لكن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ك-ن10 sîga, 224 mücavir kök, 127 ayet, 46 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أنسبلوشيأوَلَكِنَّكُمْلكنوَلَكِنِكثرألهوَلَكِنْكونعلموَلَكِنَّالَكِنِذو

KökSîga 10Ayet 127Sure 46Mücavir 224

▶ Ağı aç (3B)

لكن

ل - ك - ن

KÖK
  • 130 geçiş
  • 127 ayet
  • 10 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve ancak

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR680 harf
الكاف واللام والنون معهما ل ك ن، ن ك ل، ن ل ك مستعملات لكن: اللُّكْنة: عجمة الأَلْكَن، وهو يؤنث المذكر، ويذكر المؤنث، ويقال: هو الذي لا يقيم عربيته، لعجمة غالبة على لسانه، وهو الألْكَنُ. نكل: النِّكلُ والنَّكلُ: ضرب من اللجم والقيود، وكل شيء يُنكل به غيره فهو نِكلٌ، قال: عهدت أبا عمـران فـيه نـهـاكة وفي السيف نِكْل للعصا غير أعزل ونكِلَ يَنْكَل: تميميه، ونَكَل حجازية. يقال: نَكَل الرجل عن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.055 harf
اللُكْنَةُ: عُجمةٌ في اللسان وعِيٌّ. يقال: رجلٌ ألْكَنُ بيِّن اللَكَنِ. ولكن خفيفةٌ وثقيلةٌ: حرفُ عطفٍ للاستدراك والتحقيق يوجَب بها بعد نفي، إلا أن الثقيلة تعمل عمل إنّ تنصب الاسم وترفع الخبر ويُستدرَك بها بعد النفي والإيجاب. تقول: ما جاءني زيد لكِنَّ عَمراً قد جاء، وما تكلم زيد لَكِنَّ عَمْراً قد تكلم. والخفيفة لا تعمل لأنها تقع على الأسماء والأفعال، وتقع أيضاً بعد النفي إذا ابتدأت بما بعدها.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.337 harf
ك ل ن لكن ، نكل ، نلك استعمل من وجوهه : لكن ، نكل ، نلك . نكل : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن الله يُحِبُّ النَّكَلَ على النَّكَلِ ) قيل وما النَّكَلُ عَلَى النَّكَلِ ؟ قال : ( الرَّجلُ القويُّ المُجرَّبُ المُبْدِىءُ المعيدُ على الفَرَسُ المجرَّبِ المبْدِىء المِعيدِ ) . قال أبو عبيد : يقال : رجلٌ نَكَلٌ ، ونِكْلٌ ، ومعناهُ قريبٌ من التَّفْسيرِ الذي في الحديث . قال ويقال :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.556 harf
(باب اللام والكاف وما يثلثهما) (لكم) اللام والكاف والميم كلمةٌ واحدةٌ، هي اللَّكمْ: الضرب باليد مجموعةً. قالوا: وقياسه من الخُفِّ الملَكَّم، وهو الصُّلْب الشَّديد.‏ (لكن) اللام والكاف والنون كلمةٌ واحدة، هي اللّكْنَة، وهي العِيُّ في اللِّسان. ورجلٌ ألْكَنُ وامرأةٌ لَكْناء، وهو اللَّكَنُ(1) أيضاً.‏ (لكي) اللام والكاف والحرف المعتل أو المهموز، يدلُّ على لزوم مكانٍ وتباطؤ. ولَكِيت بفُلانٍ لَكىً
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR100 harf
ل ك ن رجل ألكن وقوم لكنٌ وفي لسانه لكنة‏:‏ عيّ وتلاكن في كلامه‏:‏ أرى من نفسه اللكنة ليضحك الناس‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.144 harf
اللُّكْنَة: عُجْمة في اللسان وعِيٌّ. يقال: رجل أَلْكَنُ بيِّنُ اللَّكَن. ابن سيده: الأَلْكَنُ الذي لا يُقِيمُ العربية من عجمة في لسانه، لَكِنَ لَكَناً ولُكْنَة ولُكُونة. ويقال: به لُكْنة شديدة ولُكُونةٌ ولُكْنُونة. ولُكانٌ: اسم موضع؛ قال زهير: ولا لُكانٌ إِلى وادي الغِمارِ، ولا شَرْقيُّ سَلمى،. ولا فيْدٌ ولا رِهَمُ (* قوله «إلى وادي الغمار» كذا بالأصل ونسخة من المحكم، والذي في ياقوت: ولا وادي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR435 harf
* ل ك ن * * اللُّكْنَةُ * عُجمة في اللسان وعِيٌّ يُقال رجل * أَلكَنُ * بيِّن * اللَّكَنِ * وقد * لَكِنَ * من باب طرِب و * لكنْ * خفيفة وثقيلة حرف عطف للاستدراك والتحقيق يوجب بها بعد نفي إلا أن تنصب تعمل عمل إن تنصب الاسم وترفع الخبر ويستدرك بها بعد النفي والقبول تقول ما تكلم زيد لكن عمرا قد تكلم وما جاءني زيد لكن عمرا قد جاء والخفيفة لا تعمل وقوله تعالى ﴿لكِنَّا هو الله ربي﴾ أصله لكن أنا فحذفت
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.983 harf
: ( لَكِنَ ، كفَرِحَ ، لَكَناً ، محرّكةً ، ولُكْنةً ولُكونَةً ولُكْنونَةً ، بضَمِّهِنَّ ، فهو أَلْكَنُ ) وهُم لُكْنٌ : ( لا يُقِيمُ العَرَبيَّةَ لعُجْمةِ لِسانِه ) . ( وقيلَ : اللُّكْنَةُ عِيٌّ في اللِّسانِ . وقالَ المبرِّدُ : هو أَن تَعْتَرِضَ على كَلامِ المُتكلِّم اللغةُ الأَعْجميَّةُ . يقالُ : فلانٌ يَرْتَضِخُ لُكْنَةً رُومِيَّةُ . ( و ) لُكَانُ ، ( كغُرابٍ : ع ) ، وهو عَلَمٌ مُرْتَجَل ؛
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR565 harf
لُكْنَةٌ لُكْنَةٌ ذ An impotence, or impediment, or a difficulty, in speech or utterance; (Msb;) a barbarousness, or viciousness, and an impotence, or impediment, in speech: (S:) or the not speaking Arabic rightly, by reason of a barbarousness, or viciousness, in the tongue: (K:) or the interposing of [words of] a foreign language in one's speech. (Mbr, TA.) See تَهْتَهَةٌ; and عُجْمَةٌ, with
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR332 harf
لَكِنَ لَكِنَ A ( n. ac. لُكْن 3 , لُكْنَة 3t , لَكَن 4 , لُكُوْنَة 27t , لُكْنُوْنَة ), a. stammered, hesitated. لَكَن لَكَن 4 , ( pl. أَلْكَاْن 38 ), P. , a. Copper-basin. أَلْكَنُ أَلْكَنُ 14 , ( pl. لُكْن 3 ), a. Stammerer. لٰكِنْ لٰكِنْ , لٰكِنَّ a. But; yet; however; still ( also used with pronominal suffixes ).
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler224 mücavir (504 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كثر

    36 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

  2. أله

    84 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. أنس

    34 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  4. علم

    48 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  5. شيأ

    28 ortak ayet · Şey

  6. نفس

    18 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  7. كون

    44 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  8. رسل

    22 ortak ayet · Saçak demektir

  9. ظلم

    17 ortak ayet · Zalimler

  10. أمن

    30 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  11. بلو

    7 ortak ayet · Biley taşı

  12. ذو

    9 ortak ayet · Sahip

Geçtiği ayetler(127)

  1. أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَكِنْ لَا يَشْعُرُونَ

    Ve ancakBilesin ki onlar, fesadçıların ta kendileridir de bunun farında değiller.

  2. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ

    Ve ancakOnlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.

  3. وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    Ve ancakVe üstünüze bulutları gölge yaptık. Kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak verdiğimiz şeylerin iyilerinden, güzellerinden yeyin. Onlar bize değil ancak kendi nefislerine zulmekteydiler.

  4. وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ

    Ve ancakAllah yolunda öldürülenlere; ölüler, demeyin. Bilakis onlar, diridirler, ama siz farketmezsiniz.

  5. لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

    Ve ancakYeminlerinizdeki lağvden dolayı Allah, sizi sorumlu tutmaz. Ancak kalblerinizin kazandığı şeyden dolayı sizi sorumlu tutar. Allah Gafur’dur, Halim’dir.

  6. … أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا …

    Ve ancakBöyle kadınları nikahlamak isteğinizi bildirmenizden veya bir arzuyu gönüllerinizde saklamanızdan dolayı size bir vebal yoktur. Allah bilmiştir k; siz, onları mutlaka hatırlayacaksınız, fakat uygun bir sözle söylememeniz müstesna, onlarla gizlice sözleşmeyin. İddeti nihayet bulmadıkça nikah bağını bağlamaya kalkmayın. Ve bilin ki; şüphesiz Allah, gönüllerinizde olanı bilir. Artık O’ndan sakının. Ve yine bilin ki; şüphesiz Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

  7. … كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ …

    Ve ancakHani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

  8. مَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا وَلَكِنْ كَانَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    Ve ancakİbrahim; ne Yahudi, ne de Hristiyan idi. Fakat o, Allah’ı bir tanıyan, gerçek bir müslüman idi. Ve müşriklerden değildi.

  9. … يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِبَادًا لِي مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ وَبِمَا كُنْتُمْ …

    Ve ancakHiç bir insana yakışmaz ki; Allah, kendisine kitabı, hükmü ve peygamberliği versinde sonra o, insanlara: Allah’ı bırakıp bana kullar olun, desin. Fakat: Kitabı okuyup öğrettiğinize göre Rabb’a kul olun, demek yaraşır.

  10. … حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    Ve ancakBu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.

Sîga sayfası: وَلَكِنَّكُمْ
Sîga sayfası: وَلَكِنَّهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلكن
YapıEdat ve üçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبل, إلا, غير
Zıt Kökكذلك
Çekirdek Özet 1Sözün akışına müdahale ederek yanlış anlama veya yanılgıyı gideren duraksama ve araya girme
Çekirdek Özet 2Önceki sözün uyandırdığı zannı tashih etme, peşin hükmü kırma ve hakikati netleştirme
Çekirdek Özet 3Düşüncede yanılsamayı önleyen, zihinsel dengeyi ve istisnaî hakikati kuran düzeltme mekanizması
Kritik Hata Riskiİstidrak edatını basit bir bağlaç sayarak önceki yargıyı bütünüyle iptal ettiği yanılgısına düşmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لكTemas etme, duraklama ve engelle karşılaşma; لكم kökünde vuruşla durdurma ve لكد kökünde yapışıp kalma örneklerinde görülen sınırlandırma hareketiنBeliren duraksama ve engeli, söz akışında kalıcı bir düzeltme, telafi ve süreklilik bildiren bir sınırlamaya dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaSözü veya muhatabın algısını belirli bir istikamete çevirme ve yöneltme
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaZihindeki önceki algıyı kavrama, sınırlandırma ve avuç içine alarak tutma
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkDüzeltilen yeni anlamın sürekliliğini, akışını ve canlı biçimde devamını sağlama
لكنdeğnekle yöneltip kavrayarak sürdürmeÖnceki sözün doğurduğu akışı yönlendirip sınırlayarak yeni ve doğru bir mecrada devam ettirme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDildeki tutukluk, konuşanın diline acemilik karışması sebebiyle söz akışında duraksama ve yabancılaşma olması
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ'nın beytinde geçen yer adı şahidinde görüldüğü üzere sözlüklerin kaydettiği erken kullanımlar: ولا لُكانٌ إِلى وادي الغِمارِ، ولا / شَرْقيُّ سَلمى، ولا فيْدٌ ولا رِهَمُ
Erken Arapça kullanımCümleler arasında önceki yargının uyandırdığı zannı gidermek, sözü tashih ve telafi etmek üzere istidrak edatı olarak kullanılması

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça bünyesinde hem dildeki tutukluğu bildiren bir fiil kökü hem de cümleler arası tashih işlevi gören bir istidrak edatı olarak yer alan لكن lafzı, karşılaştırmalı Sami dillerinde parçacık morfolojisi bakımından incelenmiştir. Klasik dilbilimcilerin bir kısmı bu edatın olumsuzluk veya tahkik bildiren edatsal unsurların birleşimiyle oluştuğunu ileri sürerken, genel Sami morfolojisindeki benzer yapılar sınırlama ve karşıtlık bağlamında gelişmiştir. Süryanice ve İbranice gibi akraba dillerde doğrudan üçlü bir fiil kökünden ziyade, önceki önermeyi sınırlayan ve ardından gelen hükmü teyit eden edatsal ve sentaktik kalıplarla paralellik gösterir.

Güven Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDildeki tutukluk ve takılma anlamından söz akışındaki düzeltme ve istidrak işlevine geçişSöz akışında bir kesinti ve yeniden yöneliş ilişkisiGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranicede karşıtlık veya sonuç bildiren edatsal yapılarla işlevsel benzerlikOrtak işlevsel edat gelişimi ve sentaktik paralellikMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لكنAnlamlıİstidrak ve dilde tutuklukSözün akışını düzeltme ve dildeki acemilikHedef kök
لنكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
كلنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
كنلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
نلكAnlamlıAğaç türüMeyvesi sarı alıç olan bir ağaçKitābü'l-ʿAyn'da kayıtlıdır, Kur'an'da geçmez
نكلAnlamlıBağlamak, engellemek, caydırmakCezalandırma yoluyla başkalarını engelleme ve geri durdurmaÇekirdeğin sınırlandırma ve durdurma boyutuyla akrabadır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لكنMerkezİstidrak ve tashihÖnceki ifadenin doğurabileceği yanlış zannı giderip yeni bir gerçeği kurmaSöz akışında sınırlama ve tashih
بلKomşuİdrâb ve vazgeçmeÖnceki sözden tamamen dönerek veya onu hükümsüz kılarak yeni hükme geçmeÖnceki yargıyı hükümsüz bırakabilme farkı
إلاKomşuİstisnaGenel bir hükümden belirli bir unsuru veya fertleri hariç tutmaCümle düzleminde değil fert düzeyinde hariç tutma
غيرKomşuBaşkalık ve sınırBir şeyin zıddı veya gayrısı olduğunu belirterek ayrıştırmaNitelik ve aidiyet farkını bildirme
كذلكZıtAynılık ve süreklilikÖnceki durumu tashih etmeksizin aynen onaylama ve benzetmeİstidrakın aksine akışı kesmeden aynı doğrultuda sürdürme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلكنAncak, fakat, lakinİstidrak edatıdır; önceki sözün yanlış anlaşılmasını önlerKesin
Latincesed, attamenFakat, ancak, yine deÖnceki ifadenin kapsamını sınırlar ve karşıt doğruyu verirGüçlü
İngilizcebut, howeverAncak, fakat, ne var kiİstidrak ve tezat ilişkisini karşılar, tahkik boyutunu tam yansıtmayabilirGüçlü
Almancaaber, jedochAma, fakat, yine deCümleler arası tashih ve sınırlamayı bildirirGüçlü
Fransızcamais, cependantFakat, ancak, bununla birlikteKarşıtlık ve tahkik nüanslarını taşırGüçlü

Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَلَكِنْZannı tashih ve telafiİnsanların yanlış kuruntularını veya iddialarını reddedip hakikati bildirme bağlamı; örnek Bakara 2:12, A‘râf 7:187, Kasas 28:46
لَكِنِİstidrak ve hakikatin ikrarıMüminlerin durumunu kâfirlerden ayıran veya Allah'ın şahitliğini teyit eden bağlam; örnek Âl-i İmrân 3:198, Nisâ 4:166, Kehf 18:38
وَلَكِنَّ (Zamirle bitişen sîgalar)Tahkik ile birlikte tashihPeygamberlerin tebliğdeki durumunu veya insanların gafletini vurgulayan bağlam; örnek A‘râf 7:61, Hûd 11:29, Ahkāf 46:23

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahî fiil ve insan iradesiİlahi iradenin mutlaklığı karşısında insanın sorumluluğunu teyit eden istidrak ifadeleriİlahî fiil ile kulun sorumluluğu arasındaki denge
Fıkıhİkrar ve akit lafızlarıŞart ve akit cümlelerinde önceki beyanı kayıtlayan istidrak hükümleriİkrarın bozulmaması ve hükmün sınırlandırılması
Tefsirİstidrak ve belağat tahliliÂyetlerde muhatabın zihnine gelebilecek yanlış kuruntuları gideren üslup inceliğiCümleler arası mantıksal uyum ve yanılgı tasfiyesi
HadisNebevi irşad diliMuhatapların zihnindeki peşin hükümleri ve aşırı genellemeleri düzeltme üslubuSözün mutlaklaştırılmasını engelleme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİtikat ve tebliğHakikatin teyidi ve zannın iptaliİnsanların batıl algılarını yıkıp gerçeği ikame etmeDini bilincin peşin hükümlerden arındırılmasıKesin
İlmiMetodoloji ve mantıkHükmün sınırlandırılması ve tashihTezin mutlak olmadığını gösterip doğru şartı eklemeYanlış genellemelerin önlenmesiGüçlü
SiyasiHukuk ve otoriteİktidarın sınırlandırılmasıYetki tanımlarında denge kurma ve mutlaklığı kırmaGücün keyfîleşmesini engelleyen denge mekanizmasıGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarrufTasarruf sınırlarıSerbest piyasa eylemlerine ahlaki ve hukuki çerçeve koymaAşırı kazanç veya haksız tasarrufun sınırlandırılmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKoşullu filtreleme ve hata ayıklama operatörüBir veri akışında yanlışlanan veya taşan parametrenin ayıklanıp yerine doğru kuralın atanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerBilişsel yeniden çerçevelemeZihinde oluşan peşin hükmün veya algısal yanılsamanın yeni bir bilgiyle tashih edilerek dengelenmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiLafzı yalnızca sıradan bir zıtlık bağlacı sayarak önceki ifadenin zihinde uyandırdığı vehmi tashih etme derinliğini göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamMuhatabın zihnindeki gizli önkabulleri yıkarak mutlak sanılan bir durumun sınırlarını çizen ve insan algısını ilahi hakikatle dengeleyen işlev
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetler arasında çelişki olduğu zannına kapılmak veya peygamberlerin tebliğindeki tashih edici açıklamaları gereksiz birer itiraz gibi görmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tashih edici üslubunun merkezinde yer alır ve insanın vehimle örülü zihnini adım adım hakikatle yüzleştirir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların iddialarının reddedildiği, peygamberlerin risalet savunularının aktarıldığı ve insanların çoğunun bilmediğinin vurgulandığı âyetlerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın bir olguyu eleştirirken toptancı bir yaklaşımla gerçeği bütünüyle reddettiği yanılgısını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSöz akışında veya dilde duraksama meydana gelmesi, araya düzeltici bir unsurun girmesi.
  • Soyut anlamÖnceki önermeden doğan vehim veya yanılgıyı ortadan kaldırarak hakikati tespit ve tahkik etme.
  • Sistematik karşılıkDüşünce ve dil sistemlerinde peşin hükümleri filtreleyerek zihinsel dengeyi kuran tashih mekanizması.
  • LaTeX modelif(P)=(P∖E)∪T
  • LaTeX açıklamasıModelde P önceki önermeyi ve onun zihinde doğurduğu ilk algı alanını, E bu önermeden kaynaklanan yanlış vehim veya yanılsama kümesini, T ise istidrak ile kurulan tashih edilmiş hakikat kümesini temsil eder; f fonksiyonu لكن lafzının yanılgıyı ayıklayıp hakikati ekleyen dönüştürücü istidrak ameliyesidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل