وطأ
و - ط - أ
KÖK- 6 geçiş
- 5 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
“Vita” minder demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وطء · وطئ
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Vita” minder demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.053 harfباب اللفيف من الطاء
ط ي أ، ط و ي، و ط أ، و ط و ط، ط و ط، أ ط، أ ط ي ط، ط أ ط أ، ط ا ي، و ا ط مستعملات
طاء:
الطّاءُ: حرفٌ من حُروفِ العربيّة، ترجعُ أَلِفُها إلى الياء، إذا هجّيته جَزَمته، كما تقول: طاء مُرْسَلة اللّفظ بلا إعْرابٍ، فإذا وَصَفتَه وصيّرته اسماً أَعْرَبْتَهُ كإعراب الإسم، تقول: هذه طاءٌ مكتوبة طويلة، لمّا وصفته أعربته.
طوي:
تقول: طَوَيْتُ الصَّحيفةَ أطويها طيّاً، فالطّيّ: المصدر،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.144 harfوطِئْتُ الشيءَ برِجلي وطأً، ووطيءَ الرجُلُ امرأتَهُ، يطَأُ فيها. وقد تَوَطَّأتُهُ برجلي، ولا تقل تَوَطَّيْتُهُ. والواطِئَةُ الذين في الحديث، هم السابلَةُ، سمُّوا بذلك لوطْئِهِمُ الطريقَ. ووَطُؤَ الموضع يوطَؤُ وَطاءةً، أي صار وطيئاً. ووطَّأْتُهُ أنا توطِئَةً، ولا تقل وَطَّيْتُ. وفلانٌ قد استوطأَ المركبَ، أي وجده وطيئاً. وشيءٌ وَطيءٌ: بيِّن الوَطاءةِ والطِئَةِ والطَأَةِ. قال الكميت:
أغْشى المكارهَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.523 harfباب اللفيف من حرف الطاء
طاء ، طوي ، وطأ ، طاط ، وطوط ، طوط ، أطأ ، طأطأ ، أطط ، طيا .
طاء طوي : قال الخليل بن أحمد : الطاءُ حرْف من حروف العربية ألفُها ترجع إلى الياء ، إذا هَجَّيْتَه جزمْتَه ولم تُعْرِبْهُ كما تقول : طَ . دَ . مرْسَلَة اللّفْظ بلا إعراب ، فإذا وصَفْتَه وصيّرْتَه اسماً أعربتَه ، كما يعرب الاسم فيقال : هذه طاء طويلة ، لما وصفته أعربته . وتقول : طويتُ الصحيفة أطوِيها طيّاً فالطيُّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.566 harf(باب الواو والطاء وما يثلثهما)
(وطف) الواو والطاء والفاء: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على طول شيء ورَخَاوته. من ذلك: الوَطف: طُول الأشفار وتَهدُّلُها. والوطف: انهمالُ المطر. والأوطف: البعير القصيرُ شعر الأُذنينِ والعينَين. وإنّما يُراد بهذا أنّه لا يبلغ به وَطَفُه أن يكونَ أزبّ، لأنَّ كلَّ أزَبَّ نَفور. فهذا دونَ الأزبّ، وإلاَّ فهو تامُّ الشعر. ويستعار فيقال: هو في عيشٍ أوْطَف، أي واسعٍ رخِيّ.
(وطن) الواو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR879 harf- وطؤ الشيء فهو وطيء بين الوطاءة، والطأة والطئة، والوطاء: ما توطأت به، ووطأت له بفراشه. ووطئته برجلي أطؤه وطأ ووطاءة، وتوطأته. قال الله تعالى: ﴿إن ناشئة الليل هي أشد وطأ﴾ [المزمل/6] وقرئ: ﴿وطاء﴾ (وهي قراءة أبي عمرو وابن عامر. الإتحاف ص 426) وفي الحديث: (اللهم اشدد وطأتك على مضر) (الحديث عن أبي هريرة قال: كان النبي يدعو في القنوت: (اللهم أنج سلمة بن هشام، اللهم أنج الوليد بن الوليد، اللهم أنج عياش
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR728 harfMadde başı: وطئو ط ئ
وطئه برجله وطأً وطئةً ورايت موطئ قدمه ومواطئ أقدامهم وتوطؤوه بالأقدام حتى قتلوه.
قال ذو الرمة: وإنا لحيّ ما تزال جيادنا توطّأ أكباد الكماة وتأسر وأوطأته دابتي حتى وطئته.
ووطّات الفراش توطئة ووطؤ وطاءة وفراش وطئ وما له وطاءٌ ولا غطاء وواطأه على الأمر مواطأة وتواطأوا عليه وكلّ أحد يخبر عن رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم من غير تواطؤ.
وأوطأ في شعره إيطاء وهو اتفاق القافيتين من
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.452 harfوَطِئَ الشيءَ يَطَؤُهُ وَطْأً: داسَه. قال سيبويه: أَمـّا وَطِئَ يَطَأُ فمثل وَرِمَ يَرِمُ ولكنهم فتحوا يَفْعَلُ، وأَصله الكسر، كما قالوا قرَأَ يَقْرَأُ. وقرأَ بعضُهم: طَهْ ما أَنْزَلْنا عليكَ القُرآن لِتَشْقَى، بتسكين الهاء. وقالوا أَراد: طَإِ الأَرضَ بِقَدَمَيْكَ <ص:196>
جميعاً لأَنَّ النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم، كان يَرْفَعُ إِحدى رِجْلَيْه في صَلاتِه. قال ابن جني: فالهاء على هذا بدل من همزة
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR554 harf* و ط أ * * وَطِئَ * الأرض ونحوها يطأ و * وَطُؤ * الموضع صار * وَطيئاً * وبابه ظرُف و * وَطَّأَهُ تَوْطِئَةً * و * الوَطْأَةُ * كالضربة موضع القدم وهي أيضا كالضغطة وفي الحديث ﴿اللهم اشدُد وطأَتك على مُضَر﴾ و * الوِطَاءُ * بالكسر ضد الغِطاءُ و * الوَطِيئَةُ * على فعيلة شيء كالغرارة وفي الحديث ﴿أَخَرَج ثلاث أُكل من وطِيئَةٍ﴾ أي ثلاث قُرَصٍ من غِرارة و * وَاطَأَهُ * على الأمر * مُوَإاطَإأًَ *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.876 harfوطئه، بالكسر، يطؤه وطأ: داسه برجله، ووطئنا العدو بالخيل، أي دسناهم، قال سيبويه: وأما وطئ يطأ فمثل ورم يرم، ولكنهم فتحوا يفعل وأصله الكسر، كما قالوا: قرأ يقرأ، وقرأ بعضهم طه وما أنزلنا عليك القرآن لتشقى بتسكين الهاء، وقالوا: أراد طإ الأرض بقدميك جميعا، لأن النبي صلى الله عليه وسلم كان يرفع إحدى رجليه في صلاته، قال ابن جني: فالهاء على هذا بدل من همزة طأ، كوطأه مضعفا، قال شيخنا: التضعيف للمبالغة،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.665 harfوَطِئَ
1 وَطِئَ ذ , aor. يَطَأُ; (S, K;) the و, falls out from the aor. of this verb, and from that of وَسِعَ, because they are transitive; for other verbs of the class فَعِلَ, having the aor. of the measure يَفْعَلُ, and the first radical letter infirm, are intransitive; and as these two differ from their class in being transitive, they are also made to differ in the aor.; (S;) or يَطَأُ was
وَطِئَ 1 وَطِئَ ذ , aor. يَطَأُ; (S, K;) the و, falls out from the aor. of this verb, and from that of وَسِعَ, because they are transitive; for other verbs of the class فَعِلَ, having the aor. of the measure يَفْعَلُ, and the first radical letter infirm, are intransitive; and as these two differ from their class in being transitive, they are also made to differ in the aor.; (S;) or يَطَأُ was originally يَطِئُ, and therefore the و, falls out from it; (TA;) inf. n. وَطْءٌ, (TA) [and طِئَةٌ, q.v. infra]; and ↓ وطّأ, (K, but this has an intensive signification, MF;) and ↓ توطّأ (S, K) He trod; trod upon; (بِرِجْلِهِ with his foot; S) trod under foot; trampled upon: (S, K, TA:) or وَطِئَهُ signifies he pressed, or bore, upon him, or it, with his hand or his foot. (TA, in art. ثطأ.) [See also وَطْأَةٌ.] ― -b2- طه, at the commencement of the 20th ch. of the Kur, is read by some طَهْ, and said to be for طَأْ, (the ه being substituted for ء,) and to signify Tread upon the ground with the soles of both thy fect; because Mohammad raised one of his feet in prayer. (TA.) ― -b3- هُمْ يَطَؤُهُمُ الطَّرِيقُ (tropical:) They (i. e. the sons of such a one) sojourn, or encamp, near the road, so that its passengers tread upon them [i. e., became their guests]: (Sb, K:) a tropical phrase, in which الطريق is put for أَهْلُ الطَّرِيقِ; this being done to give greater force to the phrase, as it is one expressive of praise; for the road is a thing that is constant; whereas its passengers are sometimes upon it, and sometimes absent. (L.) [It means They are a people who take up their abode near the road in order that many passengers may enjoy their hospitality.] ― -b4- [See also طَرِيقٌ.] ― -b5- Of the same kind is the phrase أَخَذْنَا عَلَى الطَّرِيقِ الوَاطِئِ لِبَنِى فُلَانٍ (tropical:) [We look to the road whose passengers tread on (i. e., make themselves the guests of,) the sons of such a one]. (IJ.) ― -b6- So too, مَرَرْنَا بِقَوْمٍ مَوْطُوئِينَ بِالطَّرِيقِ (tropical:) [We passed by a people trod on (i. e., resorted to for their hospitality,) by the passengers of the road]. (IJ.) ― -b7- Also, يَا طَرِيقُ طَأْ بِنَا بَنِى فُلَانٍ (tropical:) O road, bring us near to [or, lit., make us to tread on, i. e., make us the guests of,] the sons of such a one ! (IJ.) ― -b8- وَطِئَ, (S, K,) aor, as above, (S,) Inivit feminam. (S, K.) ― -b9- وَطَأَ, inf. n. طِئَةٌ, (assumed tropical:) He trod under foot, and despised. Ex. نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنْ طِئَةِ الذَّلِيلِ We put our trust in God for protection from the vile person's treading us under foot, and despising us. (Lh.) ― -b10- وَطَأَ and ↓ وطّأ (in MF's copy of the K واطأ) He prepared, and made plain, smooth, or soft. (K.) ― -b11- وَطَيْتُ; for وَطَأْتُ, is disallowed. (TA.) ― -b12- وَطُؤَ, aor. يَوْطُؤُ, inf. n. وطأ, [so in the TA: probably a mistake for وَطَآءَةٌ: see طِئَةٌ below:] He (a horse &c.) was, or became, easy to ride upon. (TA.) ― -b13- وَطُؤَ, aor. يَوْطُؤُ, inf. n. وَطَآءَةٌ (S, K) and وُطُوْءَةٌ (TA) and طَأَةٌ (TA, as from the K) [and, app., طِئَةٌ, q.v. infra], It (a place, S) was plain, level, smooth, soft, or easy to be travelled, or to walk, or ride or lie upon. (S, K, TA.) -A2- كُنْتُ أَطَأُ ذِكْرَهُ (assumed tropical:) I used to conceal the mention of him, or it. (TA, from a trad.)
2 وَطَّاَ See 1, in two places. ― -b2- وطّأ, inf. n. تُوْطِئَةٌ, He made plain, level, smooth, soft, or easy to be, travelled, or to walk or ride or lie upon. (S, K.) He made a beast of carriage easy to ride upon; trained, or broke, it (M, voce رَاضَ.) ― -b3- Also, (TA,) and ↓ توطّأ, (L,) He prepared (L, ubi supra, and TA,) a bed, or a chamber. (TA.) ― -b4- He arranged, or facilitated, an affair. (TA.) وَطَّيْتُ [for وَطَّأْتُ] is disallowed. (S.) ― -b5- وطّأ He (i. e. God) rendered a land plain, level, smooth, soft, or easy to walk or ride or lie upon. (TA.) ― -b6- Also, He (God,) rendered a land depressed. (K.) -A2- See 4.
وَاطَأَهُ عَلَى أَمْرٍ 3 وَاطَأَهُ عَلَى أَمْرٍ ذ , (AZ, S, K,) inf. n. مُوَاطَأَةٌ (S) and وِطَآءٌ; (TA;) and ↓ تواطأهُ and ↓ توطّأهُ; (K;) (tropical:) He agreed, or concurred, with him respecting a thing. (S, K.) The radical signification of واطأ is said to be He trod in the footsteps of another: and the signification of agreement is therefore figurative. (MF.) ― -b2- فُلَانٌ يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِى (tropical:) [Such a one's name agrees, or is the same, with mine]. (S.) ― -b3- لِيُوَاطِئُوا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللّٰه (tropical:) [That they may agree in the number of (the mouths) which God hath made sacred: Kur, ix. 37]. (S.) ― -b4- أَشَدُّ وِطَآءٌ, as some read, [in the Kur, lxxiii. 6,] signifies (tropical:) More, or most, suitable; (S;) [i. e., prayer, and the recitation of the Kur-لn]: but some read وَطْأً, in the sense of قِيَامًا: see نَاشِئَةٌ. (S, L.) See 4.
اوطأهُ غَيْرَهُ 4 اوطأهُ غَيْرَهُ ذ He made another to tread, or trample, upon him. (TA.) ― -b2- اوطأه فَرَسَهُ He made his horse to tread, or trample, upon him. (K, TA.) ― -b3- اوطأهُ الأرضَ He made him to tread upon the ground. (Msb.) ― -b4- أَوْطَؤُوهُمْ (assumed tropical:) They overcame them, or prevailed over them, in a contention, or dispute. (TA.) ― -b5- In a trad. it is said, that the pastors of the camels, and the shepherds, boasted, one party over the other, and the former overcame the latter (اوطؤوهم). (TA.) The verb is used in this sense because it originally signifies, with the annexed pronoun, they made (others) to tread, or trample, upon them: (K, TA:) for him with whom you wrestle or fight, and whom you throw down, you trample upon, and make to be trampled upon by others. (TA.) ― -b6- اوطأهُ العَشْوَةَ, (K,) and عَشْوَةً, (S, K,) He made him to pursue a course without being rightly directed. (K *, TA.) See art. عشو. ― -b7- اوطأ فِى الشِّعْرِ, (S, K,) inf. n. اِيطّآءٌ; (TA;) and اوطأ الشِّعْرَ, and فِيهِ ↓ واطأ, and ↓ وطّأهُ, and أَطَّأَهُ, and آطَأَهُ, (K,) in which last the و is changed into ا; (TA;) He repeated a rhyme in a poem, (S, K,) using the same word in the same sense: (Akh, K:) when the word is the same, but the meaning different, the repetition is not called ايطاء [but جِنَاسٌ تَامٌّ]. (TA.) This repetition (ايطاء) is deemed by Arabs a fault: or it is only deemed a fault if it occur two, or three, or more, times. (TA.)
5 تَوَطَّاَ See 1, 2, 3. ― -b2- تَوَطَّيْتُ for تَوَطَّأْتُ is incorrect. (S.) ― -b3- توطّأ He, or it, was, or became, prepared. (K.) [See also 8.]
تَوَاطَؤُوا 6 تَوَاطَؤُوا ذ (assumed tropical:) They agreed together. (S.) ― -b2- تواطؤوا عَلَيه (assumed tropical:) They agreed together, or concurred, respecting it. (TA.) [See 3.]
اِتَّطَأَ 8 اِتَّطَأَ ذ It was prepared, and became plain, smooth, or soft. (K.) [See also 5.] ― -b2- اِتَّطَأَ العِشَآءُ (in a trad.) The evening became completely dark: [or the period of nightfall fully came:] also read اِيتَطَى, accord. to the dial. of the tribe of Keys, and explained as signifying the period of nightfall came. The latter verb also signifies “ concurrence, or concord, and agreement, with another. ” (TA.) ― -b3- اِيتَطَأَ الشَّهْرُ [About half the month has elapsed]. This is said a day before the half, and a day after the half. (AZ.) ― -b4- اِتَّطَأَ, (as in the CK,) or اِيتَطَأَ, (as in a MS. copy of the K,) measure اِفْتَعَلَ [in the TA written اِسْتَطَأَ, which is doubtless a mistake,] It was right, and attained its full period; was perfect, or complete. (K.)
استوطأ 10 استوطأ ذ He found, or deemed, a thing plain, level, smooth, soft, or easy to walk or ride or lie upon. (K, TA.) ― -b2- He found, or deemed, the thing on which he rode smooth, soft, or easy to ride upon. (S.)
وَطْءٌ وَطْءٌ ذ and ↓ وَطَآءٌ and ↓ مِيطَأٌ (measure مِفْعَلٌ, as shown in the TA; but in the CK, ميطَآءٌ;) Depressed land, or low ground, between eminences نِشَاز [in the CK نَشاز] and أَشْرَاف [in the CK اِشْراف]): (K:) نشاز, is pl. of نَشَزٌ, and اشراف is pl. of شَرَفٌ; and both signify “ eminences. ” (TA.)
طَأَةٌ طَأَةٌ ذ : see طِئَةٌ.
طِئَةٌ طِئَةٌ ذ and ↓ طَأَةٌ (in both of which the final ة is a substitute for the incipient و, S) and ↓ وَطَآءَةٌ (S, K) and ↓ وُطُوءَةٌ (K) Plainness, levelness, smoothness, softness, or state of being easy to walk or ride or lie upon. (S, K, TA.)
وَطْأَةٌ وَطْأَةٌ ذ [A tread, or a treading. ― -b2- And hence,] (tropical:) A pressure; oppression; affliction; violence: (S, K:) or a vehement assault, or punishment; syn. أَخْذَةٌ شَدِيدَةٌ: (K:) also, a hostile expedition or engagement; battle, fight, or slaughter. (TA.) ― -b3- اللّٰهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ, in a trad., O God, make thy punishment of Mudar severe. (S, TA.) ― -b4- وَطِئَنَا العَدُوُّ وَطْأَةً شَدِيدً (tropical:) [The enemy assaulted, or punished, us with a very vehement assault, or punishment]. (TA.) آخِرُ وَطْأَةٍ وَطِئَهَا اللّٰهُ بِوَجٍّ, in a trad., (tropical:) The last assault, or conflict, which God caused to befall (the unbelievers was) in Wejj [a valley of Et-Tلïf]. (TA.) ― -b5- وَطْأَةٌ and ↓ مَوْطَأٌ (K) and ↓ مَوْطِئٌ (S, K) A place on which the sole of the foot is placed; a footstep, or footprint. (S, K.)
وَطَآءٌ وَطَآءٌ ذ : see وِطَآءٌ, and وَطْءٌ.
وِطَآءٌ وِطَآءٌ ذ (S, K) and ↓ وَطَآءٌ, (K,) the former is the word commonly known and approved; the latter disapproved by many; (TA;) The contr. of غِطَآءٌ (a covering); [what is placed, or spread, beneath one, to sit or lie upon]: (S, K:) pl. اوْطِئَةٌ. (TA, in art. خور.)
وَطِىْءٌ وَطِىْءٌ ذ Plain, level, smooth, soft, or easy to be travelled, or to walk or ride or lie upon. (S, K, TA.) ― -b2- دَابَّةٌ وَطِىْءٌ (IAar) A beast easy to ride upon. (TA.) ― -b3- عَيْشٌ وَطِىْءٌ [An easy life]. (TA.) ― -b4- وَطِىْءُ الخُلُقِ Easy in nature, or dispositon. (TA.)
وَطَآءَةٌ وَطَآءَةٌ ذ : see طِئَةٌ.
وُطُوْءَةٌ وُطُوْءَةٌ ذ : see طِئَةٌ.
وَطِيْئَةٌ وَطِيْئَةٌ ذ A certain kind of food, (S,) i. q. حَيْسَةٌ: (IAar:) or dates of which the stones are taken out, and which are kneaded with milk: or what is called أَقِط, with sugar: (K:) or a food of the Arabs, prepared with dates, which are put into a stone cooking-pot; then water is poured upon them, and clarified butter if there be any; (but no اقط is mixed up with them;) and then it is drunk, like حيسة: (T:) or it is like جَيْس; dates and اقط kneaded together with clarified butter: (ISh:) or a certain kind of food, also called وَطِىْءٌ; a thin عَصِيدَة: when it is thickened, it is called نَفِيتَة; when a little more thick, نَفِيثَة; when a little thicker, لَفِيتَة; and when so thick that it may be chewed, عصيدة. (El-Muffaddal.) ― -b2- Also, (as some say, TA,) A thing like [the kind of sack called] a غِرَارَة: (S:) or a غرارة containing dried meat (قَدِيد) and كَعْك (K) and other things: (TA:) ― -b3- أَخْرِجْ اِلَيْنَا ثَلَاثَ أُكَلٍ مِنْ وطيئةٍ Take forth and give us three cakes of bread from a غرارة. (S, TA, from a trad.) ― -b4- [See also وَاطِئَة and مُوَطَّأٌ.]
وَاطِئَةٌ وَاطِئَةٌ ذ Fallen dates. (K.) An act. part. n. in the sense of a pass.: (K:) [such dates being so called] because they are trodden under foot. (TA.) Or [it is changed] from وَطَايَا, pl. of وَطِيْئَةٌ, [which is] from وَطَأَ; [and such dates are] so called because their owner has despised them, or trampled upon them, (ذللّها,) and spread them about, for those who may take them; wherefore they are not included in the conjectural estimate of the produce of the tree [made by the collector of the legal alms]. (TA.) ― -b2- وَطَأَةٌ (K) [pl. of واطِئٌ] and واطِئَةٌ (S, K) Travellers; wayfarers: (S, K:) so called from their treading the road. (S.)
لَا يُتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطَاـٍ لَا يُتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطَاـٍ ذ One is not to perform وضوء (i. e., to repeat it,) on account of treading on filth in the road: but this does not mean that one is not to wash off the filth. (TA, from a trad.) ― -b2- See وَطْأَةٌ.
مَوْطِئٌ مَوْطِئٌ ذ : see وَطْأَةٌ.
مِيطَأٌ مِيطَأٌ ذ : see وَطْءٌ.
آثَارٌ مَوْطُوْءَةٌ آثَارٌ مَوْطُوْءَةٌ ذ (in a trad. respecting destiny) Tracks trodden [as it were] by past predestined events, good and evil. (TA, from a trad.)
مُوَطَّأُ الأَكْنَافِ مُوَطَّأُ الأَكْنَافِ ذ , (K,) and الاكناف ↓ وَطِىْءُ, (TA,) A man of easy nature, or disposition, generous, and very hospitable: or one in whose vicinity his companion is possessed of power, authority, or dignity; not harmed, nor inconveniently situated. (K.) ― -b2- اللّٰهُمَّ اجْعَلْهُ مُوَطَّأَ العَقِبِ (assumed tropical:) O God, make him to be (a Sultلn, followed by many dependants, and) one whose heels shall be trod upon: (K *, TA:) an imprecation, occurring in a trad. respecting a man who had been secretly informed against to 'Omar, who said this with reference to the informer if a liar. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.303 harfMadde başı: وطءوَطَأَ
وَطَأَ
a. [ يَطَأُ ] ( n. ac. وَطْء 1 ), Levelled, evened.
وَطِىَ
waTiY^a
a. [ يَطَأُ ] ( n. ac. وَطْء 1 ) [ acc. & Bi ], Trod, stamped, trampled with ( his feet ).
b. Mounted ( horse ).
وَطُؤَ
وَطُؤَ U ( n. ac. وَطَاْءَة 22t , وُطُوْءَة 27t ),
a. Was level, smooth.
وَطَّأَ
وَطَّأَ II ,
a. see I & ( وَطَئَ ) ( a ).
c. Facilitated.
e. [ coll. ], Lowered.
وَاْطَأَ
وَاْطَأَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR34.875 harfMadde başı: وطءوطء
وَطِئَ - يَطَأُ - وَطْء - مَوْطِئ - وَاطَأَ - يُوَاطِئُ
وَطِئ - يَطَأُ + كائن + مكاناً أو شيئاً: يدوسه بقدمه وثقله: يضع قدمه أو وسيلة ارتكازه ووقوفه على الأرض في موضع محدد ويرخي بثقله فوق هذا الموضع
وَطِئَ - يَطَأُ + كائن + كائناً: يدوسه بقدمه وثقله: كناية عن الغلبة والقهر والإذلال
وَطْء: اسم فعل " وَطِئَ - يَطَأُ ": الضغط والارتكاز على
Mücavir kökler60 mücavir (78 toplam)
- حلل
2 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- صوب
2 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- خمص
1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
- زيل
1 ortak ayet · Birbirinden ayrıldılar
- عرر
1 ortak ayet · “U’ryan” çıplak, “mu’terre” yoksul anlamında çıplak demektir
- نسأ
1 ortak ayet · Dinlenme yeridir
- حرم
2 ortak ayet · Hiram keçe demektir
- ظمأ
1 ortak ayet · Susamak
- كفر
3 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- عوم
1 ortak ayet · Yıl
- رغب
1 ortak ayet · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır
- عكف
1 ortak ayet · Örgülü saç demektir
Geçtiği ayetler(5)
وَأَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَدِيَارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَمْ تَطَئُوهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرًا
Onu ezersinizVe sizi onların yerlerine, yurdlarına, mallarına henüz ayak basmadığınız yerlere de varis kıldı. Ve Allah, her şeye kadirdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وطأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misal ve mehmûzül-lâm |
| Bağlamsal Yakın Kökler | داس, ثبت, مهد, وفق |
| Zıt Kök | نفر |
| Çekirdek Özet 1 | Ayağın veya ağırlığın zemine tam oturarak basması, zemini çiğneyip düzleştirmesi ve yaygı sererek kolaylaştırma |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel ayak basma ve çiğnemenin ötesinde; kalp, dil ve amel uyumunun zemine oturması ile sayısal ve hükmi denklik kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemlerin, ilkelerin ve zeminlerin birbirine tam intibakı; içsel konsantrasyonun ve dışsal hukukun sarsılmaz bir mutabakat tabanına kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel ayak basmaya veya ezmeye indirgeyerek gece ibadetindeki içsel denkliği ve takvim tahrifatındaki biçimsel hileyi gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وط | Bir ağırlığın zemine nüfuz etmesi, baskı uygulaması, yerleşme ve üzerinde durulacak bir alan veya ihtiyaç oluşturması; nitekim وطن insanın yerleştiği yurt zeminini, وطر ise zihne basıp yerleşen ve giderilmesi gereken kesin ihtiyacı ifade eder. | أ | Hemzenin getirdiği ani durma, katılık ve kesin sınır etkisiyle çekirdeğin yayılma eylemi; tabanın zeminle doğrudan ve bizzat temas kurarak tam bir basışa, ezici ağırlığa, intibaka ve hizalanmaya dönüşmesini sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Eylemin bir zemine bağlanmasını, temasın sürekli kılınmasını ve sabitlenmeyi temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Temas alanının çevrilmesini, yüzeyin kaplanmasını ve ağırlığın bir havzada toplanarak yayılmasını sağlar. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Basmanın ve tazyikin gerektirdiği asıl kuvveti, kararlı hamleyi ve zemin üzerindeki baskın iradeyi gösterir. |
| وطأ | Kazıkla sabitleme, yüzeyi kuşatarak sarma ve güçlü bir baskıyla tabana oturma | Ağırlığın zemine güçlü bir biçimde inmesi, yüzeyi bütünüyle kavraması ve orada sarsıntısız, düzlenmiş ve sağlam bir temas noktası meydana getirmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının ayağını veya tabanını yere kuvvetle basması, ağırlığını vererek yeri çiğnemesi; bu basış sonucu engebeli yerin düzleşmesi, yumuşaması ve üzerine rahatça oturulan yaygı veya döşek haline gelmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Hanîfe ed-Dîneverî'nin naklettiği kadim beyitte kök, ayak basılmamış ve otları çiğnenmemiş bakir otlakları anlatmak üzere şöyle geçer: يَأْكُلُ مِنْ خَضْبٍ سَيالٍ وسَلَمْ / وجِلَّةٍ لَمَّا تُوَطِّئْها قَدَمْ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in tazyik ve darlık duası olarak nakledilen hadisteki kullanımı: اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde وطأ kökü, ağırlık koyma, çiğneme ve düzleştirerek zemin hazırlama ekseninde güçlü bir arkaik katmana sahiptir. Batı Sami ve Güney Sami sahasında kök, ayağın yere teması ve basma fiiliyle bağlantılıdır; Arapçada hem somut ayak basma hem de mecazen bir durumu kolaylaştırma, döşeme serip rahatlatma anlamlarını bir arada korumuştur. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan bu üçlü kök yerine fonetik ve anlamsal olarak basma, düzleme ve ayak izi bırakma anlamları ردس veya دوس gibi köklerle karşılanırken, Arapçada hemzenin korunması eylemin doğrudan bir temas ve kesin bir intibak içermesini sağlamıştır. Kökün türevlerinden olan döşek ve minder anlamındaki kelimeler, zeminin çiğnenerek veya yayılarak uysal ve yumuşak hale getirilmesiyle ilişkilidir; bu durum çöl yaşamında engebeli arazinin ayak darbeleriyle yürünebilir bir yola dönüşmesi tecrübesine dayanır. İki tarafın bir meselede anlaşması anlamına gelen muvâtaa ise, iki ayağın aynı iz üzerine tam oturması gibi iki iradenin birbirine tam intibak etmesi ve hizalanması şeklinde semantik bir sıçrama göstermiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ayağın basması, yerin çiğnenip düzeltilmesi, döşek serme ve iki şeyin birbiriyle örtüşmesi | Çiğneme ve basma eylemi bir yandan ezme ve tazyiki, diğer yandan zemini düzelterek uyum ve mutabakat zeminine dönüştürmeyi türetmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde ayak basma, çiğneme ve yerleşme formları | Arapçadaki form, zeminle temasın ve uyumun kök anlamını Sami dillerindeki basma ve tesviye kavramlarıyla paylaşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik bağlamda doğrudan denkliği gösteren güvenilir dış veri tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وطأ | Anlamlı | Basmak, çiğnemek, düzleştirmek, denk getirmek | Ayağın yere basması, zeminin tanzimi ve iki şeyin intibakı. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| وأط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak tescil edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| طوأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| طأو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Harf dizilimi fonetik uyumsuzluk nedeniyle kök oluşturmaz. | Kur'an'da geçmez. |
| أوط | Anlamlı | Çevrelemek, çukurlaşmak, sığınak olmak | Bir şeyin etrafını çevirip korunaklı çukur alan oluşturmak. | Kur'an'da geçmez; zayıf kullanım. |
| أطو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik kaynaklarda mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وطأ | Merkez | Basmak, çiğnemek, zemin hazırlamak, uydurmak | Ağırlık vererek basmayı, düzleyip kolaylaştırmayı ve tam bir intibak sağlamayı içerir. | Fiziksel basış ile soyut uyum ve tazyiki tek kökte birleştirir. |
| داس | Komşu | Ayakla çiğnemek, ezmek, harman sürmek | Bir şeyi yok etmek veya tanesini ayırmak amacıyla sertçe ayak altına almayı anlatır. | Düzleme veya intibak gayesi taşımaz, salt fiziksel ezmedir. |
| ثبت | Komşu | Sabit olmak, yerinde durmak, sarsılmamak | Zeminde kımıldamadan kalmayı ifade eder. | Basma eyleminin başlangıcını ve hareketini içermez, statik durumu gösterir. |
| مهد | Komşu | Döşemek, düzeltmek, hazırlamak | Zemini rahat ve pürüzsüz hale getirmeyi anlatır. | Ağırlıkla çiğneme veya ayak basma şartı aranmaksızın genel kolaylaştırmadır. |
| وفق | Komşu | Uygun olmak, denk gelmek | İki unsurun birbirine uyum göstermesidir. | Ayak izlerinin birbirine oturması gibi somut bir zemin intibakı tasviri taşımaz. |
| نفر | Zıt | Ürkmek, kaçmak, temas etmeyip uzaklaşmak | Zeminden veya muhataptan ürküp temas kurmadan hızla ayrılmaktır. | Basmanın, temasın ve mutabakatın tam karşıtı olarak temassızlığı ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وطأ | Basmak, ezmek, düzleştirmek, denk getirmek | Ayağın yere basmasından içsel ve hukuki mutabakata kadar geniş semantik alan. | Kesin |
| Latince | calcare, coaequare | Çiğnemek, ayakla basmak; denk kılmak | Fiziksel çiğneme boyutunu calcare, denkleştirme boyutunu coaequare karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to tread, to trample, to conform | Basmak, çiğnemek; intibak etmek | Maddi basmayı tread, takvim ve kural uydurmayı conform tam olarak aktarır. | Kesin |
| Almanca | treten, anpassen, ebnen | Ayak basmak; uydurmak, düzlemek | Fiziksel adım ve çiğnemeyi treten, zemin oluşturmayı ebnen karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | fouler, concorder | Ayak altına almak; uyuşmak, denk gelmek | Ayakla ezmeyi fouler, iradelerin örtüşmesini concorder ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَطْء / وِطَاء | Kalp, dil ve zihnin tam uyumu; sarsılmaz bir yoğunlaşma ve sebat | Gece kalkışının nefse ve zihne tesirini anlatan bağlam (Müzzemmil 73:6). |
| يُوَاطِئُوا | Sayıyı denk getirmek, şeklen uydurmak, kılıfına uydurarak mutabakat kurmak | Haram ayların yerini değiştirip haram ay sayısına zahiren uyma hilesi (Tevbe 9:37). |
| يَطَؤُونَ / مَوْطِئ | Ayak basmak, bir coğrafyayı adımlamak, toprağı çiğneyerek egemenlik kurmak | Allah yolunda atılan her adımın ve katledilen arazinin ecir yazılması bağlamı (Tevbe 9:120). |
| تَطَئُوهُمْ | Farkında olmadan çiğnemek, ezmek, zarara uğratmak, helak etmek | Mekke'deki gizli müminlerin savaş esnasında ezilme tehlikesi bağlamı (Fetih 48:25). |
| تَطَئُوهَا | Henüz ayak basılmamış, fethedilmemiş ve tasarruf altına alınmamış mülk | İleride fethedilecek ve mülkiyet altına girecek toprakların vadedilmesi (Ahzâb 33:27). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade ve amel uyumu | Amellerin niyetle tam mutabakatı ve insanın iç dünyasındaki sarsılmaz sebat hali. | Zihinsel çelişkiden arınmış, hakikat zeminine tam oturan inanç durumu. |
| Fıkıh | Haram aylar ve hile-i şer'iyye | Tevbe 9:37 ayetinde geçen nesî uygulamasında şekli sayıyı denk getirip ruhu tahrif etme yasağı. | Biçimsel uyum ile meşru maksat arasındaki çelişkinin batıl sayılması. |
| Tefsir | Gece neşesi ve ibadetin ağırlığı | Müzzemmil 73:6 ayetinde kıraate göre hem ayakların sağlam basması hem de dil ile kalbin intibakı meselesi. | Dil ile kalbin, söz ile fiilin tek bir çizgide hizalanması. |
| Hadis | Şiddetli tazyik ve darlık | Hz. Peygamber'in zalim topluluklar üzerine istediği kahredici kıtlık ve baskı duası. | Düşmanı dize getiren ve hareket alanını daraltan ağır yaptırım. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet psikolojisi | Zihin ve beden intibakı | Ruhsal yoğunlaşmayı sağlama | Müzzemmil 73:6'da gece ibadeti, insanın içsel dağınıklığını toplayarak hakikat zeminine tam basmasını sağlar. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve tutarlılık | İlkesel mutabakat | Teori ile pratik arasında denklik | Verilerin ve önermelerin birbirinin üzerine tam oturması, çatışkısız bilgi zemini üretir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki meşruiyet ve hile | Şekilcilik eleştirisi | Meşruiyeti tahriften koruma | Tevbe 9:37'de görüldüğü üzere iktidarın kanunları özünden saptırarak sadece sayıca denk getirmesi kınanır. | Kesin |
| İktisadi | Arazi ve zilyetlik | Fiili tasarruf ve imar | Mülkiyetin tescili ve kullanımı | Toprağa ayak basılması ve onun çiğnenip işlenmesi, fiili hâkimiyetin ve iktisadi canlılığın temelidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınç ve yüzey intibakı () | Bir kuvvetin belirli bir alana tam temas ederek dağılması veya iki geometrik yüzeyin çakışması (kongrüans). | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif mutabakat ve toplumsal intibak | Bireyin içsel motivasyonu ile dışsal hukuk normlarının birbirini çiğnemeden tam bir uyum içinde örtüşmesi hali. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kaba bir çiğneme, tahrip edici ayak basma veya cinsel birleşme kinayesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; yerleşme, dengelenme, zemine nüfuz etme, iç dünyada söz ile kalbi hizalama ve sayılarda biçimsel denklik kurmayı içeren bütüncül bir intibak sistemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müzzemmil 73:6 ayetini sadece gece uykusuzluğunun ağırlığına yorup tefekkür ile tilavetin zihne nakşolunması boyutunu ıskalamak; Tevbe 9:37'deki sahte mutabakat eleştirisini kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziksel mekan egemenliğini hem de ibadetteki psikolojik derinliği ve hukuktaki biçim-öz dengesini aynı semantik çekirdekle açıkladığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gece ibadetinin epistemolojik ve psikolojik zeminini kuran ayetlerde ve haram ayların nesî yoluyla tahrif edilmesini anlatan hukuk/siyaset ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın sadece söz düzeyinde kalabileceği yanılgısını düzeltir; hakiki imanın kalbin, dilin ve eylemin aynı zemine tam olarak basmasıyla mümkün olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir ağırlığın veya ayağın zemine kuvvetle oturması, basılan yerin çiğnenerek düzlenmesi ve üzerine yaygı serilecek kıvama getirilmesi.
- Soyut anlamEylemler, sözler veya kurallar arasındaki biçimsel ve özsel intibak; zihnin ve kalbin çelişkisiz biçimde tek bir hakikat zemininde sabitlenmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin tabanındaki unsurların pürüzsüzleşmesi, kuvvet ile temas yüzeyinin çakışması ve normatif gerekliliklerin fiili durumla tam örtüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , وطأ kökünün temsil ettiği temas ve intibak eylemidir. Birinci kısımda bir kuvvetinin belirli bir yüzeyi üzerindeki normal doğrultusunda zemine yaptığı basış ve etki integrali gösterilir. İkinci kısımda ise bu temasın sonucunda iki farklı unsur olan (örneğin dil, söz, kural) ile (örneğin kalp, amel, gaye) arasındaki farkın sıfıra yaklaşarak tam bir örtüşme, mutabakat ve hizalanma meydana getirmesi sembolize edilmektedir.