لكم
ل - ك - م
KÖK- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
Notlarım
Sözlükler(10)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.142 harfالكاف واللام والميم معهما
ك ل م، ك م ل، ل ك م، م ك ل، م ل ك كلهن مستعملات كلم: الكَلْم: الجرح، والجميع: الكلُوم. كلمته أكلِمه كَلماً، وأنا كالمٌ، وهو مَكلومٌ. أي: جرحته.
وكَليمُك: الذي يُكَلِّمك وتُكَلِّمه.
والكَلِمةُ: لغة حجازية، والكِلْمةُ: تميمية، والجميع: الكَلِمُ والكِلَمُ، هكذا حكي عن رؤبة:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ
كمل: كَمَلَ الشيء يكمُل كَمالاً، ولغة أخرى: كَمُلَ يكمُلُ فهو كامل
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR95 harfلَكَمْتُهُ ألْكُمُهُ لَكماً، إذا ضربته بِجُمْع كفّك. والمُلَكَّمَةُ: القُرْصَةُ المضروبة باليد.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.156 harfك ل م
كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات .
كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ .
وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) .
قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.556 harf(باب اللام والكاف وما يثلثهما)
(لكم) اللام والكاف والميم كلمةٌ واحدةٌ، هي اللَّكمْ: الضرب باليد مجموعةً. قالوا: وقياسه من الخُفِّ الملَكَّم، وهو الصُّلْب الشَّديد.
(لكن) اللام والكاف والنون كلمةٌ واحدة، هي اللّكْنَة، وهي العِيُّ في اللِّسان. ورجلٌ ألْكَنُ وامرأةٌ لَكْناء، وهو اللَّكَنُ(1) أيضاً.
(لكي) اللام والكاف والحرف المعتل أو المهموز، يدلُّ على لزوم مكانٍ وتباطؤ. ولَكِيت بفُلانٍ لَكىً
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR225 harfل ك م
لكمه بجمع كفّه ولا يألوه لكمةً ولطمةً ولاكمه وتلاكما وتقول: رب مكالمه أوقعت في ملاكمه ومماطلة جرت إلى ملاطمة.
ومن المجاز: خبزة ملكّمة: مضروبة باليد.
وخف ملكّم.
شديد.
ولكم السيل عرض الجبل: أثر فيه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR750 harfاللَّكْم: الضرب باليد مجموعة، وقيل: هو اللَّكْزُ في الصدر والدفْعُ، لَكَمَه يَلْكُمُه لَكْماً؛ أَنشد الأَصمعي:
كأَن صوتَ ضَرْعِها تَشاجُلُ
(* قوله: تشاجل: هكذا في الأَصل).
هتِيك هاتا حَتنا تكايِلُ،
لَدْمُ العُجا تَلْكُمُها الجَنادِلُ
والمُلَكَّة: القُرْصة المضروبة باليد. وخُفٌّ مِلْكَم ومُلَكَّم ولَكَّام: صُلْب شديد يكسر الحجارة؛ أَنشد ثعلب:
ستأتِيك منها، إن عَمَرْتَ، عِصابةٌ
وخُفَّانِ لَكَّامانِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR91 harf* ل ك م * * لَكَمَهُ * ضربه بجُمع كفه وبابه نصر و * اللُّكَّامُ * بالضم والتشديد جبل بالشام
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.688 harf| | ( اللَّكْمُ : الضَّربُ باليَدِ مَجْمُوعَةً ) ، | وفي الصِّحَاحِ : بِجُمْعِ الكَفِّ ( أَوْ ) هُوَ | ( اللَّكْزُ ) في الصَّدْرِ ( والدَّفْعُ ) ، لَكَمَهُ | يَلْكُمُه لَكْمًا ، من حَدِّ نَصَر ، وأَنْشَدَ | الأَصمَعِيّ : | % ( * لَدْمُ العُجَا تَلْكُمُها الجَنادِلُ * % ) % | ( و ) من المَجازِ : المُلْكِّمَةُ ، ( كمُعَظَّمَةٍ : | القُرْصَةُ المَضْروبَةُ باليَدِ ) ، كما في | الصِّحاح . | | ( و ) من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR41 harfلَكْمَهٌ
لَكْمَهٌ ذ A blow with the fist.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR364 harfلَكَمَ
لَكَمَ U ( n. ac. لَكْم 1 ),
a. Punched, thumped.
لَاْكَمَ
لَاْكَمَ III ,
a. Boxed with.
مِلْكَم
مِلْكَم 20 , لَكَّاْم 28 ,
a. Hard.
لَكَّمَ
N. P. لَكَّمَ II ,
a. see 20 .
لَاْكَمَ
N. Ag. لَاْكَمَ III ,
a. Pugilist, boxer.
مُلَاكَمَة
مُلَاكَمَة [ N. Ac. لَاْكَمَ III ( لِكْم 2 )],
a. Pugilism, boxing.
لَكُمْ
لَكُمْ
a. To you ( fem. لَكُنَّ ).
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لكم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وكز, لطم, صفع |
| Zıt Kök | مسح |
| Çekirdek Özet 1 | Elin parmaklarının avuç içine toplanarak yumruk yapılması ve hedefe sert, doğrudan bir darbe indirilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Klasik Arapçada fiziksel darbe ve katılık bildirirken, Kur'an lügatinde bedenî temas ve nefsi müdafaa sahnelerinin tefsirinde anahtar şerh kavramı olması |
| Çekirdek Özet 3 | Dağınık bir kuvvetin tek bir noktada toplanarak hedefe ani bir direnç ve sınır koyucu darbe olarak aktarılması |
| Kritik Hata Riski | Kur'an hattında geçen edat ve zamir terkibinin (ل + كم) üçlü lügavî kökle karıştırılması veya kökün barındırdığı odaklanmış kuvvet aktarımı boyutunun basit şiddete indirgenmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لك | Birbirine yapışma, sıkışma, toplanma, tutukluk ve katılık gösterme (لكن, لكد, لكي) | م | Çekirdeğin taşıdığı yapışma ve toplanma niteliği, mim harfinin kapanma ve kütleleşme etkisiyle parmakların avuç içine bükülüp yumruk formunu alması ve bu sert kütleyle hedefe vurulması anlamında özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hedefe doğru yönelme, iradeyi sevk etme ve kuvveti belirli bir doğrultuda harekete geçirme payını taşır. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Açık elin içe doğru bükülmesi, parmakların kenetlenmesi ve elin kütlesel bir yumruk haline getirilmesini temsil eder. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Biriken enerjinin ve toplanmış kütlenin hedefe ani ve yoğun bir darbe şeklinde aktarılmasını ifade eder. |
| لكم | Yönlendirilmiş bir iradenin (ل), avuç içinde kenetlenen parmaklarla oluşturduğu sert kütleyi (ك), hedefin bedenine yoğun bir darbe olarak aktarması (م) hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Parmakların avuç içine toplanarak yumruk yapılması ve hedefin göğsüne veya yüzüne sertçe vurulması; ayrıca devenin sert ve nasırlı tabanının yerdeki kayaları ezerek sertçe çarpması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Asmaî'nin naklettiği erken dönem beyitte devenin taşları döven sert ayak darbeleri bu kökle tasvir edilmiştir: لَدْمُ العُجا تَلْكُمُها الجَنادِلُ / Ayrıca Sa'lebe'nin naklettiği şiirde kayaları kıran sert pabuçlar «خفان لكامان» terkibiyle anılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | El ayası ile bastırılarak ve vurularak açılan yassı ekmeğe «قرصة ملكّمة» denmesi; yamalı ve taş kıran sert deve tabanına ya da kalın pabuçlara «خف ملكم» adı verilmesi. |
Kaynak Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde لكم kökü, özellikle Güney ve Batı Sami kollarında fiziksel sıkışma, kenetlenme ve hedefe yöneltilen konsantre darbe semantik sahasında yer bulur. İbranicede doğrudan l-k-m kökünden ziyade elin toplanması ve toplanan nesnelerin devşirilmesini anlatan l-k-t ile ağız ve dilin tutukluğunu ifade eden l-k-k/l-w-k türevleri anlamsal bir zemin sunarken, Klasik Arapçada kök özellikle parmakların avuç içinde kenetlenip yumruk halini alması ve bir nesneye şiddetle çarpmasıyla belirginleşmiştir. Kökün taşları kıran sert ve katı ayak tabanı için kullanılması da bu fiziksel sıkışıklık ve sertleşmenin yansımasıdır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لكم fiili ve «المُلَكَّم» türevi | Parmakların kenetlenip yumruk yapılması, sertleşmiş deve tabanı ve taş kıran nesne anlamında birincil bedenî ve nesnel türetim. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami darbe ve sıkışma kökleri | Elin toparlanması, kütle oluşturma ve hedefe yöneltilen fiziki tazyik ekseninde ortak semantik izler. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-Arab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لكم | Anlamlı | Yumrukla vurmak, sert darbe | Elin toplanarak göğse veya yüze vurulması, taşları ezen sert taban | Hedef kök; üçlü fiil olarak Kur'an'da sîgası yoktur |
| لمك | Anlamlı | Sürme çekmek, özel isim | Göze sürme çekmek; Lamek şahıs adı | Kur'an'da geçmez |
| كلم | Anlamlı | Yaralamak, konuşmak | Beden üzerinde tesir bırakan yara açmak; zihinde tesir bırakan söz söylemek | Kur'an'da geçer; hedef kökle tesir bırakma yönüyle semantik akrabadır |
| كمل | Anlamlı | Bütünlenmek, kemale ermek | Bir şeyin bütün cüzlerinin toplanıp eksiksiz ve yetkin hale gelmesi | Kur'an'da geçer; parçaların bir araya toplanması yönüyle ortak çekirdek taşır |
| ملك | Anlamlı | Tutmak, malik olmak, yönetmek | Bir şeyi kabza altında tutup tasarruf etme ve hükmetme kudreti | Kur'an'da geçer; kabzanın sıkıca kavraması bakımından bağlantılıdır |
| مكل | Anlamlı | Suyun toplanması veya çekilmesi | Kuyuda suyun birikmesi ya da kuyunun suyunun tamamen çekilmesi | Kur'an'da geçmez; toplanma ve kütle oluşturma yönüyle örtüşür |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لكم | Merkez | Darbe ve çarpma | Parmakların avuç içine bükülerek yumruk yapılması ve hedefe doğrudan vurulması | Fiziksel temasın elin toplanmış sert kütlesiyle icra edilmesi |
| وكز | Komşu | Darbe ve itme | Yumrukla veya el ayasıyla göğse vurup sertçe iterek sarsma | Kur'an'da Hz. Musa'nın Kıptî'ye vurmasında geçer; sarsıcı ve yere yıkıcı itiş |
| لطم | Komşu | Darbe ve tokat | El ayasının açık vaziyette yüze veya yanağa vurulması | Parmakların yumruk yapılmadan açık halde temas ettirilmesi |
| صفع | Komşu | Darbe ve tokat | El ayasıyla enseye veya başın arkasına vurulması | Darbenin yüz yerine bedenin ense veya baş bölgesine yönelmesi |
| مسح | Zıt | Şefkatli temas ve sıvazlama | Elin açık ve yumuşak biçimde bir yüzey üzerinde gezdirilmesi | Şiddet, darbe ve direnç yerine yumuşaklık, arındırma ve okşama hareketi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لكم | Yumruk vurmak | Elin toplanarak göğse veya yüze vurulması; sert tabanın zemine çarpması | Kesin |
| Latince | pugnus, colaphus | Yumruk, yumruk darbesi | pugnus sıkılmış yumruğu, colaphus ise yüze veya başa indirilen darbeyi karşılar; göğüsten itme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | punch, strike with fist | Yumruk vurmak | Sıkılmış yumrukla vurmayı tam karşılar; devenin sert tabanının taşları kırması mecazını kapsamaz | Kesin |
| Almanca | Faustschlag, boxen | Yumruk darbesi | Elin yumruk yapılarak hedefe indirilmesini karşılar; göğse bastırarak itme boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | coup de poing | Yumruk darbesi | Sıkılmış el ile yapılan fiziksel saldırıyı ifade eder; kökün toparlanma ve katılaşma boyutunu doğrudan yansıtmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Üçlü fiil veya isim sîgası | Veri bulunamadı | Üçlü kök biçiminde Kur'an metninde doğrudan fiil veya isim sîgasıyla yer almaz |
| Harf-i cer ve zamir terkibi (ل + كم) | Size, sizin için (tahsis ve menfaat) | Nimetlerin insana bahşedilmesi ve teşriî hükümlerin kulların faydasına vaz edilmesi; Bakara 2:22, Mâide 5:3 |
| Harf-i cer ve zamir terkibi (ل + كم) | Sorumluluk ve ayrışma (uhdeye verme) | Din, inanç ve amel sahasında tarafların sorumluluklarının sınırlarının çizilmesi; Kâfirûn 109:6, Şûrâ 42:15 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri ve tevellüd | Kulun kesbi esnasında bedensel darbenin (lekm/vekz) meydana getirdiği ölüm veya sakatlıkta sorumluluğun failiyyet boyutu | Bedenî kudretin tek noktaya teksif edilerek dış dünyada etki doğurması |
| Fıkıh | Cinayet ve cerâim hukuku | Yumrukla vurmanın (el-lekm) kasten adam öldürme mi yoksa şibh-i amd mi sayılacağı; aletin öldürücü niteliği | Kesici veya delici olmayan sert darbe neticesinde doğan zararın tazmini |
| Tefsir | Kasas 28:15 bağlamında vekiz/lekm mukayesesi | Hz. Musa'nın Kıptî'ye vurmasını anlatan vekiz fiilinin müfessirler tarafından yumruk vurma (lekm) olarak açıklanması | Anlaşılması güç fiziksel temas fiillerinin lügavî şerhle netleştirilmesi |
| Hadis | Beden dokunulmazlığı ve edep | Müslümanın Müslümana el kaldırmasının, şakayla da olsa sert cisimle korkutulmasının ve yüze vurulmasının nehyi | Bedene ve özellikle yüze yönelen tahrip edici darbenin mutlak yasaklanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis terbiyesi ve ahlak | İradeyi toplama ve nefse sınır çekme | Dağılmayı önleme | Ruhani disiplinde nefsani taşkınlıkların gevşeklik göstermeden sert bir iradeyle frenlenmesi. | Güçlü |
| İlmi | Klasik mekanik ve fizik | Odaklanmış kinetik darbe ve impuls | Momentumu aktarma | Dağınık enerjinin dar bir temas alanında toplanarak hedefe aktarılması ve direncin kırılması. | Kesin |
| Siyasi | Kamu düzeni ve kolluk | Meşru cebir ve caydırıcı müdahale | Düzeni muhafaza | Hukuk düzenini tehdit eden anarşik odaklara karşı merkezi otoritenin tavizsiz ve ani müdahalesi. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve regülasyon | Ani regülasyon ve nokta müdahale | Dengeyi sağlama | Fiyat anomalilerine veya spekülatif baskılara karşı piyasa otoritesinin sert ve doğrudan tedbir alması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Noktasal kuvvet ve impuls () | Yüzeye yayılan basınç yerine, etkileşim süresi daraltılmış ve tek noktaya yoğunlaştırılmış ani vektörel kuvvet aktarımı. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Konsantre yaptırım ve ani müeyyide | Toplumsal sapmalara veya hukuki ihlallere karşı sürecin zamana yayılmadan, ani ve konsantre bir hukuki refleksle karşılanması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kaba bir kavga veya basit bir fiziki saldırı hareketine indirgenip, barındırdığı enerjiyi tek bir noktada toplayarak sınır koyma ve direnç uygulama dinamizminin ıskalanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da Hz. Musa'nın müdahalesini anlatan vekiz fiilinin tefsirinde لكم kökünün devreye girmesi, kavramın plansız bir cinayet değil, odaklanmış bir engelleme ve bedenî sınır çekme hamlesi olduğunu gösterir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an metninde yüzlerce kez geçen edat-zamir terkibinin (ل + كم) sözlükteki üçlü fiil köküyle karıştırılması yahut kıssalardaki bedenî temasların ahlaki ve hukuki arka planının yanlış yorumlanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an kıssalarında peygamberlerin beşerî tepkilerini, özellikle Hz. Musa'nın Kıptî ile kavgasındaki fiziki temas sahnesini (Kasas 28:15) klasik tefsir ve lügat geleneğinin nasıl anlamlandırdığını kavramak için temel mukayese aracıdır. |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Kasas 28:15-16 kıssa bağlamında, bedenî dokunulmazlığa ve ceza hukukuna taalluk eden kısas ve cinayet ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hz. Musa'nın eyleminin tasarlanmış ve öldürme kastı taşıyan bir saldırı değil, arbedeyi ayırmak ve mazlumu savunmak için başvurulan odaklanmış bir itiş ve darbe (lekm/vekz) olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağınık haldeki parmakların avuç içinde kenetlenip yumruk formuna getirilmesi ve hedefin göğsüne veya yüzüne odaklanmış sert bir darbe indirilmesi.
- Soyut anlamDağınık bir potansiyelin veya gücün tek bir merkezde toplanarak hedefe ani, sınır koyucu ve direnç kırıcı bir etki olarak yöneltilmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki dağınık unsurların konsantre edilip yön tayin edici ve düzeni koruyucu bir müdahale momenti olarak sisteme tatbik edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde odaklanmış darbe şiddetini, kenetlenerek kütle oluşturan elin ağırlığını, hedefe yönelme hızını, kuvvetin aktarıldığı dar temas yüzeyini ve temas süresini temsil eder. Temas alanının daralması ve parmakların kenetlenmesi darbe şiddetini maksimize eder.