وكد
و - ك - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Vekud yakıt demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Vekud yakıt demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.535 harfالكاف والدال و"وايء" معهما
ك و د، و ك د، د و ك، و د ك، ك د ي، ك ي د، د ي ك، ك د أ، ك أ د، أ ك د مستعملات ك و د: الكَوْدُ: مصدر كاد يكُود كَوْداً ومكادة، تقول لمن يطلب إليك شيئاً، فتأبى أن تعطيه: لا، ولا مَكادَةً ولا مهمة، ولا كَوْداً ولا هما، ولا مكاداً ولا مهمأ.
ولغة بني عدي: كُدْتُ أفعل كذا، بالضم.
وكد: وكَّدْتُ العقد واليمين، أي: أوثقته، والهمزة في العقد أجود.
والسيور التي يشد بها القربوس تسمى
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR246 harfوكَدْتُ العهدَ والسرجَ توكيداً، وأكَّدْتُهُ تَأْكيداً بمعنًى، والواو أفصحُ. وكذلك أوْكَدَهُ وآكَدَهُ إيكاداً فيهما، أي شَدَّهُ. وتَوَكَّدَ الأمرُ وتأكَّدَ، بمعنًى. وقولهم: وَكَدَ وَكْدَهُ، أي قصد قصده. والوِكادُ: حبلٌ يُشَدُّ به البقر عند الحلْب.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.916 harfك د ( و ا ي ء )
كدا ، كدأ ، كأد ، كود ، كيد ، وكد ، أكد ، ودك ، دوك ، دكأ ، ديك ، دكا : ( مستعملة ) .
كدا : قال الله جلّ وعزّ : ( أعطى قليلا وأكدى ) ( النجم : 24 ) قال الفراء : أَكْدَى : أَمْسَكَ عن العَطِيّةِ وقَطَع .
وقال الزجاجُ : معنى أَكْدَى : أَمْسَكَ من العطيّة وقطَع ، وأَصْلُه من الحَفْرِ في البئر .
يقال للحافر إذَا حَفَرَ البئرَ فبَلغَ إلى حَجَر لا يمكِنُهُ معه الحَفْرُ : قد بَلغَ
ك د ( و ا ي ء ) كدا ، كدأ ، كأد ، كود ، كيد ، وكد ، أكد ، ودك ، دوك ، دكأ ، ديك ، دكا : ( مستعملة ) . كدا : قال الله جلّ وعزّ : ( أعطى قليلا وأكدى ) ( النجم : 24 ) قال الفراء : أَكْدَى : أَمْسَكَ عن العَطِيّةِ وقَطَع . وقال الزجاجُ : معنى أَكْدَى : أَمْسَكَ من العطيّة وقطَع ، وأَصْلُه من الحَفْرِ في البئر . يقال للحافر إذَا حَفَرَ البئرَ فبَلغَ إلى حَجَر لا يمكِنُهُ معه الحَفْرُ : قد بَلغَ الكُدْية وعند ذلك يَقطعُ الحَفْرَ . وقال الليثُ : الكُدْيةُ : صلابةٌ تكونُ في الأرض . ويقال : إنَّ فلاناً قد بَلغَ النَّاسُ كُدْيتَهُ أي : كان يُعْطِي ثمَّ أَمْسَكَ . قال : ويقالُ : أَكْدَى أَيْ : أَلحَّ في المسألةِ وأنشد : تَضِنُّ فنُعْفِيها إن الدارُ سَاعَفَتْ فَلاَ نَحْنُ نُكْدِيها ولا هِيَ تَبْذُلُ وتقولُ : لا يُكْدِيكَ سُؤالي أي : لا يُلِحُّ عليكَ وقوله : فلا نَحْنُ نُكْدِيها أي فلا نحنُ نلِحُّ عليها . وقالت خنسَاءُ : فتَى الفِتْيَانِ ما بَلَغُوا مَدَاهُ ولا يُكْدِي إذا بَلغَتْ كُدَاها أي : لا يَقْطَعُ عَطاءَهُ ، ولا يُمسِكُ عنه إذا قَطَعَ غيرُه وأَمسكَ . وقال : الكِدَاءُ بكسر الكاف : القَطْعُ من قولك : أَعْطَى قليلاً وأَكْدَى أي : قطع . ( عمرٌ و عن أبيه ) : أَكْدَى : مَنَعَ ، وأكدَى : قطَعَ ؛ وأكْدَى إذا انقطع ، وأكدَى النبْتُ إذا قصُرَ منَ البرْد ، وأكْدَى العامُ إذا أجدَبَ ، وأكْدَى إذا بلغَ الكُدَا وهو الصَّحْراءُ ، وأكْدَى إذا حفَرَ فبلغَ الكُدَى وهي الصُّخُورُ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أكدى : افتقَرَ بَعْدَ غِنًى ، وأكدَى : قَمِىءَ خَلْقُهُ . وقال الليث : أَصابَ الزَّرْعَ بردٌ فكدَاهُ أي : رَدَّهُ في الأرض . ويقال أيضاً : أَصابَتهمْ كُدْيةٌ ، وكاديةٌ منَ البَرْدِ . ويقالُ : كَدَأَ النبتُ بالهمز منَ البَرْدِ . وكُدَيٌّ ، وكَدَاءٌ : جَبَلانِ بِمكَّةَ . وقال ابنُ رُقَيَّاتٍ : أَنْتَ ابنُ مُعْتَلجِ البِطَا حِ كُدَيِّها فكَدَائها ومِسكٌ كَدٍ : لا رِيحَ له . ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : كَدَتَ الأرض تكدُو كَدْواً فهي كاديةٌ إذا أبطأَ نباتُها . وكَدِيَ الجِرْوُ يَكْدَى كَدًى وهو داءٌ يَأْخُذُ الجِرَاءِ خاصَّةً يُصيبها منه قيءٌ وسعالٌ حتى يُكْوَى ما بين عينيها . قال : والكُدْيةُ : الارتفاعُ من الأرضِ . ( شمرٌ ) : كَدِيَ الكلْبُ كَدًى إذا نَشِبَ العظمُ في حلقِهِ . ويقال : كَدِيَ بالعظْمِ إذا غصَّ به ، قاله ابن شمَيلٍ . كدأ : ( أبو زيد ) : كَدَأَ النَّبْتُ يَكْدَأُ كُدُوأً إذا أصابهُ البَرْدُ فَلَبَّدَهُ في الأرْضِ ، أو عَطِشَ فأَبْطَأَ نَبَاتُهُ ، وإِبلٌ كادِيةٌ الأوْبَارِ قليلَتُهَا ، وقد كَدِئَتْ تَكْدَأُ كَدَأً . وأنشد : كَوَادِىءُ الأوْبَارِ تَشْكُو الدَّلَجَا وكَدِىءَ الغُرَابُ في شَحيجِه يَكْدَأُ كَدَأً . دكأ : أبو زيد : دَاكَأْتُ القَوْمَ مُدَاكَأَةً إذا زَاحَمْتَهُمْ . وقال غيره : تَدَاكَأَ القَوْمُ عليه إذا تزاحَمُوا . قال ابنُ مُقْبِلٍ : وقَرَّبُوا كُلَّ صِهْميمٍ مَنَاكِبُهُ إذا تَدَاكَأَ منه دَفْعُه شَنَفَا قال أبو الهيثم : الصِّهْميمُ مِنَ الرِّجَالَ والجِمالِ إذا كانَ حَمِيَّ الأنْفِ أبِيّاً شَدِيدَ النَّفْسِ ، بطِيءَ الانْكِسَارِ . قال : وتَدَاكَأَ : تَدَافَعَ ، ودَفْعُهُ : سَيْرُه . كأد : قال الليث : عَقَبَةٌ كَأَدَاءُ : ذَاتُ مَشَقَّةٍ ، وهي الكَؤُودُ أَيْضاً . تكاءدتْهُ الأمورُ إذا شَقَّتْ عليه . ( شمر عن ابن الأعرابي ) : الكأدَاءُ : الشِّدَّةُ والخَوْفُ ، والحِذَارُ ، ويقالُ الهَوْلُ واللَّيْلُ ، المظْلمُ . ( أبو زيد ) : تَكَاءدْتُ الذَّهابَ إلى فلان تكَاؤُداً إذا ذهبتَ إليه على مَشَقَّةٍ . ويقال : تَكأَّدني الذَّهَابُ إليك تكَؤُّداً إذا ما شَقَّ عليك . وأنشد : وَلَمْ تكَأَّد رِحْلَتي كأدَاؤُهُ ويقال : هي الكُؤَدَاءُ ، والصُّعَدَاءُ ، والكَؤُودُ : المرْتقَى الصَّعْبُ ، وهي الصَّعُودُ . كود كيد : قال الليث : الكَوْدُ : مصدرُ كادَ يكُودُ كوْداً ، ومَكَادَة ، تقول لمن يطلُبُ إليكَ شيئاً ولا تريدُ أن تعطيه : لا ولا مكادَةً ولا مَهَمَّةً ، ولا كَوْداً ، ولا همّاً ، ولا مَكاداً ، ولا مهمّاً . قال : ولُغَةُ بنِي عَدِيَ : كُدْتُ . وقال أبو حاتم : يقالُ : لاَ ولاَ كَيْداً لك ولا همّاً . وبعض العربِ يقول : ولا كَوْداً بالوَاوِ . قال : وقالت العوَامُّ كادَ زَيدٌ أن يموت وأنْ لا تدْخلُ مع كاد . ولا مع ما تصرَّفَ منها . قال اللَّهُ : ( وَكَادُواْ يَقْتُلُونَنِى ( ، وكذلك جميعُ ما في القرآن . وقال الليث : الكَيْدُ من المَكِيدَةِ ، وقد كادَهُ مَكِيدَةً ، ورأيتُ فلاناً يَكيدُ بنفسِهِ أي يَسُوقُ سِيَاقاً . ( ثعلبٌ عن ابن الأعرابيِّ ) قال : الكَيْدُ : صِيَاحُ الغُرَابِ بِجَهْدٍ ، والكَيْدُ : إخْرَاجُ الزَّنْدِ النارَ ، والكَيْدُ : القَيءُ . وقال الحسنُ : ( إذا غَلَبَ الصائمَ الكَيْدُ أَفْطَرَ ) والكَيْدُ : التَّدْبِيرُ بباطلٍ أو حقَ ، والكَيْدُ : الحَيْضُ . وفي حديث ابن عباس : ( أَنَّهُ نَظَر إلى جَوَارٍ وقد كِدْنَ في الطريقِ فأَمر أَنْ يُنَحّيْنَ ) والكيد : الحرْبُ : ( غَزَا النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولم يرَ كَيْداً ) . وقال الله جلَّ وعزّ : ( ( بِالْهَزْلِ إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً ( ) كَيْداً وَأَكِيدُ كَيْداً ) ( الطارق : 15 ، 16 ) . قال الزَّجَّاج : يَعني به الكُفّارَ أَنهم يَخَاتِلُونَ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) ويُظْهِرون ما هُمْ عَلَى خِلافه . وأكِيدُ كَيْداً ، قال : كَيدُ الله لهم : اسْتِدْرَاجُهم من حيث لا يَعْلَمُونَ . وقال الله : ( إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا ) ( النور : 40 ) . قال الزجاجُ في قوله : ( لَمْ يَكَدْ ) . قال بعضهم رَآها مِنْ بَعْدِ أَنْ لَمْ يَكَدْ يَرَاها من شدَّة الظُّلْمَةِ . ويقال معناه : لمْ يَرَها ولم يَكَدْ ، وهذا القولُ أشبهُ بهذا المعنى ، لأنَّ في دُون هذه الظُّلمَاتِ لا تُرَى الكَفُّ . وقال الفرّاء : العربُ تقولُ : ما كِدْتُ أَبْلُغُ إليكَ وأَنتَ قد بَلَغْتَ ، وهذا هو وَجْهُ العربيَّة . ومن العربَ من يُدْخِلُ كادَ ، ويَكَادُ في اليقين ، وهو بمنزلة الظّنِّ ، أصْلُهُ : الشَّكُّ ثم يُجْعَلُ يَقيناً . وأخبرني المنذريُّ عن أبي العبَّاس قال : قال الأخفَشُ في قوله : ( إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا ) ( النور : 40 ) حُمِلَ على المعنى وذلك أَنَّهُ لا يراها ، وذلك أنّكَ إذا قُلت : كاد يَفعلْ إنما تَعْنِي قاربَ الفعلَ ولم يفعلْ ، عَلَى صحَّةِ الكلام ، وهذا معنى هذه الآية ، إلاَّ أنَّ اللُّغَةَ قد أجازَتْ لم يَكَد يَفعلُ . وقد فعل بعد شِدَّةٍ ؛ وليس هذا صحّةَ الكلام لأنه إذا قال : كاد يفعلُ فإنما يعني قاربَ الفعل . وإذا قال : لم يَكَدْ يفعل ، يقول : لم يُقَارِبِ الفعلَ ، إلاّ أنَّ اللُّغة جاءت على ما فَسَّرْتُ لك ، وليس هو على صحةِ الكلمةِ . وقال أبو العباس : قال الفرّاء كلَّما أَخْرَجَ يده لم يَكد يَراها من شِدّةِ الظَّلْمَةِ ، لأنّ أقلَّ من هذه الظُّلْمَةِ لا تُرَى اليدُ فيه ، وأمَّا لمْ يكد يَقُومُ فقد قام ، هذا أكثرُ اللُّغة فكأن الأخفشَ جاءَ بالمعنى ، وذهب الفرّاءُ إلى لفظ اللغة . وقال ابن الأنباريِّ : قال اللُّغَوِيون : كِدْتُ أفعلُ . معناه عند العرب قَارَبْتُ الفِعلَ ولَمْ أفعل ، وما كِدْتُ أَفْعَلُ ، معناه : فَعَلْتُ بعد إِبْطَاءٍ ، وشَاهِدُه قولُ الله : ( فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُواْ يَفْعَلُونَ ) ( البقرة : 71 ) ، معناهُ : فَعَلوا بعدَ إِبْطَاءٍ ، لِتَعَذّرِ وِجْدانِ البَقَرَةِ عليهم ، وقد يكونُ : ما كِدْتُ أَفْعَلُ بمعنى : ما فَعَلْتُ وَلاَ قَارَبْتُ إذا أُكّدَ الكلامُ بأَكَادُ . وقال ابنُ بُزُرْجَ : يقال : مِن كادَ يَكادُ : هُمَا يَتَكاوَدَانِ . وأصحابُ النَّحْوِ يقولونَ : يَتَكَاوَدَانِ ، وهو خطأٌ لأنهم يقولون : إذا حُمِلَ أَحدُهُمْ على ما يكْرَهُ : لا والله وَلاَ كيْداً ، وَلاَ همًّا ، يريدونَ : لاَ أَكَادُ وَلا أَهُمُّ . وكد : قال الليث : يقال : وَكَّدْتُ العَقْدَ أي : أوْثَقْتُه ، وكذلك : أَكَّدْتُهُ . ويقالُ : وكَّدْتُ اليمينَ ، والهمزُ في العَقْدِ : أَجْوَدُ . قال : والسُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ تسمَّى المَكَايِيدَ ، وَلاَ تُسَمَّى التَّوَاكِيدَ . وتقولُ : إذا عقَدْتَ فَأكِّدْ ، وإذَا حَلفْتَ فَوَكِّدْ . وقال أبو العباس : التَّوْكِيدُ : دخلَ في الكلامِ لإخرَاج الشّكّ ، وفي الأعدادِ لإحاطَةِ الأجزاءِ . ومن ذلك أن تقولَ : كلَّمنَي أخُوكَ فيجوزُ أن يكونَ كلَّمَك هو أَوْ أمرَ غُلاَمَهُ بِأَنْ يكلّمكَ ، فإذا قلتَ : كَلَّمنِي أَخوكَ تَكْلِيماً لَمْ يَجُزْ أن يكونَ المكلّم لك إلاَّ هو . ويقال : وكَدَ فلانٌ أَمْرَهُ يكِدُهُ وَكْداً إذا مارَسه وقصدَه . وقال الطِّرِمَّاحُ : ونُبّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَهُ قُفَيْرَةَ أُمَّ السَّوْءِ أَنْ لَمْ يكِدْ وَكْدِي معناهُ : أَنْ لم يَعْمَلْ عملي ، ولم يقْصِدْ قَصْدِي ، ولمْ يُغْنِ غَنَائي . ويقالُ : ما زالَ ذاكَ وُكْدِي ، بضمِّ الواو ، أي فِعْلي ودَأْبي ، فكأَنَّ الوُكْدَ : اسمٌ ، والوَكْدَ : مصدرٌ . وقال ابن دريدٍ : الوَكائِدُ : السُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ إلى دَفّتَي السَّرْجِ ، الواحدُ : وِكَادٌ وإكَادٌ . قال : ووكَدَ بالمكانِ يكِدُ وُكُوداً إذا أقامَ به . قال : والكوْدُ : كلُّ شيءٍ جَمعْتَهُ كُثَباً من ترابٍ أو طعامٍ ، وجمعهُ : أكوادٌ ، ولم أَسمَعْ هذينِ الحرْفَيْنِ لغير ابن دريدٍ . وقالوا أيضاً : كَدَوْتُ وجهَ الرّجُل أكْدُوهُ كَدْواً إذا خَدَشْتَهُ . أكد : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : دُسْتُ الحِنْطَة ودَرَسْتها ، وأكَدْتُها . ويقال : ظلَّ مُتَوكّداً بأمر كذا ، ومُتَوكزاً ، ومُتَحَرِّكاً ، أي : قائماً مُستعِدّاً . ويقال : وكَدَه يكِدُه وكْداً أي أصابَهُ . دوك : قال الليث : الدَّوْكُ : دَقُّ الشيءِ وسَحْقُه وطحنُه ، كما يَدُوكُ البعيرُ الشيءَ بكَلْكلهِ ، والمَدَاكُ : صَلاَيةُ العِطْرِ يُدَاكُ عليه الطِّيبُ دَوْكاً . وفي الحديث : أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال بِخَيْبَرَ : ( لأُعْطِيَنَّ الرَّايةَ غَداً رَجُلاً يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ ، فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ فِيمَنْ يَدْفَعُهَا إلَيه ) . قولُه : يدوكون أي يَخُوضون ويختلفون فيه . ( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : بات القومُ يَدُوكون دَوْكاً أيْ باتُوا في اختلاطٍ ، ودَوَران . قال : وقال أبو زيد : وَقَعُوا في دَوْكَةٍ ، وبُوحٍ أي وَقَعُوا في اختلاطٍ ، وفيه لُغتان : دَوْكَةٌ ، ودُوكَةٌ ، وجمعُ الدَّوْكَةِ : دِوَكٌ ودِيَكٌ ، ومن قال : دُوكةٌ ، قال : دُوَكٌ في الجَمْع . ( أبو عمرٍ و ) : داك الرَّجلُ المرأَة يدوكُها دَوْكاً ، وباكَها بَوْكاً إذا جامَعَهَا . وأنشد : فدَاكَها دَوْكاً على الصِّراطِ ليس كدَوكِ زَوجِهَا الوَطْوَاطِ وقال أبو ترابٍ قال أبو الرَّبيع البَكراوِيُّ : داكَ القومُ إذا مَرِضوا ، وهم في دَوْكَةٍ أي مَرَضٍ . ودك : ( سلمةُ ، عن الفرّاء ) : لَقِيتُ منه بَنَاتِ أَوْدَكَ ، وَبَناتِ بَرْحٍ وبَنات بِئْسَ يعني الدّوَاهِي . وقال الليثُ : الوَدَكُ : معروفٌ ، والفِعْلُ : ودَّكْتُه تَوْدِيكاً ، وذلك إذا جَعَلْتَهُ في شيءٍ وهو من الشَّحْم أو حُلاَبةِ اللَّحْمِ ، وشيءٌ وَدِكٌ ، ووَدِيكٌ ، ودَجاجةٌ وَدِيكةٌ : ذاتُ وَدَكٍ ، ووَدِيكٌ : جائزٌ . والدِّكَةُ : اسمٌ من الوَدَكِ وقالت امرأةٌ من العربِ : كنتُ وَحْمَى للدِّكَةِ أي كنتُ مُشْتَهِيَةً لِلْوَدَكِ . ديك : وقال الليث : الدِّيكُ : معروفٌ ، وجمعُه دِيَكَةٌ ، وأَرْضٌ مَداكةٌ ومَدْيَكةٌ : كثيرَةُ الدِّيَكةِ . وقال المؤرِّجُ : الدِّيكُ في كلام أَهل اليمن : الرَّجلُ الْمُشْفِقُ ، الرَّؤُومُ ، ومنه سُمِّيَ الديكُ دِيكاً . قال : والدِّيكُ : الرَّبيعُ في كلامِهم . والدِّيكُ : الأثَافِي ، الواحدُ والجميعُ سَوَاءٌ . دكا : أهمله الليث : وقال ابن الأعرابي : دَكَا إذا سَمِنَ وكدا إذا قَطَعَ .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.391 harf(باب الواو والكاف وما يثلثهما)
(وكل) الواو والكاف واللام: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اعتمادِ غيرِكَ في أمرك. من ذلك الوُكَلة(1)، والوَكَل: الرّجُل الضّعيف. يقولون وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ. والتوكُّل منه، وهو إظهار العَجْز في الأمر والاعتمادُ على غيرك. ووَاكَلَ فلانٌ، إذا ضَيَّع أمرَهُ مُتَّكِلاً على غيره. وسُمِّي الوكِيلُ لأنّه يُوكَلُ إليه الأمر. والوَِكال في الدّابّة: أن يتأخَّر أبداً خَلْفَ الدّوابّ، كأنّه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR387 harf- وكدت القول والفعل، وأكدته: أحكمته. قال تعالى: ﴿ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها﴾ [النحل/91] والسير الذي يشد به القربوس (القربوس: حنو السرج، وجمعه قرابيس. اللسان (قربس) ) يسمى التأكيد، ويقال: توكيد، والوكاد: حبل يشد به البقر عند الحلب، قال الخليل (انظر: العين 5/395) : أكدت في عقد الأيمان أجود، ووكدت في القول أجود، تقول إذا عقدت: أكدت، وإذا حلفت وكدت ووكد وكده: إذا قصد قصده وتخلق بخلقه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.852 harfوَكَّدَ العَقْدَ والعَهْدَ: أَوثَقَه، والهمز فيه لغة. يقال: أَوْكَدْتُه وأَكَّدْتُه وآكَدْتُه إِيكاداً، وبالواو أَفصح، أَي شَدَدْتُه، وتَوَكَّدَ الأْمر وتأَكَّدَ بمعنًى. ويقال: وَكَّدْتُ اليَمِينَ، والهمْزُ في العَقْد أَجْوَدُ، وتقول: إِذا عَقَدْتَ فأَكِّدْ، وإِذا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ. وقال أَبو العباس: التوكيدُ دخل في الكلام لإِخراج الشَّكّ وفي الأَعْدادِ لإِحاطةِ الأَجْزاء، ومن ذلك ن تقول؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR139 harf* و ك د * * التَّوْكِيدُ * لغة في التأكيد وقد * وَكَّدَ * الشيء وأَكَّده بمعنى والواو أفصح وكذا * أَوْكَدَهُ * و * آكَدَهُ إيكَاداً * فيهما
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.047 harfوكد بالمكان يكد وكودا، بالضم، إذا أقام به، يقال: وكد فلان أمرا يكده وكدا، إذا قصده وطلبه، ووكد وكده: قصد: قصده وفعل مثل فعله. وكد يكد وكدا، أي أصاب. وكد العقد والعهد توكيدا أوثقه، كأكده، الهمز لغة فيه، وكد الرحل: شده، يقال فيه أوكدته إيكادا وأكدته، وبالواو أفصح. والوكائد: سيور يشد بها الرحل والسرج جمع وكاد، بالكسر، وإكاد لغة فيه، كوشاح، وقال ابن دريد: الوكائد: السيور التي يشد بها القربوس إلى دفتي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.102 harfوَكَدَ
1 وَكَدَ ذ , aor. يَكِدُ, inf. n. وُكُودٌ, He remained, continued, stayed, abode, or dwelt, (L, K,) بِمَكَانٍ in a place. (L.) -A2- See 2. -A3- وَكَدَ أَمْرًا, (L, K, *) aor. يَكِدُ, inf. n. وَكْدٌ, (L,) He aimed at a thing; sought, endeavoured after, or pursued, it; desired it; intended it, or purposed it; syn. قَصَدَ (L, K) and طَلَبَ. (L.) See also below. ― -b2- وَكَدَ وَكْدَهُ He
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.581 harfوكد
وَكَدَ - يَكِدُ - وَكَّدَ - يُوّكِّدُ - تَوْكِيْد
وَكَدَ - يَكِدُ + الشيء أو الأمر: يثبت ويتوثق
وَكَدَ - يَكِدُ + الشيء: يثبت ويتوثق إلى مكانه أو إلى حامله فلا يتزعزع ولا يضطرب
وَكَدَ - يَكِدُ + الأمر: يثبت ويتوثق ويصير عزماً ويزول عنه الشك واللبس والتردد
وَكَّدَ - يُوّكِّدُ: على وزن "فَعَّلَ " من " وَكَدَ - يَكِدُ ": يجعله " يَكِدُ "
Mücavir kökler10 mücavir (16 toplam)
- نقض
1 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- كفل
1 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir
- عهد
1 ortak ayet · Söz
- يمن
1 ortak ayet · Sağ yandır
- وفي
1 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- فعل
1 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- علم
1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ
Onun pekiştirilmesiAhidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وكد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وثق, عقد, ثبت |
| Zıt Kök | نقض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bağı, kayışı veya ipi gevşemeyecek şekilde sıkarak düğümlemek ve sağlamlaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Verilen sözü, yemini ve ahdi bozulamayacak kesinlik ve kararlılık düzeyine ulaştırmak |
| Çekirdek Özet 3 | İradî beyanın bağlayıcılık kazanarak hukuki ve ahlaki bir zorunluluk haline gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü ses benzerliği nedeniyle yakıt anlamındaki وقد köküyle karıştırmak veya salt sözlü bir tekrar sanıp fiili bağlayıcılığını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وك | Bir nesneye dayanarak veya kuvvet uygulayarak onu yerine sabitleme, itme ve tutma ortak çekirdeği (وكأ dayanmak, وكز kuvvetle vurup itmek, وكل güvenip işi birine bağlamak) | د | Kapı, giriş ve nihai sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, uygulanan tutma ve sabitleme eylemi bir bağı sıkarak son noktasına kadar kilitleme ve pekiştirme anlamına özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki unsuru birbirine raptetme, tutturma ve sabitleme iradesini başlatır |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi kavrayarak sıkıştırma, baskı altına alma ve gevşemesini önleme hareketini sağlar |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Hareketi kesin bir sınırla kapatma, kilitleme ve nihai duruma kavuşturma vasfını tamamlar |
| وكد | Çengel ile bağlanan bir unsurun avuç içiyle kavranarak sıkılması ve kapı gibi kapatılıp kilitlenmesi | Söz veya bağın çözülmeyecek, sarsılmayacak ve açılmayacak biçimde sağlam bir düğümle kilitlenmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sağım sırasında ineğin veya devenin bacaklarını bağlayıp kaçmasını ya da tekme atmasını önleyen köstek ipi (el-vikâd) ile eğerin ön ve arka kaşlarını birbirine ve gövdeye sıkıca bağlayan deri kayışlar (el-mevâkîd) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Humeyd b. Sevr bir beytinde eğerin sağlamlığını anlatırken kökü şöyle kullanır: تَرَى العُلَيْفِيَّ عليه مُوكَدَا / Burada deve semerinin veya eğerinin deri kayışlarla son derece sıkı ve sağlam şekilde bağlanıp pekiştirildiğini niteler |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında bir işe azimle yönelmek ve gayreti ona kilitlemek anlamında وَكَدَ وَكْدَهُ denir; ayrıca yemin ve ahit düğümünü iyice germek anlamında وَكَّدْتُ اليَمِينَ kalıbı kullanılır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça وكد kökü, Batı Sami dillerindeki paralel köklerle birlikte değerlendirildiğinde, genellikle أكد köküyle eş kökenli veya onun varyantı olan bir morfolojik yapı sergiler. İlk harfi vav olan misâl kökler ile hemzeli kökler arasındaki geçişkenlik (ibdâl), klasik dilcilerin de belirttiği üzere belirgindir; nitekim aynı semantik çekirdek أكد biçiminde de tahkim etme ve sağlamlaştırma bildirir. İbranicede doğrudan vav-kaf-dal dizilimi yerine kökle semantik yönden benzeşen bağlama ve düğümleme eylemleri 'āqad (עָקַד - bağlamak, hayvanın ayaklarını kösteklemek) köküyle akraba kabul edilir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik izi, hareketli bir varlığı ip, kayış veya bağ vasıtasıyla hareketsizleştirmek, sabitlemek ve gevşemesini engellemektir. Arapçada bu ilksel somut eylem, doğrudan doğruya ahitlerin, yeminlerin ve sözleşmelerin bozulmasını imkânsız kılacak psikolojik ve hukuki tahkimatı ifade eden soyut bir kavrama dönüşmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وكد ve أكد ibdâli | Bir bağı sıkarak bağlamak fiilinden türeyerek sözleşme ve yemini tahkim etme anlamı kazanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'āqad kökü ile kavramsal akrabalık | Hayvanı bağlayarak hareketsiz kılma ve bağı sağlama alma çekirdeği korunmuştur | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir ses-anlam denkliği gösterilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وكد | Anlamlı | Pekiştirmek, bağlamak | Bir ahdi veya kayışı sıkarak çözülmez hale getirmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| ودك | Anlamlı | Hayvan yağı | Etten ve kemikten sızan don yağı, yağlılık | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur |
| كود | Anlamlı | Neredeyse yapmak | Bir eylemin gerçekleşmesine çok yaklaşmak, meşakkatle yanaşmak | Kur'an'da geçer; mukârebe fiili |
| كدو | Anlamlı | Sertleşmek, cimrilik etmek | Yerin sertleşmesi, az verip kesmek (كدي) | Kur'an'da geçmez; sertlik boyutuyla uzak bağ taşır |
| دوك | Anlamlı | Ezmek, öğütmek | İlacı veya kokuyu ezerek toz haline getirmek, dövmek | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt mekanik hareket |
| دكو | Anlamlı | Düzlemek, yığmak | Toprağı veya kumu dümdüz etmek, yığmak (دكك / دكو) | Kur'an'da geçmez; ezme ve düzleme hareketi |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وكد | Merkez | Sağlamlaştırma, pekiştirme | Mevcut bir bağı sıkıştırarak çözülmesini mutlak surette engellemek | Kurulmuş bir yemini son raddesine kadar tahkim etmek |
| وثق | Komşu | Güven ve sağlamlık | Karşılıklı güvene, teminata ve sarsılmaz bir ipe dayanmak | Manevi güven ve kopmaz bağ boyutu daha baskındır |
| عقد | Komşu | Düğümlemek, sözleşmek | İki tarafı veya iki ucu birbirine bağlayarak bir birliktelik kurmak | Bağı sıfırdan kurma aşamasını ifade eder |
| ثبت | Komşu | Yerinde durmak, sebat etmek | Bir nesnenin yerinden oynamaması ve zeval bulmaması | Sabitlik ve devamlılık haline odaklanır |
| نقض | Zıt | Bozmak, çözmek | Bir yapıyı, bükülmüş ipi veya bağı lif lif çözüp geçersiz kılmak | Kurulmuş ve pekiştirilmiş bir ahdi gevşetip parçalamak |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وكد | Pekiştirmek, sağlamlaştırmak | Bir yemini, sözü veya bağı gevşemeyecek şekilde tahkim etmek | Kesin |
| Latince | Confirmare, corroborare | Pekiştirmek, teyit etmek, güçlendirmek | Mevcut bir iradeyi veya yapıyı daha güçlü hale getirmeyi karşılar; köstek ipi somutluğunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To confirm, to corroborate, to ratify | Sağlamlaştırmak, onaylamak, teyit etmek | Sözleşmenin veya yeminin bağlayıcılık kazanmasını karşılar; fiziksel düğüm imgesini taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Bekräftigen, bestätigen | Pekiştirmek, teyit etmek | İradenin kesinleşmesini ve geçerlilik kazanmasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Confirmer, corroborer | Sağlamlaştırmak, tasdik etmek | Ahdin meşruiyet ve zorunluluk derecesini artırma yönünü içerir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَوْكِيدِهَا | Yeminleri Allah adına kesinleştirip pekiştirdikten sonra bozmayı yasaklama bağlamı | Ahit ve yeminlerin bağlayıcılığının bozulamazlığını vurgulayan ahlaki ve hukuki talimat bağlamı (Nahl 16:91) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi vaad ve ahitlerin kesinliği | Allah'ın vaadinde hulf bulunmaması ve kulların ahitlerine sadakatinin imanın sıhhatiyle bağı | Şüpheyi gideren mutlak kesinlik ve kararlılık |
| Fıkıh | Yemin ve akit teorisi | Bir yeminin ne zaman bağlayıcı (mün'akid) hale geldiği ve bozulmasının kefaret gerektirip gerektirmediği | Hukuki bağlayıcılığın tamamlanıp kesinleşmesi |
| Tefsir | Nahl 16:91 tefsiri | Yeminlerin pekiştirilmesinin ardından ipini çözen kadın misaliyle bozulan toplumsal sözleşmeler | Lafzi tekrarın ötesinde iradenin kilitlenmesi |
| Hadis | Yemin ve bey'at rivayetleri | Hz. Peygamber'e verilen sadakat sözlerinin bozulamaz niteliği ve yeminlerin tahkimi | Cayılması haram olan nihai taahhüt |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve kulluk sözleşmesi | Misak ve ahdin tahkimi | İlahi iradeye teslimiyeti şüpheden arındırmak | İnsanın yaratıcısına verdiği kulluk sözünü tavizsiz korumasını sağlar | Güçlü |
| İlmi | Mantık ve dilbilim | Tekit (vurgu ve teyit) | İletişimde kuşkuyu ve mecaz ihtimalini yok etmek | Bilgi aktarımında yanılma ve tereddüt payını sıfırlama işlevi görür | Kesin |
| Siyasi | Uluslararası ve toplumsal antlaşmalar | Antlaşmanın onaylanması (ratifikasyon) | Toplumsal güvenliği ve barışı hukuki teminata bağlamak | Devletler veya zümreler arası ahitlerin keyfi bozulmasını engeller | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve sözleşme hukuku | Akitlerin bağlayıcılığı ve teminat | Ticari hayatta belirsizliği (garar) ortadan kaldırmak | Sözleşme şartlarının kesinleşerek taraflara geri dönülemez borç yüklemesini sağlar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kriptografik doğrulama / Sağlama (Checksum) | Bir veri iletiminin bozulmadığını, dış müdahaleyle değiştirilemeyeceğini kesinleştiren matematiksel kilit mekanizmasıyla tam bir yapısal örtüşme gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ratifikasyon ve sözleşmeye bağlılık (Pacta sunt servanda) | Bir irade beyanının usulünce tescil edilip taraflar için bağlayıcı ve iptal edilemez bir normatif hükme dönüşmesi kuralıyla örtüşür | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca gramerdeki pekiştirme (tekit) veya sözlü bir tekrar düzeyine indirgenmesi; ayrıca Türkçe telaffuz benzerliği sebebiyle yakıt anlamındaki وقد köküyle karıştırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, salt bir dilsel pekiştirme değil; Allah'ın kefil kılındığı, ahlaki, hukuki ve toplumsal yükümlülüklerin geri dönülemez biçimde bağlandığı eksiksiz bir sadakat ilkesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yemin ve sözleşmelerin yalnızca sözlü bir formalite sanılarak menfaat çatışmasında kolayca feshedilebileceği zannına yol açar; bu durum toplumsal güven zeminini tamamen çökertir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam ahlak ve hukuk felsefesinin en temel direklerinden biri olan ahde vefa ilkesinin keyfiyete bırakılamayacak ilahi bir bağ olduğunu tekil ve sarsıcı bir kavramla ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeminlerin, toplumsal sözleşmelerin, emanetin ve ahdin bozulmasını şiddetle yasaklayan ve toplumsal çözülmeyi ipliğini eğirip sonra bozan kadın metaforuyla anlatan ayet grubunda (Nahl 16:91-92) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Verilen sözlerin güç dengeleri değiştikçe bozulabileceğini savunan pragmatik ve oportünist ahlak anlayışını kökten reddederek, yeminin pekiştirilmesinin ilahi bir gözetim altında olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir hayvanın sağım esnasında kaçmaması için bacaklarına vurulan köstek ipi ve eğerin parçalarını birbirine sımsıkı bağlayan deri kayış.
- Soyut anlamBir yeminin, akdin veya sözün tereddüde, şüpheye ve geri adıma imkân bırakmayacak şekilde tahkim edilerek bağlayıcı kılınması.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki belirsizlik ve keyfilik payını sıfırlayan, verilen taahhüdü hukuki ve ahlaki bir zorunluluk haline getiren bağlayıcılık kuralı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kurulmuş olan sözleşmeyi veya yemini, bu yemine eklenen ilahi kefaleti ve tahkikatı, tekit edilmiş (pekiştirilmiş) ahit durumunu, ise bu bağın gevşeme, çözülme ve bozulma olasılığındaki değişimi temsil eder. Formül, bir ahit tekit edildiğinde onun çözülme serbestisinin sıfıra indiğini simgeler.