وسق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-س-ق2 sîga, 2 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَسَقَوسققمرليل

KökSîga 2Ayet 2Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

وسق

و - س - ق

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Bağ ipidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bağ ipidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.302 harf
القاف والسين و"وايء" معهما ق و س، ق س و، و ق س، ق ي س، س ق ي، س و ق، و س ق مستعملات قوس: تصغير القَوْسِ قُويسٌ، والعدد أقواسٌ ثم قِياس وقِسِيٌّ. وشيخ أَقوَسُ: منحني الظهر، وقَوَّسَ تقويساً، وتَقَوَّسَ ظهره، وحاجب مُتَقِّوسٌ، ونوى مُتَقَوِّسٌ ونحوهما: مما ينعطف انعطاف القوسِ، قال: ولا من رأين الشيب فيه وقَوَّسَا وقال: ومُسْتَقْوِس قد خرم الدهر جدره والقُوْسُ: بقية التمر في الجلة والقَوْسُ: رأس
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.193 harf
الوَسْقُ: مصدر وَسَقْتُ الشيء: جمعته وحملته. ومنه قوله تعالى: "والليلِ وما وَسَقَ". قال ضابئ بن الحارث البُرْجمِيُّ: فإنِّي وإيَّاكم وشوقاً إلـيكـمكقابِضِ ماءٍ لم تَسِقْهُ أَنامِلُهْ يقول: ليس في يدي من ذلك شيء كما أنَّه ليس في يد القابض على الماء شيء، فإذا جلَّل الليل الجبالَ والأشجارَ والبحار والأرض فاجتمعتْ له فقد وَسَقَها. والوَسْقُ: الطردُ، ومنه سمِّيت الوَسيقَةُ، وهي من الإبل كالرُفقة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok17.707 harf
ق س ( وايء ) قوس ، قيس ، قسا ، وقس ، وسق ، سقي ، سوق . قوس قيس : قال الليث : القَوْس معروفة عجمية وعربيّة تُصَغَّرَ قُوَيْساً ، والجميع القِياس وقِسِيّ ، العَدَد أقواس . أبو عبيد : جمْعُ القوس : قِياس . قال : وهذا أقيَسُ مِن قول مَن يقول قِسِيّ ، لأنّ أصلها قَوْس ، والواو منها قَبل السين ، وإنما حُوّلت الواو ياءً لِكسرةِ ما قبلها ، فإذا قلتَ في جمع القَوْس قِسِيّ أخّرْتَ الواوَ بعدَ السين ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.696 harf
(باب الواو والسين وما يثلثهما) (وسط) الواو والسين والطاء: بناءٌ صحيح يدلُّ على العَدل والنِّصف. وأعْدلُ الشَّيءِ: أوسَطُه ووَسَطُه. قال الله عزّ وجلَّ: ﴿أُمَّةً وَسَطاً﴾ [البقرة 143]. ويقولون: ضربتُ وَسَط رأسهِ بفتح السين، ووَسْطَ القوم بسكونها. وهو أوسَطُهم حَسَباً، إذا كان في واسطة قومه وأرفعِهِم محلاًّ. والوَسُوط: بيتٌ من بيوت الشَّعَر أكبرُ من المِظَلَّة. ويقال الوَسُوط من النُّوق كالصَّفوف
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR564 harf
- الوسق: جمع المتفرق. يقال: وسقت الشيء: إذا جمعته، وسمي قدر معلوم من الحمل كحمل البعير وسقا، وقيل: هو ستون صاعا (وهو المتعارف عليه عند الفقهاء)، وأوسقت البعير: حملته حمله، وناقة واسق، ونوق مواسيق. إذا حملت. ووسقت الحنطة: جعلتها وسقا، ووسقت العين الماء: حملته، ويقولون: لا أفعله ما وسقت عيني الماء (انظر: المجمل 5/925؛ واللسان (وسق) ). وقوله: ﴿والليل وما وسق﴾ [الانشقاق/17] قيل: وما جمع من الظلام،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR630 harf
و س ق عنده وسق من تمر ووسوق وأوساق‏.‏ ووسّق متاعه‏:‏ جعله وسوقاً‏.‏ وأوسقت البعير‏:‏ حمّلته الوسق‏.‏ ووسقه‏.‏ حمله‏.‏ وكلّ شيء جمعته وحملته فقد وسقته‏.‏ قال‏:‏ وإني وإياكم وشوقاً إليكم كقابض ماء لم تسقه أنامله والراعي يسق الإبل حتى استوسقت‏:‏ اجتمعت‏.‏ وساق العدوّ الوسيقة والوسائق وهي الطريدة‏.‏ وناقة واسق‏:‏ حامل وقد وسقت‏.‏ ونخلة موسقة وقد أوسقت‏.‏ قال لبيد يصف الجنة‏:‏ يوم أرزاق من
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.959 harf
الوَسْقُ والوِسْقُ: مِكْيَلَة معلومة، وقيل: هو حمل بعير وهو ستون صاعاً بصاع النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو خمسة أَرطال وثلث، فالوسْقُ على هذا الحساب مائة وستون مَناً؛ قال الزجاج: خمسة أَوسق هي خمسة عشر قَفِيزاً، قال: وهو قَفِيزُنا الذي يسمى المعدّل، وكل وَسْق بالمُلَجَّم ثلاثة أَقْفِزَةٍ، قال: وستون صاعاً أَربعة وعشرون مكُّوكاً بالمُلَجَّم وذلك ثلاثة أَقفِزَةٍ. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم،
Maddenin bağlantısı

الوَسْقُ والوِسْقُ: مِكْيَلَة معلومة، وقيل: هو حمل بعير وهو ستون صاعاً بصاع النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو خمسة أَرطال وثلث، فالوسْقُ على هذا الحساب مائة وستون مَناً؛ قال الزجاج: خمسة أَوسق هي خمسة عشر قَفِيزاً، قال: وهو قَفِيزُنا الذي يسمى المعدّل، وكل وَسْق بالمُلَجَّم ثلاثة أَقْفِزَةٍ، قال: وستون صاعاً أَربعة وعشرون مكُّوكاً بالمُلَجَّم وذلك ثلاثة أَقفِزَةٍ. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: ليس فيما دون خمسة أَو سُقٍ من التمر صدقة. التهذيب: الوَسْقُ، بالفتح، ستون صاعاً وهو ثلاثمائة وعشرون رطلاً عند أهل الحجاز، وأَربعمائة وثمانون رطلاً عند أَهل العراق على اختلافهم في مقدار الصاع والمُدِّ، والأَصل في الوَسْق الحَمْل؛ وكل شيء وسَقَتْه، فقد حملته. قال عطاء في قوله خمسة أَوْسُقٍ: هي ثلاثمائة صاع، كذلك قال الحسن وابن المسيب. وقال الخليل: الوَسْق هو حِمْل البعير، والوِقْرُ حمل البغل أَو الحمار. قال ابن بري: وفي الغريب المصنف في باب طلع النخل: حَمَلت وَسْقاً أَي وِقْراً، بفتح الواو لا غير، وقيل: الوَسْق العِدْل، وقيل العِدْلان، وقيل هو الحِملُ عامة، والجمع أوْسُقٌ ووُسوق؛ قال أَبو ذؤيب: ما حُمِّلَ البُخْتِيُّ عامَ غِيارِه، عليه الوُسُوقُ، بُرُّها وشَعِيرُها ووَسَقَ البعيرَ وأَوْسَقه: أَوْقَره. والوَسْقُ: وَقْر النخلة. وأَوْسَقَت النخلةُ: كثر حَمْلها؛ قال لبيد: وإلى الله تُرْجَعون، وعند الـْ لمَه وِرْدُ الأُمور والإصدارُ كلَّ شيء أَحْصَى كتاباً وحِفْظاً، ولَدَيْهِ تَجَلَّت الأَسْرارُ (* في رواية أخرى: وعِلماً بدل وحفظاً). يوم أَرزاقُ من يُفَضَّلُ عُمٌّ، موسِقاتٌ وحُفَّلٌ أَبكارُ قال شمر: وأَهل الغرب يسمون الوَسْق الوِقْر، وهي الأَوْساق والوُسُوق. وكل شيء حملته، فقد وَسَقْته. ومن أَمثالهم: لا أفعل كذا وكذا ما وَسَقَت عيني الماءَ أَي ما حملته. ويقال: وَسَقَت النخلةُ إذا حملت، فإذا كثر حملها قيل أَوْسَقَتْ أَي حملت وَسْقاً. وَوَسَقْت الشيء أَسِقُه وَسْقاً إذا حملته؛ قال ضابئ بن الحرث البُرْجُمِيُّ: فإنِّي، وإيَّاكم وشَوْقاً إليكُمُ، كقابض ماء لم تَسِقْهُ أَنامِلُهْ أَي لم تحمله، يقول: ليس في يدي شيء من ذلك كما أَنه ليس في يد القابض على الماء شيء، ووَسَقَت الأَتان إذا حلت ولداً في بطنها. ووَسَقَت الناقة وغيرُها تَسِقُ أَي حملت وأَغْلَقَتْ رَحِمَها على الماء، فهي ناقة واسِقٌ ونُسوق وِساقٌ مثل نائم ونِيَام وصاحب وصِحَاب؛ قال بشر بن أَبي خازم:أَلَظَّ بِهِنَّ يَحْدوهُنَّ، حتى تَبَيَّنت الحِيالُ من الوِساقِ ووَسَقَت الناقةُ والشاةُ وَسْقاً ووُسوقاً، وهي واسِقٌ: لَقِحَتْ، والجمع مَوَاسِيق ومَواسِق كلاهما جمع على غير قياس؛ قال ابن سيده: وعندي أَن مَوَاسيق ومَوَاسق جمع ميساق ومَوْسق. ولا آتيك ما وَسَقَتْ عيني الماءَ أَي ما حملته. والمِيسَاق من الحمام: الوافر الجناح، وقيل: هو على التشبيه جعلوا جناحيه له كالوَسْقِ، وقد تقدم في الهمز، ويقوي أَن أَصله الهمز قولهم في جمعه مَآسيق لا غير. والوُسُوق: ما دخل فيه الليل وما ضم. وقد وَسَقَ الليلُ واتَّسَقَ؛ وكل ما انضم، فقد اتَّسَق. والطريق يأتَسِقُ؛ ويَتَّسق أَي ينضم؛ حكاه الكسائي. واتَّسَق القمر: استوى. وفي التنزيل: فلا أُقسم بالشَّفَق والليل وما وَسَق والقمر إذا اتَّسَق؛ قال الفراء: وما وسَقَ أَي وما جمع وضم. واتَّساقُ القمر: امتلاؤه واجتماعه واستواؤه ليلة ثلاث عشرة وأَربع عشرة، وقال الفراء: إلى ست عشرة فيهن امتلاؤه واتِّسَاقه، وقال أَبو عبيدة: وما وَسَقَ أَي وما جمع من الجبال والبحار والأشجار كأنه جمعها بأَن طلع عليها كلِّها، فإذا جَلَّلَ الليلُ الجبال والأَشجار والبحار والأَرض فاجتمعت له فقد وَسَقَها. أَبو عمرو: القمر والوَبَّاص والطَّوْس والمُتَّسِق والجَلَمُ والزِّبْرقان والسِّنِمَّارُ. ووَسَقْت الشيءَ: جمعته وحملته. والوَسْق: ضم الشيء إلى الشيء. وفي حديث أُحُد: اسْتَوسِقُوا كما يَسْتَوْسِق جُرْبُ الغنم أَي استجمعوا وانضموا، والحديث الآخر: أَن رجلاً كان يَجوز المسلمين ويقول اسْتَوسِقُوا. وفي حديث النجاشي: واسْتَوْسَقَ عليه أَمْرُ الحَبَشة أَي اجتمعوا على طاعته واستقر الملك فيه. والوَسْقُ: الطرد؛ ومنه سميت الوَسِيقةُ، وهي من الإبل كالرُّفْقة من الناس، فإذا سُرِقَتْ طُرِدت معاً؛ قال الأَسود بن يَعْفُر: كَذَبْت عَلَيْكَ لا تزال تَقُوفُني، كما قافَ آثارَ الوَسيقةِ قائفُ وقوله كذبت عليك هو إغراء أَي عليك بي، وقوله تقوفني أَي تَقُضُّني وتتبع آثاري، والوَسِيقُ: الطَّرْد؛ قال: قَرَّبها، ولم تَكَدْ تُقَرَّب من آل نَسْيان، وَسِيقٌ أَجدب ووَسَق الإبلَ فاسْتَوْسقت أَي طردها فأَطاعت؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:إنَّ لنا لإبلاً نَقانِقا مُسْتَوسْقاتٍ، لو تجدْنَ سائقا أَراد مثل النَّقانِق وهي الظِّلْمانُ، شبهها بها في سرعتها. واسْتَوْسَقت الإبل: اجتمعت؛ وأَنشد للعجاج: إنَّ لنا قلائصاً حقَائقا مُسْتَوْسقات، لو تجدْنَ سائقا وأَوْسَقْتُ البعير: حَمّلته حمْله ووَسَقَ الإبل: طردها وجمعها؛ وأَنشد:يوماً تَرانا صالحينَ، وتارةً تَقومُ بنا كالوَِاسِقِ المُتَلَبِّبِ واسْتَوْسَقَ لك الأَمرُ إذا أَمكنك. واتَّسَقت الإبل واسْتَوْسقَت: اجتمعت. ويقال: واسَقْتُ فلاناً مُوَاسقةً إذا عارضته فكنت مثله ولم تكن دونه؛ وقال جندل: فلسْتَ، إنْ جارَيْتني، مُوَاسِقِي، ولسْتَ، إن فَرَرْتَ مِنِّي، سابِقي والوِساقُ والمُوَاسقة: المُنَاهدة؛ قال عدي: ونَدَامَى لا يَبْخَلُون بما نا لوا، ولا يُعْسِرون عند الوِساقِ والوَسِيقةُ من الإبل والحمير: كالرُّفْقة من الناس، وقد وَسَقها وُسُوقاً، وقيل: كل ما جُمِع فقد وُسِقَ. ووَسِيقهُ الحمار: عانته. وتقول العرب: إن الليل لطويل ولا أَسِقُ بالَهُ ولا أَسِقْهُ بالاً، بالرفع والجزم، من قولك وَسَق إذا جَمَع أَي وُكِلت بجمع الهموم فيه. وقال اللحياني: معناه لا يجتمع له أمره، قال: وهو دعاء. وفي التهذيب: إن الليل لطويل ولا تَسِقْ جزم على الدعاء، ومثله: إن الليل طويل ولا يَطُلْ إلا بخير أَي لا طال إلا بخير. الأَصمعي: يقال للطائر الذي يُصَفِّقُ بجناحيه إذا طار: هو المِيساقُ، وجمعه مَآسِيق؛ قال الأَزهري: هكذا سمعته بالهمز. الجوهري: أَبو عبيد المِيساقُ الطائر الذي يُصَفِّقُ بجناحيه إذا طار، قال: وجمعه مَياسِيقُ.والاتّساقُ: الإنتظام. ووَسَّقْتُ الحِنطة تَوْسيقاً أَي جعلتها وَسْقاً وَسْقاً. الأَزهري: الوَسِيقةُ القطيع من الإبل يطردها الشَّلاَّل، وسميت وَسيقةً لأن طاردها يجمعها ولا يَدَعُها تنتشر عليه فيلحَقُها الطلبُ فيردها، وهذا كما قيل للسائق قابض، لأَن السائق إذا ساق قطيعاً من الإبل قبضها أَي جمعها لئلا يتعذر عليه سوقها، ولأَنها إذا انتشرت عليه لم تتابع ولم تَطْرِدْ على صَوبٍ واحد. والعرب تقول: فلان يسوق الوَسِيقة وينسُل الوَدِيقة ويحمي الحَقيقة؛ وجعل رؤبة الوَسْق من كل شيء فقال: كأَنَّ وَسْقَ جَنْدَلٍ وتُرْبِ، عليَّ، من تَنْحيب ذاك النَّحْبِ والوَسِيقةُ من الإبل ونحوها: ما غصبت. الأَصمعي: فرس مِعْتاق الوَسِيقة وهو الذي إذا طُرِدَ عليه طرِيدةٌ أنجاها وسبق بها؛ وأَنشد: أَلم أَظْلِفْ عن الشعراء عِرْضي، كما ظُلِفَ الوَسِيقةُ بالكُراعِ؟

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR314 harf
* و س ق * * الوَسْق * مصدر * وَسَق * الشيء أي جمعه وحمله وبابه وعد ومنه قوله تعالى ﴿والليل وما وسق﴾ فإذا جلل الليل الجبال والأشجار والبحار والأرض فاجتمعت له فقد وسقها و * الوَسْق * أيضا ستون صاعا قال الخليل الوَسْقُ حمل البعير والوقر حمل البغل والحمار و * الاتِّساق * الانتظام و * أَوْسَق * البعير حَمَّله حِمْله
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.940 harf
وسقه يسقه وسقا ووسوقا: ضمه وجمعه وحمله. ومنه قوله تعالى: )وبالليل وما وسق( أي وما جمع وضم، قاله الفراء. وقال أبو عبيدة: أي وما جمع من الجبال والبحار والأشجار، كأنه جمعها بأن طلع عليها كلها، فإذا جلل الليل الجبال والأشجار والبحار والأرض فاجتمعت له فقد وسقها. وأنشد الجوهري لضابئ بن الحارث البرجمي: فإني وإياكم وشوقا إلـيكـم كقابض ماء لم تسقه أنامله أي: لم تحمله.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR120 harf
وَسْقٌ وَسْقٌ ذ A camel's load: see وِقْرٌ. وَسِيقَةٌ وَسِيقَةٌ ذ A mob of driven cattle: see سَيِّقَهٌ and مِعْتَاقٌ.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.241 harf
وَسَقَ وَسَقَ a. [ يَسِقُ ] ( n. ac. وَسْق 1 ), Gathered; accumulated. b. Contained, held; embraced. c. [ coll. ], Laded, loaded. d. ( n. ac. وَسِيْق 25 ), Drove ( camels ). وَسَّقَ وَسَّقَ II , a. Put into sacks ( corn ). وَاْسَقَ وَاْسَقَ III , a. Confronted, with-stood. أَوْسَقَ أَوْسَقَ IV , a. see I (c) . b. Was loaded with fruit ( palmtree ). اِوْتَسَقَ اِوْتَسَقَ VIII ( t
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.075 harf
وسق وَسَقَ - يَسِقُ - اتَّسَقَ - يَتَّسِقُ وَسَقَ - يَسِقُ + كائن + شيئاً: ينظم قطعه: يضم كامل أجزائه إلى بعضها وينظّمها ويُرَتّبها: يضم أجزاء شيء أو أشياء متفرقة إلى بعضها وينظمها ويرتبها، ويجعلها كأنها شيء واحد كامل متناسق لا نقص فيه ولا عيب ﴿والليل وما وسق﴾: وما " وَسَقَ " الليل ُ من شيء أو أشياء: جمعها بظلمته: لف الأشياء بأشد ظلمته: وهي
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قمر

    1 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  2. ليل

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ

    DerlendiVe toplu halde geldiğinde aya;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوسق
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl vāvî
Bağlamsal Yakın Köklerجمع, ضمم, حمل, كفل
Zıt Kökفرق
Çekirdek Özet 1Dağınık ve ayrı unsurları bir araya getirip bağlayarak yük haline getirme, derleyip toplama
Çekirdek Özet 2Gece örtüsüyle dağınık varlıkların derlenmesi ve ayın tam dolunay haline gelerek bütünlüğe ermesi
Çekirdek Özet 3Parçalı unsurların düzenli bir kütle veya ölçülebilir tam bir sistem halinde dengelenmesi ve kemale ermesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca standart bir zekât hacim ölçüsü sayarak kozmik toparlanma ve bütünleşme dinamizmini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وسGenişlik, aralıkları kuşatma, kapsama ve bir mecra veya sınır içinde yayılıp tutunma ortak paydası; nitekim وسع kökünde kapasite ve kuşatma, وسط kökünde merkezî denge ve kuşatıcılık, وسم kökünde ise yüzeyi kapsayan iz ve işaret manası belirgindir.قBoğazın gerisinden çıkan sert, bağlayıcı ve tutucu kaf harfi, yayılma ve kapsama hareketini ani bir sınırla toplayıp sıkıştırmış; dağınık nesneleri sımsıkı bir yük ve derli toplu bir bütün haline getirme boyutu kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıUnsurları birbirine raptetme, bağlama, bir araya ekleme ve tutturma hareketi.
سDiken, destekAyakta tutma, dağılmayı önleyici direnç sağlama ve dayanak oluşturma fonksiyonu.
قUfuktaki güneş, iğne deliğiBütünlüğü sağlayan odak noktası, toparlanma sınırı, döngüsel kemal ve nihai sınır.
وسقÇengel ile tutturup destek sağlayarak belirli bir sınır ve merkezde toplama hareketiDağınık haldeki parçaların birbirine bağlanıp desteklenerek dağılmayacak tek bir gövde ve ölçülebilir bir yük haline getirilmesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağınık deve sürüsünü veya eşyayı toplayıp tek bir denk, yük haline getirmek; devenin taşıyabileceği standart bir yük ölçüsü (altmış sa‘) oluşturmak ve gebe devenin karnında yavruyu toplaması.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Lebîd b. Rebîa cennet tasvirinde meyveyle dolup toplanmış hurma ağaçlarını nitelerken kökü meyvelerin olgunlaşıp dalda tam toplanması manasında kullanmıştır: يوم أرزاق من يفضل عم موسقات وحفل أبكار
Erken Arapça kullanımÇöl ve hayvancılık pratiğinde çobanın etrafa dağılan develeri kaçırmadan bir araya toplayıp sevketmesi ve gözün yaşı içinde toplaması bu kökle ifade edilmiştir; nitekim gözün suyu tutması hakkında şu deyim aktarılır: لا أفعله ما وسقت عيني الماء

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab, Asāsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde وسق kökü, parçalı nesnelerin toplanıp birleştirilmesi, taşınabilir bir yük haline getirilmesi ve hacimce doldurulması çekirdeğine dayanır. Arapçada kök, hem dağınık nesnelerin toplanıp kuşatılması hem de altmış sa‘lık standart bir kervan ve yük ölçüsü (vesk) üzerinden uzmanlaşmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan w-s-q kök biçimi sınırlı olmakla birlikte, nesnelerin yüklenmesi, bağlanması ve taşınabilir yük kılınması semantik alanı komşu köklerle örtüşür; Güney Sami (Eski Güney Arapça ve Ge'ez) katmanında ise ağırlık, yük ve toplama kavramlarıyla fonetik-morfolojik kesişimler gösterir. Kökün temel semantik matrisi, dışarıya saçılmış parçaların merkezî bir bağlayıcı güçle tek bir hacim içinde toplanması ve dengelenmesidir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDağınığı toplama ve yüklemeKök içi türetimlerde devenin yükü, ayın dolunay haline gelip toplanması ve gecenin örtüsüyle varlıkları sarması aynı derleme çekirdeğinde birleşir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiTaşınabilir hacim ve yük birlikteliğiGüney Sami ve kadim Arap lehçelerinde tarımsal ve kervan yüklerinin standart denkleri için kullanılan ortak yük-bağlama matrisiyle uyuşur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bağlama ve taşıma ekseniParçalı nesnelerin bir bağ ile tutturulup taşınabilir tek kütle yapılmasına dair temel bedevi morfemleriyle örtüşmektedir.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وسقAnlamlıToplama ve yüklemeDağınık olanı toplayıp taşınabilir bir hacim veya denk haline getirme.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
وقسAnlamlıKırma, boyun kırmaBir nesneyi kırmak, vurarak ezmek veya hayvanın boynunu kırmak.Kur'an'da geçmez; sert bir müdahale ile biçimi bozma anlamı taşır.
سوقAnlamlıSevk etme, sürmeBir canlıyı veya nesneyi arkasından iterek veya yönlendirerek bir istikamete yürütme.Kur'an'da geçer; toplanan unsurların hareket ettirilmesi boyutuyla bağlantılıdır.
سقوAnlamlıSulama, su vermeCanlılara veya toprağa su taşıyıp içirme (سقي kökünün vavlı formu).Kur'an'da geçmez; taşıma ve akıtma semantiği barındırır.
قوسAnlamlıYay biçimi, bükülmeİki ucun birbirine yaklaştırılarak eğrilmesi, yay haline getirilmesi ve ölçme.Kur'an'da geçer; iki kanadın toplanıp bükülme hareketidir.
قسوAnlamlıKatılık, sertlikTaşlaşma, katılığın artması, merhametsizlik ve bükülmez hale gelme.Kur'an'da geçer; gevşekliğin zıddı olarak aşırı sertleşmeyi ifade eder.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وسقMerkezToplama ve derlemeDağınık unsurları kuşatıp tek bir yük, hacim ve denge haline getirme.Gece ve ay örneğinde olduğu gibi tamamlama ve derleme içerir.
جمعKomşuBir araya getirmeUnsurları sadece yan yana getirme; وسق ise yükleme ve hacimce tamamlama vurgusu taşır.Yalın birleştirme olup ağırlık ve doluluk şartı barındırmaz.
ضممKomşuBirbirine katmaİki veya daha fazla parçayı sıkıştırıp birbirine yapıştırma ve bitiştirme.Parçaların birbirine kenetlenmesine odaklanır; kütlesel yük anlamına odaklanmaz.
حملKomşuTaşıma ve yüklenmeAğırlığı sırtta veya binek üzerinde taşıma hali.Yükün taşınma anını bildirir; dağınıklığın toparlanması sürecini içermesi zorunlu değildir.
فرقZıtAyırma ve dağıtmaBir arada duran unsurları bölüp birbirinden uzaklaştırma ve dağıtma.Kökün temsil ettiği bütünleşme ve toparlanmanın tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوسقToplayıp yük haline getirme, dolunay olmaParçalı nesneleri bir araya toplayıp derleme, taşınabilir yük yapma ve ayın kemale ermesi.Kesin
Latincecolligere, cumulareToplamak, biriktirip yığmakDağınık nesnelerin bir merkezde toplanmasını karşılar; devenin taşınabilir yükü nüansını kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceto gather, to bundle, to become fullDerlemek, denk yapmak, dolunay olmakDağınık şeyleri toplayıp bağlama hareketini ve ayın bütünleşmesini karşılar; klasik hacim ölçüsü kavramını ayrı terim gerektirir.Kesin
Almancazusammenbringen, bündeln, volles Licht erlangenBir araya toplamak, demetlemek, dolunaylaşmakParçaların derlenip bütün oluşturmasını iyi açıklar; bedevi kervan yükü bağlamı dışarıda kalır.Güçlü
Fransızcarassembler, fagoter, s'arrondirToplamak, denklemek, tam yuvarlaklaşmakDerleme ve geometrik kemale erişi içerir; ancak zekâti ölçü birimi boyutunu doğrudan taşımaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Arabic-English Lexicon, Wehr Arabic-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَسَقَGecenin dağınık varlıkları sinesinde toplayıp örtmesiKozmik kasem bağlamında gündüzün etrafa yayılmış canlılarını ve karanlığın içine aldığı her şeyi derlemesi; İnşikâk 84:17.
اتَّسَقَAyın ışığını toplayıp dolunay haline gelmesi, kemale ermesiKozmik kasem bağlamında hilal halinden çıkıp parçalı ışığını tamamlayarak dolgunlaşması ve nizamın tamamlanması; İnşikâk 84:18.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKozmik düzen ve yaratılış kemaliÂlemdeki parçalanmışlığın ilahi kudretle toplanıp nihai bir hesaba ve dirilişe doğru sevk edilmesi tartışması.Dağınıklıktan birliğe, eksiklikten kemale gidişin ilahi delili olarak anlam kazanır.
FıkıhZekât nisabı ve tarımsal ölçü birimiBeş veskin (yaklaşık üç yüz sa‘ / bir deve yükü) zekâta tabi tarımsal mahsulün asgari sınırını belirlemesi.Terimleşerek standart bir tarımsal hacim ve ağırlık ölçüsüne daralmıştır.
TefsirGece ve ay kasemlerinin tefsiriGecenin gündüz dağılan canlıları barınaklarına derlemesi ve ayın tam dolunay haline erişmesindeki ibretler.Tabiatın toparlanması, sükûnete ermesi ve tamamlanma nizamı üzerine yoğunlaşır.
HadisZekât ve kervan yükü hükümleriZekât hadislerinde ziraî ürünlerin beş veskten azında zekât olmadığını bildiren lafızlar.Taşınabilir ve iktisadi değeri olan standart kuru gıda yükü manasında sabitlenmiştir.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık nizamı ve ahiret toplanışıDağınıklıktan cem haline geçişDağılmış amellerin ve fertlerin ilahi huzurda toplanıp muhasebe edilmesi.Hayat boyu saçılan ameller gece ve ölüm gibi bir örtüyle bir araya derlenip denk yapılır.Kesin
İlmiEntropinin tersine çevrilmesi ve toparlanmaDengeye ve kemale erişParçalı verilerin veya atomik yapıların koherent bir sistem oluşturması.Ayın dolunaya dönüşmesi gibi sistemlerin dağınıklıktan tamlığa ulaşması.Güçlü
SiyasiDağınık unsurların idari birliğiToplumsal kütle oluşturmaParçalanmış kabile veya sınıfların tek bir nizama raptedilmesi.Dağınık fertlerin başıboşluktan çıkarılarak merkezi bir yönetim bağıyla derlenmesi.Muhtemel
İktisadiTicari ve tarımsal ölçülebilirlikStandart yük ve nisap tabanıPiyasada dolaşacak ürünlerin denk haline getirilip vergilendirilmesi.Dağınık hasadın kervan taşımacılığına uygun standart bir hacim kütlesine dönüştürülmesi.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişi ve integrasyonDağınık değişkenlerin belirli bir sınır altında toplanarak kararlı ve tam bir faz (dolunay) oluşturması matematiksel integrasyon ve faz kilitlenmesiyle izomorfiktir.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal bütünleşme ve kurumsallaşmaSosyolojide atomize bireylerin ortak normlar ve kurumlar etrafında toplanarak dağılmayan bir cemiyet gövdesi oluşturması sürecine karşılık gelir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece fıkıh kitaplarındaki arkaik bir hububat ölçüsü (altmış sa‘lık bir kile/yük) olarak görmek ve Kur'an'daki kozmik bağlamından koparmak.
Kur'an içi daha geniş anlamGecenin dağınık canlıları ve nesneleri örtüsü altına alıp derlemesi; ayın parçalı hallerden geçerek ışık ve biçimce tam bir nizam ve doluluğa ulaşması (ittisâk).
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnşikâk suresindeki ilahi kasemlerin tabiatın ritmi, insanın aşama aşama kemale veya hesaba doğru derlenişi (لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ) ile olan varoluşsal irtibatını kaybetmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık sahnesindeki dağınıklığı nasıl bir nihai düzene, örtüye ve toparlanmaya bağladığını gösteren anahtar bir kozmolojik tasvir sunduğu için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmik yeminlerin, kıyamet kopuşunun ve insanın hallerden hallere geçerek olgunlaşmasını anlatan İnşikâk suresi bağlamında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Geceyi sadece karanlık ve atalet, ayı ise sadece ışık kaynağı sanma yüzeyselliğini yıkar; onların varlığı toparlayıcı ve kemale erdirici ilahi fonksiyonlarını açığa çıkarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağınık nesneleri, yükleri veya hayvanları bir araya toplayıp denk yapmak, devenin taşıyacağı standart bir yük haline getirmek.
  • Soyut anlamDağınık, eksik ve parçalı durumdaki unsurların toparlanarak düzenli, eksiksiz ve dengeli bir kemal derecesine ulaşması.
  • Sistematik karşılıkParçaların bir merkez etrafında toplanıp yekpare bir nizam ve kütle oluşturduğu kozmik ve iktisadi derlenme ilkesi.
  • LaTeX modeliS(t)=∫0t∑i=1npi(τ) dτ→t→TC
  • LaTeX açıklamasıModelde pi, uzaya veya zamana dağılmış ayrık unsurları; toplam ve integral işlemi, bu parçaların t süresi boyunca gecenin veya toplayıcı bir iradenin tesiriyle derlenip biriktirilmesini; T anında ulaşılan C durumu ise ayın dolunaya erişmesi (اتَّسَقَ) gibi sistemin eksiksiz, kararlı ve tam bir bütünlük haline kavuşmasını temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و