همم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-م-م7 sîga, 87 mücavir kök, 8 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.لَهَمَّتْوَهَمَّوَهَمُّواضجعهممطوفهَمَّتْأَهَمَّتْهُمْمحصحققبعددحضكون

KökSîga 7Ayet 8Sure 6Mücavir 87

▶ Ağı aç (3B)

همم

ه - م - م

KÖK
  • 9 geçiş
  • 8 ayet
  • 7 sîga
  • 10 sözlük

Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.699 harf
باب الهاء مع الميم هم، م ه مستعملان هم: الهَمُّ: ما هَمَمْتَ به في نفسك. تقول: أهمَّني هذا الأمر. والهَمُّ: الحزن. والهمّةُ: ما هَمَمْتَ بهِ من أَمْرٍ لتَفْعَلَهُ. يُقالُ: إنّه لعَظيمُ الهِمَّةِ، وإنّه لصغيرُ الهِمَّةِ. ويُقال: أهمّني الشّيء، أي: أحزنني. وهَمَّني، أذابَني. والمُهْمّاتُ من الأمور: الشَّدائد. والهُمامُ: الملِكُ لعِظَم هِمّته. وتقول: لا يَكاُد ولا يَهُمُّ كَوْداً ولا همّاً ولا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR981 harf
الهَمُّ: الحُزنُ، والجمع الهُمومُ. وأهَمَّني الأمرُ، إذا أقلقك وحزَنك. ويقال: هَمُّكَ ما أهَمَّكَ. والمُهِمُّ: الأمر الشديد. وهَمَّني المرضُ: أذابني. وانْهَمَّ الشحمُ والبَرَدُ: ذابا. والاهتِمامُ: الاغتمام. واهْتَمَّ له بأمره. ويقال لما أُذيب من السَنام: الهامومُ. والهِمَّةُ: واحدةُ الهِمَمِ. يقال: فلانٌ بعيدُ الهَمَّةِ أيضاً بالفتح. وهَمَمْتُ بالشيء أهُمُّ هَمًّا، إذا أردته. ويقال: لا مَهَمَّةَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR836 harf
- الهم الحزن الذي يذيب الإنسان. يقال: هممت الشحم فانهم، والهم: ما هممت به في نفسك، وهو الأصل، ولذا قال الشاعر: *وهمك ما لم تمضه لك منصب* (العجز في الدر المصون 3/382؛ وعمدة الحفاظ (هم) دون نسبة؛ وهو لحذيفة بن أنس الهذلي، وشطره: * [وكان لهم في أهل نعمان بغية] * وقيل: هو لساعدة بن جؤية الهذلي. انظر شرح أشعار الهذليين 2/559) قال الله تعالى: ﴿إذ هم قوم أن يبسطوا﴾ [المائدة/11]، ﴿ولقد همت به وهم بها﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR790 harf
ه م م أهَمَّه الأمرُ حتّى هَمَّه أي أذابَه‏.‏ ووقعت السوسة في الطعام فهمّته همّاً‏:‏ أكلت لبابه وجوّفته‏.‏ واهتمّ به‏.‏ ونزل به مهم ومهمّات‏.‏ وسمعتهم يقولون‏:‏ استهمّ لي في كذا‏.‏ ورجل ذو همّة وهمم وهمام‏:‏ عظيم الهمّة وهذا رجلٌ همتك من رجل‏.‏ وهذا سيف كهمّك وكهمّتك‏.‏ قال زهير‏:‏ كهمّك إن تجهد تجدها نجيبةً صبوراً وإن تسترخ عنها تزيّد تزد في سيرها‏.‏ وقال القطامي‏:‏ تلاهين عنّي واستنعت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.082 harf
الهَمُّ: الحُزْن، وجمعه هُمومٌ، وهَمَّه الأَمرُ هَمّاً ومَهَمَّةً وأَهَمَّه فاهْتَمَّ واهْتَمَّ به. ولا هَمامِ لي: مبنية على الكسر مثل قَطامِ أَي لا أَهُمُّ. ويقال: لا مَهَمّةَ لي، بالفتح، ولا هَمامِ، أَي لا أَهُمّ بذلك ولا أَفْعَلُه؛ قال الكميت يمدح أَهل البيت: إِن أَمُتْ لا أَمُتْ، ونَفْسِيَ نَفْسا نِ من الشَّكِّ في عَمىً أَو تَعامِ عادِلاً غيرَهم من الناسِ طُرّاً بِهِمُ، لا هَمامِ لي لا هَمامِ
Maddenin bağlantısı

الهَمُّ: الحُزْن، وجمعه هُمومٌ، وهَمَّه الأَمرُ هَمّاً ومَهَمَّةً وأَهَمَّه فاهْتَمَّ واهْتَمَّ به. ولا هَمامِ لي: مبنية على الكسر مثل قَطامِ أَي لا أَهُمُّ. ويقال: لا مَهَمّةَ لي، بالفتح، ولا هَمامِ، أَي لا أَهُمّ بذلك ولا أَفْعَلُه؛ قال الكميت يمدح أَهل البيت: إِن أَمُتْ لا أَمُتْ، ونَفْسِيَ نَفْسا نِ من الشَّكِّ في عَمىً أَو تَعامِ عادِلاً غيرَهم من الناسِ طُرّاً بِهِمُ، لا هَمامِ لي لا هَمامِ أَي لا أَهُمُّ بذلك، وهو مبني على الكسر مثل قَطامِ؛ يقول: لا أَعْدِل بهم أَحداً، قال: ومثلُ قوله لا هَمامِ قراءةُ من قرأَ: لا مَساسِ؛ قال ابن جني: هو الحكاية كأَنه قال مَساسِ فقال لا مَساسِ، وكذلك قال في هَمامِ إِنه على الحكاية لأَنه لا يبنى على الكسر، وهو يريد به الخبر. وأَهَمَّني الأَمرُ إِذا أَقْلَقَك وحَزَنَك. والاهتمامُ: الاغتمامُ، واهْتَمِّ له بأَْمرِه. قال أَبو عبيد في باب قلّة اهتِمامِ الرجلِ بشأْن صاحِبه: هَمُّك ما هَمَّك، ويقال: هَمُّك ما أَهَمَّك؛ جعلَ ما نَفْياً في قوله ما أَهَمَّك أََي لم يُهِمَّك هَمُّك، ويقال: معنى ما أَهَمَّكَ أَي ما أَحْزَنَك، وقيل: ما أَقْلَقَك، وقيل: ما أَذابَك. والهِمَّةُ: واحدةُ الهِمَمِ. والمُهِمَّاتُ من الأُمور: الشائدُ المُحْرِقةُ. وهَمَّه السُّقْمُ يَهُمُّه هَمّاً أَذابَه وأَذْهَبَ لَحمه. وهَمَّني المرضُ: أَذابَني. وهَمَّ الشحمَ يَهُمُّه هَمّاً: أَذابَه؛ وانْهَمَّ هو. والهامومُ: ما أُذِيبَ من السنام؛ قال العجاج يصف بَعيرَه: وانْهَمَّ هامومُ السَّدِيفِ الهاري عن جَرَزٍ منه وجَوْزٍ عاري (* قوله «الهاري» أنشده في مادة جرز: الواري، وكذا المحكم والتهذيب). أَي ذهب سِمَنُه. والهامومُ من الشحمِ: كثيرُ الإِهالةِ. والهامومُ: ما يَسيل من الشَّحْمةِ إِذا شُوِيَت، وكلُّ شيء ذائبٍ يُسمَّى هاموماً. ابن الأَعرابي: هُمَّ إِذا أُغْلِيَ، وهَمَّ إِذا غَلى. الليث: الانْهِمامُ في ذَوَبانِ الشيء واسْتِرْخائه بعد جُمودِه وصَلابتِه مثل الثلج إِذا ذابَ، تقول: انْهَمَّ. وانْهَمَّت البقُولُ إِذا طُبِخَتْ في القدر. وهَمَّت الشمسُ الثلجَ: أَذابَتْه. وهَمَّ الغُزْرُ الناقةَ يَهُمُّها هَمّاً: جَهَدَها كأَنه أَذابَها. وانْهَمَّ الشحمُ والبَرَدُ: ذابا؛ قال: يَضْحَكْن عنْ كالبَرَد المُنْهَمِّ، تحتَ عَرَانِينِ أُنوفٍ شُمِّ والهُمامُ: ما ذابَ منه، وقيل: كلُّ مُذابٍ مَهْمومٌ؛ وقوله: يُهَمُّ فيها القوْمُ هَمَّ الحَمِّ معناه يَسيل عرقهم حتى كأَنهم يَذُوبون. وهُمامُ الثلج: ما سالَ منْ مائِه إِذا ذابَ؛ وقال أَبو وجزة: نواصح بين حَمَّاوَيْنِ أَحْصَنَتا مُمَنَّعاً، كهُمامِ الثَّلْج بالضَّرَبِ أَراد بالنواصح الثَّنايا. ويقال: همَّ اللبَنَ في الصحْنِ إِذ حَلَبَه، وانْهَمَّ العرَقُ في جَبينِه إِذا سالَ؛ وقال الراعي في الهَماهِمِ بمعنى الهُموم: طَرَقا، فتِلكَ هَماهِمِي أَقْرِيهِما قُلُصاً لَواقحَ كالقِسيِّ وحُولا وهَمَّ بالشيءَ يهمُّ هَمّاً: نواه وأَرادَه وعزَم عليه. وسئل ثعلب عن قوله عز وجل: ولقد هَمَّت به وهمَّ بها لولا أَنْ رَأَى بُرْهانَ ربِّه؛ قال: هَمَّت زَلِيخا بالمعصية مُصِرّةً على ذلك، وهَمَّ يوسفُ، عليه السلام، بالمعصية ولم يأْتِها ولم يُصِرَّ عليها، فَبَيْن الهَمَّتَيْن فَرْقٌ. قال أَبو حاتم: وقرأْتُ غريبَ القرآن على أَبي عبيدة فلما أَتيتُ على قولِه: ولقد هَمَّت به وهَمَّ بها (الآية) قال أَبو عبيدة: هذا على التقديم والتأْخير كأَنه أَراد: ولقد هَمَّت به، ولولا أَنْ رَأَى بُرْهانَ ربّه لَهَمَّ بها. وقوله عز وجل: وهَمُّوا بما لم يَنالوا؛ كان طائفةٌ عَزَمُوا على أَن يغْتالُوا سيّدنا رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، في سفَرٍ وقَفُوا له على طريقِه، فلما بَلغهم أَمَرَ بتَنْحيَتِهم عن طريقِه وسَمّاهم رجلاً رجلاً؛ وفي حديث سَطِيح: شَمِّرْ فإِنّك ماضي الهَمِّ شِمِّيرُ أَي إِذَا عَزمت على أَمرٍ أَمْضَيْتَه. والهَمُّ: ما همّ به في نَفْسِه، تقول: أَهَمَّني هذا الأَمرُ. والهَمَّةُ والهِمَّةُ: ما هَمَّ به من أَمر ليفعله. وتقول: إِنه لَعظيمُ الهَمّ وإِنه لَصغيرُ الهِمّة، وإِنه لَبَعيدُ الهِمَّةِ والهَمّةِ، بالفتح. والهُمامُ: الملكُ العظيم الهِمّة، وفي حديث قُسٍّ: أَيها الملكُ الهُمامُ، أَي العظيمُ الهِمَّة. ابن سيده: الهُمام اسمٌ من أَسماء الملك لِعِظمِ هِمّته، وقيل: لأَنه إِذا هَمَّ بأَمر أَمْضاه لا يُرَدُّ عنه بل يَنْفُذ كما أَراد، وقيل: الهُمامُ السيِّدُ الشجاعُ السَّخيّ ولا يكون ذلك في النساء. والهُمامُ: الأَسدُ، على التشبيه، وما يَكادُ ولا يَهُمُّ كَوْداً ولا مَكادَةً وهَمّاً ولا مَهَمَّةً. والهَمَّةُ والهِمَّةُ: الهَوى. وهذا رجلٌ هَمُّك من رجلٍ وهِمَّتُك من رجل أَي حسْبُك. والهِمُّ، بالكسر: الشيخ الكبيرُ البالي، وجمعه أَهْمامٌ. وحكى كراع: شيخٌ هِمَّةٌ، بالهاء، والأُنثى هِمَّةٌ بيِّنة الهَمَامةِ، والجمع هِمَّات وهَمائمُ، على غير قياس، والمصدر الهُمومةُ والهَمامةُ، وقد انْهَمَّ، وقد يكون الهِمُّ والهِمَّةُ من الإِبل؛ قال: ونابٌ هِمَّةٌ لا خَيْرَ فيها، مُشرَّمةُ الأَشاعِرِ بالمَدارِي ابن السكيت: الهَمُّ من الحُزْن، والهَمُّ مَصْدَرُ هَمَّ الشَّحمَ يَهُمُّه إِذا أَذابَه. والهَمُّ: مصدر هَمَمْت بالشيء هَمّاً. والهِمُّ: الشيخ البالي؛ قال الشاعر: وما أَنا بالهِمِّ الكبيرِ ولا الطِّفْلِ وفي الحديث: أَنه أُتِيَ برجل هِمٍّ؛ الهِمُّ، بالكسر: الكبيرُ الفاني. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: كان يأْمرُ جُيُوشه أَن لا يَقْتُلوا هِمّاً ولا امرأَةً؛ وفي شعر حُميد: فحَمَّلَ الهِمَّ كِنازاً جَلْعَدا (* قوله «كنازاً إلخ» تقدم هذا البيت في مادة جلعد بلفظ كباراً والصواب ما هنا) والهامّةُ: الدابّةُ. ونِعْمَ الهامّةُ هذا: يعني الفرسَ؛ وقال ابن الأَعرابي: ما رأَيتُ هامّةً أَحسنَ منه، يقال ذلك للفرس والبعير ولا يقال لغيرهما. ويقال للدابّة: نِعْمَ الهامّةُ هذا، وما رأَيت هامَّةً أَكْرمَ من هذه الدابّة، يعني الفرس، الميمُ مشدَّدة. والهَمِيمُ: الدَّبِيبُ. وقد هَمَمْتُ أَهِمُّ، بالكسر، هَمِيماً. والهَمِيمُ: دوابُّ هوامِّ الأَرض. والهوامُّ: ما كان من خَشاش الأَرض نحو العقارب وما أَشبهها، الواحدة هامّة، لأَنها تَهِمّ أَي تَدِبّ، وهَمِيمُها دبِيبُها؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّة الهذليّ يصف سيفاً: تَرى أَثْرَهُ في صَفْحَتَيْه، كأَنه مَدارِجُ شِبْثانٍ لَهُنَّ هَمِيمُ وقد هَمَّتْ تَهِمُّ، ولا يقع هذا الاسم إِلاَّ على المَخُوف من الأَحْناش. وروى ابن عباس عن النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان يُعَوِّذ الحسنَ والحسَينَ فيقول: أُعيذُكُما بكلمات الله التامه، من شرّ كل شيطانٍ وهامّه، ومن شرِّ كل عين لامّه، ويقول: هكذا كان إِبراهيمُ يعوّذ إِسمعيل وإِسحق، عليهم السلام؛ قال شمر: هامّة واحدة الهوامِّ، والهوامُّ: الحيَّاتُ وكلُّ ذي سَمٍّ يَقْتُلُ سَمُّه، وأَما ما لا يَقْتُلُ ويَسُمُّ فهو السَّوامُّ، مشدَّدة الميم، لأَنها تَسُمُّ ولا تبلُغ أَن تَقتل مثل الزُّنْبورِ والعقرب وأَشباهِها، قال: ومنها القَوامُّ، وهي أَمثال القَنافِذ والفأْرِ واليَرابيع والخَنافِس، فهذه ليست بهَوامَّ ولا سَوامَّ، والواحدة من هذه كلها هامّة وسامّة وقامّة. وقال ابن بُزُرْج: الهامّة الحيّةُ والسامّة العقربُ. يقال للحية: قد همّت الرجلَ، وللعقرب: قد سمَّتْه، وتقع الهامّة على غير ذواتِ السّمّ القاتِل، أَلا ترى أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لكعب بن عُجْرة: أَيُؤْذِيكَ هَوامُّ رأْسِك؟ أَراد بها القَمْل، سمّاها هَوامَّ لأَنها تَدِبُّ في الرأْس وتَهِمُّ فيه. وفي التهذيب: وتقع الهوامُّ على غير ما يَدِبُّ من الحيوان، وإِن لم يَقْتُلْ كالحَشَرات. ابن الأَعرابي: هُمَّ لنَفْسِك ولا تَهُمَّ لهؤلاء أَي اطْلُبْ لها واحْتَل. الفراء: ذهبْتُ أَتَهَمَّمُه أَنْظر أَينَ هو، وروي عنه أَيضاً: ذهبتُ أَتَهَمَّمُه أَي أَطلُبه. وتَهمَّم الشيءَ: طلَبه. والهَمِيمةُ: المطرُ الضعيف، وقيل: الهَميمةُ من المطر الشيءُ الهيِّنُ، والتَّهْميمُ نحوُه؛ قال ذو الرمة: مَهْطولة من رياض الخُرْج هيَّجها، مِن لَفِّ سارِيَةٍ لَوْثاءَ، تَهْميمُ (* قوله «من لف» كذا في الأصل والمحكم، وفي التهذيب: من لفح، وفي التكملة: من صوب) والهَميمةُ: مطرٌ ليّنٌ دُقاقُ القَطْر. والهَمومُ: البئر الكثيرة الماء؛ وقال: إِنَّ لنا قَلَيْذَماً هَموما، يَزيدُه مَخْجُ الدِّلا جُموما وسحابة هَمومٌ: صَبوبٌ للمطر. والهَميمةُ من اللبَن: ما حُقِن في السِّقاء الجديد ثم شُرب ولم يُمْخَض. وتهَمَّمَ رأْسَه: فَلاه. وهَمَّمَت المرأَةُ في رأْس الصبي: وذلك إِذا نوَّمَتْه بصوت تُرَقِّقُه له. ويقال: هو يَتَهَمَّمُ رأْسَه أَي يَفْلِيه. وهَمَّمَت المرأَةُ في رأْس الرجل: فلَّتْه. وهو من هُمَّانِهم أَي خُشارَتهم كقولك من خُمَّانِهم. وهَمَّام: اسم رجل. والهَمْهَمة: الكلام الخفيّ، وقيل: الهَمْهَمة تَرَدُّد الزَّئير في الصَّدْر من الهمّ والحَزَن، وقيل: الهَمْهَمة تَرْديد الصوت في الصدر؛ أَنشد ابن بري لرجل قاله يوم الفتح يخاطب امرأَته: إِنَّكِ لو شَهِدْتِنا بالحَنْدَمهْ، إِذْ فَرَّ صَفْوان وفَرَّ عِكْرِمَهْ، وأَبو يَزيدَ قائمٌ كالمُؤْتِمَهْ، واسْتَقْبَلَتْهُم بالسيوف المُسْلِمَهْ، يَقْطَعْنَ كلَّ ساعِدٍ وجُمْجُمَهْ ضَرْباً، فما تَسْمع إِلا غَمْغَمهْ، لهُمْ نَهيتٌ خَلْفَنا وهَمْهَمَهْ، لَمْ تَنْطِقي باللَّوْم أَدنى كلِمَهْ (* رواية هذه الأبيات في مادة خندم تختلف عما هي عليه هنا) وأَنشد هذا الرجز هنا الحَنْدَمة، بالحاء المهملة، وأَنشده في ترجمة خندم بالخاء المعجمة. والهَمْهَمة: نحوُ أَصوات البقر والفِيَلَة وأَشباه ذلك. والهَماهِم: من أَصوات الرعد نحو الزَّمازِم. وهَمْهَمَ الرَّعْدُ إِذا سمعتَ له دَوِيّاً. وهَمْهَم الأَسدُ، وهمْهَم الرجلُ إِذا لم يُبَيِّن كلامه. والهمْهَمة: الصوت الخفيّ، وقيل: هو صوت معه بحَحٌ. ويقال للقصَب إِذا هزَّته الريح: إِنه لَهُمْهوم. قال ابن بري: الهُمْهوم المُصَوِّت؛ قال رؤبة: هزّ الرياحِ القَصَبَ الهُمْهوما وقيل: الهَمْهمةُ ترديد الصوت في الصدر. وفي حديث ظبْيان: خرج في الظُّلمة فسَمِع هَمْهَمةً أَي كلاماً خفيّاً لا يُفْهَم، قال: وأَصل الهَمْهَمة صوت البقرة. وقَصَبٌ هُمْهوم: مُصوِّت عند تَهْزيز الريح. وعَكَرٌ هُمْهوم: كثير الأَصوات: قال الحَكَم الخُضْريّ وأَنشده ابن بري مستشهداً به على الهُمْهوم الكثير: جاءَ يَسوقُ العَكَرَ الهُمْهوما السَّجْوَرِيُّ لا رَعى مُسِيما والهُمْهومة والهَمْهامة: العَكَرة العظيمة. وحِمار هِمْهيم: يُهَمْهِم في صوته يُردِّد النهيق في صدره؛ قال ذو الرمة يصف الحمار والأُتُن: خَلَّى لها سَرْبَ أُولاها وهَيَّجها، مِن خَلْفِها، لاحِقُ الصُّقْلَينِ هِمْهيمُ والهِمْهيم: الأَسد، وقد هَمْهَم. قال اللحياني: وسمع الكسائي رجلاً من بني عامر يقول إِذا قيل لنا أَبَقِيَ عندكم شيء؟ قلنا: هَمْهامْ وهَمْهامِ يا هذا، أَي لم يَبْقَ شيء؛ قال: أَوْلَمْتَ، يا خِنَّوْتُ، شَرَّ إِيلامْ، في يومِ نَحْسٍ ذي عجاجٍ مِظْلامْ ما كان إِلاّ كاصْطِفاقِ الأَقْدامْ، حتى أَتيناهم فقالوا: هَمْهامْ أَي لم يبق شيء. قال ابن بري: رواه ابن خالويه خِنَّوْت على مثال سِنَّوْرٍ، قال: وسأَلت عنه أَبا عُمر الزاهد فقال: هو الخَسيس. وقال ابن جني: هَمْهامِ وحَمْحامِ ومَحْماحِ اسم لفتىً مثل سَِرْعانَِ ووَشْكان وغيرهما من أَسماء الأَفعال التي استُعْمِلت في الخبر. وجاء في الحديث: أَحبُّ الأَسماء إِلى الله عبدُ الله وهَمَّامٌ. وفي رواية: أَصدقُ الأَسماء حارثة وهَمَّام، وهو فَعَّال من هَمَّ بالأَمر يَهُمّ إِذا عزَم عليه، وإِنما كان أَصدَقها لأَنه ما من أَحد إِلا وهو يَهُمّ بأَمرٍ، رَشَِدَ أَم غَوِيَ. أَبو عمرو: الهَموم الناقة الحسَنة المِشْية، والقِرْواحُ التي تَعافُ الشُّربَ مع الكِبار، فإِذا جاءت الدَّهْداهُ شرِبت معهنّ، وهي الصغار. والهَموم: الناقة تُهَمِّم الأَرضَ بفيها وترتَع أَدنى شيء تجده، قال: ومنه قول ابنة الخسّ: خيرُ النوق الهَموم الرَّموم التي كأَنَّ عَينَيْها عَيْنا محموم. وقوله في الحديث في أَولاد المشركين: هُمْ من آبائهم، وفي رواية: هم منهم، أَي حكمُهم حكم آبائهم وأَهلِهم.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR565 harf
* ه م م * * الهَمُّ * الحُزن والجمع * الهُمُومُ * و * أَهَمَّهُ * الأمر أقلقه وحَزَنه ويقال هَمُّك ما أَهَمَّك و * المُهِمُّ * الأمر الشديد و * هَمَّهُ * المرض أذابه وبابه ردَّ و * الاهْتِمامُ * الاغتِمام و * اهْتَمَّ * له بأمره و * الهِمَّةُ * واحدة * الهِمَمِ * يُقال فلان بعيد * الهِمَّةِ * بكسر الهاء وفتحها و * هَمَّ * بالشيء أَراده وبابه ردَّ و * الهِمُّ * بالكسر الشيخ الفاني والمرأة *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.101 harf
| ( *!الهَمُّ : الحَزَنُ ، ج : *!هُمُومٌ ) ، قَالَ شَيْخُنَا : فَهْما عِنْدَهُ كَطَائِفَةٍ مُتَرادِفَانِ . وقِيلَ : الهَمُّ : أَعَمُّ مِنَ الحَزَنِ ، وقِيلَ : غَيْرُ ذلِكَ مِمَّا قَالَه عِيَاضٌ . | قُلْتُ : وتَقَدَّمَ الفَرْقُ بَيْنَهُ وبَيْنَ الغَمِّ . | ( و ) الهَمُّ : ( مَا *!هَمَّ به في نَفْسِهِ ) أَيْ : نَوَاهُ ، وَأَرَادَهُ ، وَعَزَمَ عَلَيْهِ ، وسُئِلَ ثَعَلَبٌ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى : ! 2
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.505 harf
هَمَّ هَمَّ U ( n. ac. هَمّ 1 ) a. [ Bi or 'Ala ], Thought over, pondered; was anxious about; purposed. b. ( n. ac. هَمّ 1 , مَهْمَمَة 17t ), Preoccupied, engrossed; worried, concerned. c. Melted. d. Milked. e. Enfeebled. f. I ( n. ac. هَمّ 1 , هَمِيْم 25 ), Crept. g. ( n. ac. هَمَاْمَة 22t , هُمُوْمَة 27t ), Grew old. أَهْمَمَ أَهْمَمَ IV , a. see I (b) , ( g ). تَهَمَّمَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR27.043 harf
همم هَمَّ - يَهُمُّ (المتعدي) - أَهَمَّ - يُهِمُّ هَمَّ - يَهُمُّ (المتعدي) + كائن أو شيء أو أمر + كائناً: كدره وعكَّره وأحزنه: أحزنه وأقلقه وغمه بشدة حتى أنه يهزل ويذوب عنه الشحم من شدة ذلك أَهَمَّ - يُهِمُّ + شيء أو أمر + كائناً: على وزن " أفعلَ " من " هَمَّ - يَهُمُّ ": جعله " يَهُمُّه ": جعله يحزنه ويكدره واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler87 mücavir (112 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طوف

    3 ortak ayet · Çeper demektir

  2. محص

    1 ortak ayet · Parlatılmış demirdir

  3. نعس

    1 ortak ayet · Uyuklamak

  4. بعد

    3 ortak ayet · Baid uzak demektir

  5. ضجع

    1 ortak ayet · Yataktır

  6. وكل

    2 ortak ayet · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir

  7. دحض

    1 ortak ayet · Dahd (dal,ha,dat) : Kaygan, çıplak yerdir

  8. فشل

    1 ortak ayet · Yıldınız

  9. حقق

    3 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  10. فضل

    2 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  11. نكث

    1 ortak ayet · Bozulmuş iptir

  12. كون

    5 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(8)

  1. إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلَا وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

    NiyetlendiO zaman sizden iki takım bozulmaya yüz tutmuştu. Halbuki onların dostu Allah idi. Mü’minler yalnız Allah’a güvenip, dayansınlar.

  2. وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ

    NiyetlendiAndolsun ki o, istekli idi. Eğer Rabbının burhanını görmemiş olsaydı; o da onu arzu etmiş gitmişti. İşte Biz, böylece ondan fenalığı ve fuhşu bertaraf ettik. Çünkü o, ihlasa erdirilmiş kullarımızdandı.

Sîga sayfası: أَهَمَّتْهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهمم
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerعزم, قصد, نوي, حزن
Zıt Kökفرغ
Çekirdek Özet 1Katı bir nesnenin eriyip gevşemesi, içten içe çözülme ve gizli kıpırdanış
Çekirdek Özet 2Zihinde beliren, insanı içten meşgul edip eyleme sevk eden ilk yöneliş ve niyet
Çekirdek Özet 3Eylemin dışa vurulmadan önceki içsel yoğunlaşması ve varlığı tüketen kaygı
Kritik Hata RiskiKökün fiiliyat ile zihinsel meyli ayıran sınırını göz ardı edip kesinleşmiş suç veya fiil saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
همİçten içe çözülme, gizli hareket, sönme veya baskı hissi; همد, همر, همز, همس köklerinde görüldüğü gibi sesin veya hareketin derinden, baskılanarak veya dökülerek akmasıمAynı harfin yinelenmesiyle içsel çözülme, erime ve zihinsel meylin sürekli ve yoğun bir iç baskı veya niyete dönüşmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, nefes, içten dışa yönelen bir uyanış ve farkındalık
مSuAkış, erime, yayılma ve derinlik hissi
مSuAkışın ve erimenin pekişmesi, içsel hareketin süreklilik kazanması
هممUyanışın ve nefesin içsel bir erime ve akışla birleşmesiBir fikrin ya da kederin nefeste uyanıp insanın iç dünyasını su gibi eriterek yönlendirmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYağın ve kardan birikintinin eriyip akması (انهم الشحم), kurdun tahılın içini kemirip boşaltması ve yaşlılıktan bedenin çökmesi
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ meşhur beytinde insanın içindeki güçlü isteği ve azmi bu kökle anmıştır: كهمّك إن تجهد تجدها نجيبةً صبوراً وإن تسترخ عنها تزيّد
Erken Arapça kullanımYere yakın sürünen küçük haşeratın gizli ve yavaş kımıldayışına Arapçada هوام ve هميم denilmiş, içsel kaygının bedeni eritmesi ise الهم sözüyle karşılanmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde همم kökü, içsel mırıltı, kaygı ve kederlenme ekseninde ortak semantik bağlar taşır. İbranicede yer alan hāmāh (הָמָה) kökü, içten içe inleme, uğuldama, dalgalanma ve ruhsal çalkantı anlamlarını verir. Süryanicede hmā biçimi içsel huzursuzluk ve karışıklık hissini karşılar. Akadcada amātu veya benzeri içsel konuşma ve fısıltı alanıyla fonetik yakınlıklar kurulabilmektedir. Erken Sami katmanında kökün somut karşılığı, sesin içte tutulup uğuldaması ve nesnenin eriyip gevşemesidir. Arapçada ise kök iki ana hatta derinleşmiştir: Birincisi insanın içini eriten tasa ve keder, ikincisi ise henüz fiile dönüşmemiş zihinsel tasarım ve yöneliştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهم kökünden türeyen çözülme ve kımıldamaKatı maddelerin erimesinden insanın içsel tasarımına ve kederine geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice hāmāh ve Süryanice hmāRuhsal çalkantı, inilti, içten uğuldama ve keder ortak çekirdeğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik fısıltı ve iç ses kökleriİçten gelen hafif ses ve kaynaşma bildiren yansıma köklerle muhtemel bağMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هممAnlamlıErimek, kederlenmek, niyetlenmekHedef köktür; içsel yöneliş ve kaygıyı bildirirKur'an'da geçer
مهمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmezKur'an'da geçmez
ممهAnlamlıBiriktirmek, suyun azalmasıÇöldeki kuyuda suyun çekilmesi veya sütün durulması anlamında seyrektirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هممMerkezNiyet ve içsel meyilBir şeye yönelik ilk zihinsel kıpırdanış ve iç meşguliyetHenüz kesin karara dönüşmemiş başlangıç meyli
عزمKomşuKararlılıkهمم kökünden farklı olarak tereddüdü aşmış kesin irade ve icra kararıZihinsel aşamayı geçip eyleme kilitlenmiş azim
قصدKomşuYönelme ve hedefZihinsel durumdan ziyade hedefe doğru dosdoğru ve dengeli yönelişDoğrudan bir gayeye yönelmeyi esas alan niyet
نويKomşuNiyet ve içsel düğümÇekirdeğin toprağa atılması gibi eylemin bilincinde gizlice karar kılmaAmelin meşruiyet temelini oluşturan bilinçli kast
حزنKomşuKeder ve iç sıkıntısıهمم kökünün insanı eriten keder boyutuna benzer ancak geleceğe değil geçmişe dönüktürYitirilen bir şey karşısında duyulan içsel ağırlık
فرغZıtZihnin ve yerin boşalmasıİçin meşguliyet, dert veya niyetten bütünüyle arınmış olmasıİçsel hiçbir yöneliş ve kaygı taşımama durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaهممİçsel meyil, tasa, yönelmeHem insanı eriten kaygıyı hem de eyleme dönük ilk kıpırdanışı içerirKesin
LatinceIntentio, sollicitudoYöneliş, kaygıIntentio zihinsel yönelimi karşılarken sollicitudo içsel tedirginlik boyutunu verirGüçlü
İngilizceIntend, concern, anxietyNiyetlenmek, endişelenmekTek başına intend eylem yönünü, anxiety ise eriten tasa yönünü karşılarGüçlü
AlmancaBeabsichtigen, SorgeTasarlamak, kaygı duymakBeabsichtigen iradi meyli, Sorge iç meşguliyeti yansıtırGüçlü
FransızcaMéditer, préoccupationTasarlamak, zihinsel meşguliyetZihnin bir plan veya tasa ile içten içe dolmasını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هَمَّ / هَمَّتْ / هَمُّواYapmaya kalkışmak, komplo ve niyetBir topluluğun peygamberi öldürmeye veya zarar vermeye kalkışması bağlamında (Tevbe 9:13, Tevbe 9:74, Nisâ 4:113, Mâide 5:11, Mü'min 40:5)
هَمَّ / هَمَّتْNefsi meyil, ilk içsel kıpırdanışBeşeri çekim ve içsel yöneliş bağlamında, fiile dökülmeyen aşama (Yûsuf 12:24)
هَمَّتْKorku ve geri çekilme meyliSavaştan yılarak dağılma ve zaaf gösterme niyeti bağlamında (Âl-i İmrân 3:122)
أَهَمَّتْهُمْTasa ve bencilce can kaygısına düşmekCan derdine düşüp içsel panikle kendi nefsinden başka bir şey düşünememek bağlamında (Âl-i İmrân 3:154)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin masumiyetiYûsuf 12:24 ayetindeki yönelişin günaha azim mi yoksa irade dışı beşeri bir dürtü mü olduğu tartışmasıİrade dışı iç hatve ile fiili irade ayrımı
FıkıhCeza hukuku ve niyet nazariyesiSırf zihinde tasarlanan ve eyleme dökülmeyen niyetin hukuki sorumluluk doğurup doğurmayacağıCezalandırılabilir kasıt ile zihinsel hazırlık sınırı
TefsirPsikolojik ve ahlaki tahlilÂl-i İmrân 3:154 ayetinde nefislerinin derdine düşenlerin ruh halinin bencillik olarak nitelenmesiBencillik üreten iç kaygı ile ihlaslı niyet karşıtlığı
HadisAmeller ve niyet dengesiİyiliğe niyetlenip yapamayana da ecir yazılması hadislerindeki zihinsel meyil tahliliEyleme geçmeyen iyi niyetin ahlaki değeri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalp amelleriİhlaslı yöneliş veya nifak meyliAmelin meşruiyet eşiğini belirlemeDini hayatta niyet amelden önce gelir ve kalpteki gizli yöneliş amelin yönünü tayin ederKesin
İlmiHipotez ve araştırma arzusuBilimsel merak ve ilk tasarıAraştırma sürecini harekete geçirmeHenüz kanıtlanmamış ancak araştırmacıyı içten içe meşgul eden ilk yönelimGüçlü
SiyasiGizli planlar ve siyasi tasarılarKomplo, darbe veya ittifak tasavvuruİktidar mücadelesinde gizli hazırlıkAyetlerdeki kavimlerin peygamberleri bertaraf etme niyetlerinin siyasi yansımasıKesin
İktisadiGirişimcilik ve ekonomik niyetYatırım niyeti ve spekülatif kaygıKaynakların tahsisine karar verme eşiğiZarar korkusuyla içe kapanma veya kâr amacıyla yeni bir girişime yönelmeMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerji ve faz değişimiSistemin henüz kinetik harekete geçmeden önceki iç gerilimi ve katı halden sıvı hale geçişteki erime enerjisiGüçlü
Beşeri bilimlerTutum ve zihinsel hazırlık evresiBireyin bir eylemi gerçekleştirmeden önce zihninde kurduğu motivasyon ve bilişsel hazırlık süreciKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece günümüz Türkçesindeki «önemsemek» (ehemmiyet) veya zayıf bir «heves» düzeyine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün katı olanı eritecek derecede güçlü bir iç kaygıyı, insanı harekete geçiren zihinsel yönelimi ve gizli planları kapsaması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûsuf 12:24 ayetindeki kullanımı fiili bir zina teşebbüsü sanmak ya da Tevbe 9:74 ayetindeki eyleme dönüşmemiş komploları sıradan bir arzu görmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın eylem mekanizmasının zihinsel ve kalbi aşamalarını açıklar; kötülüğün veya iyiliğin fiilden önce iç dünyada nasıl filizlendiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların ve inkârcıların gizli komplolarını anlatan ayetlerde (Tevbe 9:13, 9:74) ve peygamber kıssalarındaki beşeri imtihan anlarında (Yûsuf 12:24).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Eylem ile niyet arasındaki sınırı netleştirir; içe doğan ve henüz iradeyle eyleme dökülmeyen dürtülerin doğrudan günah veya fiili suç sayılamayacağını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKatı bir maddenin içten çözülerek erimesi, haşeratın yavaş ve gizli kımıldayışı.
  • Soyut anlamİnsanın iç dünyasında oluşan, onu meşgul eden ve eyleme doğru iten ilk yönelim, tasa ve niyet.
  • Sistematik karşılıkİrade sürecinin potansiyel aşamadan kinetik eyleme geçiş eşiğinde duran içsel vektör.
  • LaTeX modeliE(t)=∫0tψ(τ) dτvelim⁡ψ→ψcE(t)=A
  • LaTeX açıklamasıFormülde ψ, bireyin iç dünyasında beliren zihinsel meyil veya kaygıyı; τ, bu meylin zihinde kaldığı içsel süreyi; E(t), biriken niyet ve yönelim potansiyelini temsil eder. İçsel meyil kritik bir eşiğe (ψc) ulaştığında, bu potansiyel kesin irade ve eyleme (A) dönüşür; eşik aşılmadığı sürece hareket yalnızca içsel bir hal olarak kalır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه