌ مَنْكِبٌ ذ (masc., Lh, K) The shoulder; i. e. the place of junction of the os humeri and the scapula, (S, K.) in a man &c; (ISd:) the place of junction of the os humeri and the scapula and the [tendon called] حَبْلُ العَاتِقِ, in a man and a bird and any other thing. (TA.) [It seems to be regarded by some as originally signifying “ a place of deflection: ” but] Sb denies its being a noun of place, because, were it so, it would be مَنْكَبٌ: he does not allow it to be included in the class of مَطْلِعٌ, because this is extr. Pl. مَنَاكِبُ. رَجُلٌ شَدِيدُ المَنَاكِبِ, signifies A man having a strong shoulder: as though the sing. were applied to denote each part of the joint, and the pl. to denote the whole. (TA.) ― -b2- هَزُّوا مَنَاكِبَهُمْ (tropical:) [They shook their shoulderjoints;] i. e., they rejoiced, or were joyful, or happy. (TA.) ― -b3- خِياَرُكُمْ أَلَيْنُكُمْ مَنَاكِبَ فِى الصَّلَاةِ (assumed tropical:) [The best of you are the most easy of you in the shoulder-joints in prayer:] meaning. those of you who keep [most] still therein: or, as some say, those who [most readily] give room to such as enter the rank in prayer. (TA, from a trad.) ― -b4- مَنْكِبُ الفَرَسِ The star β in Pegasus. (El-Kazweenee &c.) ― -b5- مَنْكِبُ الجَوْزَاءِ The bright, and very great star, a, in the right shoulderjoint, of Orion. (El-Kazweenee &c.) ― -b6- مَنْكِبٌ (tropical:) The side of anything; or a lateral, or an adjacent, part, quarter, or tract, thereof: (K:) pl. مَنَاكِبُ: ex. سِرْنَا فِى منكبٍ مِنَ الأَرْضِ We proceeded, or journeyed, along a side, or lateral part, of the land: and, in like manner, مِنَ الجَبَلِ of the mountain: (TA:) so in the Kur, lxvii. 15, the pl. signifies the sides, &c., of the earth: (Fr:) or its roads, accord. to some: (TA:) or its mountains: (Zj:) which last signification in this case is preferred by Az: (TA:) or the sing. signifies an elevated place, or part, of the earth or land. (S.) ― -b7- المَنَاكِبٌ (tropical:) The feathers next after the قَوَادِم; [which latter are the anterior, or primary, feathers of a bird's wing;] (K;) the feathers of the wing of a vulture or an eagle that are next after the قوادم, which are the strongest and most excellent of the feathers; (TA:) four [feathers] in the wing of a bird, next after the قوادم (S.) [the four secondary feathers of the wing:] in the wing of a bird are twenty leathers: the first of them are those called القوادم; the next, المناكب; the next, الخَوَا فِى: the next, الأَباهِرُ; the next, الكُلَى. (L.) It is a word without a sing. (K.) ISd says, I know not a sing. ?? it; but by analogy it should ?? ??. (TA.) ― -b8- راَشَ ?? (tropical:) He feathered his arrow with feathers such as are described above. (TA.) -A2- مَنْكِبٌ (tropical:) عَرِيفٌ i. q. The intendant, superintendent, &c., of a people or an aider, helper, or assistant, of a people: (K:) or the assistant of an عريف: (Msb:) one below an عريف: (IAth:) or the chief of the عُرَفَاءُ [pl. of عريف]; (Lth, S:) there being over so many عرفاء a منكب. (Lth [see عَرِيفٌ.]) pl. مَنَاكِبُ. (TA.)
مِنْكَابٌ عَنِ الحَقِّ مِنْكَابٌ عَنِ الحَقِّ ذ [(assumed tropical:) One who deviates much from the right course of action &c.] (TA.)
مَنْكُوبٌ مَنْكُوبٌ ذ and نَكِبٌ, accord. to the copies of the K, but the latter word is a mistake for ↓ نَكِيبٌ, Having the foot wounded, and made to bleed, by stones: or hit, or struck, or hurt, by stones. (K.) See 1. ― -b2- مَنْكُوبٌ (assumed tropical:) Overcome or afflicted, by fortune: or smitten with an evil accident, or the like. (S, TA.) See نُكِبَ.
يَنْكُوبٌ يَنْكُوبٌ ذ [like يَحْمُورٌ in measure: in the CK, مَنْكُوبٌ:] A road deviating from the right course or direction. (K.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.775 harfنَكَبَ
نَكَبَ U ( n. ac. نَكْب 1 , نُكُوْب 27 )
a. [ 'An ], Deviated.
b. ( n. ac. نُكُوْب 27 ), Blew obliquely ( wind ).
c. ( n. ac. نَكْب 1 ) [ acc. or Bi ], Threw, cast; threw down.
d. Overturned.
e. Cut, wounded.
f. ( n. ac. نَكْب 1 , نَكَب 4 ), Tried, afflicted.
g. ( n. ac. نِكَاْبَة 23t , نُكُوْب 27 ) [ 'Ala ], Defended, protected.
نَكِبَ
نَكِبَ A ( n. ac. نَكَب 4 ),
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.162 harfنكب
نَكَبَ - يَنْكُبُ (نَكِبَ - يَنْكَبُ) - نَاكِب - نَاكِبُوْن - مَنْكَب - مَنْكِب - مَنَاكِب
نَكَبَ - يَنْكُبُ (نَكِبَ - يَنْكَبُ) + كائن + عن شيء أو كائن: يتحرك منحرفاً ومائلاً ومبتعداً عنه: يتحرك كائن نسبة لكائن آخر فيصنع معه زاوية: يتحرك كائنان ملتصقان بحيث يبتعد أحدهما عن الآخر من أحد جانبيه ويبقى الجانب الآخر قريباً منه: تشبه حركة
Mücavir kökler10 mücavir (19 toplam)
- مشي
1 ortak ayet · Yürür
- نشر
1 ortak ayet · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
- ذلل
1 ortak ayet · Zeyl etek denektir
- صرط
1 ortak ayet · Yol
- أكل
1 ortak ayet · Ekel pas demektir
- رزق
1 ortak ayet · Üzüm demektir
- أخر
1 ortak ayet · Uhur ense demektir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أرض
1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- أمن
1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
Geçtiği ayetler(2)
وَإِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ
SapanlarAma ahirete inanmayanlar, mutlaka bu yoldan sapmaktadırlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نكب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زاغ, عدل, صدف |
| Zıt Kök | قوم |
| Çekirdek Özet 1 | Doğru hattan yana eğilme, ana eksenden sapma, omza ve yüksek yan yüzeye ait olma |
| Çekirdek Özet 2 | Hidayet ve dosdoğru yoldan bilerek veya savrularak yan hatta kayma, yeryüzünün omuzlarında ve engebeli yollarında yürüme |
| Çekirdek Özet 3 | Eksen dışına çıkışın getirdiği sarsıntı ve felaket ile zemin üzerindeki tabiî eğim ve kot farklarının yönetimi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel bir kaza veya anlık şaşkınlık olarak algılayıp yapısal sapma ve yeryüzü topografyasıyla kurulan eksenel ilişkiyi gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نك | Eksenden çıkarma, yönü tersine çevirme, zedeleme veya geri çekilme hareketi; نكث, نكس, نكص, نكر köklerinde olduğu gibi doğrusal gidişatı bozma veya ters yüz etme. | ب | Temas, kuşatma ve beden/yüzey katmanını ekleyerek eksenden sapmayı bedensel bir uzva (omuz/yan taraf), fiziksel bir engebe hattına veya yoldan açıkça yana savrulmaya dönüştürür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, canlılık | Hareketteki süreklilik, bir hat boyunca akış ve yönelim dinamiği. |
| ك | Avuç içi, kavrama, bükme | Eğrilme, bükülme, doğrusal çizgiyi kavrayarak yana doğru açma veya kırma. |
| ب | Çadır, ev, sınır | Mekânsal zemin, beden yapısı, sınır oluşturan omuz veya yeryüzü parçası. |
| نكب | Sürekli bir akışın bükülerek sınıra veya yan hatta kayması | Doğrusal bir doğrultuda ilerleyen hareketin bükülüp ana hattan çıkarak yan hatta, omuza ya da çevre sınıra doğru yönelmesi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin omzundaki bir rahatsızlık nedeniyle bir tarafa eğilerek yürümesi; rüzgârın dört ana yönün dışına çıkarak ara yönden esmesi (nekbâ rüzgârı); ayağın taşa çarpıp tökezlemesi ve aşınması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa el-Âmirî muallakasında sert taşlara basmaktan tabanı yaralanıp aşınmış devenin durumunu anlatırken kökü fiziksel aşınma ve tökezleme anlamında kullanır: وتصكُّ المرو لما هجرت / بِنَكيبٍ معرٍ دامي الأظل |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde kabile veya topluluk işlerini yürüten, reisin yardımcılığını üstlenen ve bir nevi omuz görevi gören güvenilir kişilere منكب denilmiş; yönünden sapan rüzgâr ile eksenden çıkan ok için de bu kök kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça نكب kökü, Sami dil ailesinde eksenden sapma, yana eğilme, tökezleme ve bir engelle karşılaşarak yön değiştirme semantik alanına aittir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök doğrudan aynı üçlü biçimle yaygın olmasa da, bir cisme çarpma, tökezleme ve zarar görme anlamındaki köklerle fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik gösterir; nitekim Süryanicede vurma, yaralama ve zarara uğratma bağlamında benzer ses öbekleri mevcuttur. Arapçada kök, hem morfolojik bir uzuv adı olan omuz (kol ile gövdenin birleştiği eğimli ve dışa taşkın yan hat) hem de ana rüzgâr hatlarından sapan ara rüzgâr ve doğru yoldan çıkma gibi çok yönlü ve soyutlaşabilen bir anlam matrisine kavuşmuştur. Bu durum, kökün ilksel somut çekirdeğinde yer alan «düz çizgideki aksama ve yana kayma» fikrinin Arap dilinde hem coğrafi ve topoğrafik bir terime hem de ahlaki ve ontolojik bir sapmaya dönüştüğünü gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نكب kökünden türeyen منكب ve نكوب | Bedenin en güçlü yan çıkıntısı olan omuz ile doğrusal çizgiden yana doğru kırılma ve sapma anlamları birbiriyle doğrudan irtibatlıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami dillerinde tökezleme, çarpma ve yana eğilme | Klasik Süryanice ve İbranicedeki tökezleme ve vurulma kökleriyle paylaşılan eksenden sapma ve hasar alma teması. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yön değiştirme ve bükülme tabakası | Belirgin fark tespit edilmedi | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نكب | Anlamlı | Yana eğilmek, sapmak, omuz | Doğru hattan ve ana istikametten yan tarafa kaymak, bedenin veya arazinin omuz kısmı. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| نبك | Anlamlı | Yükselti, tümsek | Yeryüzünde sert, sivri ve yüksek tepecikler; toprak kabarması. | Kur'an'da geçmez; yükseklik ve çıkıntı fikrinde ortaklaşır. |
| كنب | Anlamlı | Sertleşmek, kalınlaşmak | Ağır iş yapmaktan ötürü el ayasının veya derinin sertleşip nasır bağlaması. | Kur'an'da geçmez; sertlik ve dış yüzey teması. |
| كبن | Anlamlı | Geri çekilmek, büzülmek | Bir şeyden çekinmek, geri durmak, boynunu büküp içine kapanmak. | Kur'an'da geçmez; ana hattan içeri/yana çekilme ilişkisi. |
| بنك | Anlamlı | Kök salmak, yerleşmek | Bir yerde sabit kalmak, bir şeyin aslı ve temeli (mütekebbir kimse). | Kur'an'da geçmez; merkezde sabitlenme ile zıt kutup bağı. |
| بكن | Anlamlı | Birbirine girmek, karışmak | Nesnelerin veya işlerin karmaşık hale gelmesi, düğümlenmesi. | Kur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kaydedilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نكب | Merkez | Doğrultudan yana kaymak, omuz | Belirlenmiş ana ekseni bırakıp yan tarafa, tali bir yöne veya uçuruma doğru sapmak. | Hem fiziksel arazi kotunu hem de ahlaki çizgiyi terk etmeyi içerir. |
| زاغ | Komşu | Meyletmek, eğrilmek | Bakışın, kalbin veya zihnin odak noktasından hafifçe yana kayması; içsel eğilim. | نكب köküne göre daha süptil ve içsel bir yöneliş sapmasıdır. |
| عدل | Komşu | Sapmak, dönmek / dengelemek | Bir çizgiden başka bir tarafa yönelmek veya iki tarafı denk kılmak. | نكب doğrudan bir eksen kırılmasını ve tali yola savrulmayı bildirir. |
| صدف | Komşu | Yüz çevirmek, geri durmak | Karşılaşmaktan bilinçli olarak kaçınarak gövdeyi başka tarafa çevirmek. | نكب ise hareket halindeyken ana yolu bırakıp yan vadiye kaymaktır. |
| قوم | Zıt | Dosdoğru durmak, istikamet | Hiçbir tarafa eğilmeden, dik, sağlam ve ana eksen üzerinde sebat etmek. | نكب kökünün zıddı olarak istikameti ve dik duruşu ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نكب | Yana sapmak, omuz | Belirli bir yoldan veya amaçtan yan hatta çıkmak; arazinin veya bedenin omuz noktası. | Kesin |
| Latince | deviare, declinare, humerus | Yoldan sapmak, eğilmek, omuz | Deviare eylemi doğrudan doğru yoldan çıkmayı (de-via), humerus ise omuz yapısını karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | deviate, swerve, shoulder | Sapmak, eksenden çıkmak, omuz | Deviate ve swerve çizgiden yana savrulmayı verirken shoulder coğrafi ve fiziki omuzu karşılar. | Kesin |
| Almanca | abweichen, Schulter | Sapmak, ayrılmak, omuz | Abweichen belirlenmiş rotayı terk etmeyi, Schulter ise bedensel ve topoğrafik yükseltiyi bildirir. | Güçlü |
| Fransızca | dévier, épauler | Sapmak, yan hatta geçmek | Dévier eksenel rotadan uzaklaşmayı, épaule ise fiziki yük taşıyıcı omuz bölgesini anlatır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لناكبوون (el-Mü'minûn 23:74) | Hak yoldan ve tevhid ekseninden bilinçli olarak sapanlar | Dosdoğru yola (sırat-ı müstakîm) çağrıldıkları halde ahirete inanmadıkları için rotadan çıkan inkârcıların tutumu. |
| مناكبها (el-Mülk 67:15) | Yeryüzünün omuzları, engebeleri, dağlık ve geniş yan yolları | İnsanın rızık aramak için yeryüzünün her tarafında, yüksek ve engebeli yollarında yürümesine imkân tanıyan ilahi teshir bağlamı. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve dalalet doktrini | Sırat-ı müstakîmden sapmanın (nükûb) iradi bir tercih mi yoksa kalbi bir körleşme mi olduğu tartışması. | Hak eksenden ontolojik ve ahlaki uzaklaşma. |
| Fıkıh | İbadet yönü ve seyrüsefer hükümleri | Kıble istikametinden sapma dereceleri ve yeryüzünde rızık peşinde sefer etmenin (meşy fi'l-menâkib) meşruiyeti. | İstikametten sapma sınırları ve arazide intikal. |
| Tefsir | مناكب kelimesinin mecaz ve hakikat tahlili | Menâkibın yeryüzünün dağları mı, yaylaları mı yoksa ana ticaret yolları mı olduğu meselesi. | Yeryüzünün omuzları ve topografik engebeleri. |
| Hadis | Yoldan uzak durma ve sakınma ifadeleri | Kötülükten veya fitneden uzaklaşmayı emreden rivayetlerde geçen tenekkeb / nekkib emirleri. | Bir şeyden yana çekilmek ve kendini korumak. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Sırat ve hidayet ekseni | İstikametten kopuş | Tevhid omurgasından ayrılarak bâtıl yan yollara dağılmayı önleme. | Hakikatin tek bir dosdoğru hat olduğu, ondan her sapmanın felaket getirdiği bilinci. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve metodoloji | Rota sapması (sapınç) | Doğrulanabilir ana eksenden hipotez veya gözlem hatalarıyla ayrılma. | Bilimsel araştırmada metodolojik omurganın yitirilmesi sonucunda ulaşılan yanılgı. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu otoritesi | Bürokrasi omuzları | Kamu düzeninde yükü taşıyan ve merkezle taşra arasında köprü kuran kadrolar. | Klasik ıstılahtaki menkib (reis yardımcısı) gibi sistemin taşıyıcı yan unsurları. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim coğrafyası ve ticaret | İntikal ve lojistik | Kaynaklara ulaşmak üzere yeryüzünün engebeli arazilerini ve koridorlarını aşma. | Arzın omuzlarında yürüyerek rızkın arandığı küresel ticaret ve tedarik hatları. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal çizgiden açısal sapma (vektörel deviasyon) | Bir eksen boyunca ilerleyen vektörün bir iç veya dış kuvvet etkisiyle açısını değiştirerek ana yörüngeden çıkması. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Normatif sapma (sosyal anomi ve marjinalleşme) | Toplumun veya bireyin belirlenmiş ahlaki ve hukuki ana akım ilkeleri terk edip marjinal veya yıkıcı yan tutumlara kayması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir talihsizlik, rastlantısal bir afet (nekbe) veya basit bir günah olarak okuyup, kökün barındırdığı eksenel topoğrafya ve yol sistematiğini ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın varoluşsal rotası (sırat) ile yeryüzünün fiziki zemin tasarımı (arzın omuzları) arasında kurulan muazzam bir dengeyi ifade eder; insan hem yeryüzünün dağlık ve sarp omuzlarında yürümeli hem de hakikat yolunun omurgasından sapmamalıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yoldan sapmayı sadece ahlaki bir kusur sayıp fiziki dünyadaki intikal, çaba ve yeryüzü topografyasıyla olan ilişkisini koparmak; ya da afeti kadere yükleyip rotadan sapmanın iradi boyutunu göz ardı etmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel kavramı olan sırat-ı müstakîm (dosdoğru yol) tasavvurunun karşıt hareketini en berrak ve anatomik şekilde tanımlayan köktür; sapmanın basit bir durma değil, rotayı yan tarafa kırma olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hidayet, ahiret inancı ve istikamet eksenini konu edinen ayetler (el-Mü'minûn 23:74) ile yeryüzünün imarı, tabii coğrafya ve rızık arayışını tanzim eden ayetlerde (el-Mülk 67:15) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sapmanın bilinçsiz bir kayboluştan ibaret olduğu zannını düzeltir; sapkınlığın açık bir ana hat varken bilinçli olarak yan patikalara meyletmekten kaynaklandığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamOmzun gövdeden dışa taşkın eğimli yapısı, arazinin yüksek ve engebeli yamaçları, ayağın taşa çarpması ve rüzgârın ana yönden saparak esmesi.
- Soyut anlamBelirlenmiş hakikat ekseninden, meşru hedeften veya ahlaki omurgadan bilerek veya savrularak yan yönlere kayma hali.
- Sistematik karşılıkİnsanın yeryüzünün fiziki omuzlarında (coğrafyasında) aktif olarak hareket ederken manevi ve ontolojik eksende dosdoğru hattan sapmama disiplini.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde belirlenmiş ana istikamet üzerindeki doğrusal ilerleyişi; bu doğrultudan meydana gelen açısal kırılmayı ve sapmayı; ana eksenden koparak yan tarafa yönelen bileşeni temsil eder. ifadesi ise başlangıçtaki hakikat ve istikamet vektörü () ile sapan rota () arasındaki mesafenin sıfırdan büyük hale gelerek hedeften kalıcı bir uzaklaşma (nükûb) doğurduğunu gösterir.