وبق
و - ب - ق
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 11 sözlük
“Vika” kaptır, “vebek” derin çukur, “ibak” ise çukura batırmak, hendeğin içine batırmak demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Vika” kaptır, “vebek” derin çukur, “ibak” ise çukura batırmak, hendeğin içine batırmak demektir.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR220 harfوبق يوبق وبقاً وفيه لغة ثالثة يَبِقُ وُبوقاً: هلك. والمَوْبِقُ مَفْعِلٌ منه، كالموعِد مَفعِلٌ من وَعَدَ يَعِدُ. ومنه قوله تعالى: "وجعلنا بينهم مَوْبِقاً". وفيه لغةٌ أخرى: وَبِقَ يَبِقُ بالكسر فيهما. وأوْبَقَهُ، أي أهلكه.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.223 harfباب القاف والباء
قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق .
قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك .
قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ،
أي : رَفَعْتُه .
قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة .
قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة
باب القاف والباء قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق . قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك . قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ، أي : رَفَعْتُه . قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة . قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة ، ولكن يقال : مُقَبَّبة . وقال الليث : القَباءُ ممدود ، وثلاثةُ أُقْبِية . وقد تَقَبَّى الرجلُ : إذا لبس قَباءَه . وقُبا : قرية بالمدينة . ويقال : اللِّئام : قابياً وقابِعاً . ومنه قوله : بنو قابياً وبَنُو قَوْبَعَه والقَبَايَة : المَفازَة بلُغة حِمْيَر . وقال الرَّاجز : وما كان عَنْزٌ تَرْتَقِي بقَبايةٍ ثعلب عن ابن الأعرابي : القَبا : ضَرْبٌ من الشجر . والقَبَا : تقويسُ الشيء . وتَقبَّى الرجلُ فلاناً : إذا أتاه مِن قِبَل قَفَاه . وقال رؤبة : وإن تَقَبَّى أَنْبَتَ الأنايبا في أُمَّهاتِ الرأسِ هَمْزاً وَاقبَا شمر عن أبي عمرو : قَبَوْتُ الزَّعفَرانَ والعُصْفُر أقْبُوه قَبْواً ، أي : جَنَيْتُهُ . سَلَمة عن الفرَّاء : القابِيَة : المرأة التي تلقُطُ العُصْفُر . وقال شمر في قوله : مِنْ كلِّ ذاتِ ثَبَجٍ مَقَبِّي المقبِّي : الكثير الشحم . وأهل المدينة يقولون للضَّمة قَبْوَة . وقد قَبا الحَرفَ يَقْبُوه : إذا ضمَّه وكأنَّ القَباء مشتقٌّ منه . وقال اللِّحيانيّ : يقال : قَبِّ هذا الثوب تقبيةً ، أي : اقطعْ منه قَباء . وانقَبَى فلانٌ عنَّا انقِباءً : إذا استخفَى . وقال أبو تراب : سمِعتُ الجَعْفَرِيّ يقول : اعتبَيْتُ المتاعَ واقتبيتُه : إذا جمعته . وقد عَبَا الثيابَ يَعبَاها وقَباها يقباها . قلت : وهذا جائزٌ على لُغة مَن يَرَى تَليين الهمزة . بقي : قال الليث : تقول العرب : نشدتُك الله والبُقْيا ، وهي البقِيّة . أبو عُبَيدٍ عن الكسائيِّ قال : البَقْوَى والبُقْيا هي الإبقاء ، مِثل الرَّعْوَى ، والرُّعْيَا مِن الإرعاء على الشيء ، وهو الإبقاءُ عليه . العرب تقول للعدوّ إذا غلب : البقيَّة أي : أبقوا علينا ولا تستأصلونا . ومنه قول الأعشى : قالوا البقية والخطيّ تأخذهم وقوله : ( أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ ) ( هود : 116 ) من دينٍ ، قومٌ لهم بقيّة : إذا كانت بهم مُسْكَة ، وفيهم خير . قال الأزهري : البقيّة : اسمٌ من الإبقاء ، كأنه أراد ، والله أعلم : فلولا كان من القرون قومٌ أُولوا إبقاءٍ على أنفسهم لتمسكهم بالدِّين المرضيّ . ونصب ) إِلاَّ قَلِيلاً ) ( هود : 116 ) لأنَّ المعنى في قوله ( فلولا ) : فما كان . ولأن انتصاب قليلاً على انقطاعٍ من الأول . وقال الفرّاء : قوله : ( بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَّكُمْ ) ( هود : 86 ) ، أي : ما أبقى لكم من الحلال خير لكم . قال : ويقال : مراقبة الله خير لكم . الليث : بَقِيَ الشيءُ يَبْقَى بقَاءً ، وهو ضِدُّ الفناء . ويقال : ما بقيَت منهم باقيةٌ ، ولا وَقاهم من اللهاِ وَاقية . وقال الله جلَّ وعزَّ : ( خَاوِيَةٍ فَهَلْ تَرَى لَهُم مِّن بَاقِيَةٍ ) ( الحاقة : 8 ) . قال الفرّاء : يريد من بقاء ، ويقال : هل تَرى منهم باقياً ، كلُّ ذلك في العربيّة جائزٌ حَسَن . وقال الليث : الباقي حاصل الخراج ونحوِه . وفي لغة طيِّىء : بَقَى يبقَى ، وكذلك لُغَتُهم في كل ياءٍ انكسر ما قبلها ، يجعلونها ألفاً ساكنة نحوَ بَقِيَ ورَضِيَ وفَنِيَ . قال : واستَبْقَيْت فلاناً : إذا وَجَب عليه قَتْلٌ فعفوْتَ عنه . وإذا أعطيتَ شيئاً وحبستَ بعضَه قلت : استبقَيْتَ بعضَه . واسْتَبْقَيْتُ فلاناً في معنى العفو عن ذنبه ، واستِبقاء مودَّته . وقال النابغة : ولست بمستَبقٍ أخاً لا تلُمُّه على شَعَثٍ أيُّ الرجال المهذّبُ الأصمعيّ : المُبْقِيات من الخيل : التي تُبْقِي بعضَ جَرْيها تدَّخره . وقول الله : ( وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا ) ( الكهف : 46 ) ، هي : الصلوات الخمس . وقيل : الأعمالُ الصالحةُ كلُّها . بقا : في حديث معاذ بن جبل : ( بَقَيْنَا رسولَ الله ( صلى الله عليه وسلم ) في أشهر رمضان حتى خشينا فوت الفَلاح ) . قال أبو عبيد : قال الأحمر في قوله : بَقَيْنَا ، أي : انتظرْنا وتبصَّرْنَا . يقال منه : بقيْتُ الرجلَ أَبْقِيه بَقْياً . وأنشد الأحمر : فهنَّ يَعْلِكْنَ حدائداتها جُنْحَ النواصِي نحوَ أَلْوِياتِها كالطَّيْرِ تَبقى متداوماتِها يعني : تنظر إليها . وقال اللحيانيّ : بَقَيْتُه وبقَوْتُه : نظرْتُ إليه . وقال الزجاج في قوله جلّ وعزّ : ( أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ ) ( هود : 116 ) ، معناه : أُولوا تمييز . قال : ويجوز أولوا بقيّة : أُولوا طاعة . قال : ومعنى البقية إذا قلتَ في فلانٍ بقيّة ، معناه : فيه فضلٌ فيما يُمْدَح به ، وجمعُ البقيَّة بَقَايا . بوق : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ليس بمؤمنٍ من لا يأمَن جارُه بَوائقَه ) . قال أبو عبيد : قال الكسائي وغيره : بوائقه غوائله وشرّه . ويقال للداهية والبليَّة تنزل بالقوم : أصابتهم بائقة . وفي حديث آخر : ( اللهمَّ إنِّي أعوذُ بك مِن بَوائق الدهر ) . قال الكسائي : يقال : باقَتهم البائقة فهي تَبُوقُهم بَوْقاً ، ومثله فقَرَتْهم الفاقرة . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : باقَ : إذ هَجَم على قومٍ بغير إذنهم . وباق : إذا كذب . وباقَ : إذا جاء بالشَّرّ والخُصومات . أبو عبيد عن الأصمعيّ : أصابتْنا بُوقةٌ منكَرة وبوق ، وهي دُفْعةٌ من المطر انبعجتْ ضَرْبةً . وقال رؤبة : نَضّاح البُوَقْ ويقال : هي جمع بُوقة مِثل أُوقةٍ وأُوَق . وقال الليث : البُوقة : شجرةٌ مِن دِقّ الشَّجر ، شديدة الالتواء . قال : ويقال : أصابَهمْ بَوْقٌ من المطر ، وهو كَثْرته . قال : والبُوقُ شِبه منقافٍ مُلْتوِي الخَرْق ، وربّما نَفخ فيه الطَّحان فيَعلو صوْته فيُعلَم المرادُ به . ويقال للإنسان الذي لا يكتم سرَّه : إنّما هو بُوق . أبو عبيد عن أبي عمرٍ و قال : البُوق : الباطل . وأنشد : إلا الذي نطقوا بُوقا وقال شمر : البُوق : شيء يُنفَخ فيه . قال : ولم أسمع البُوق في الباطل إلاَّ هنا ، وأنكر بيت حسان فلم يعرفه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ يقال : باقَ يَبوق بَوْقاً : إذا تَعَدَّى على إنسان . وباقَ يَبُوقُ بَوْقاً : إذ جاء بالبُوق ، وهو الكذب السُّماق . قلت : وهذا يدلّ على أنَّ الباطل يسمَّى بُوقاً . قوب : قال الليث : القَوْب : أن تُقوِّب أرضاً أو حُفْرةً شِبْه التقوير . تقول : قُبْتُها فانقابت . ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : قاب الرجلُ : إذا قَرُب ، وقابَ : إذا تَقوَّب جِلدُه ، وقاب يَقوبُ قَوْباً : إذا هَرَب . وقال الليث : الجَرَبُ يُقوِّب جِلد البعير فتَرى فيه قُوَباً قد انحردتْ مِن الوَبَر ، ولذلك سمِّيت القُوبَاء التي تخرج في جِلد الإنسان فتُداوى بالرِّيق ، وأنشد : يا عَجَبَاً لهذه الفَلِيقَهْ هل ينفعنَّ القُوَباءَ الرِّيقَه ابن السكيت : رجلٌ قُوَبة : ثابت الدار مقيم . سلمة عن الفراء قال : القُوبا مؤنَّث وتذكّر ، وتُحرَّك وتُسكّن ، فيقال : هذه قُوَباءُ فلا تُصرَف في معرفة ولا نكرة ، وتُلحَق بباب فُقَهاء وهو نادر ، وتقول في التخفيف هذه قُوبى فلا تصرف في المعرفة وتصرف في النكرة ، وتقول : هذه قُوباء فتصرف في المعرفة والنكرة وتُلحق بباب طُومار . وأنشد : به عَرَصاتُ الحَيِّ قَوَّبْن مَتنَه وجَرَّدَ أثباجَ الجراثيم حاطبُه قوّبنَ متنَه ، أي : أثّرن فيه بمَوْطئهم ومَحَلِّهم . وقال العجّاج : مِن عَرَصات الحيِّ أمْسَتْ قُوَبا أي : أمست مقوَّبة . وقال الله جل وعزّ : ( فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ ) ( النجم : 9 ) ، قال مُقاتل : لكلَ قابان ، وهما ما بين المَقْبِض والسّية . وقال الحسن : ( فَكَانَ قَابَ ( ، أي : طول قوسين . وقال الفراء : ( فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ ( ، أي : قدر قوسين عربيَّتين ، ونحو ذلك قال الزجاج . وقال ابن الأعرابي : القُوبيُّ : المُولع بأكل الأقواب وهي الفراخ . وقال الفراء : القائبة : البيضة ، والقوب : الفرخ . وقال الكميت : لهنَّ وللمشيب ومَن عَلاهُ من الأمثال قائبة وقوبُ شبه مزايلة النساءِ من الشيوخ بخروج القوب ، وهو الفَرْخُ ، من القائبة ، وهي البَيضة . فيقول : لا يرجعن إلى الشيخ كما لا يرجع الفرخ إلى البيضة . ونهى عمر عن التمتع بالعمرة إلى الحج وقال : ( إنكم إن اعتمرتم في شَهر الحج رأيتموها جازيةً مِن حجِّكم وعمرتكم ، فقَرعَ موضعُ الحج سائر السنَة ، وكانت قائبة قَوبٍ ) . ضَرَب عمر هذا مثلاً لخلاء مكّة من المعتمرين سائر السنة ، أراد أن تكون مكةُ معمورةً بالمعتمرين في غير شهور الحج . ويقال : قُبتُ البيضَة أقُوبُها قَوْباً فانقابت انقياباً . قلت : وقيل للبيضة قائبة ، وهي مَقُوبة لأنّهم أرادوا أنها ذاتُ قُوب ، أي : ذاتُ فَرْخ . ويقال لها قاوبة : إذا خَرج منها الفَرْخ ، والفَرْخ الخارج منها يقال له قُوبٌ وقُوبيٌّ . وقال الكميت : وأفرَخَ مِن بَيض الأنُوقِ مَقُوبُها ويقال : انقابَ المكان وتقوَّب : إذا جُرِّد فيه مواضعُ من الشّجر والكلأ . وقال الفرّاء : هي القِبة للفَحِث . وفي ( نوادر الأعراب ) : قِبَّة الساق : عَضَلتها . وتقوّبت البيضة : إذا انفلقت عن فرخها . يقال : انقضت قائبة من قُوبها ، وانقضى قوبيٌّ من قائبة . معناه : أنّ الفرخ إذا فارق بيضتَه لم يَعُد إليها . وقال الكميت : فقائبةٌ ما نحن يوماً وأنتم بني مالك إن لم تفيئوا وقوبها يعاتبهم على تحوُّلهم بنسبهم إلى اليمن . يقول : إن لم ترجعوا إلى نسبكم لم تعودوا إليه أبداً فكانت بليّة ما بيننا وبينكم . وقال شمر : قِيبت البيضةُ ، فهي مقوبةٌ : إذا خرجَ فرخها . ويقال : قابة وقوب ، بمعنى قائبة وقوب . ابن هانىء : القوب : قِشر البيض . وقال الكميت يصف بيض النعام : إلى توائم أصغى من أجنّتها وساوسَ عنها قابت القُوَبُ أصغَى من أجنّتها ، يقول : لما تحرَّك الولدُ في البيض تسمَّعَ إلى وسواس . جعل تلك وسوسةً . قال : وقابت : تفلَّقَت . والقوب : البيضة . قأب : أبو عبيد عن الفراء : قَئِب وصئِب وذَبحَ : إذا أكثر من شرب الماء . وقال أبو زيد : قَئبْتُ مِن الشراب أقَأَب قأباً : إذا شرِبتَ منه . وقال الليث : قئبت من الشراب أقأبُ ، وقأبْتُ لغة : إذا امتلأتَ منه . أبو عبيد عن الأمويّ : قأبتُ الطعام : أكلته وكذلك دأثْتُه . وقال غيره : يقال : إناء قَوأبٌ وقوأبيٌّ كثير الأخْذ للماء . وأنشد : مدٌّ من المِداد قوأَبيُّ وقال شمر : القوأبيّ : الكثير الأخذ . وقب : الليث : الوَقْب : كلُّ قَلْت أو حُفْرة كقَلْتٍ في فهرٍ وكوقْب المُدْهُنة . ووَقْبةُ الثّريد : أُنقوعتُه . وأنشد : في وَقْبِ خَوْصاء كوقْبِ المُدْهُنِ أبو عبيد عن أبي زيد : الوَقيت : صوتٌ يخرج من قُنْب الفَرس ، وهو وِعاء قضيبه ، وقد وقَب يَقب . وقال الفراء في قول الله جل وعز : ( خَلَقَ وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا ) ( الفلق : 3 ) ، الغاسق : اللَّيل . إذا وَقَب : إذا دخلَ في كلّ شيء أو ظلم . ورُوِي عن عائشة أنها قالت : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) لما طلع القمَر : ( هذا الغاسق إذا وَقَبَ فتعوَّذي بالله من شرّه ) . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الأوقاب : قماش البيت . والوَقْب : الرجل الأحمق ، وجمعُه أوقاب . والأوقاب : الكِوَى ، واحدها وَقب . قال : والوُقبيّ : المولَعُ بصحة الأوقاب ، وهم الحَمقى . والمنقاب : الرجل الكثير الشُّرب للنَّبيذ . وقال الفراء : الإيقاب : إدخال الشيء في الوَقْبة . وأنشد غيره : أبني لُبَيْنَى إنّ أمَّكُمُ أمَةٌ وإنَّ أباكُمَّ وَقْبُ وقال مبتكرٌ الأعرابيّ فيما رَوى أبو تراب عنه : إنهم يسيرون سَيْر الميقاب ، وهو أن يُواصلوا بين يومٍ وليلة . ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : الميقَب : الوَدَعة . وبق : قال الفراء في قول الله جل وعز : ( وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقاً ) ( الكهف : 52 ) ، يقول : جعلْنا تَواصُلهم في الدُّنيا مَوْبِقاً ، أي : مَهْلَكاً لهم في الآخرة . وقال ابن الأعرابي : جعلنا بينهم موبقاً ، أي : حاجزاً . قال : وكلُّ حاجزٍ بين شيئين فهو مَوْبق . وقال أبو عبيدة : الموبق : الموعد في قوله : ( وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقاً ( ، واحتجّ بقوله : وجادَ شَرَوْرَى والسِّتَار فلم يَدعْ بعاراً له والواديين بموبقِ يعني بموعد . وقال الفراء : يقال : أوبقتْ فلاناً ذُنوبُه ، أي : أهلكتْه فَوَبِقَ يَوْبقُ وَبقاً ومَوْبِقاً : إذا هَلَك . قال : وحَكى الكسائي : وَبقَ يَبِق وُبُوقاً . وفي ( نوادر الأعراب ) : وبقت الإبل في الطِّين : إذا وَحِلَتْ فنشبتْ فيه . ووَبق في ذَنْبه : إذا نَشِب فيه فلم يتخلّصْ منه . وقال الله جل وعزّ : ( شَكُورٍ أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَن كَثِيرٍ ) ( الشورى : 34 ) ، أي يحبسهنّ ، يعني الفُلْك ورُكبانها ، فيهلكوا غرقاً . أبق : قال الليث : الأبَق : القُنب ، ومنه قول زهير : قد أحكِمَتْ حَكماتِ القِدّ والأبَقا وقال الليث : الإباقُ : ذَهاب العبد من خَوْف ولا كد عمل . قال : وهكذا الحكمْ فيه أن يُرَد ، فإذا كان من كَدّ عملٍ أو خوف لم يُرَدّ . قلتُ : الإباق : هَرَب العبد من سيّده . وقال الله جل وعز في قصة يونس عليه السلام حين نَدَّ في الأرض مغاضباً لقومه : ( لله ) لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ إِذْ أَبَقَ إِلَى ) ( الصافات : 140 ) . أخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنّه أنشده : ألاَ قالت بَهانِ ولم تَأَبَّقْ نَعِمْتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ قال : لم تأَبقْ ، أي : تَأَثمْ من مَقالتها . وقال غيره : لم تأبقْ ، أي : لم تأنفْ . ويقال : أبَق العبدُ يأَبقُ إباقاً فهو آبِق ، وجمعُه أبَّاق .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.826 harf(باب الواو والباء وما يثلثهما)
(وبخ) الواو والباء والخاء كلمة واحدة. وبَّخه: لامَه، توبيخاً.
(وبد) الواو والباء والدال كلمةٌ تدلُّ على سُوءِ حال. يقال: أرضٌ وَبِدةٌ، إذا ساءت حالُ أهلِها. ويقولون: الوَبْد: نُقرةٌ في صخرة. ورجُلٌ مُسْتَوْبِدُ المكان(1): جاهلٌ به.
(وبر) الواو والباء والراء كلماتٌ لا تَنقاس، بل هي منفردة. فالوَبَر معروفٌ. والوَبْر: دابّةٌ. وبناتُ أوْبَرَ: شِبْهُ الكَمء(2)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR136 harf- وبق: إذا تثبط فهلك، وبقا وموبقا. قال تعالى: ﴿وجعلنا بينهم موبقا﴾ [الكهف /52] وأوبقه كذا. قال تعالى: ﴿أو يوبقهن بما كسبوا﴾ [الشورى/34].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR182 harfو ب ق
وَبَقَ يَبِقُ وُبُوقاً ووَبِقَ يَوْبَقُ.
وأوبقته ذنوبه.
وركب الموبقات " وجعلنا بينهم موبقاً ": مهلكاً من أودية جهنم يحول بينهم أو مسافة تهلك فيها الأشواط لبعدها.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.321 harfوَبَق الرجلُ يَبِقُ وَبْقاً ووبُوقاً ووَبِقَ وَبْقاً
واسْتَوْبَق: هلك، وأَوبَقَهُ هو؛ وأَوْبَقه أَيضاً: ذَلَّله. والمَوْبِقُ مَفْعِل منه، كالمَوْعِد مَفْعِل من وَعَدَ يَعِدُ؛ ومنه قوله تعالى: وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛ وفيه لغة أُخرى: وَبِقَ يَوْبَقُ وَبَقاً: وأَوْبَقه: أَهلكه. قال الفراء في قوله: وجعلنا بينهم مَوْبِقاً؛ يقول جعلنا تواصلهم في الدنيا مَوْبِقاً أي مَهْلِكاً لهم في الآخرة. وقال ابن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR272 harf* و ب ق * * وَبَق * يبِقُ بالكسر * وُبُوقاً * هلك و * المَوْبِقُ * مَفْعل منه كالموعد من وعد يعِد ومنه قوله تعالى ﴿وجعلنا بينهم مَوْبِقا﴾ وفيه لغة أخرى * وَبِقَ * بالكسر يَوْبَقُ * وَبَقاً * بفتحتين وفيه لغة أخرى * وَبِقَ * يَبِقُ بكسر الباء فيهما و * أَوْبَقَهُ * أهلكه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.159 harfوبق، كوعد، ووجل، وورث ثلاث لغات، ذكرهن الجوهري، وبقا كوعد، ووبوقا بالضم، ووبقا كوجل وموبقا كموعد: هلك كاستوبق، نقله ابن سيده. والموبق كمجلس: المهلك وبه فسر الفراء قوله تعالى: )وجعلنا بينهم موبقا( أي: جعلنا تواصلهم في الدنيا مهلكا لهم في الآخرة. وحكى ابن بري عن السيرافي مثل ذلك، فبينهم على هذا مفعول أول لجعلنا، لا ظرف. وقال أبو عبيد: الموبق: الموعد، وبه فسر الآية، واحتج بقول الشاعر:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR408 harfوَبَقَ
وَبَقَ
a. [ يَبِقُ ] ( n. ac. وَبَق 4 , مَوْبِق 18 , وُبُوْق 27 ), Perished.
وَبِقَ
وَبِقَ A ( n. ac. وَبَق 4 ),
a. see supra.
أَوْبَقَ
أَوْبَقَ IV ,
a. Destroyed.
b. Imprisoned.
اِسْتَوْبَقَ
اِسْتَوْبَقَ X ,
a. see I .
مَوْبِق
مَوْبِق 18 ,
a. Place of danger & c.
b. Prison.
c. Interval.
أَوْبَقَ
N. Ag. أَوْبَقَ IV ,
a. Baneful, pernicious.
المُوْبِقَات
المُوْبِقَات
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR5.795 harfوبق
وَبَقَ - يَبِقُ (وَبِقَ - يَوبَقُ) - مَوْبِق - أَوْبَقَ - يُوبِِقُ
وَبَقَ - يَبِقُ (وَبِقَ - يَوبَقُ) + الكائن: يعلق في تهلكة وينحصر فيها: يعلق في ورطة أو خطر شديد على حياته، وينحصر وينحبس ويُحْجَز بمانع أو عائق عن طلب النجدة والعون حتى الهلاك
مَوْبِق: على وزن " مَفْعِل ": اسم مكان من " وَبَقَ - يَبِقُ ": المكان الحابس حتى الهلاك
Mücavir kökler12 mücavir (18 toplam)
- زعم
1 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- عفو
1 ortak ayet · Affetti
- جوب
1 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- ندو
1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- كسب
1 ortak ayet · Kazandı
- شرك
1 ortak ayet · Tasma kayış demektir
- كثر
1 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- يوم
1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- بين
1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(2)
وَيَوْمَ يَقُولُ نَادُوا شُرَكَائِيَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ مَوْبِقًا
YarBana ortak kabul ettiklerinize seslenin, dediği gün; onları çağırırlar ama hiç birisi cevab vermez. Aralarına bir uçurum koyarız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وبق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl vāvî |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هلك, غرق, سقط, حجز |
| Zıt Kök | نجو |
| Çekirdek Özet 1 | İki şey arasına girip geçişi engelleyen derin yar, uçurum veya tutulup batarak helak olma |
| Çekirdek Özet 2 | Suç veya günahların ağırlığıyla batma, mahvolma ve kurtuluşsuz bir ayrışma çukuruna düşme |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi adalet mekanizmasında eylemlerin batırıcı ve izole edici bir helak vasıtasına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir ölüm veya soyut bir yok oluş sayıp fiziksel batış, hapsolma ve engellenme boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وب | Ağırlaşma, yük altında ezilme, yoğunlaşarak çökme veya baskın gelme; nitekim وبل kökünde şiddetli ve ağır yağmur ile ağır akıbet, وبر kökünde ise bedeni örten yoğun ve ağır tüy dokusu bulunur | ق | Ufuk, sınır ve kuşatma bildiren harfin eklenmesiyle bu ağırlaşma ve çöküş hareketi; etrafı çevrili, kaçışı imkânsız derin bir çukura, bataklığa veya iki sınır arasındaki helak edici uçuruma (وبق) dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıdan bağlanan, sabitleyen veya bir ilişkiyi diğerine eklemleyen ilksel rabıtayı temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir iç uzamı, içine alma veya kapalı bir alanın sınırları dahilinde bulunma durumunu gösterir |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Kuşatan, sınırlayan, daralan ve kaçışı engelleyen kesin hudut çizgisini ifade eder |
| وبق | Çengel ile iç uzamın sınırda kilitlenmesi | Nesnenin bir iç çukura veya sınırlı bir girdaba bağlanıp hapsolarak aşağı doğru batması ve orada çaresizce mahvolması hareketini simgeler |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin veya hayvanın derin bir çukura, batağa düşüp hareket edemez hale gelerek helak olması; iki tepe veya nesne arasına giren, geçit vermez derin yar, uçurum ve engel |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Şemmer ve A‘şâ çizgisindeki şiirlerde helak yeri, hapsolunan dar geçit ve ölüm vadisi anlamında kullanılmıştır: وحادَ شَرَوْرَى والسِّتَارَ، فلم يَدَعْ / تِعاراً له والوادِيَيْنِ بِمَوْبِقِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayet ve erken hadis dilinde helak edici, batırıcı büyük günahlar için kullanılan ifade: اجتنبوا السبع الموبقات |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça وبق kökü, Sami dil ailesinde kök harfleri arasındaki zayıf harf (vāv) ve larengeal/velar geçişler sebebiyle dar bir coğrafyada leksikalleşmiş görünmektedir. Kökün İbranice ve Aramice katmanlarında birebir /w-b-q/ biçiminde doğrudan bir kökteşinden ziyade, batma, derinleşme ve helak olma semantiği üzerinden عمق veya طبغ / طبع gibi batırma-boğulma semantik alanlarıyla teması söz konusudur. Süryanicede çukur, bataklık veya derin düşüş bildiren bazı köklerin Arapçadaki bu formla kavramsal örtüşme taşıdığı görülür; ancak doğrudan fonetik soydaşlık zayıftır. Arapçada kök; hareket edemeyecek şekilde engellenme, çamura veya çukura saplanıp helak olma (teŝabbata fe-heleke) özelleşmesini korumuş ve hem soyut helak hem de iki şeyi ayıran derin fiziki bariyer anlamında merkezileşmiştir.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وبق fiili ve موبق mekân ismi | Bir engele takılıp batağa saplanarak yok olma; iki nesne arasında geçit vermez biçimde duran helak edici sınır veya derin yar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami semantik paralelleri | Bataklığa batma, hareket kabiliyetini yitirerek çökme ve telef olma anlam dairesiyle tematik yakınlık | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı veya daha geniş ailelerde doğrudan kanıtlanmış bir soydaş kelime tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وبق | Anlamlı | Batmak, helak olmak, engel olmak | İki şey arasında uçurum/engel olmak veya çukura batarak yok olmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وقب | Anlamlı | Çukura girmek, karanlık basmak | Göz çukuruna girmek, gecenin karanlığıyla her tarafı kaplayıp derinleşmesi | Anlamca akraba, çukur ve örtülme; Kur'an'da geçer |
| بوق | Anlamlı | Boru, üfleme çalgısı, bâtıl söz | İçi boş bir borudan ses çıkarma, gürültüyle ortaya atılma, helak edici felaket | Kur'an'da geçmez |
| بقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| قوب | Anlamlı | Çukurluk, delik açmak, kabuğu kırmak | Yumurtayı delip yavrunun çıkması veya bir yeri oyup çukurlaştırmak | Çukur ve oyuk semantiğinde ortak; Kur'an'da geçer |
| قبو | Anlamlı | Kubbe yapmak, toplamak, çekmek | Parmak uçlarını birleştirerek büzmek veya üzerini kubbe gibi çatmak | Kök olarak oluşur; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وبق | Merkez | Batıp helak olma, engel yar | İki şey arasında aşılmaz bir uçurum oluşturarak veya bataklığa gömerek helak etme | Çaresiz kalıp engellenerek batmayı ifade eder |
| هلك | Komşu | Genel helak ve yok oluş | Kökün batma veya engel boyutu şart olmaksızın canın, malın veya varlığın tümden tükenmesi | وبق köküne göre daha genel ve kapsayıcıdır |
| غرق | Komşu | Suda boğulma | Sıvı veya su kütlesinin içine tamamen gömülerek nefessiz kalma | وبق hem denizde batmayı hem de karada cehennem çukuruna düşmeyi kuşatır |
| حجز | Komşu | Araya sınır koyma | İki şeyin birbirine karışmasını önleyen nötr engel veya perde | وبق engel olmanın yanında mutlaka helak edici bir uçurum vasfı taşır |
| نجو | Zıt | Kurtulma, selamet bulma | Tehlikeli, batak veya helak edici alandan sıyrılarak yüksek ve güvenli yere çıkma | وبق batışı ve hapsoluşu imlerken نجو çıkışı ve ferahı imler |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وبق | Batıp helak olmak, aşılmaz yar | İki nesne arasındaki öldürücü ayrışma noktası veya bataklıkta boğulma | Kesin |
| Latince | pessum ire, perimere, barathrum | Batmak, yok olmak, uçurum | Uçuruma yuvarlanma ve mahvolma fikrini karşılar; ilahi ceza boyutu bağlama bağlıdır | Güçlü |
| İngilizce | to perish, to founder, abyss / chasm | Batıp mahvolmak, derin uçurum | Geminin batması (founder) ve aşılmaz yar (abyss) manalarını birlikte verir | Güçlü |
| Almanca | untergehen, zugrunde gehen, Abgrund | Batmak, batıp yok olmak, uçurum | Varlığın aşağıya çökerek helak olması ve kapatılamaz yar mefhumunu yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | périr, sombrer, abîme | Batmak, mahvolmak, dipsiz kuyu | Geminin sulara gömülmesi ve iki tarafı ayıran ölümcül uçurum tabiatını verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوْبِقًا | Helak edici uçurum, aşılmaz engel çukuru | Müşrikler ile sahte ilahları arasına kıyamet günü konulan, iletişimi kesen ve helake sürükleyen derin yar; Kehf 18:52 |
| يُوبِقْهُنَّ | Gemileri batırıp yok etmesi, suda boğması | İnsanların işledikleri kötülükler sebebiyle denizdeki gemilerin rüzgârın kesilmesi veya fırtına ile batırılması bağlamı; Şûrâ 42:34 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ceza ve şirk ortaklarının akıbeti | Şirk koşanlar ile ortak koştukları varlıklar arasındaki ontolojik kopuş ve bu kopuşun cehennemde bir azap uçurumuna dönüşmesi | Ebedi helak, kurtuluşsuz ayrılık |
| Fıkıh | Büyük günahlar taksimi | İnsanı manen ve hukuken helake sürükleyen, tevbe edilmedikçe ahiret azabını kesinleştiren suçların sınırları | Mûbikât; helak edici cürümler |
| Tefsir | Kehf 18:52 ve Şûrâ 42:34 tefsirleri | Ayetteki mevbik lafzının cehennemde bir vadi mi, taraflar arası aşılmaz bir engel mi yoksa müşterek bir helak mekânı mı olduğu ihtilafı | Ayrıştırıcı ölüm çukuru |
| Hadis | Yedi helak edici günah rivayeti | Sahibini hem dünyada rüsvay eden hem ahirette ateşe batıran temel ahlaki ve hukuki yıkımlar | Batırıcı, mahvedici günah |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-şirk ayrışması | Ontolojik uçurum | Sahte bağlılıkları kökünden koparma | Şirk ehlinin güvendiği bağlar, hakikatte onları yutan bir helak çukuruna dönüşür | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve nedensellik | Çöküş ve batış eşiği | Sistemin kendi ağırlığıyla tıkanması | Hatalı öncüllerin birikerek düşünceyi kurtuluşsuz bir çelişki kuyusuna sürüklemesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç istismarı | Meşruiyet kaybı uçurumu | Zalim iktidarın çözülüşü | Zulüm ve haksızlığın iktidar gemisini taşıyamaz hale gelip batırması | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve finansal risk | İflas ve tasfiye bataklığı | Verimsiz ve batık kaynakların elenmesi | Haksız kazanç ve risk birikiminin ekonomik aktörleri batık sermayeye dönüştürmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Olay ufku | Fiziksel bir nesnenin kurtulma hızını aşamayarak içine düştüğü ve dışarıyla bilgi/madde akışının kesildiği geri dönüşsüz çekim çukuru | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve kurumsal batış | Toplumsal bağların çözülüp fertlerin ortak değerlerden koparak kendi ürettikleri krizlerin içinde yok olmaları ve izole edilmeleri | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir ölüm, kayboluş ya da belirsiz bir helak olarak algılayıp mekanik batma ve aradaki aşılmaz engel boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir tarafta denizde yüzen gemilerin yük ve fırtınayla sulara gömülmesi, diğer tarafta sahte tanrılar ile tapanlar arasına konulan aşılmaz ve helak edici cehennem yarığı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şûrâ 42:34 ayetindeki fiziksel batışı sıradan bir hasar gibi görmek; Kehf 18:52 ayetindeki mevbik lafzını ise mekânsal ve engelleyici azap niteliğinden soyutlayıp anlamsızlaştırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helak anlayışında suç ile ceza arasındaki fiziksel ve ahlaki illiyeti, günahların sahibini aşağıya çeken bir ağırlık ve aşılmaz bir uçurum olduğunu açıkça gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şirkin kıyametteki hüsranını sergileyen eskatolojik sahnelerde ve insanın doğa kanunları karşısındaki acziyetini deniz metaforuyla anlatan kozmolojik ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Helak kavramının sadece ansızın gelen bir yok oluş olmadığını; kişinin kendi amelleriyle kazandığı yükün altında ezilerek bataklığa veya uçuruma sürüklenişi olduğunu gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki şey arasına girerek geçişi tamamen tıkayan derin uçurum veya bir bataklığa, suyun dibine saplanıp hareket edemeyerek boğulma, yok olma.
- Soyut anlamİnsanın işlediği cürümlerin ağırlığı altında ezilerek ilahi rahmetten ve kurtuluş imkânından kopması; sahte sığınaklarla arasına aşılmaz bir mahrumiyet engelinin girmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin taşıma kapasitesini aşan negatif girdilerin (günah, zulüm, taşkınlık) oluşturduğu kritik eşik sonucunda dengenin çökmesi ve sistemin kendi ürettiği uçuruma batması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde varlık ve imtihan alanını, eylem halindeki faili veya nesneyi, amellerin ve meşruiyetin fonksiyonunu temsil eder. Değerin negatife düşmesi () ve sınır bölgesinde kurtarıcı bir temas noktasının bulunmaması (), failin aşılmaz bir bariyerle izole olup derin bir uçuruma veya batışa () mahkûm olduğunu sembolize eder. Bu durum kökün Kur'an'daki iki ana kullanımını; yani hem batarak helak olmayı hem de araya konulan aşılmaz engeli (, mevbik) aynı anda açıklar.