وكد
و - ك - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Vekud yakıt demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Vekud yakıt demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.535 harfالكاف والدال و"وايء" معهما
ك و د، و ك د، د و ك، و د ك، ك د ي، ك ي د، د ي ك، ك د أ، ك أ د، أ ك د مستعملات ك و د: الكَوْدُ: مصدر كاد يكُود كَوْداً ومكادة، تقول لمن يطلب إليك شيئاً، فتأبى أن تعطيه: لا، ولا مَكادَةً ولا مهمة، ولا كَوْداً ولا هما، ولا مكاداً ولا مهمأ.
ولغة بني عدي: كُدْتُ أفعل كذا، بالضم.
وكد: وكَّدْتُ العقد واليمين، أي: أوثقته، والهمزة في العقد أجود.
والسيور التي يشد بها القربوس تسمى
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR246 harfوكَدْتُ العهدَ والسرجَ توكيداً، وأكَّدْتُهُ تَأْكيداً بمعنًى، والواو أفصحُ. وكذلك أوْكَدَهُ وآكَدَهُ إيكاداً فيهما، أي شَدَّهُ. وتَوَكَّدَ الأمرُ وتأكَّدَ، بمعنًى. وقولهم: وَكَدَ وَكْدَهُ، أي قصد قصده. والوِكادُ: حبلٌ يُشَدُّ به البقر عند الحلْب.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.916 harfك د ( و ا ي ء )
كدا ، كدأ ، كأد ، كود ، كيد ، وكد ، أكد ، ودك ، دوك ، دكأ ، ديك ، دكا : ( مستعملة ) .
كدا : قال الله جلّ وعزّ : ( أعطى قليلا وأكدى ) ( النجم : 24 ) قال الفراء : أَكْدَى : أَمْسَكَ عن العَطِيّةِ وقَطَع .
وقال الزجاجُ : معنى أَكْدَى : أَمْسَكَ من العطيّة وقطَع ، وأَصْلُه من الحَفْرِ في البئر .
يقال للحافر إذَا حَفَرَ البئرَ فبَلغَ إلى حَجَر لا يمكِنُهُ معه الحَفْرُ : قد بَلغَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.391 harf(باب الواو والكاف وما يثلثهما)
(وكل) الواو والكاف واللام: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اعتمادِ غيرِكَ في أمرك. من ذلك الوُكَلة(1)، والوَكَل: الرّجُل الضّعيف. يقولون وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ. والتوكُّل منه، وهو إظهار العَجْز في الأمر والاعتمادُ على غيرك. ووَاكَلَ فلانٌ، إذا ضَيَّع أمرَهُ مُتَّكِلاً على غيره. وسُمِّي الوكِيلُ لأنّه يُوكَلُ إليه الأمر. والوَِكال في الدّابّة: أن يتأخَّر أبداً خَلْفَ الدّوابّ، كأنّه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR387 harf- وكدت القول والفعل، وأكدته: أحكمته. قال تعالى: ﴿ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها﴾ [النحل/91] والسير الذي يشد به القربوس (القربوس: حنو السرج، وجمعه قرابيس. اللسان (قربس) ) يسمى التأكيد، ويقال: توكيد، والوكاد: حبل يشد به البقر عند الحلب، قال الخليل (انظر: العين 5/395) : أكدت في عقد الأيمان أجود، ووكدت في القول أجود، تقول إذا عقدت: أكدت، وإذا حلفت وكدت ووكد وكده: إذا قصد قصده وتخلق بخلقه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.852 harfوَكَّدَ العَقْدَ والعَهْدَ: أَوثَقَه، والهمز فيه لغة. يقال: أَوْكَدْتُه وأَكَّدْتُه وآكَدْتُه إِيكاداً، وبالواو أَفصح، أَي شَدَدْتُه، وتَوَكَّدَ الأْمر وتأَكَّدَ بمعنًى. ويقال: وَكَّدْتُ اليَمِينَ، والهمْزُ في العَقْد أَجْوَدُ، وتقول: إِذا عَقَدْتَ فأَكِّدْ، وإِذا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ. وقال أَبو العباس: التوكيدُ دخل في الكلام لإِخراج الشَّكّ وفي الأَعْدادِ لإِحاطةِ الأَجْزاء، ومن ذلك ن تقول؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR139 harf* و ك د * * التَّوْكِيدُ * لغة في التأكيد وقد * وَكَّدَ * الشيء وأَكَّده بمعنى والواو أفصح وكذا * أَوْكَدَهُ * و * آكَدَهُ إيكَاداً * فيهما
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.047 harfوكد بالمكان يكد وكودا، بالضم، إذا أقام به، يقال: وكد فلان أمرا يكده وكدا، إذا قصده وطلبه، ووكد وكده: قصد: قصده وفعل مثل فعله. وكد يكد وكدا، أي أصاب. وكد العقد والعهد توكيدا أوثقه، كأكده، الهمز لغة فيه، وكد الرحل: شده، يقال فيه أوكدته إيكادا وأكدته، وبالواو أفصح. والوكائد: سيور يشد بها الرحل والسرج جمع وكاد، بالكسر، وإكاد لغة فيه، كوشاح، وقال ابن دريد: الوكائد: السيور التي يشد بها القربوس إلى دفتي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.102 harfوَكَدَ
1 وَكَدَ ذ , aor. يَكِدُ, inf. n. وُكُودٌ, He remained, continued, stayed, abode, or dwelt, (L, K,) بِمَكَانٍ in a place. (L.) -A2- See 2. -A3- وَكَدَ أَمْرًا, (L, K, *) aor. يَكِدُ, inf. n. وَكْدٌ, (L,) He aimed at a thing; sought, endeavoured after, or pursued, it; desired it; intended it, or purposed it; syn. قَصَدَ (L, K) and طَلَبَ. (L.) See also below. ― -b2- وَكَدَ وَكْدَهُ He
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.581 harfوكد
وَكَدَ - يَكِدُ - وَكَّدَ - يُوّكِّدُ - تَوْكِيْد
وَكَدَ - يَكِدُ + الشيء أو الأمر: يثبت ويتوثق
وَكَدَ - يَكِدُ + الشيء: يثبت ويتوثق إلى مكانه أو إلى حامله فلا يتزعزع ولا يضطرب
وَكَدَ - يَكِدُ + الأمر: يثبت ويتوثق ويصير عزماً ويزول عنه الشك واللبس والتردد
وَكَّدَ - يُوّكِّدُ: على وزن "فَعَّلَ " من " وَكَدَ - يَكِدُ ": يجعله " يَكِدُ "
وكد وَكَدَ - يَكِدُ - وَكَّدَ - يُوّكِّدُ - تَوْكِيْد وَكَدَ - يَكِدُ + الشيء أو الأمر: يثبت ويتوثق وَكَدَ - يَكِدُ + الشيء: يثبت ويتوثق إلى مكانه أو إلى حامله فلا يتزعزع ولا يضطرب وَكَدَ - يَكِدُ + الأمر: يثبت ويتوثق ويصير عزماً ويزول عنه الشك واللبس والتردد وَكَّدَ - يُوّكِّدُ: على وزن "فَعَّلَ " من " وَكَدَ - يَكِدُ ": يجعله " يَكِدُ " على وجه التكرار والشدة: يجعل الأمر أو الشيء يتوثق ويثبت ويصير عزماً لا تردد فيه تَوْكِيْد: اسم فعل من " وَكَّدَ - يُوّكِّدُ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " وجوب الوقوع والتحقق بشكل أكيد وقطعي ويقيني "، وهي: حَقَّ - يَحُقُّ (حَقَّ - يَحِقُّ)، يَقِنَ - يَيْقَنُ، وَثُقَ - يَوثُقُ، وَكَدَ - يَكِدُ، حَتَمَ - يَحْتِمُ، حَرَى - يَحْرِي توكيد - توكيدها ﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا إن الله يعلم ما تفعلون(91)﴾ النحل مختار الصحاح ● [وكد] و ك د: التَّوْكِيدُ لغة في التأكيد وقد وَكَّدَ الشيء وأَكَّده بمعنى والواو أفصح وكذا أَوْكَدَهُ و آكَدَهُ إيكَاداً فيهما معجم الفرائد القرآنية: و ك د "تَوْكِيدِهَا" في قوله تعالى :" وَلا تَنْقُضُوا الأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا " (91) النحل . وَكَد القول وأكّده : أي قوّاه وأحكمه،ومعنى الآية لا تنقضوا الأيمان بعد عقدها وإِحكامها وتأكيدها. الراغب وكد - وكدت القول والفعل، وأكدته: أحكمته. قال تعالى: }ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها{ [النحل/91] والسير الذي يشد به القربوس (القربوس: حنو السرج، وجمعه قرابيس. اللسان (قربس) ) يسمى التأكيد، ويقال: توكيد، والوكاد: حبل يشد به البقر عند الحلب، قال الخليل (انظر: العين 5/395) : أكدت في عقد الأيمان أجود، ووكدت في القول أجود، تقول إذا عقدت: أكدت، وإذا حلفت وكدت ووكد وكده: إذا قصد قصده وتخلق بخلقه. ملخص اللسان 1) وَكَّدَ العَقْدَ والعَهْدَ: أَوثَقَه، والهمز فيه لغة. يقال: أَوْكَدْتُه وأَكَّدْتُه وآكَدْتُه إِيكاداً، وبالواو أَفصح، أَي شَدَدْتُه،وتَوَكَّدَ الأْمر وتأَكَّدَ بمعنًى. ويقال: وَكَّدْتُ اليَمِينَ، والهمْزُ في العَقْد أَجْوَدُ، وتقول: إِذا عَقَدْتَ فأَكِّدْ، وإِذا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ. 2) التوكيدُ دخل في الكلام لإِخراج الشَّكّ وفي الأَعْدادِ لإِحاطةِ الأَجْزاء 3) ووَكَّدَ الرَّحْلَ والسَّرْجَ توكيداً: شَدَّه. 4) والوكائِدُ: السُّيورُ التي يُشَدُّ بها، واحدها وِكادٌ وإِكادٌ. والسُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوس تسمى: المَياكِيدَ ولا تسمى التَّواكِيدَ 5) والوِكادُ: حبل يُشَدُّ به البقر عند الحَلْب. 6) ووكَدَ بالمكان يَكِدُ وُكُوداً إِذا أَقام به. 7) ويقال: ظَلَّ مُتَوَكِّداً بأَمر كذا ومُتَوكِّزاً ومتَحَرِّكاً أَي قائِماً مُسْتَعِدًّا. 8) ويقال: وَكَدَ يَكِدُ وَكْداً أَي أَصابَ. 9) وَوَكَدَ وَكْدَه: قَصَدَ قَصْدَه وفَعَلَ مثلَ فِعْلِه. ويقال: وكَدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً إِذا مارَسَه وقَصَده؛ 10) وما زالَ ذاكَ وَكْدي أَي مُرادي وهَمِّي. ويقال: ما زال ذلك وُكْدي، بضم الواو، أَي فِعْلي ودَأْبي وقَصْدي، فكأَنّ الوُكْدَ اسم، والوَكْد المصدرُ. ويقال: وَكدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً إِذا قصده وطلبه. 11) وفي حديث الحسن وذكر طالب العلم: قد أَوْكَدَتاه يَداه وأَعْمَدَتاه رِجلاهُ؛ أَوْكَدتاه: حَمَلتاه. 12) وفي حديث علي: الحمد لله الذي لا يَفِرُه المَنْعُ ولا يَكِدُه الإِعْطاءُ أَي لا يَزِيدُه المنع ولا يَنْقُصُه الإِعطاء. لسان العرب ● - وكد: وَكَّدَ العَقْدَ والعَهْدَ: أَوثَقَه، والهمز فيه لغة. يقال: أَوْكَدْتُه وأَكَّدْتُه وآكَدْتُه إِيكاداً، وبالواو أَفصح، أَي شَدَدْتُه، وتَوَكَّدَ الأْمر وتأَكَّدَ بمعنًى. ويقال: وَكَّدْتُ اليَمِينَ، والهمْزُ في العَقْد أَجْوَدُ، وتقول: إِذا عَقَدْتَ فأَكِّدْ، وإِذا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ. وقال أَبو العباس: التوكيدُ دخل في الكلام لإِخراج الشَّكّ وفي الأَعْدادِ لإِحاطةِ الأَجْزاء، ومن ذلك ن تقول؛ كلَّمني أَخوك، فيجوز أَن يكون كلمك هو أَو أَمَر غلامه بأَن يكلمك، فإِذا قلت كلمني أَخوك تَكْليماً لم يجز أَن يكون المكلّم لك الا هو. ووَكَّدَ الرَّحْلَ والسَّرْجَ توكيداً: شَدَّه. والوكائِدُ: السُّيورُ التي يُشَدُّ بها، واحدها وِكادٌ وإِكادٌ. والسُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوس تسمى: المَياكِيدَ ولا تسمى التَّواكِيدَ. ابن دريد: الوكائِدُ السُّيور التي يُشدُّ بها القربوس إِلى دَفَّتَيِ السَّرج، الواحدِ وكاد وإِكاد؛ وفي شعر حميد بن ثور: تَرَى العُلَيْفِيَّ عليه مُوكَدَا أَي مُوثَقاً شدِيدَ الأَسْرِ، ويروى مُوفَدا، وقد تقدم. والوِكادُ: حبل يُشَدُّ به البقر عند الحَلْب. ووكَدَ بالمكان يَكِدُ وُكُوداً إِذا أَقام به. ويقال: ظَلَّ مُتَوَكِّداً بأَمر كذا ومُتَوكِّزاً ومتَحَرِّكاً أَي قائِماً مُسْتَعِدًّا. ويقال: وَكَدَ يَكِدُ وَكْداً أَي أَصابَ. وَوَكَدَ وَكْدَه: قَصَدَ قَصْدَه وفَعَلَ مثلَ فِعْلِه. وما زالَ ذاكَ وَكْدي أَي مُرادي وهَمِّي. ويقال: وكَدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً إِذا مارَسَه وقَصَده؛ قال الطرمَّاح:ونُبِّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَةً فَقِيرَةَ أُمّ السُّوءِ أَنْ لم يَكِدْ وَكْدي معناه: أَن لم يَعْمَلْ عَمَلي ولم يَقْصِدْ قَصْدي ولم يُغْنِ غَنائي. ويقال: ما زال ذلك وُكْدي، بضم الواو، أَي فِعْلي ودَأْبي وقَصْدي، فكأَنّ الوُكْدَ اسم، والوَكْد المصدرُ. وفي حديث الحسن وذكر طالب العلم: قد أَوْكَدَتاه يَداه وأَعْمَدَتاه رِجلاهُ؛ أَوْكَدتاه: حَمَلتاه. ويقال: وَكدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً إِذا قصده وطلبه. وفي حديث علي: الحمد لله الذي لا يَفِرُه المَنْعُ ولا يَكِدُه الإِعْطاءُ أَي لا يَزِيدُه المنع ولا يَنْقُصُه الإِعطاء. مقاييس اللغة: (وكد) الواو والكاف والدال: كلمةٌ تدلُّ على شَدٍّ وإحكام. وأوكِدْ عَقْدَكَ(10)، أي شُدّه. والوِكاد(11): حبل تُشَدُّ به البقرة عند الحَلْب. ويقولون: وَكَدَ وَكْدَهُ، إذا أمَّه(12) وعُنِيَ به. القاموس المحيط: وَكَدَ يكِدُ وُكُوداً أقامَ، وقَصَدَ، وأصابَ، والعَقْدَ أوْثَقَهُ، كأُكَّدَهُ، والرَّحْلَ شَدَّهُ. والوكائِدُ سُيورٌ يُشَدُّ بها، جَمْعُ وِكادٍ وإكادٍ. والوُكْدُ، بالضم السَّعْيُ، والجُهْدُ. وما زالَ ذلك وُكْدِي، أي فِعْلِي، وبالفتح المُرادُ، والهَمُّ، والقَصْدُ، وبلا لامٍ ع بينَ الحَرَمَيْنِ، أو جُبَيْلٌ مُشْرِفٌ على خُلاطَى من جِبالِ مَكَّةَ. والتَّوْكيدُ أفْصَحُ من التَّأكيدِ. وتَوَكَّدَ وتأكَّدَ بمعنًى. والمُواكِدَةُ الناقةُ الدَّائبَةُ في السَّيْرِ. والمُتَوَكِّدُ القائِمُ المُسْتَعِدُّ للْأَمْرِ. والمَياكيدُ والتَّآكيدُ والتَّواكيدُ السُّيورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ. تاج العروس: و ك د وَكَدَ بالمكانِ يَكِدُ وُكُوداً بالضمّ إِذا أَقَامَ به يقال : وَكَدَ فلانٌ أَمْراً يَكِدُه وَكْداً إِذا قَصَدَهُ وطَلَبَهُ ووَكَدَ وَكْدَهُ : قَصَدَ : قَصَدَه وفَعَلِ مِثْلَ فِعْلِه . وَكَدَ يَكِدُ وَكْداً أَي أَصَابَ . وَكّدَ العَقْدَ والعَهْدَ توكيداً أَوْثَقَه كأَكَّدَه الهمزُ لغةٌ فيه وَكَّدَ الرَّحْلَ : شَدَّه يقال فيه أَوْكَدْتُه إِيكاداً وأَكَّدْتُه وبالواو أَفصح . والوَكَائدُ : سُيورٌ يُشَدُّ بها الرَّحْلُ والسَّرْجُ جَمْعُ وِكَادٍ بالكسر وإِكادٍ لُغَةٌ فيه كوِشاحٍ وقال ابنُ دُرَيْد : الوكائدُ : السُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ إِلى دَفَّتَيِ السَّرْجِ الواحِدُ وَكَادٌ وإِكادٌ . والوُكْدُ بِالضمّ : السَّعْيُ والجُهْدُ يقال : ما زَالض ذلك وُكْدِي أَي فِعْلِى ودَأْبِي وقَصْدِي . الوَكْدُ بالفتح : المُرادُ والهَمُّ والقَصْدُن يقال : وَكَدَ فُلانٌ أَمْراً إِذا مَارَسَه وقَصَدَه قال الطِّرِمَّاحُ " ونُبِّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَهُقُفَيْرَةَ أُمَّ السَّوْءِ أَنْ لَمْ يَكِدْ وَكْدِي أَي أَنْ لم يَعْمَل عَمَلي ولم يَقْصِد قَصْدِي ولم يُغْنِ غَنَائِي . وَكْدٌ بلا لاَمٍ : بينَ الحَرَمَيْنِ الشَّرِيفينِ أَو جُبَيْلٌ مُشْرِفٌ علَى خُلاَطَي مِن جِبالِ مَكَّةَ يَنْظُر إِلى جَمْرَةَ كذا في معجم البلدان . والتَّوْكِيدُ بالواو أَفصحُ من التَّأْكِيدِ بالهَمْزِ ويقال : وكَّدْتُ اليَمينَ والهَمْزُ في العَقْدِ أَجْوَدُ وتقول : إِذا عَقَدْتَ فَأَكِّدْ وإِذا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ . وقال أَبو العبّاس : التَّوكيدُ دَخَل في الكلامِ لإِخْرَاجِ الشَّكِّ . وفي الأَعدادِ لإِحاطَة الأَجْزَاءِ . وقال الصاغانيّ : التوكيدُ دَخَل في الكَلاَمِ على وَجْهَيْنِ : تَكْرير صرِيح وغَيْر صَريحٍ فالصَّريحُ نحو قولِكَ : رأَيْت زَيْداً زَيْداً وغير الصريح نحو قَولك فَعَلَ زَيْدٌ نَفْسُه وعَيْنُه والقَوْمُ أَنفُسُهم وأَعيَانُهم والرَّجُلانِ كِلاهُما والمرأَتان كِلْتَاهما والقَوْمُ كُلُّهم والرّجالُ أَجْمَعُونَ والنِّسَاءُ جُمَعُ وجَدْوَى التوْكِيدِ أَنك إذا كَرّرْتَ فقد قَرَّرْتَ المُؤَكَّد ومَا عَلِقَ به في نَفْسِ السامِع ومَكَّنْتَه في قَلْبِه وأَمَطْتَ شُبْهَةً رُبَّمَا خَالَجتْه أَو تَوَهَّمْتَ غَفْلَةً وذَهَاباً عَمَّا أَنْت بِصَددِه فأَزَلْتَه فإِنّ لِظَانٍّ أَنْ يَظُنُّ حِين قُلْتَ : فَعَلَ زَيْدٌ أَن إسنادَ الفِعْلِ إِليه تَجَوُّزٌ أَو سَهْوٌ فإِذا قلتَ : كَلَّمني أَخُوك فيجوز أَن يكُونَ كَلَّمَك هو أَو أَمَر غُلامَه أَنْ يُكَلِّمَكَ فإِذا قلْتَ كلَّمَني أَخوك تَكْلِيماً . لم يَجُزْ أَن يَكُون المُكَلِّم لك إِلاّ هو . وتَوَكَّدَ الأَمْرُ وتَأَكَّدَ بمعنًى واحدٍ . والمُوَاكِدَةُ : الناقَةُ الدَائِبَةُ في السَّيْرِ . والمُتَوَكِّدُ : القائمُ المُسْتَعِدُّ للأَمْرِ يقال ظَلَّ مُتَوَكِّداً بأَمْرِ كذا ومُتَوكِّزاً ومُتَحَرِّكا أَي قائماً مُسْتَعَداً . والمَياكِيدُ والتآكِيدُ والتَّواكِيد : السُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ إِلى دَفَّتيِ السَّرْجَ وقيل : هي المَيَاكِيدث ولا تُسَمِّى التَّواكِيد وهي من الجُموع التي لا مُفْرَد لها . وبقي عليه : الوِكَادُ بالكسر : حَبْلٌ يُشَدُّ به البَقَرُ عند الحَلْبِ . وفي حديث الحَسَن وذكَرَ طالِبَ العِلْم قَدْ أَوْكَدَتَاه يَدَاهُ وأَعْمَدتَاه رِجْلاَهُ أَوْكَدَتَاه : أَعْمَلَتاه
Mücavir kökler10 mücavir (16 toplam)
- نقض
1 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- كفل
1 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir
- عهد
1 ortak ayet · Söz
- يمن
1 ortak ayet · Sağ yandır
- وفي
1 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- فعل
1 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- علم
1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ
Onun pekiştirilmesiAhidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وكد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وثق, عقد, ثبت |
| Zıt Kök | نقض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bağı, kayışı veya ipi gevşemeyecek şekilde sıkarak düğümlemek ve sağlamlaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Verilen sözü, yemini ve ahdi bozulamayacak kesinlik ve kararlılık düzeyine ulaştırmak |
| Çekirdek Özet 3 | İradî beyanın bağlayıcılık kazanarak hukuki ve ahlaki bir zorunluluk haline gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü ses benzerliği nedeniyle yakıt anlamındaki وقد köküyle karıştırmak veya salt sözlü bir tekrar sanıp fiili bağlayıcılığını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وك | Bir nesneye dayanarak veya kuvvet uygulayarak onu yerine sabitleme, itme ve tutma ortak çekirdeği (وكأ dayanmak, وكز kuvvetle vurup itmek, وكل güvenip işi birine bağlamak) | د | Kapı, giriş ve nihai sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, uygulanan tutma ve sabitleme eylemi bir bağı sıkarak son noktasına kadar kilitleme ve pekiştirme anlamına özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki unsuru birbirine raptetme, tutturma ve sabitleme iradesini başlatır |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi kavrayarak sıkıştırma, baskı altına alma ve gevşemesini önleme hareketini sağlar |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Hareketi kesin bir sınırla kapatma, kilitleme ve nihai duruma kavuşturma vasfını tamamlar |
| وكد | Çengel ile bağlanan bir unsurun avuç içiyle kavranarak sıkılması ve kapı gibi kapatılıp kilitlenmesi | Söz veya bağın çözülmeyecek, sarsılmayacak ve açılmayacak biçimde sağlam bir düğümle kilitlenmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sağım sırasında ineğin veya devenin bacaklarını bağlayıp kaçmasını ya da tekme atmasını önleyen köstek ipi (el-vikâd) ile eğerin ön ve arka kaşlarını birbirine ve gövdeye sıkıca bağlayan deri kayışlar (el-mevâkîd) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Humeyd b. Sevr bir beytinde eğerin sağlamlığını anlatırken kökü şöyle kullanır: تَرَى العُلَيْفِيَّ عليه مُوكَدَا / Burada deve semerinin veya eğerinin deri kayışlarla son derece sıkı ve sağlam şekilde bağlanıp pekiştirildiğini niteler |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında bir işe azimle yönelmek ve gayreti ona kilitlemek anlamında وَكَدَ وَكْدَهُ denir; ayrıca yemin ve ahit düğümünü iyice germek anlamında وَكَّدْتُ اليَمِينَ kalıbı kullanılır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça وكد kökü, Batı Sami dillerindeki paralel köklerle birlikte değerlendirildiğinde, genellikle أكد köküyle eş kökenli veya onun varyantı olan bir morfolojik yapı sergiler. İlk harfi vav olan misâl kökler ile hemzeli kökler arasındaki geçişkenlik (ibdâl), klasik dilcilerin de belirttiği üzere belirgindir; nitekim aynı semantik çekirdek أكد biçiminde de tahkim etme ve sağlamlaştırma bildirir. İbranicede doğrudan vav-kaf-dal dizilimi yerine kökle semantik yönden benzeşen bağlama ve düğümleme eylemleri 'āqad (עָקַד - bağlamak, hayvanın ayaklarını kösteklemek) köküyle akraba kabul edilir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik izi, hareketli bir varlığı ip, kayış veya bağ vasıtasıyla hareketsizleştirmek, sabitlemek ve gevşemesini engellemektir. Arapçada bu ilksel somut eylem, doğrudan doğruya ahitlerin, yeminlerin ve sözleşmelerin bozulmasını imkânsız kılacak psikolojik ve hukuki tahkimatı ifade eden soyut bir kavrama dönüşmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وكد ve أكد ibdâli | Bir bağı sıkarak bağlamak fiilinden türeyerek sözleşme ve yemini tahkim etme anlamı kazanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'āqad kökü ile kavramsal akrabalık | Hayvanı bağlayarak hareketsiz kılma ve bağı sağlama alma çekirdeği korunmuştur | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir ses-anlam denkliği gösterilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وكد | Anlamlı | Pekiştirmek, bağlamak | Bir ahdi veya kayışı sıkarak çözülmez hale getirmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| ودك | Anlamlı | Hayvan yağı | Etten ve kemikten sızan don yağı, yağlılık | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur |
| كود | Anlamlı | Neredeyse yapmak | Bir eylemin gerçekleşmesine çok yaklaşmak, meşakkatle yanaşmak | Kur'an'da geçer; mukârebe fiili |
| كدو | Anlamlı | Sertleşmek, cimrilik etmek | Yerin sertleşmesi, az verip kesmek (كدي) | Kur'an'da geçmez; sertlik boyutuyla uzak bağ taşır |
| دوك | Anlamlı | Ezmek, öğütmek | İlacı veya kokuyu ezerek toz haline getirmek, dövmek | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt mekanik hareket |
| دكو | Anlamlı | Düzlemek, yığmak | Toprağı veya kumu dümdüz etmek, yığmak (دكك / دكو) | Kur'an'da geçmez; ezme ve düzleme hareketi |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وكد | Merkez | Sağlamlaştırma, pekiştirme | Mevcut bir bağı sıkıştırarak çözülmesini mutlak surette engellemek | Kurulmuş bir yemini son raddesine kadar tahkim etmek |
| وثق | Komşu | Güven ve sağlamlık | Karşılıklı güvene, teminata ve sarsılmaz bir ipe dayanmak | Manevi güven ve kopmaz bağ boyutu daha baskındır |
| عقد | Komşu | Düğümlemek, sözleşmek | İki tarafı veya iki ucu birbirine bağlayarak bir birliktelik kurmak | Bağı sıfırdan kurma aşamasını ifade eder |
| ثبت | Komşu | Yerinde durmak, sebat etmek | Bir nesnenin yerinden oynamaması ve zeval bulmaması | Sabitlik ve devamlılık haline odaklanır |
| نقض | Zıt | Bozmak, çözmek | Bir yapıyı, bükülmüş ipi veya bağı lif lif çözüp geçersiz kılmak | Kurulmuş ve pekiştirilmiş bir ahdi gevşetip parçalamak |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وكد | Pekiştirmek, sağlamlaştırmak | Bir yemini, sözü veya bağı gevşemeyecek şekilde tahkim etmek | Kesin |
| Latince | Confirmare, corroborare | Pekiştirmek, teyit etmek, güçlendirmek | Mevcut bir iradeyi veya yapıyı daha güçlü hale getirmeyi karşılar; köstek ipi somutluğunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To confirm, to corroborate, to ratify | Sağlamlaştırmak, onaylamak, teyit etmek | Sözleşmenin veya yeminin bağlayıcılık kazanmasını karşılar; fiziksel düğüm imgesini taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Bekräftigen, bestätigen | Pekiştirmek, teyit etmek | İradenin kesinleşmesini ve geçerlilik kazanmasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Confirmer, corroborer | Sağlamlaştırmak, tasdik etmek | Ahdin meşruiyet ve zorunluluk derecesini artırma yönünü içerir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَوْكِيدِهَا | Yeminleri Allah adına kesinleştirip pekiştirdikten sonra bozmayı yasaklama bağlamı | Ahit ve yeminlerin bağlayıcılığının bozulamazlığını vurgulayan ahlaki ve hukuki talimat bağlamı (Nahl 16:91) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi vaad ve ahitlerin kesinliği | Allah'ın vaadinde hulf bulunmaması ve kulların ahitlerine sadakatinin imanın sıhhatiyle bağı | Şüpheyi gideren mutlak kesinlik ve kararlılık |
| Fıkıh | Yemin ve akit teorisi | Bir yeminin ne zaman bağlayıcı (mün'akid) hale geldiği ve bozulmasının kefaret gerektirip gerektirmediği | Hukuki bağlayıcılığın tamamlanıp kesinleşmesi |
| Tefsir | Nahl 16:91 tefsiri | Yeminlerin pekiştirilmesinin ardından ipini çözen kadın misaliyle bozulan toplumsal sözleşmeler | Lafzi tekrarın ötesinde iradenin kilitlenmesi |
| Hadis | Yemin ve bey'at rivayetleri | Hz. Peygamber'e verilen sadakat sözlerinin bozulamaz niteliği ve yeminlerin tahkimi | Cayılması haram olan nihai taahhüt |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve kulluk sözleşmesi | Misak ve ahdin tahkimi | İlahi iradeye teslimiyeti şüpheden arındırmak | İnsanın yaratıcısına verdiği kulluk sözünü tavizsiz korumasını sağlar | Güçlü |
| İlmi | Mantık ve dilbilim | Tekit (vurgu ve teyit) | İletişimde kuşkuyu ve mecaz ihtimalini yok etmek | Bilgi aktarımında yanılma ve tereddüt payını sıfırlama işlevi görür | Kesin |
| Siyasi | Uluslararası ve toplumsal antlaşmalar | Antlaşmanın onaylanması (ratifikasyon) | Toplumsal güvenliği ve barışı hukuki teminata bağlamak | Devletler veya zümreler arası ahitlerin keyfi bozulmasını engeller | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve sözleşme hukuku | Akitlerin bağlayıcılığı ve teminat | Ticari hayatta belirsizliği (garar) ortadan kaldırmak | Sözleşme şartlarının kesinleşerek taraflara geri dönülemez borç yüklemesini sağlar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kriptografik doğrulama / Sağlama (Checksum) | Bir veri iletiminin bozulmadığını, dış müdahaleyle değiştirilemeyeceğini kesinleştiren matematiksel kilit mekanizmasıyla tam bir yapısal örtüşme gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ratifikasyon ve sözleşmeye bağlılık (Pacta sunt servanda) | Bir irade beyanının usulünce tescil edilip taraflar için bağlayıcı ve iptal edilemez bir normatif hükme dönüşmesi kuralıyla örtüşür | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca gramerdeki pekiştirme (tekit) veya sözlü bir tekrar düzeyine indirgenmesi; ayrıca Türkçe telaffuz benzerliği sebebiyle yakıt anlamındaki وقد köküyle karıştırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, salt bir dilsel pekiştirme değil; Allah'ın kefil kılındığı, ahlaki, hukuki ve toplumsal yükümlülüklerin geri dönülemez biçimde bağlandığı eksiksiz bir sadakat ilkesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yemin ve sözleşmelerin yalnızca sözlü bir formalite sanılarak menfaat çatışmasında kolayca feshedilebileceği zannına yol açar; bu durum toplumsal güven zeminini tamamen çökertir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam ahlak ve hukuk felsefesinin en temel direklerinden biri olan ahde vefa ilkesinin keyfiyete bırakılamayacak ilahi bir bağ olduğunu tekil ve sarsıcı bir kavramla ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeminlerin, toplumsal sözleşmelerin, emanetin ve ahdin bozulmasını şiddetle yasaklayan ve toplumsal çözülmeyi ipliğini eğirip sonra bozan kadın metaforuyla anlatan ayet grubunda (Nahl 16:91-92) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Verilen sözlerin güç dengeleri değiştikçe bozulabileceğini savunan pragmatik ve oportünist ahlak anlayışını kökten reddederek, yeminin pekiştirilmesinin ilahi bir gözetim altında olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir hayvanın sağım esnasında kaçmaması için bacaklarına vurulan köstek ipi ve eğerin parçalarını birbirine sımsıkı bağlayan deri kayış.
- Soyut anlamBir yeminin, akdin veya sözün tereddüde, şüpheye ve geri adıma imkân bırakmayacak şekilde tahkim edilerek bağlayıcı kılınması.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki belirsizlik ve keyfilik payını sıfırlayan, verilen taahhüdü hukuki ve ahlaki bir zorunluluk haline getiren bağlayıcılık kuralı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kurulmuş olan sözleşmeyi veya yemini, bu yemine eklenen ilahi kefaleti ve tahkikatı, tekit edilmiş (pekiştirilmiş) ahit durumunu, ise bu bağın gevşeme, çözülme ve bozulma olasılığındaki değişimi temsil eder. Formül, bir ahit tekit edildiğinde onun çözülme serbestisinin sıfıra indiğini simgeler.