وسوس
و - س - و
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 9 sözlük
Fıs fıs etmek anlamındadır. Arapçada seslerin taklidi ile oluşmuş kelimelerin tekrarı ile fiil yapılmaktadır. Bunların üçlü kökü yoktur. Bunlara müşahhas ilk kök aramak gerekmez. Türkçede mastar fısıldamak, vızıldamak şeklinde ifade edilir. Vesvas fısıldayan olarak çevirilecektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fıs fıs etmek anlamındadır. Arapçada seslerin taklidi ile oluşmuş kelimelerin tekrarı ile fiil yapılmaktadır. Bunların üçlü kökü yoktur. Bunlara müşahhas ilk kök aramak gerekmez. Türkçede mastar fısıldamak, vızıldamak şeklinde ifade edilir. Vesvas fısıldayan olarak çevirilecektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.148 harfباب اللفيف من السين
س ي أ، س ي ي، س و ي، س و أ، س أ و، أ و س، أ ي س، أ أ س، و ي س، س و ي، أ س ي، أ س و، س ي ه، أ س س، و س و س، س أ س، س أ س أ مستعملات
سيأ:
السَّيْء بوزن الشّيْء: اللّبَنُ القليلُ قبل نزول الدِّرَّة، من تأليف سين وياء وهمزة فهي ثلاثة أحرف مؤلفّة، قال:
كما استغاث بَسيْءٍ فزُّ غَـيْطـلةٍ خافَ العُيُونَ فلم يُنظَرْ به الحَشَكُ
سيي:
السِّيُّ: المكان المستوي. هما سِيّانِ، أي:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR362 harfالوَسْوَسَةُ: حديث النفس، يقال: وَسْوَسَتْ إليه نفسه وَسْوَسَةً ووِسْواساً بكسر الواو. والوَسْواسُ بالفتح: الاسم، مثل الزَلزالِ والزِلزالِ. وقوله تعالى: "فَوَسْوَسَ لهما الشيطانُ" يريد إليهما. ويقال لهَمْسِ الصائدِ والكلابِ وأصوات الحَلْي: وَسْواسٌ. قال الأعشى:
تسمعُ للحَلْي وَسْواساً إذا انصرفتكما استعانَ بريحٍ عِشْرِقٌ زَجِـلْ
والوَسْواسُ: اسمُ الشَيطان.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok29.775 harfباب اللفيف من حرف السّين
سيء ، لسي ، سوى ، سوء ، سأو ، سوس ، سيسء ، وسوس ، أوس ، أس ، أيس ، لأس ، أسى ، أسي ، أسو ، ساسا ، وسىء ، ويس ، سأي
ومن حروفه المستعمَلة : السَّيء . والسَّيّ . وسِوَى . وسَواء . وساوَى . واستَوى . والسويّة . والسّوِيّ . والسُّوء . والسَّوء . والسَّيِّىء . والسَّوْء . وأسْوَى . والسَّأْوُ . والسّوس . والسّيساء . والوسْواس . وأوَس . والآس . والأس . وألاس . والأيْس . والأُسّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.984 harf- الوسوسة: الخطرة الرديئة، وأصله من الوسواس، وهو صوت الحلي، والهمس الخفي. قال الله تعالى: ﴿فوسوس إليه الشيطان﴾ [طه/120]، وقال: ﴿من شر الوسواس﴾ [الناس/4] ويقال لهمس الصائد وسواس. * وسط
- وسط الشيء: ما له طرفان متساويا القدر، ويقال ذلك في الكمية المتصلة كالجسم الواحد إذا قلت: وسطه صلب، وضربت وسط رأسه بفتح السين.
ووسط بالسكون. يقال في الكمية المنفصلة كشيء يفصل بين جسمين. نحو وسط القوم كذا. والوسط
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR200 harfو س و س
وسوس الرجل بلفظ ما سمى فاعله فهو موسوس بالكسر.
قال: وسوس يدعو مخلصاً رب الفلق وهو فعل غير متعدّ نحو ولول ووعوع.
ووسوس إليه الشيطان.
ومن المجاز: وسوس الحليّ والقصب وسمعت وسواسه.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR308 harf* و س و س * * الوَسْوَسَةُ * حديث النفس يقال * وَسْوَسَتْ * إليه نفسه * وَسْوَسَةً * و * وِسْوَاسَاً * بكسر الواو و * الوَسْوَاسُ * بالفتح الاسم كالزِّلزال والزَّلزال وقوله تعالى ﴿فوسوس لهما الشيطان﴾ يريد إليهما ولكن العرب توصل بهذه الحروف كلها الفعل ويقال لصوت الحلي * وَسْوَاس * والوسواس أيضا اسم الشيطان
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR392 harfوَسْوَسَ
وَسْوَسَ
a. [ La or Ila ], Whispered, suggested wicked things to, tempted.
b. Troubled, pricked ( conscience ).
c. Whispered, muttered to himself.
تَوَسْوَسَ
تَوَسْوَسَ II
a. [ coll. ], Was uneasy.
وَسْوَاْس
وَسْوَاْس 48 , ( pl. وَسَاْوِسُ 47 ),
a. Evil suggestion; temptation.
b. [ art. ], The Tempter, Satan.
c. Rustling; jingling.
d. [ coll. ], Perplexity; scruple.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.025 harfوسوس
وَسْوَسَ - يُوَسْوِسُ - وَسْوَاس
وَسْوَسَ - يُوَسْوِسُ + كائن + لكائن + بشيء: ينقل معلومات إلى النفس فيها شك وحذر، عن طريق غير حواسي: تظهر في النفس معلومات تبدو كأنها قادمة من إلهام أو وحي أو كلام ذاتي داخلي، ويقابلها المرء بالشك والحذر، فتظل المعلومة تتردد بين القبول والشك، وتجعل المرء متردداَ متذبذباَ: والتضعيف في لفظ (وسوسة) يعطي
Mücavir kökler24 mücavir (40 toplam)
- شجر
2 ortak ayet · Ağaç
- بلي
1 ortak ayet · Yıpranır
- خنس
1 ortak ayet · Hennas : Hunus, hayvanın yuvası, yatağı anlamındadır
- شطن
2 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
- خلد
2 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- حبل
1 ortak ayet · Habl ip demektir
- دلل
1 ortak ayet · Dell : Delv kova demektir
- ورد
1 ortak ayet · Gül demektir
- ملك
2 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- أدم
1 ortak ayet · Edim dibalı deri demektir
- بدي
1 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız
- شرر
1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir
Geçtiği ayetler(5)
فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ …
Vesvese verdiDerken şeytan ayıp yerlerini kendilerine göstermek için ikinize de vesvese verdi ve dedi ki: Rabbınız, sizi başka bir şey için değil, ancak iki melek veya ebedi kalanlardan olmanızı önlemek için yasaklamıştır.
فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ قَالَ يَاآدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَا يَبْلَى
Vesvese verdiAma şeytan ona vesvese verdi ve: Ey Adem, sana ebedilik ağacını ve yok olmayacak bir mülkü göstereyim mi? dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وسوس |
| Yapı | Dörtlü mükerrer kök |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | همس, نزغ, نفث |
| Zıt Kök | جهر |
| Çekirdek Özet 1 | Rüzgârın kamışları sallaması, takıların birbirine çarpması veya avcının hissettirmeden sokulması esnasında çıkan hafif, gizli ve tekrarlı hışırtı sesi |
| Çekirdek Özet 2 | Şeytanın veya nefsin algı eşiğinin altında kalarak bilince sürekli, gizli ve ritmik şekilde aldatıcı telkinde bulunması |
| Çekirdek Özet 3 | Dışsal veya içsel yıkıcı girdilerin açık bir zorlama olmaksızın, içeriden gelen doğal bir düşünceymiş gibi zihne sızdırılması mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca psikolojik bir takıntı veya kuruntuya indirgenerek, ayetlerdeki ontolojik saptırıcı müdahalenin ve nefsin iç dinamiklerinin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وس | Hafif, belirsiz ve gizli ses çıkarma; işitilip işitilmediği sınırda olan zayıf fısıltı ve temas hareketi | و | Çekirdeğin ürettiği hafif ses hareketine süreklilik, içsel yankı ve bağlayıcı bir akış kazandırılmıştır |
| وس | Hafif, belirsiz ve gizli ses çıkarma; işitilip işitilmediği sınırda olan zayıf fısıltı ve temas hareketi | س | İkili yapının ritmik olarak ötelenmesiyle hafif ses bir defalık olmaktan çıkıp aralıksız tekrarlanan ve bilinci kuşatan bir hışırtı zincirine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Bilince dışarıdan bir telkin kancası atarak düşünceyi kendine bağlama hareketi |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Zihnin savunma hatlarına bir diken gibi batarak tutunma ve örtük direnç kurma |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İlk bağı gevşetmeden ikinci bir kanca ile telkini pekiştirme ve zihinsel akışı devam ettirme |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Tekrarlayan tutunmayla zihnin koruyucu duvarlarını aşındırıp düşünceyi sürekli tahrik etme |
| وسوس | Çengel ve dikenin ritmik tekrarı | Bilinç yüzeyine fark ettirmeden art arda kancalar atarak ve iğneler batırarak zihni sürekli meşgul eden ritmik sızıntı |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Rüzgârın esintisiyle sazlık ve kamışların birbirine sürtünmesinden çıkan hafif hışırtı, kadının yürürken halhal ve ziynet eşyalarının çıkardığı gizli şıngırtı ve avcının ava yaklaşırken çıkardığı fısıltı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ, sevgilisinin yürüyüşü esnasında takılarının çıkardığı ince sesi rüzgârın sazlıkta çıkardığı hafif hışırtıya benzeterek şöyle der: تَسْمَعُ لِلْحَلْيِ وَسْوَاساً إِذَا انْصَرَفَتْ / كَمَا اسْتَعَانَ بِرِيحٍ عِشْرِقٌ زَجِلُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü’r-Rumme, avcının avını ürkütmemek için çıkardığı gizli fısıltıyı ve rüzgâr sesini şu beytinde bu kökle anar: فَبَاتَ يُشْئِزُهُ ثَأْدٌ وَيُسْهِرُهُ / تَذَاؤُبُ الرِّيحِ وَالْوَسْوَاسُ وَالْهَضَبُ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Arapça وسوس kökü, Sami ve Afro-Asyatik dil ailesinde doğal seslerin taklidine dayanan onomatopoetik kökler grubuna aittir. Kökün morfolojik omurgası, rüzgârın, fısıltının, sürtünmenin veya fıslama sesinin benzetilmesiyle oluşan ikili bir hecenin yinelenmesi esasına dayanır. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı dörtlü biçim korunmamış olmakla birlikte, fısıldama, alçak sesle konuşma ve tıslama bildiren ses taklidi yapılarla (İbranice l-h-ş kökünün gizli fısıltı ve telkin bildirmesi gibi) anlamsal bir örtüşme sergiler. Arapçada bu kök, salt bir ses taklidi olmaktan çıkarak dilsel bir soyutlamaya uğramış; işitme duyusunun eşiğindeki hışırtıdan, insanın kalbine veya zihnine sinsice fısıldanan, kaynağı ve gelişi ilk anda ayırt edilemeyen örtük iç konuşmalara aktarılmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lane’s Lexicon, Kitābü’l-ʿAyn.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Onomatopoetik ikileme | Fısıltı ve sürtünme sesini taklit eden iki sesli çekirdeğin ritmik tekrarıyla zihinsel süreklilik kazanan fiil | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ses taklidi paralel yapılar | Sami dillerindeki hafif temas, fısıltı ve tıslama bildiren ikilemeli gövdelerle işlevsel ve fonetik yakınlık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik fısıltı matrisi | Nefes, üfleme ve hışırtı seslerinin tekrarıyla zihne etki eden arkaik ses yansımalı taban | Muhtemel |
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وسوس | Anlamlı | Gizli ses çıkarmak | Rüzgâr hışırtısı, takı sesi ve nefsin ya da şeytanın zihne fısıldadığı örtük telkin | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وسوس | Merkez | Gizli telkin | Ritmik, sürekli, eşik altı ve içsel bir his gibi algılanan fısıltı | Zihne sızan ve kaynağı ilk anda belirsiz olan aldatıcı düşünce |
| همس | Komşu | Alçak ses | Sesin yalnızca fiziksel olarak duyulamayacak kadar kısık çıkarılması | Sadece sesin düşüklüğünü anlatır; aldatıcı bir telkin gayesi barındırmaz |
| نزغ | Komşu | Kışkırtma | İki tarafın arasını bozmak için aniden araya girip fitili ateşleyen dürtü | Süreklilikten ziyade anlık bir dürtme ve çatışma çıkarma vuruşudur |
| نفث | Komşu | Üfleme | Tükürüksüz hafif üfleme yoluyla dışarıdan yapılan düğümleyici telkin | Daha çok büyü ve doğrudan temas içeren üfürük hareketidir |
| جهر | Zıt | Açığa vurma | Sözü, sesi veya eylemi herkesin duyup göreceği şekilde alenileştirme | Gizliliğin ve içsel sızıntının tam zıddı olarak açık beyan |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وسوس | Gizli fısıltı ve telkinde bulunma | Sesin kısıklığı ile zihinsel iğvayı aynı anda içerir | Kesin |
| Latince | Susurrare, insinuare | Fısıldamak, sinsice sızmak | Susurrare hafif sesi karşılar; insinuare ise düşüncenin araya sızmasını verir | Güçlü |
| İngilizce | To whisper, to insinuate | Fısıldamak, ima yoluyla sızdırmak | To whisper fiziksel fısıltıyı, to insinuate ise zihne sinsice sokulan telkini karşılar | Güçlü |
| Almanca | Einflüstern, zischeln | Kulağına fısıldamak, telkin etmek | Einflüstern kelimesi zihne dışarıdan yapılan sinsi fikir aşılamasını çok iyi yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Chuchoter, insinuer | Alçak sesle fısıldamak, aşılamak | Chuchoter hafif sesi verirken insinuer kalbe sokulan şüpheyi ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فوسوس | Şeytanın dışsal aldatıcı telkini | Şeytanın insana yaklaşarak yasak ağaca yöneltmesi ve ebedilik vaadiyle zihnini bulandırması bağlamı (A‘râf 7:20, Tâhâ 20:120) |
| توَسوس | Nefsin içsel fısıltısı ve dürtüsü | İnsanın kendi iç dünyasında ürettiği, henüz söze dökülmemiş gizli düşünceler ve Allah'ın bunu bilmesi bağlamı (Kâf 50:16) |
| الوسواس / يوسوس | Kaynağı gizlenen sinsi odak | İnsanların ve cinlerin göğüslerine sürekli şüphe ve kötülük üfleyen, fırsat kollayan ayartıcı güç bağlamı (Nâs 114:4, Nâs 114:5) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hâtır ve irade hürriyeti | Şeytanın ve nefsin telkinlerinin insanın irade ve kesb fiiline etkisi; ilham ile vesvesenin ontolojik ayrımı | Kulun iradesini zorlamayan, sadece zihni bulandıran meyl ve hâtır boyutu |
| Fıkıh | İbadetlerde şek ve mükellefiyet | Abdest ve namazda şüphenin sürekli hale gelmesi durumunda mükellefin tabi olacağı hükümler | Şüphenin hüküm doğurmayacağı ve vesveseye itibar edilmeyeceği ilkesi |
| Tefsir | Âdem kıssası ve Nâs suresi | Şeytanın cennette Âdem'e nasıl ulaştığı ve göğüslere vesvese vermenin keyfiyeti | Fiziksel olmayan, algı eşiğinin altından kalbe yapılan örtük tesir |
| Hadis | Zihne gelen istemsiz düşünceler | Kişinin kalbinden geçen küfür ve şüphe düşüncelerinden sorumlu tutulup tutulmayacağı meselesi | Eyleme dökülmeyen veya dille ikrar edilmeyen vesvesenin affedildiği vurgusu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet | Şüphe ve saptırıcı hâtır | İtikadi ve ahlaki istikameti sarsma | Dinin ihlas ve yakîn talebine karşı içsel çözülme üretir | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Asılsız vehim ve safsata | Delile dayanmayan zihinsel kirlilik | Bilimsel doğrulama yerine kanıtsız şüpheleri zihne boca eder | Güçlü |
| Siyasi | Kamuoyu ve istihbarat | Dezenformasyon ve fitne | Toplumsal güveni içten çökertme | Açık propaganda yerine fısıltı gazetesiyle algı operasyonu yürütür | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve tüketim | Sahte ihtiyaç ve spekülasyon | Rasyonel tercihi manipüle etme | Tüketiciyi gereksiz tüketime veya panik satışına sevk eden örtük algı | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü ve arka plan paraziti | Bir haberleşme kanalında ana sinyalin arasına karışarak veriyi bozan zayıf ama sürekli arka plan gürültüsü | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilinçaltı telkin ve manipülasyon | Bireyin rasyonel filtresine takılmadan davranışlarını yönlendiren örtük psikolojik koşullandırma | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca modern tıptaki obsesif kompulsif bozukluk veya bireysel evham düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem insanın kendi iç benliğinden (nefis) kaynaklanan dürtüleri hem de dış kaynaklı (şeytan ve sinsi odaklar) ontolojik saptırma girişimlerini içeren çift yönlü bir zihinsel kuşatma olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın zihnine gelen her kötü fısıltıyı şeytana yükleyip nefsin sorumluluğunu unutması veya Kur'an'ın uyardığı şeytani stratejileri basit bir sinirsel rahatsızlık sayarak manevi teyakkuzu terk etmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini derinlemesine ele alışını, kötülüğün insana kaba bir cebirle değil, zihne sızan son derece ince ve tatlı gösterilen telkinlerle kabul ettirildiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılışı ve ilk günah bağlamındaki Âdem kıssalarında, insanın iç monoloğunu konu alan Kâf suresinde ve kötülükten korunmanın sığınağını çizen Muavvizeteyn surelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kötülüğün daima gürültülü ve bariz biçimde geldiği yanılgısını düzeltir; en tehlikeli sapmaların insanın kendi iç sesi sandığı örtük telkinlerle başladığını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamHafif rüzgârın kamışları titretmesi veya halhalların birbirine sürtünmesiyle duyulan ritmik, gizli ve ince hışırtı sesi.
- Soyut anlamBir bilincin, diğer bir bilince eşik altından sürekli, sinsi ve aldatıcı telkinler göndererek onun karar mekanizmasını içeriden bozması.
- Sistematik karşılıkİletişim sistemlerinde ana taşıyıcı frekansın altına gizlenerek karar verici mekanizmayı yanıltan düşük genlikli parazit girdisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zihnin duru, asıl ve fıtri yönelimini; anlarında gerçekleşen fonksiyonu bilince yapılan anlık fısıltı ve temas vuruşlarını; algılanması zor olan son derece düşük genlikli sinsi telkin katsayısını; ise bu sürekli ve ritmik sızıntılar sonucunda başlangıçtaki safiyetten sapan nihai zihinsel hali temsil eder.