ينع
ي - ن - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve onun olgunlaşması
Notlarım
Sözlükler(9)
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR235 harfيَنَعَ الثمرُ يَيْنِعُ ويَيْنَعُ يَنْعاً ويُنْعاً ويُنوعاً، أي نضجَ. وأيْنَعَ مثله. واليَنيعُ واليانِعُ، مثل النَضيجِ والناضِجِ. قال عمرو بن معدي كرب:
كأنَّ على عَوارِضِهِنَّ راحاًيُفَضُّ عليه رُمَّـانٌ يَنـيعُ
وجمع اليانِع يَنْعٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR25.391 harfباب العين والنون
عون ، عنا ، نعو ، عين ، وعن ، ينع ، نعي ، نوع ، ونع .
عون : يقال امرأة متعاوِنة إذا اعتدل خَلْقُها فلم يبدُ حجمها ، وبرذون متعاون ومتدارِك ومتلاحك إذا لحِقت قوّته وسِنّه .
وقال الليث : كل شيء أعانك فهو عَوْن لك ؛ كالصوم عَوْنٌ على العبادة والجميع الأعوان . قال : وتقول : أعنته إعانة ، واستعنته ، واستعنت به ، وعاونته . وقد تعاونّا أي أعان بعضنا بعضاً . والمَعُونة : مَفْعُلة في قياس
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR420 harf- ينعت الثمرة تينع ينعا وينعا، وأينعت إيناعا، وهي يانعة ومونعة. قال: ﴿انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه﴾ [الأنعام/99] وقرأ ابن أبي إسحق (هو يعقوب بن إسحق بن زيد بن عبد الله بن أبي إسحق الحضرمي، أحد القراء العشر، كان أعلم زمانه بالقراءات والعربية، وكلام العرب والفقه. توفي سنة 205 هجري. انظر: بغية الوعاة 2/348) (وينعه) (وهي قراءة شاذة، قرأ بها يعقوب من غير طريق الطيبة، وقرأ بها ابن محيصن)، وهو جمع
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR293 harfي ن ع
ثمرة يانعة ومونعة: نضيجة وقد ينعت وأينعت وهذا أوان ينعه وينعه ورمان ينيع.
قال عمرو بن معد يكرب: كأن على عوارضهنّ راحا يفضّ عليه رمان ينيع ومن المجاز: دم يانع: شديد الحمرة.
قال سويد بن كراع: وأبلج مختال صبغنا ثيابه بأحمرَ مثلِ الأَرجُوانيّ يانعِ وينع الشيءُ: قَنَأ لونُه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.062 harfيَنَعَ الثَّمَرُ يَيْنَعُ ويَيْنِعُ يَنَعاً ويُنْعاً ويُنُوعاً، فهو يانِعٌ من ثَمَرٍ يَنْعٍ وأَيْنَعَ يُونِعُ إِيناعاً، كلاهما: أَدْرَكَ ونَضِجَ، قال الجوهري: ولم تسقط الياء في المتقبل لتقويها بأُختها. وفي حديث خَيّابٍ: ومِنّا مَنْ أَيْنَعَتْ له ثمرته فهو يَهْدِبُها. أَيْنَعَ يُونِعُ ويَنَعَ يَيْنِعُ: أَدْرَكَ ونَضِجَ، وأَيْنَعَ أَكثر استعمالاً، وقرئ ويَنْعِه ويُنْعِه ويانِعِه؛ قال الشاعر: في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR262 harf* ي ن ع * * يَنَعَ * الثمر أي نضج وبابه ضرب وجلس وقطع وخضع و * يُنْعاً * أيضا بضم الياء و * أَينَعَ * مثله وقُرئ ﴿و * ُيَنْعِهِ *﴾ بفتح الياء وضمها وهو مثل النَّضْج والنُّضْج و * اليَنِيعُ * و * اليَانِعُ * كالنَّضيج والنَّاضج وجمع اليانع * يَنْعٌ * كصاحب وصحب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.146 harfينع الثمر، كمنع، وضرب، ينعا، بالفتح، وينعا، وينوعا بضمهما، أي: نضج، وحان قطافه ولم تسقط الياء في المستقبل لتقويها بأختها، وقوله تعالى: إذا أثمر وينعه، هكذا قرئ بالفتح، وقرأ قتادة ومجاهد وابن محيصن، وابن أبي إسحاق، وأبو السمال: وينعه بالضم وهما مثل النضج والنضج، قال:
في قباب حول دسكرة حولها الزيتون قد ينعا كأينع إيناعا، أي: أدرك ونضج، وهو أكثر استعمالا من ينع.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR448 harfيَنَعَ
يَنَعَ A , I ( n. ac. يَنْع 1 , يُنْع 3 , يُنُوْع 27 ),
a. Ripened.
أَيْنَعَ
أَيْنَعَ IV ,
a. see I .
يُنْع
يُنْع 3 ,
a. Name of a large tree.
يَنَع
يَنَع 4 ,
a. Cornelian ( stone ).
b. A red shell.
يَنَعَة
يَنَعَة 4t ,
a. see 4 (b) .
يَاْنِع
يَاْنِع 21 , ( pl. يَنْع 1 ),
a. Ripe.
b. Red.
يَنِيْع
يَنِيْع 25 ,
a. see 21 (a) .
يَنْفُوْر
يَنْفُوْر
a. see under نَفَرَ .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.719 harfينع
يَنَعَ - يَيْنَعُ (يَنَعَ - يَيْنِعُ) - يَنْع
يَنَعَ - يَيْنَعُ (يَنَعَ - يَيْنِعُ) + الثمر: ينضج ويحين قطافه: ينضج ويحلو ويصير ذا لون يدل على نضجه و لزوم قطافه وصرمه
يَنْع: اسم فعل " يَنَعَ - يَيْنَعً ": النضج: وهو كذلك بمعنى مفعول: الثمر الناضج المتلون الذي يلزم قطافه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الجهوزية والنضج وانتهاء التغيرات"،
Mücavir kökler24 mücavir (34 toplam)
- قنو
1 ortak ayet · Hurma salkımı demektir
- رمن
1 ortak ayet · Nar meyvesi veya ağacı demektir
- زيت
1 ortak ayet · Zeytindir
- خضر
1 ortak ayet · Hudr : Sebzedir
- شبه
1 ortak ayet · Benzeşen
- عنب
1 ortak ayet · E’nab, Üzüm asması demektir
- ركب
1 ortak ayet · “Rükbe” diz demektir
- طلع
1 ortak ayet · Dal demektir
- نخل
1 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- ثمر
1 ortak ayet · Meyve demektir
- نبت
1 ortak ayet · Bitki
- موه
1 ortak ayet · Su
Geçtiği ayetler(1)
… مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
Ve onun olgunlaşmasıO’dur; gökten su indirmiş olan. Onunla her bitkiyi çıkardık. Ondan yeşillikler çıkardık. Ondan yığın yığın taneler, hurmaların tomurcuklarından sarkan salkımlar, birbirine hem benzeyen, hem benzemeyen üzümlerden, zeytinden ve nardan bahçeler yapıp çıkarıyoruz. Meyvesine; bir meyve verdikleri zaman, bir de olgunlaştıkları zaman bakın. Şüphesiz ki bunlarda; iman eden bir kavim için ayetler vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ينع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl-i yâî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نضج, درك, بلغ, ثمر |
| Zıt Kök | فجج |
| Çekirdek Özet 1 | Meyvenin tam kıvamına gelerek olgunlaşması, yenmeye hazır hale gelmesi ve renginin kemale ermesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yaratılış ve gelişim sürecinin nihai gayesine, tamamlanma ve yetkinlik evresine ulaşması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sürecin başlangıç potansiyelinden somut kemal noktasına erişmesi; gelişimsel yetkinlik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir kızarma veya renk değişimi sayarak yaratılıştaki kemal ve amaçlılık evresini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ين | Yumuşaklık, esneklik veya sıvımsı akıcılık barındıran ilk durum; ينع dışında bağımsız üçlü kök türetimi Arapçada son derece sınırlıdır | ع | Boğaz harfi olan ayın harfinin eklenmesiyle bu içsel kıvam belirgin, dışa vuran, gözle görülür bir olgunluğa ve kemal rengine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ي | el ve kol | İş, yapma, uzanma; meyvenin dalında uzanıp tutulacak, devşirilecek kıvama gelme hazırlığı |
| ن | filiz, yılan, balık | Süreklilik, çoğalma, canlılık; can suyunun dokularda akarak canlılığı sürdürmesi |
| ع | göz | Görme, bilme, kaynak; tamamlanan olgunluğun gözle açıkça fark edilir renge ve nura bürünmesi |
| ينع | İşleyen can suyunun gözle görülür nihai kemale ermesi | Canlılığın ve besleyici özün meyvede işlenerek gözle seçilir bir olgunluk ve yetkinlik kıvamına ulaşması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Meyvenin dalında tam olarak olgunlaşması, yumuşayıp tatlanması ve koparılacak nihai rengini (özellikle kırmızılık) alması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Amr b. Ma‘dîkerib şiirinde dudakların ve ağzın parlaklığını taze ve olgun nara benzetirken bu kökü kullanır: كأن على عوارضهن راحا / يفض عليه رمان ينيع |
| Erken Arapça kullanım | Habbâb b. Eret'in bir rivayetinde dünyalık kazanımların olgunlaşıp devşirilmesi meyve mecazıyla bu kökten aktarılır: ومنا من أينعت له ثمرته فهو يهدبها |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça ينع kökü, meyvenin olgunlaşması ve kırmızılığın yoğunlaşması anlamıyla Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen özel bir ziraî ve tasvirî köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) olgunlaşma ve erme kavramları daha çok بشل köküyle veya parıldama kökleriyle ifade edilirken, Arapçada ينع kökü doğrudan meyvenin rengindeki ve dokusundaki kemale ermeyi gösterir. Kökün ilk harfinin yâ olması, Proto-Sami dönemindeki ön ses dönüşümleriyle uyumludur; içsel birikimin dışsal renk ve lezzet olarak tezahür etmesini temsil eder.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Meyvenin olgunlaşması ve rengin kızarması | Kökün asıl anlamı meyvenin yenme olgunluğuna erişmesidir; mecazen koyu kırmızı kan için de kullanılır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ziraî sözvarlığı | İlgili kök Arapça ve yakın Güney Sami lehçelerinde meyvenin kemal evresi için korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ينع | Anlamlı | Olgunlaşmak | Meyvenin tam kıvamına gelmesi ve toplanmaya hazır olması | Hedef kök, Kur'an'da geçer |
| يعن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| نيع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök olarak oluşmayan veya terk edilmiş diziliş |
| نعي | Anlamlı | Ölüm haberi duyurmak | Birinin ölümünü topluluğa yüksek sesle haber vermek | Kur'an'da geçmez |
| عين | Anlamlı | Göz, pınar, kaynak | Görme organı, su kaynağı, eşyanın kendisi ve özü | Kur'an'da geçer |
| عني | Anlamlı | Kastetmek, ilgilenmek | Bir şeye yönelmek, meşakkat çekmek, anlam taşımak | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ينع | Merkez | Olgunlaşma | Meyvenin dalında renk, tat ve kıvam olarak en yetkin seviyeye erişmesi | Sürecin nihai gayesine ulaştığı kemal evresini gösterir |
| نضج | Komşu | Pişme ve olgunlaşma | Daha çok ısı, ateş veya zaman etkisiyle çiğlikten kurtulup pişmeyi ifade eder | ينع köküne göre hem et hem meyve için genel pişme ve olgunlaşmadır |
| درك | Komşu | Yetişme ve erişme | Bir şeye arkasından yetişip kavuşmayı ve tamamlanmayı anlatır | Fiziksel ve zihinsel erişmeyi kapsar, doğrudan meyve kıvamı değildir |
| بلغ | Komşu | Sınıra ulaşma | Hedeflenen bir yerin, sürenin veya sınırın sonuna varmayı bildirir | Mekansal ve zamansal son sınıra ulaşmayı vurgular |
| ثمر | Komşu | Ürün verme | Ağacın veya bitkinin meyve vermesini, döl tutmasını ifade eder | Başlangıç ve ürün verme evresidir, henüz olgunlaşma zorunlu değildir |
| فجج | Zıt | Hamlık ve çiğlik | Meyvenin henüz olgunlaşmamış, sert, ekşi ve ham halini belirtir | Olgunlaşmanın tam karşıtı olan hamlık ve çiğlik durumudur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ينع | Meyvenin olgunlaşması | Dalındaki meyvenin renk ve tat bakımından kemale ermesi | Kesin |
| Latince | maturitas, maturescere | Olgunlaşmak | Zamanı gelip olgunlaşmayı karşılar ancak kırmızılık ve renk nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | ripening, ripeness, maturity | Olgunlaşma, kemal hali | Biyolojik gelişimin tamamlanmasını ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Reifung, Reife | Olgunluk, erme | Meyvenin ve aklın kemale ermesini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | mûrissement, maturité | Olgunlaşma | Sürecin meyve vermesi ve tam kıvama gelmesidir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Masdar veya isim (yen‘) | Meyvenin olgunlaşması, kemal ve yetkinlik evresi | Yaratılış delilleri, ilahi kudretin ve rahmetin bitkiler üzerindeki tekâmül süreci (En'am 6:99) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidlal ve inayet delili | Yaratılışın kör tesadüf değil, tohumdan olgun meyveye uzanan teleolojik bir nizamla yürümesi | Gayelilik ve hikmet delili |
| Fıkıh | Ziraî akitler ve hasat | Meyvenin dalında olgunlaşmadan önce satılması yasağı (bey‘u’s-simâr kable büduvvi salâhihâ) | İktisadi değer kazanma ve riskin kalkması |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin tefekkürü | Meyvenin ham halinden olgun haline geçerken geçirdiği kimyasal ve görsel dönüşümün ayet oluşu | Tedricî tekâmül ve ibret |
| Hadis | Nimet ve hasat tasvirleri | Dünyalık nimetlerin olgunlaşıp toplanması veya çocukların güzel terbiyesi için mecazî anlatım | Kemal ve faydalanma evresi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve tefekkür | Nimetin kemal hali | Şükrü ve ibreti gerektirme | İlahi kudretin tohumdan meyveye uzanan tedricî terbiyesini gösterir | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve botanik | Fizyolojik olgunluk | Biyokimyasal döngünün tamamlanması | Klorofilin yıkılması, şeker ve aromaların sentezlenmesi sürecidir | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal olgunluk | Reformun meyve vermesi | Toplumsal faydanın açığa çıkması | Yasaların ve kurumların uygulanarak beklenen sonucu doğurmasıdır | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve hasat | Piyasa değerinin oluşumu | Tüketime ve mübadeleye elverişlilik | Ürünün telef olma riskinden çıkıp net iktisadi faydaya dönüşmesidir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonun tepe noktası veya asimptotik doygunluk | Bir gelişim eğrisinin maksimum doygunluğa ve kararlı duruma ulaştığı nokta | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ve zihinsel yetkinlik | Bir fikrin veya toplumsal projenin olgunlaşıp somut kazanımlara dönüşmesi evresi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir botanik terim veya kırmızılık rengi sayarak bağlamından soyutlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir sürecin başlangıcındaki hamlık ile sonundaki kemal arasındaki tedricî ilahi nizamı kavramak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'am 6:99 ayetindeki tefekkür çağrısını yüzeysel bir manzara seyri zannedip tekâmül nizamını kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi yaratılışın tedricî (aşama aşama) işleyişini, hamlıktan kemale doğru ilerleyen amaçlı düzeni tek bir kelimede özetlediği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerini, kevnî ayetleri, dirilişin tabiat üzerinden ispatını ve nimetlerin sayıldığı tevhid ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meyve vermenin (semer) tek başına yetmediğini, asıl gayenin ve nimetin onun olgunlaşması (yen‘) olduğunu göstererek sonuç odaklı değerlendirme bilinci kazandırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamMeyvenin dalında yumuşayıp tatlanması, renginin dönmesi ve toplanacak tam kemal kıvamına erişmesi.
- Soyut anlamBir sürecin potansiyel halden aktüel yetkinliğe, hamlıktan gayesine uygun nihai olgunluğa ulaşması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin veya projenin başlangıç çıktısından en yüksek verimlilik ve istifade düzeyine geçiş noktası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıç potansiyelini, gelişim katsayısını, zamanı temsil eder; süresi hasat anı olan değerine yaklaştıkça sistemdeki değeri ham halden nihai olgunluk ve kemal sınırı olan düzeyine erişir.