نكل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ك-ل4 sîga, 29 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نَكَالًاكففأَنْكَالًاجزينكلنَكَالَحرضقطعيديعسىكلفخلفوعظبأس

KökSîga 4Ayet 5Sure 5Mücavir 29

▶ Ağı aç (3B)

نكل

ن - ك - ل

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Ayak bağı, bukağı demektir. Kişiyi bir iş yapamayacak hale getirmeye tenkil denir. Nükül pişman olup vazgeçmek denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ayak bağı, bukağı demektir. Kişiyi bir iş yapamayacak hale getirmeye tenkil denir. Nükül pişman olup vazgeçmek denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR680 harf
الكاف واللام والنون معهما ل ك ن، ن ك ل، ن ل ك مستعملات لكن: اللُّكْنة: عجمة الأَلْكَن، وهو يؤنث المذكر، ويذكر المؤنث، ويقال: هو الذي لا يقيم عربيته، لعجمة غالبة على لسانه، وهو الألْكَنُ. نكل: النِّكلُ والنَّكلُ: ضرب من اللجم والقيود، وكل شيء يُنكل به غيره فهو نِكلٌ، قال: عهدت أبا عمـران فـيه نـهـاكة وفي السيف نِكْل للعصا غير أعزل ونكِلَ يَنْكَل: تميميه، ونَكَل حجازية. يقال: نَكَل الرجل عن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR580 harf
النِكْلُ بالكسر: القَيْدُ. والنِكْلُ أيضاً: حديدةُ اللِجامِ. وقال أبو عبيد: النِكْلُ لِجامُ البَريد. ورجلٌ نِكْلٌ ونَكَلٌ، كأنَّه يُنَكِّلُ به أعداؤهُ. ورماهُ اللهُ بنُكْلَةٍ، أي بما يُنَكِّلُهُ. ويقال: نَكَّلَ به تَنْكيلاً، إذا جعله نَكالاً وعِبْرَةً لغيرِهِ. والمَنْكَلُ: الذي يُنَكِّلُ بالإنسانِ. وقال: وارْمِ على أَقْفائهِمْ بالمَنْكَلِ ونَكَلَ عن العَدُوِّ وعن اليمينِ يَنْكُلُ بالضم، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.337 harf
ك ل ن لكن ، نكل ، نلك استعمل من وجوهه : لكن ، نكل ، نلك . نكل : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن الله يُحِبُّ النَّكَلَ على النَّكَلِ ) قيل وما النَّكَلُ عَلَى النَّكَلِ ؟ قال : ( الرَّجلُ القويُّ المُجرَّبُ المُبْدِىءُ المعيدُ على الفَرَسُ المجرَّبِ المبْدِىء المِعيدِ ) . قال أبو عبيد : يقال : رجلٌ نَكَلٌ ، ونِكْلٌ ، ومعناهُ قريبٌ من التَّفْسيرِ الذي في الحديث . قال ويقال :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.505 harf
(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
Maddenin bağlantısı

(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو ذلك القياس، ومعناه أنّه فَعَل به ما يمنَعُه من المعاودة ويمنع غيرَه من إتيانِ مثلِ صَنيعِه. وهذا أجْوَدُ الوجهين. ويقال: المَنْكَل: الشَّيء الذي ينكِّل بالإنسان. قال: * وارْمِ عَلَى أقفائِهِمْ بمَنْكَلِ([2]) * فأمَّا الحديث: "إنّ الله تعالى يحبُّ النَّكَلَ على النَّكَل"، فإنَّ تفسيره في الحديث أنَّه الرّجل القويُّ المجرَّب، على الفرس القويّ المجرَّب. وهذا للتَّفسير الذي جاء فيه، وليس هو من الأصل الذي ذكرناه. (نكه) النون والكاف والهاء كلمةٌ واحدة، وهي نَكْهةُ الإنسان. واستَنكَهْتُه: تشمَّمْتُ رِيحَ فمِه. ويقولون وما أدري كيف هو: إنَّ النُّكَّهَ من الإبل: التي ذهَبَتْ أصواتها من الضَّعف. قال: * بعد اهتضامِ الراغِياتِ النُّكَّهِ([3]) * (نكب) النون والكاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيْل أو مَيَلٍ في الشَّيء. ونَكَب عن الشَّيء يَنكُبُ. قال الله تعالى: ﴿عَن الصِّراطِ لَناكِبُون([4])﴾ [المؤمنون 74]. والنَّكباء: كلُّ ريح عَدلَتْ عن مَهبِّ الرِّياح الأربع. قال: لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])والأنكَب: الذي كأنَّه يمشي في شِقّ. والمَنْكِبُ: مُجتَمَع ما بين العَضُد والكَتِف، وهما مَنكِبان، لأنَّهما في الجانبين. والنَّكَبُ: داءٌ يأخذ الإبلَ في مناكبها فتَظلَعُ منه. والمَنْكِب: عَون العَرِيف، مشبَّه بمنكب الإنسان، كأنَّه يقوِّي أمرَ العَرِيف كما يتقوَّى بمَنكِبِه الإنسان. (نكت) النون والكاف والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على تأثيرٍ يسيرٍ في الشيء* كالنُّكتة ونحوِها ونكت في الأرض بقَضِيبهِ ينكُت، إذا أثَّر فيها. وكلُّ نُقطةٍ نُكْتَة. ومن الباب رُطَبةٌ منَكِّتة: بدأ الإرطاب فيها، كأنَّ ذلك كالنُّقَط. والنّاكِت بالبَعير: شِبه الحازِّ، وهو أنْ ينكُت مِرْفَقُه حرفَ كِركِرته. ومما يقاس على هذا قولهم: نكَتُّه، إذا ألقيتَه على رأسه فانتكَتَ، ولعل ذاك من أثرٍ يؤثِّره في الأرض. (نكث) النون والكاف والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نقض شيء. ونكثَ العهد ينكُثُه نَكْثاً. وانتَكَثَ الشّيءُ: انتَقَض. وقال قولاً لا نَكِيثَةَ فيه، أي لا خُلْف. ومنه: طَلَب حاجةً ثم انتكثَ لأُخْرَى. كأنه نقض عَزْمَه الأوّل. والنِّكْث: أن تُنقَضَ أخلاقُ الأكسية وتُغْزَلَ ثانية، وبها سمِّي الرَّجلُ نِكْثاً. والنَّكيثَةُ: خُطَّةٌ صَعبة يَنكُثُ فيها القَومُ. قال طرفة: * مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ([6]) * (نكح) النون والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو البِضاع. ونَكَحَ يَنْكِحُ. وامرأةٌ ناكِحٌ في بني فلان، أي ذات زَوجٍ منهم. والنِّكاح يكون العَقدَ دونَ الوطء. يقال نَكَحْتُ: تَزَوّجْتُ. وأنكَحْتُ غَيرِي. (نكد) النون والكاف والدال أُصَيل يدلُّ على خُروجِ الشَّيء إلى طالِبِه بِشدّة. وهذا مَطلَبٌ نَكِدٌ. ورجلٌ نَكِدٌ ونَكَدٌ([7]). ويقال: نَكَدَ الغُراب([8]): استَقْصَى في شَحِيجِه، كأنَّه يَقِيء. وناقةٌ نَكْدَاءُ: لا لبَنَ فيها. (نكر) النون والكاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف المعرفة التي يَسكُن إليها القَلب. ونَكِرَ الشَّيءَ وأنكَره: لم يَقْبَلْه قلبُه ولم يعترِفْ به لسانُه. قال: وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])والباب كلُّه راجعٌ إلى هذا. فالنُّكْر: الدَّهْي. والنَّكْراء: الأمر الصعب الشَّديد. ونَكُرَ الأمرُ نَكَارةً. والإنكار: خِلاف الاعتراف. والتنكُّر: التَّنقُّل من حالٍ تَسُرُّ([10]) إلى أخرى تُكْرَه. ويقولون لما يخرج من الحُِوَلاءِ([11]) [من([12])] دمٍ وما أشبهه: نَكِرَة. (نكز) النون والكاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيء ممدَّد في شيء. يقال: نكَزْتُه بالحديد أنكُزُه، وذلك كالغَرْز. ونَكَزَت الحيّةُ بأنْفِها. ومنه: نكزَ الماءُ: غاضَ، كأنَّه كالشَّيء يدخُل في الأرض. وبئرٌ ناكزٌ: غارَ ماؤُها. وأنكَزَها أصحابُها. وهذا على المعنى، كأنَّهم لمّا استقَوْا ماءها ظُنَّ بها أنَّ ماءها غارَ ونكَزَ في الأرض. قال ذو الرُّمّة: على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])(نكس) النون والكاف والسين أصلٌ يدلُّ على قَلْب الشّيء. منه النَّكْس: قَلبُك شيئاً على رأسه. والوِلاد المنكوس: أن يَخرُج رجلاهُ قَبْلَ رأسِه. والنِّكْسُ: السَّهم الذي ينكسر فُوقُه، فيُجعلُ أعلاه أسفلَه. ويقال للمائق: إنَّه لنِكْسٌ، تشبيهاً بذلك. والمُنَكِّس من الخيل: الذي إذا جرى لم يَسْمُ برأسهِ ولا هادِيهِ من ضَعفه. (نكش) النون والكاف والشين كلمةٌ تدلُّ على الأتْيِ على الشَّيء. يقال: أتَوا على عُشب فنكَشُوه. ويقولون: هو بحرٌ لا يُنكَش، كما يقولون: لا يُنْزَف. (نكص) النون والكاف والصاد كلمةٌ. يقال: نَكَصَ على عَقبَيه، إذا أحجَمَ عن الشَّيءِ خوفاً وجُبناً. قال ابن دريد([14]): نكَصَ على عَقِبيه: رجَع عمَّا كان عليه من خَير؛ لا يقال ذلك إلاَّ في الرُّجوع عن الخَير. (نكظ) النون والكاف والظاء كلمة واحدة. يقال النَّكظ: الدَّفع والعَجَلة. قال: [قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])قال ابن دريد: أنكَظته([16]) إنكاظاً، ونَكَظْتُه نكظاً، إذا أعجلتَه. (نكع) النون والكاف والعين أصلانِ: أحدهما يدلُّ على لونٍ من الألوان، والآخر على* حَبْسٍ وردّ. فالأوّل: الأنكع: الأحمر المتقشِّر الأنف. يقال منه نَكِع. ونَكَعَة الطُّرْثُوت من أعلاه إلى قدر إصبع، عليه قِشرة حمراء. وشَفَة([17]) نَكِعة، شديدة الحمرة. ومن الأصل الآخر: نكعَهُ حَقَّه، إذا حَبَسه([18]) عنه. ونكَعه عنه: دَفَعه. ونكعتُه بالسَّيف وغيرِه: دفعتُه. ونكَعْتُه عن حاجته رددتُه عنها. ومنه نكعته الشيء مثل نَقَصْتُه، كأنَّك دفعتَه عن إكماله أكلاً وشُرْباً. ومن الباب النَّكُوع: المرأة القصيرة، والجمع نُكُع، كأنَّها حُبِست عن أن تطول. ورجلٌ هُكَعة نُكَعة: يثبت مكانَه لا يبرح، وهو من الحَبْس أيضاً. (نكف) النون والكاف والفاء أصلان: أحدُهما يدلُّ على قطع شيء وتنحيته، والآخر على عضوٍ من الأعضاء، ثم يقاس عليه. فالأوّل النَّكْف: تنحِيتُك الدُّموعَ عن خدِّكَ بإصبعك. ويقولون: رأينا غيثاً ما نكَفَه أحدٌ سار يوماً ولا يومين. يقول: ما قَطَعه. وبَحرٌ لا يُنْكَف، مثل لا يُنْزَح، والانتكاف، خُروجٌ من أرضٍ إلى ارض، أو أمرٍ إلى أمر. تقول: أراد هذا وانتكَفَ فأراد هذا، كأنَّه قطع عزْمَه الأوّل. وانتكف الأثرَ: وجَدَه. والأصل الآخر النَّكَف: جمع نَكفَة، وهي غُدّةٌ في أصل اللَّحْي. يقال: إبلٌ مُنكِّفة: ظهرت نَكَفاتُها. ثم قِيسَ على هذا فقيل: نَكِف من الأمر([19]) واستنكف، إذا أنِفَ منه. معنى القِياس في هذا أنَّه لما أنِفَ أعْرَضَ عنه وأراهُ أصل لَحْيِه، كما يقال أعْرضَ إذا ولاَّه عارِضَه وتركَ مواجَهَتَه. والأَنِفُ من هذا، كأنَّه شَمَخَ بأنْفِه دُونَه. والقياس في جميع هذا واحد. والله أعلم بالصَّواب. --------------ـــ ([1]) التكملة من المجمل. والذي في الجمهرة (3: 170): "والنكلة، من قولهم نكل به نكلة قبيحة، كأنه رماه بما ينكله". ([2]) الرجز لرياح الهذلي، كما في بقية أشعار الهذليين 71 وحواشي الجمهرة (3: 170). وأنشده في المجمل واللسان (نكل) بدون نسبة. وصواب روايته: "فارم" كما في البقية واللسان لأن قبله: * يا رب أشقاني بنو مؤمل * وبعده: * بصخرة أو عرض جيش جحفل * ([3]) لرؤبة في ديوانه 166 والمجمل واللسان (نكه). ([4]) في الأصل: "وهم عن الصراط لناكبون"، تحريف وهي الآية 74 من سورة المؤمنين، وهي: {وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط لناكبون. ([5]) سبق إنشاده في (أتي). وانظر الحيوان (5: 97) والبيان (3: 43) واللسان (حلل، أتو). ([6]) من معلقة طرفة. وصدره: * وقربت بالقربى وجدك إنه * ([7]) ويقال نكد أيضاً، بالفتح، وأنكد. ([8]) ذكر في القاموس، ولم يذكر في اللسان. ([9]) للأعشى في ديوانه 72 واللسان (نكر). ([10]) في الأصل: "تستر". ([11]) الحولاء، بضم الحاء وكسرها مع فتح الواو، هي من الناقة كالمشيمة للمرأة، وهي جلدة ماؤها أخضر تخرج مع الولد. وفي الأصل: "من الجولا"، صوابه في المجمل واللسان. ([12]) التكملة من المجمل واللسان. ([13]) ديوان ذي الرمة 103 واللسان (نكز، ذمم). ([14]) الجمهرة (3: 86). ([15]) للأعشى في ديوانه 6 والمجمل واللسان (نكظ). والتكملة في أول البيت من هذه المراجع. ([16]) في الأصل: "أنكظه"، صوابه من الجمهرة (3: 124). ([17]) في الأصل: وشفعة"، صوابه في المجمل واللسان. ([18]) في الأصل: "تحبسه"، صوابه في المجمل. ([19]) يقال نكف من الأمر، وعن الأمر أيضاً.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR665 harf
- يقال: نكل عن الشيء: ضعف وعجز، ونكلته: قيدته، والنكل: قيد الدابة، وحديدة اللجام؛ لكونهما مانعين، والجمع: الأنكال. قال تعالى: ﴿إن لدينا أنكالا وجحيما﴾ [المزمل/12] ونكلت به: إذا فعلت به ما ينكل به غيره، واسم ذلك الفعل نكال. قال تعالى: ﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها﴾ [البقرة/ 66]، وقال: ﴿جزاء بما كسبا نكالا من الله﴾ [المائدة/38] وفي الحديث:) إن الله يحب النكل على النكل) (عن أبي هريرة قال:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR129 harf
ن ك ل نكل عن اليمين وعن العدو نكولاً‏.‏ ونكّلته عن كذا‏:‏ فطمته‏.‏ ونكّلت به‏:‏ جعلت غيره ينكل أن يفعل مثل فعله وهو النّكال‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.450 harf
نَكَلَ عنه يَنْكِل (* قوله «نكل عنه ينكل إلخ» عبارة القاموس: نكل عنه كضرب ونصر وعلم نكولاً: نكص وجبن) ويَنْكُل نُكولاً ونَكِلَ: نَكَصَ. يقال: نَكَل عن العدوّ وعن اليمين يَنْكُل، بالضم، أَي جَبُنَ، ونَكَّله عن الشيء: صرفه عنه. ويقال: نكَل الرجل عن الأَمر يَنْكُل نُكولاً إِذا جَبُنَ عنه، ولغة أُخرى نَكِل، بالكسر، يَنْكَل، والأُولى أَجود. الليث: النّكل (* قوله «الليث النكل إلخ» عبارة التهذيب:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR347 harf
* ن ك ل * * النِّكْلُ * بوزن الطِّفل القيد وجمعه * أَنْكَالٌ * و * نَكَّلَ * به * تَنْكِيلاً * أي جعله * نَكَالا * وعبرة لغيره و * نَكَلَ * عن العَدُوِّ وعن اليمين من باب دخل أي جبُن قال أبو عُبيد * نَكِلَ * بالكسر لغة فيه وأنكرها الأصمعي وفي الحديث ﴿إن الله يُحب النَّكَل على النَّكَل﴾ بفتحتين يعني الرجل القوي المُجَرَب على الفرس القوي المُجرب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.024 harf
| | ( نَكَلَ عَنْهُ ، كَضَرَبَ وَنَصَرَ وَعَلِمَ ) ، | الأَخِيْرَة أَنْكَرَها الأَصْمَعِيّ وَأَثْبَتَها | غَيْرُهُ ، وَقِيلَ : هِيَ لُغَةُ بَنِي تَمِيمٍ ، | وَأَمّا الأُوْلَى فَقَدْ نَقَلَها المُطَرّزيّ | والزَّمَخْشَرِيّ ، وَاقْتَصرَ كَثيرٌ عَلى | | الثّانية ، وَفي الاقْتِطافِ : ضَمُّ المُضارعِ | هُوَ المَشْهُور ، ( نُكُولاً ) ، بالضَّمّ ، | مَصْدَرٌ لِلْثَّلاَثةِ على مَا يَقْتَضِي سِياقُهُ ، |
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR367 harf
نَكِلَ 1 نَكِلَ ذ , aor. يَنْكُلُ, see 1 in art. فضل. النِّكْلُ النِّكْلُ ذ signifies أَلَّذِى يُنْكِلُ أَقْرَانَهُ. (A, art. عض.) ― -b2- See نَكَلٌ. نَكَلٌ نَكَلٌ ذ and ↓ نِكْلٌ: see بَدَلٌ. نَكَالٌ نَكَالٌ ذ Any punishment serving to give warning to others than the sufferer: (M, K, TA:) or that restrains the offender from repeating the offence. (Bd, ii. 6.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.026 harf
نَكَلَ نَكَلَ I , U ( n. ac. نُكُوْل 27 ) a. [ 'An or Min ], Recoiled from; desisted; shunned; shirked. نَكِلَ نَكِلَ A ( n. ac. نَكَل 4 ), a. see supra. b. Received an admonishment. نَكَّلَ نَكَّلَ II a. [ Bi ], Made an example of; punished. b. Prevented. أَنْكَلَ أَنْكَلَ IV , a. see II (b) . اِنْتَكَلَ اِنْتَكَلَ VIII , a. Coerced, inhibited. نِكْل نِكْل 2 , ( pl. أَنْكَاْل 38
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.305 harf
نكل نَكَلَ - يَنْكُلُ (نَكَلَ - يَنْكِلُ) - نِكْل - أَنْكَال - نَكَال - نَكَالاً نَكَّلَ - يُنَكِّلُ - تَنْكِيْل نَكَلَ - يَنْكُلُ (نَكَلَ - يَنْكِلُ) + كائن + كائناً أو شيئاً + عن شيء: يدفعه ويصرفه ويردعه ويُلْجِمُه عنه: يشده بقيد أو لجام أو رسن فيجعله يقف أويتنحى ويبتعد عنه: يوقفه عن الحركة أو يحوله بعيداً عن وجهته وذلك بشد أو جذب قيده أو
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler29 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حرض

    1 ortak ayet · Hurd kireç taşı demektir

  2. يدي

    2 ortak ayet · El ve kol demektir

  3. سرق

    1 ortak ayet · Çaldı

  4. كلف

    1 ortak ayet · Yükümlü tutarız

  5. كفف

    1 ortak ayet · Avuç demektir

  6. لدي

    1 ortak ayet · Onların yanı

  7. وعظ

    1 ortak ayet · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir

  8. جحم

    1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır

  9. عسى

    1 ortak ayet · Umulur

  10. قطع

    1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  11. كسب

    1 ortak ayet · Kazandı

  12. بأس

    1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

    CaydırıcıArtık bunu hem önündekilere, hem de ardındakilere ibret verici bir ceza, hem de müttakilere bir öğüt kıldık.

  2. وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

    CaydırıcıHırsız erkek ve hırsız kadının yaptıklarına karşılık Allah tarafından bir ceza olarak; ellerini kesin. Ve Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنكل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerردع, عقب, زجر
Zıt Kökاغرى
Çekirdek Özet 1Ağır bukağı, hayvanın hareketini ve ısırmasını önleyen gem demiri; hareketi fiziksel bağla durdurma
Çekirdek Özet 2Suçlunun veya saldırganın gücünü kırıp hem kendisini hem de başkalarını benzer eylemden alıkoyan caydırıcı ceza
Çekirdek Özet 3Bir suç veya aşırılığın toplumsal alanda tekrarlanmasını önleyen, şahit olanda geri çekilme ve sakınma üreten yaptırım düzeni
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca intikam veya salt acı çektirme olarak daraltıp asıl kurucu unsur olan caydırıcılık, engelleme ve nükûl (geri durma) boyutunu gözden kaçırma riski

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نكDoğrultusundan saptırma, geri çevirme, bozma ve zayıflatma; نكب yolundan sapmak, نكث bağı ve sözü çözmek, نكر tanıdık mecradan çıkıp yadırgamak, نكس baş aşağı çevrilmek, نكص ökçeleri üzerine geri dönmek ve نكف sakınarak geri durmak köklerinde görüldüğü üzere bir yönelişi tersine kırmaلÇekirdeğin taşıdığı geri çevirme ve kırma hareketine lâm harfinin temsil ettiği bağlama, yöneltme ve sınır çekme niteliği eklenmiş; böylece geri çekilme hali fiziksel bir bukağı veya ibretlik bir ceza vasıtasıyla kalıcı bir engellemeye dönüştürülmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkEyleme yönelen iradenin, canlı hareketliliğin ve akışın başlangıç noktası
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaHareketi kavrayarak sıkıştırma, denetim altına alma ve kıvırma
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaDıştan gelen otoriter bir müdahaleyle yön tayin etme, sınır çizme ve bağlama
نكلfilizlenen hareketin kavranıp değnekle bağlanmasıCanlı ve süreğen bir iradi eylemin harici ve sıkı bir bağla yakalanarak bükülmesi, başka yöne çevrilmesi ve sınırlandırılarak durdurulması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBinek hayvanının ayağına vurulan ağır bukağı, demir köstek (en-nikl) ve hayvanın gem almasını, ısırmasını engelleyen lisan demiri
Cahiliye şiiri kullanımıŞair kılıcın ve zırhın koruyuculuğunu veya düşmanı sindirişini tasvir ederken kökü kısıtlayıcı demir bağ anlamında kullanmıştır: عهدت أبا عمران فيه نهاكة / وفي السيف نكل للعصا غير أعزل
Erken Arapça kullanımBir kimsenin hasmıyla karşılaşmaktan veya yeminden korkup geri çekilmesi, vazgeçmesi durumunda نَكَلَ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الْعَدُوِّ denilmiş; ayrıca savaşta düşmana gözdağı veren güçlü ve deneyimli süvari için el-fersu'n-nekel tabiri kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde نكل kökü, öncelikle kısıtlama, engelleme, hile ile veya zorla alıkoyma semantik ekseniyle ilişkili görünmektedir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök harflerinin fonetik karşılığı olan köklerde (özellikle n-k-l / n-k-r ile kesişen dairede) doğrudan "bukağı" anlamından ziyade bir kimseyi hile veya tedbirle durdurma, mahrum bırakma veya yabancılaştırma türevleri dikkat çeker. İbranicede n-k-l kökü kurnazca alıkoymak, komplo kurmak ve engellemek anlamlarında geçerken; Süryanicede benzer şekilde hile veya tedbirle bir kimsenin hareketini boşa çıkarma sahasıyla temas kurar. Arapçada ise kök en somut fiziksel düzeyine çekilerek bineklerin ve suçluların hareketini engelleyen maddi bukağı (en-nikl) ve lisan demiri üzerinden somutlaştırılmış; buradan hem failin ürküp geri durması (nükûl) hem de başkasına ibret olacak şekilde ağır yaptırımla durdurulması (nekâl ve tenkîl) anlamlarına genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنكل kökünden türeyen en-nikl (bukağı, gem demiri) ve nükûl (geri durma)Maddi bir bukağının hareketi engellemesi fikrinden, suçlunun cezalandırılarak başkalarının benzer suçtan geri durmasını sağlayan caydırıcı yaptırım türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice n-k-l (hile ile durdurma, komplo kurma) ve Süryanice n-k-lArapçadaki engelleme ve iradeyi kırma nüvesi, Kuzeybatı Sami dillerinde daha çok kurnazca veya tedbirle alıkoyma mecrasında korunmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri ötesinde Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan ses ve anlam denkliği tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Gesenius/Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نكلAnlamlıBukağı vurmak, engellemek, geri durmakMaddi bağla kısıtlama, korkup geri çekilme ve başkasına ibret olacak şekilde cezalandırmaHedef kök; Kur'an'da geçer
نلكAnlamlıAyı meyvesi ağacıÇöl florasında sarı alıç benzeri meyvesi olan bir ağaç türüKur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir
كنلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
كلنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
لنكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
لكنAnlamlıDili tutuk olmak, pelteklikDildeki yabancılık veya tutukluk sebebiyle meramını düzgün ifade edememekKur'an'da geçer (edat/bağlaç biçimiyle)

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نكلMerkezCaydırıcı ceza ve engellemeSuçlunun hareket kabiliyetini kırarak hem kendisini hem de şahit olanları benzer eylemden vazgeçiren görünür yaptırımCezanın bizzat kendisinde değil, doğurduğu engelleme ve nükûl (geri çekilme) sonucunda yoğunlaşır
ردعKomşuGeri püskürtme ve menBir kimseyi eylem esnasında veya öncesinde doğrudan çarpıp durdurarak vazgeçirmekنكل kökündeki gibi bukağı veya kalıcı ibret nesnesi olma şartı aranmaz; anlık durdurma ön plandadır
عقبKomşuSuçun ardından gelen karşılıkYapılan işin hemen arkasından adalet gereği uygulanan cezaSırasallık ve karşılıklılık esastır; ibret ve caydırıcılık boyutu نكل kökündeki kadar merkezi değildir
زجرKomşuSöz veya tehditle menetmeBirini kaba bir ses, tehdit veya sert bir uyarıyla eylemden alıkoymakنكل kökü fiili ve ağır bir yaptırıma dayanırken, زجر daha çok sözlü ve ihtari bir engellemedir
اغرىZıtKışkırtma ve teşvik etmeBir eyleme yapışmasını sağlamak, yönlendirmek ve tutkuyla sevk etmekEylemi durdurup geri çeken نكل kökünün aksine, eyleme iştahla koşturmayı ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنكلCaydırmak, bukağılamak, geri durmakSuçlunun veya saldırganın hareketini ağır bir bağ veya ibret verici bir ceza ile durdurma haliKesin
Latincedeterrere, suppliciumKorkutarak vazgeçirmek; ağır ve ibretlik kamu cezasıDeterrere eylemin psikolojik caydırıcılığını karşılarken, supplicium kökün taşıdığı görünür ve ibretlik ceza yönünü karşılarGüçlü
İngilizcedeterrent, exemplary punishment, shackleCaydırıcı unsur; ibretlik ceza; bukağıShackle kökün ilk somut anlamı olan bukağıyı, deterrent ise hem faili hem toplumu geri çeken caydırıcılık işlevini verirKesin
AlmancaAbschreckung, FesselCaydırma, gözdağı verme; bukağı, köstekFessel maddi bağ ve kısıtlamayı, Abschreckung ise cezanın başkalarını suçtan geri durdurma etkisini tam karşılarGüçlü
Fransızcadissuasion, châtiment exemplaireCaydırma, vazgeçirme; ibretlik cezaBireyi eylemden alıkoyan caydırıcı etkiyi ve toplumun gözü önünde uygulanan yaptırımı karşılarGüçlü

Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَكَالًاTarihsel ve toplumsal ibret, caydırıcı dersCumartesi yasağını çiğneyenlerin maymuna çevrilerek hem çağdaşlarına hem sonrakilere bir ders kılınması bağlamında (Bakara 2:66)
نَكَالًاHukuki ve had cezası niteliğinde caydırıcı yaptırımHırsızlık yapanın elinin kesilmesi hükmünde, kazanılan suça karşılık Allah'tan bir engelleyici ve caydırıcı ceza olarak (Mâide 5:38)
أَنْكَالًاAhirette suçluları hareketsiz bırakan ağır bukağılar ve prangalarCehennem azabının dehşetini ve günahkârların kaçış imkanının kalmadığını bildiren bağlamda (Müzzemmil 73:12)
تَنْكِيلًاDüşmanın saldırı azmini kıran ezici askeri caydırıcılıkMüminlerin savaşa teşvik edilmesi ve inkarcıların baskı ve şiddetinin Allah tarafından kırılması bağlamında (Nisâ 4:84)
نَكَالَZorba iktidarın çöküşüyle ortaya konan nihai ibretlik helakFiravun'un ilahlık iddiasına karşılık hem dünya hem ahiret felaketiyle cezalandırılması bağlamında (Nâziât 79:25)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller ve ceza teorisiAllah'ın cezalandırmasının intikam veya öç alma değil, adalet ve kötülüğü defedici bir nizam aracı oluşuCeza, kötülüğün yayılmasını önleyen ilahi bir hikmet ve caydırıcı düzen unsuru olarak kavranır
FıkıhHad cezaları ve yargılama usulüHadlerin suçları önlemedeki caydırıcılık vasfı ve yargılamada davalının yeminden kaçınması (en-nükûl ani'l-yemîn)Hadlerde suçu önleyen kesin sınır; usul hukukunda ise davalının yeminden çekinmesiyle aleyhine hüküm kurulması
TefsirKıssalar ve ahkâm ayetleriGeçmiş kavimlerin helakinin ve şer'i cezaların sonraki nesiller için ibret (nekâl) olmasıTarihsel anlatıların ve bedensel cezaların gelecekteki suçları peşinen engelleyen ahlaki ders yönü
HadisCihad, ibadet ve ahlakDüşmana karşı yılgınlık göstermemek, ibadette aşırıya kaçanları kısıtlamak ve "en-nekel ale'n-nekel" ifadesiDüşmanı sindiren güçlü süvari niteliği ve vusul orucunu sürdürmek isteyenleri meneden sınırlandırıcı tavır

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve ahlaki sorumlulukSınır ihlalini önleyici ilahi yaptırımNefsin taşkınlığını geri çekilmeye (nükûl) zorlamaDini emir ve yasaklar, insanın ifratını kırarak haddini bilmesini sağlayan manevi bir bukağı işlevi görürKesin
İlmiYöntem ve mantıksal doğrulamaİddiadan vazgeçiren çürütücü kanıtTutarsız bilginin reddedilmesi ve geri çekilmeDelilsiz bir iddia sahibinin burhan karşısında direnme gücünü yitirip tezinden nükûl etmesi sürecidirGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve savunmaCaydırıcı savunma gücü ve meşru otoriteDüşman saldırısını ve iç isyanı başlamadan önlemeDevletin askeri ve hukuki gücünün, zorbaların cüretini kıracak seviyede tanzim edilmesidir (Nisâ 4:84)Kesin
İktisadiMülkiyetin korunması ve piyasa güvenliğiMülkiyet ihlallerine karşı engelleyici hadSermayeye ve emeğe yönelen hırsızlığı durdurmaHırsızlık gibi iktisadi güveni dinamitleyen cürümlere verilen cezanın piyasa ahlakını koruma işlevidir (Mâide 5:38)Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKinetik hareketi durduran sönümleyici direnç ve potansiyel bariyeriFizikte bir parçacığın hareketini engelleyen ters yönlü kuvvet veya enerji bariyeri; sistemin aşırı salınımını sınırlandıran frenleme mekanizmasıGüçlü
Beşeri bilimlerCeza hukukunda genel ve özel önleme teorisi (deterrence)Suçlunun infaz edilen ceza ile yeniden suç işlemesinin engellenmesi ve kamuoyunun bu cezayı görerek suçtan kaçınması süreciKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökten gelen نَكَال ve تَنْكِيل kavramlarını yalnızca barbarca bir işkence, vahşet, kan dökme veya intikam duygusunun tatmini olarak yorumlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün merkezinde acı vermek değil, engellemek, bağlamak ve hem suçluyu hem de toplumu o suçtan geri durduracak (nükûl) şeffaf bir sınır inşa etmek yer alır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki had cezalarının veya geçmiş kavimlerin helakinin ilahi adaletin hikmetli ve koruyucu bir nizam kurma gayesi yerine, salt cezalandırıcı bir şiddet gibi algılanması hatası doğar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ceza felsefesini, kamu düzeni anlayışını ve tarih felsefesini açıklar; cezanın nihai amacının intikam değil, kötülüğü durduran bir caydırıcılık olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hırsızlık gibi had cezalarını bildiren ahkâm ayetlerinde (Mâide 5:38), geçmiş kavimlerin helak kıssalarında (Bakara 2:66, Nâziât 79:25), cihad ve savunma stratejisinde (Nisâ 4:84) ve ahiret tasvirlerinde (Müzzemmil 73:12)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cezalandırmanın merhametsiz bir öç alma olduğu zannını yıkar; toplumsal düzenin ancak suçu önceden durduran caydırıcı bir otorite ve şeffaf ibret mekanizmalarıyla korunabileceğini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamHayvanın ayağına takılan ağır demir köstek (bukağı) ve ısırmasını önleyen gem demiri; eylemi fiziksel bağla durdurma.
  • Soyut anlamBir failin cüretini kırarak hem kendisinin hem de onu gözlemleyen üçüncü şahısların benzer bir aşırılıktan korkup geri çekilmesini (nükûl) sağlayan ibretlik ve caydırıcı yaptırım.
  • Sistematik karşılıkKamu düzeninde ve ilahi nizamda suçun yayılmasını önleyen, ihlalin karşısına daha büyük bir engel koyarak potansiyel failleri eylemden vazgeçiren hukuki, askeri ve ahlaki koruma bariyeri.
  • LaTeX modeliE(A)=F−RveR≥F  ⟹  ΔA≤0
  • LaTeX açıklamasıFormülde A eyleme yönelen iradeyi veya suç potansiyelini, F bu eylemi gerçekleştirmeye iten gücü ve motivasyonu temsil eder. R harfi ise eylemin karşısına dikilen caydırıcı engeli, bukağıyı veya ibretlik cezayı (nekâl) gösterir. E(A) eylemin gerçekleşme potansiyelidir. Eğer caydırıcı direnç eylemin itici gücüne eşit veya ondan büyük olursa (R≥F), eylemin gerçekleşme veya yayılma ivmesi sıfıra veya negatife düşer (ΔA≤0), böylece fail ve toplum eylemden geri durur (nükûl gerçekleşir).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن