ثمر
ث - م - ر
KÖK- 24 geçiş
- 22 ayet
- 10 sîga
- 13 sözlük
Meyve demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Meyve demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.719 harfباب الثاء والراء والميم معهما
ث م ر، ث ر م، ر ث م، م ر ث، ر م ث مستعملات
ثمر:
الثَّمَرُ: حَمْلُ الشَجَرِ.
والثَّمَرُ: أنواعُ المالِ، والوَلَدُ ثَمَرةُ القَلْبِ.
وأثْمَرَتِ الشجرةُ.
والعَقُلُ المُثمِرُ عَقْلُ المُسْلِمَ، والعَقْلُ العَقيمُ عَقلُ الكافِرِ.
وثَمَرُ اللهِ: مالُكَ.
والثامِرُ: نَوْرُ بَقلةٍ تُسَمَّى الحُمّاض، وهو أحمَر شديدُ الحُمْرة، قال:
من عَلَقٍ كثامِر الحُمّاضِ
وقد أَثْمَرَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR644 harfالثَمَرةُ: واحدة الثَمَرِ والثَمَراتِ. وجمع الثمر ثِمارٌ مثل جبل وجبال. قال الفراء: وجمع الثِمارِ ثُمُرٌ، مثل كتاب وكتب. وجمع الثُمُرِ أَثْمارٌ، مثل عنق وأعناق. والثُمُرُ أيضاً: المال المُثَمَّرُ، ويخفّف ويثقّل. وقرأ أبو عمر: "وكان له ثُمْرٌ"، وفسَّر بأنواع الأموال. ويقال: أَثْمَرَ الشَجَرُ، أي طلع ثَمَرُهُ. وشجر ثامِرٌ، إذا أدرك ثَمَرُه. وشجرة ثَمْراءُ، أي ذات ثمر. والثَميرةُ: ما يظهر من الزُبْد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.781 harfث ر م
ثمر ، ثرم ، رثم ، مرث ، رمث : مستعملات .
مثر : ( مهمل ) .
ثمر : قال اللَّيْثُ : الثَّمَرُ : حَمْل الشَّجَرِ . والوَالدُ : ثَمَرَةُ القَلْبِ . والثَّمَر : أنْواع المَالِ .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : أَثْمر الشَّجَرُ : خَرج ثَمَرُه . وأَثْمر الزُّبْدُ : اجْتَمع .
وأَثْمَر الرَّجُلُ : كَثُر مالُه .
أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : أَثْمر الشَّجَرُ ، إذا طَلَع ثَمَرُه قبل أن يَنْضَج ؛ فهو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.251 harf(باب الثاء والميم وما يثلثهما)
(ثمن) الثاء والميم والنون أصلان: أحدهما عِوَضُ ما يُباع، والآخَر جزءٌ من ثمانية.
فالأوّل قولهم بِعْتُ كذا وأخذْتُ ثمنَه. وقال زهير:
* وعَزَّتْ أثمُنُ البُدُنِ([1]) *
فمن رواه بالضمّ فهو جمع ثَمَن. ومن رواه بالفتح "أثمَنُ البُدُنِ" فإنه يريد أكثرَها ثمناً.
وأمَّا الثُّمُن فواحدٌ من ثمانية. يقال ثَمَنْتُ القومَ أثْمُنُهم إذا أخذتَ ثُمنَ أموالهم. والثمِينُ: الثمْن.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR891 harf- الثمر اسم لكل ما يتطعم من أحمال الشجر، الواحدة ثمرة، والجمع: ثمار وثمرات، كقوله تعالى: ﴿أنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم﴾ [البقرة/22]، وقوله تعالى: ﴿ومن ثمرات النخيل والأعناب﴾ [النحل/67]، وقوله تعالى: ﴿انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه﴾ [الأنعام/99]، وقوله تعالى: ﴿ومن كل الثمرات﴾ [الرعد/3]، والثمر قيل: هو الثمار، وقيل: هو جمعه، ويكنى به عن المال المستفاد، وعلى ذلك حمل ابن عباس (وكان
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.006 harfث م ر
ومن المجاز: دق الجلاد ثمرة سوطه وسوط عظيم الثمرة وهي العقدة في طرفه.
قال: وإذا الركـاب تكلفتهـا عطفـت تمر السياط قطوفها ووساعهـا وفي الحديث: " تكون في آخـر الزمـان فتنـة كثمـرة السـوط يتبعهـا ذبـاب السيـف ".
وقطفـت ثمـرة فلـان إذا طهر وهي قلفته وقطفت ثمارهم.
قال: مازال عصياننا لله يسلمنا حتى دفعنا إلى يحيـى ودينـار إلى عليجين لم تقطف ثمارهمـا قد طال ما سجد للشمس والنار
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.269 harfالثَّمَرُ: حَمْلُ الشَّجَرِ. وأَنواع المال والولد: ثَمَرَةُ القلب. وفي الحديث: إِذا مات ولد العبد قال الله تعالى لملائكته: قبضتم ثَمَرَةَ فُؤَاده، فيقولون: نعم؛ قيل للولد ثمرة لأَن الثمرة ما ينتجه الشجر والولد ينتجه الأَب. وفي حديث عمرو بن مسعود قال لمعاوية: ما تسأَل عمن ذَبُلَتْ بَشَرَتُه وقُطِعَتْ ثَمَرَتُه، يعني نسله، وقيل: انقطاع شهوته للجماع. وفي حديث المبايعة: فأَعطاه صَفْقَةَ يَدِهِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR473 harf* ث م ر * * الثَّمَرةُ * واحدة * الثَّمَرِ * و * الثَّمراتِ * وجمع الثمر * ثِمارٌ * كجبل وجبال وجمع الثمار * ثُمُرٌ * مثل كتاب وكتب وجمع * الثُمُر * * أثْمَارٌ * كعنق وأعناق و * الثُمُرُ * أيضا المال * المُثَمَّرُ * يخفف ويثقل وقرأ أبو عمرو ﴿وكان له * ثُمُرٌ *﴾ وفسره بأنواع الأموال و * أَثْمَرَ * الشجر طلع ثمره وشجر * ثَامِرٌ * إذا أدرك ثمره وشجرة * ثَمْراءُ * ذات ثمر و * أثْمَرَ * الرجل كثر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.554 harfالثمر، محركة: حمل الشجر. وفي الحديث: لا قطع في ثمر ولا كثر . قال ابن الأثير: الثمر: هو الرطب في رأس النخلة، فإذا كنز فهو التمر، والكثر: الجمار، ويقع الثمر على كل الثمار، ويغلب على ثمر النخل. قال شيخنا: وأخذه ملا علي في ناموسه بتصرف يسير، وقد انتقدوه في قوله: ويغلب على ثمر النخل، فإنه لا قائل بهذه الغلبة، بل عرف اللغة أن ثمر النخل إنما يقال بالفوقية عند التجريد كما يقال: العنب مثلا، والرذمان،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.512 harfثَمَرَ
1 ثَمَرَ ثمر : see 4, in three places. ― -b2- Also It (fruit) was, or became, ripe. (T.) ― -b3- ثَمَرَ لِلْغَنَم He collected trees (which are called ثَمَر, TA [or rather shrubs]) for the sheep or goats. (K.) -A2- ثَمِرَ, aor. ثَمَرَ , (tropical:) It (a man's wealth) became abundant. (A, TA.) ― -b2- فُلَانٌ مَجْدُودُ مَا يَثْمَرُ (tropical:) [Such a one is fortunate in the abundance of his
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR812 harfثَمَرَ
ثَمَرَ U ( n. ac. ثُمُوْر 27 ),
a. Was, or became, ripe.
b. see IV (a) .
ثَمِرَ
ثَمِرَ A ( n. ac. ثَمَر 4 ),
a. Was abundant ( wealth ).
ثَمَّرَ
ثَمَّرَ II ,
a. Formed its fruit ( tree & c. ).
b. Increased ( wealth ).
أَثْمَرَ
أَثْمَرَ IV ,
a. Bore fruit.
b. see II (b) .
اِسْتَثْمَرَ
اِسْتَثْمَرَ X ,
a. Found, or made, productive.
b. Enjoyed the usufruct of ( property ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.361 harfثمر
ثَمَرَ - يَثْمُرُ - ثَمَر - ثَمَرَة - ثَمَرات أَثْمَرَ - يُثْمِرُ
ثَمَرَ - يَثْمُرُ + الكائن أو الأمر: ينتج ويعطي ثمرة: ينتج ويعطي مردود أو محصول أو إنتاج: تحمل النبتة أو الشجرة أو النكاح أو العمل محصولاً أو حملاً أو إنتاجاً
ثَمَر: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " ثَمَرَ - يَثْمُرُ ": الحمل بمحصول: وكذلك ما يكون بفعل "
Sîgalar(10)
- الثَّمَرَاتِMeyveler(الْفَعَلَاتِ)×11
- ثَمَرِهِOnun meyvesi(فَعَلِهِ)×3
- أَثْمَرَMeyve verdi(أَفْعَلَ)×2
- ثَمَرَاتٍMeyveler(فَعَلَاتٍ)×2
- بِثَمَرِهِOnun meyvesiyle(بِفَعَلِهِ)×1
- ثَمَرٌMeyve(فَعَلٌ)×1
- ثَمَرَاتُMeyveler(فَعَلَاتُ)×1
- ثَمَرَاتِMeyveler(فَعَلَاتِ)×1
- ثَمَرَةٍMeyve(فَعَلَةٍ)×1
- وَالثَّمَرَاتِVe meyveler(وَالْفَعَلَاتِ)×1
Mücavir kökler55 mücavir (207 toplam)
- نخل
5 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- عنب
4 ortak ayet · E’nab, Üzüm asması demektir
- موه
6 ortak ayet · Su
- رزق
7 ortak ayet · Üzüm demektir
- فكر
4 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
- زيت
3 ortak ayet · Zeytindir
- خرج
7 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- شبه
3 ortak ayet · Benzeşen
- زرع
3 ortak ayet · Ekin demektir
- رمن
2 ortak ayet · Nar meyvesi veya ağacı demektir
- نهر
5 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- لون
2 ortak ayet · Her çeşit renk demektir
Geçtiği ayetler(22)
… بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
MeyvelerO ki; yeryüzünü sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirip onunla türlü türlü meyvelerden sizin için rızık çıkardı. O halde bile bile Allah’a eşler koşmayınız.
… رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قَالَ وَمَنْ …
MeyvelerHani, İbrahim demişti ki: Rabbım burasını emniyetli bir şehir yap. Ve halkından Allah’a, ahiret gününe iman etmiş olanları mahsullerle rızıklandır Allah da: Kafir olanı kısa bir zaman için geçindiririm. Sonra onu cehennem azabına zorlarım. Bu ne kötü bir sonuçtur, buyurmuştu.
… تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ …
MeyvelerBiriniz ister mi ki; hurmalardan ve üzümlerden bir bahçesi olsun, altından ırmaklar aksın, içinde her çeşit meyve bulunsun da; kendisi ihtiyarlamış, çocukları da güçsüz kalmışken; bahçesi ateşli bir kasırga ile yanıversin. Düşünesiniz diye Allah, size ayetlerini böyle açıklar.
… مَيِّتٍ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
MeyvelerO’dur ki rahmetinin önünde rüzgarı müjdeci olarak gönderir. Nihayet bunlar, ağır yüklü bulutları yüklendiğinde; Biz, onu ölü bir memlekete gönderir, su indirir ve onunla her tür mahsulleri yetiştiririz. İşte ölüleri de böylece çıkarırız. Ta ki iyice düşünüp ibret alasınız.
وَلَقَدْ أَخَذْنَا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
MeyvelerAndolsun ki; Biz, Firavun hanedanını düşünüp ibret alırlar diye yıllarca kuraklık ve mahsullerinin kıtlığıyla tutup sıktık.
… مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ …
MeyvelerO’dur yeri düzleyen ve orada dağlar, nehirler var eden, her türlü mahsulden çift çift yetiştiren ve gündüzü geceyle bürüyen. Muhakkak ki bunlarda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.
… وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ …
MeyvelerAllah O’dur ki; gökleri ve yeri yaratmış, indirdiği su ile size rızık olarak ürünler çıkarmıştır. Emri gereğince denizde yüzmek üzere gemileri ve nehirleri buyruğunuza verdi.
… فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ
MeyvelerRabbımız; ben, çocuklarımdan kimini; namaz kılabilmeleri için, Senin mukaddes evinin yanında çorak bir vadiye yerleştirdim. Rabbımız; insanların gönüllerini onlara meylettir. Şükretmeleri için onları meyvelerle rızıklandır.
يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُونَ وَالنَّخِيلَ وَالْأَعْنَابَ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
MeyvelerOnunla size ekinler, zeytin ve hurma ağaçları, üzümler ve türlü türlü ürünler bitirir. Düşünen bir kavim için bunda ayetler vardır.
ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
MeyvelerSonra her tür üründen ye. Sonra da Rabbının işlemen için gösterdiği yoldan yürü. Karınlarından insanlara şifa olan, renkleri çeşit çeşit bir içecek çıkar. Bunda düşünen bir kavim için şüphesiz bir ayet vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثمر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نبت, زرع, طلع, جني |
| Zıt Kök | عقم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir sürecin veya gelişimin sonunda yoğunlaşarak ortaya çıkan somut ürün, ağaç meyvesi |
| Çekirdek Özet 2 | Emek, süreç ve ilahi lütuf bileşimiyle açığa çıkan nihai rızık ve nimet göstergesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylem veya sistemin kendisinden beklenen asıl sonucu üretmesi, verimlilik ve getiri |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca tüketilen fiziksel meyveye indirgeyip birikim, kâr, netice ve hasıla boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثم | Birikme, toplanma, değer veya varlık olarak belirmeye başlama; ثمن ve ثمود köklerinde görüldüğü gibi birikintiyi, değeri veya belirli bir mevcudiyeti ifade eder | ر | Çekirdekteki toplanma ve birikme manasına baş verme, dışa doğru belirme ve olgunlaşarak nihai ürüne dönüşme boyutu eklenmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, im, sınır, antlaşma (türetme imge) | Sürecin bir aşamaya varması, belirli bir im veya işaret noktasına ulaşması |
| م | Su; akış, çokluk, besleyicilik | Canlılığı besleyen sıvının, özsuyunun akışı ve özün toplanması |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zirveye ulaşma, uç verme, baş gösterip görünür hale gelme |
| ثمر | Sürecin eşiğe varıp içteki özü baş ve ürün olarak dışa vurması | Besleyici özün akarak bir noktada toplanması ve dalın ucunda nihai bir baş, yani meyve olarak somutlaşması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın verdiği yenebilir ürün, dalın ucundaki düğüm; sütün yağ tutarak pıhtılaşması ve kırbacın ucundaki düğüm |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kökün kırmızı rengi ve meyveyi niteleyen kullanımı erken şiirde yer alır; ekşi otun çiçeği için söylenen şu beyitte geçer: من عَلَقٍ كثامِر الحُمّاضِ |
| Erken Arapça kullanım | Malın çoğalması, kâr getirmesi ve insanın soyu yahut gönül sevgisi için ثَمَرَةُ القَلْبِ şeklinde mecazen kullanımı |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça ثمر kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle tarımsal üretim, döllenme ve hasıla kavramlarıyla semantik bir bağ taşır. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı ses dizilimiyle ağaç meyvesi anlamında geniş bir yaygınlık göstermese de, kökün çekirdeğinde yer alan birikme, büyüme ve hasıl olma anlam alanı korunur. Arapçada kök; bitkinin özsuyunu toplayarak yenilebilir nihai bir cisim üretmesi, sütün yağı toplayarak daneleşmesi ve malın nemalanarak kâr doğurması şeklinde hem biyolojik hem iktisadi bir verimlilik odağında zenginleşmiştir. Fonetik açıdan Arapça ث harfi Proto-Sami peltek dişsi sesin devamıdır ve kökün çekirdek anlamı somut üründen soyut kazanca doğru düzenli bir semantik kayma sergiler.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ağacın ürünü, kırbaç ucu düğümü, sütün tortusu | Biyolojik büyümenin son evresinde beliren düğümlü ve derli toplu cisimleşme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami zemininde mahsul ve çoğalma | Döllenme, toplanma ve nihai ürün verme ortak anlam alanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثمر | Anlamlı | Meyve vermek, ürün toplamak | Sürecin sonunda beliren faydalı nihai ürün | Hedef kök |
| ثرم | Anlamlı | Dişin kırılması veya dökülmesi | Ön dişlerin kırılması veya aralanması durumu | Kur'an'da geçmez; fiziksel eksilme |
| مثر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir | Kullanım dışı |
| مرث | Anlamlı | Ezmek, ıslatıp yumuşatmak | Bir şeyi suyla ovarak veya çiğneyerek yumuşatma | Kur'an'da geçmez |
| رثم | Anlamlı | Burun ucunu kırmak, burunda ak leke | Hayvanın burnundaki beyazlık veya burna vurup kırma | Kur'an'da geçmez |
| رمث | Anlamlı | Çöl bitkisi türü, sal yapmak | Develerin otladığı tuzlu bir çalı veya odunları bağlayarak sal yapma | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثمر | Merkez | Nihai hasılat ve ürün | Bütün bir büyüme sürecinin sonunda toplanan lezzetli ve kalıcı sonuç | Ağacın veya amel/malın nihai meyvesi |
| نبت | Komşu | Bitme, filizlenme | Yerin altından yeşerip çıkma aşamasıdır; henüz meyve değil başlangıçtır | Canlılığın topraktan dışa çıkışı |
| زرع | Komşu | Ekme, tohumlama | İnsanın tohumu toprağa atma eylemidir; sürecin hazırlık ve emek evresidir | Tarımsal tohumlama faaliyeti |
| طلع | Komşu | Belirme, tomurcuklanma | Meyvenin veya çiçeğin ilk belirdiği ham evredir; olgunlaşmamış haldir | Tomurcuk ve ilk görünüş |
| جني | Komşu | Meyve devşirme, hasat | Meyvenin olgunlaştıktan sonra toplanması ve koparılması fiilidir | Hasat ve devşirme eylemi |
| عقم | Zıt | Kısırlık, ürün vermeme | Ne kadar emek verilirse verilsin sonuçsuz kalma, döl veya meyve vermeme durumu | Üründen ve neticeden yoksun oluş |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثمر | Meyve, hasıla, nema | Ağaç ürünü, malın kârı ve emeğin neticesi | Kesin |
| Latince | Fructus | Meyve, semere, getiri | Hem fiziksel meyveyi hem de hukuki ve iktisadi semereyi tam karşılar | Kesin |
| İngilizce | Fruit, yield, produce | Meyve, getiri, hasılat | Fiziksel ürünü ve süreç sonu faydayı kapsar; mal boyutu yield ile verilir | Kesin |
| Almanca | Frucht, Ertrag | Meyve, verim, hasıla | Biyolojik meyve ile iktisadi hasılat ayrımını verir | Güçlü |
| Fransızca | Fruit, produit | Meyve, ürün, getiri | Fiziksel ve mecazi semere alanlarını kapsar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثمر (çoğulu الثَّمَرَات) | Yeryüzünün rızık meyveleri | Yağmur, toprak ve ilahi kudretle var edilen somut ağaç meyveleri; Bakara 2:22, Nahl 16:67 |
| ثمر (çoğul ثَمَرَات) | Cennet rızıkları ve mükafatı | İman ve salih amelin karşılığı olarak takdim edilen ahiret nimetleri; Bakara 2:25, Muhammed 47:15 |
| ثمر (tekil ثَمَر) | Birikmiş servet, zenginlik, kâr | Bahçe sahibinin övündüğü taşınır/taşınmaz mal, nakit ve sermaye birikimi; Kehf 18:34, Kehf 18:42 |
| أثمر (fiil sîgası) | Meyve verme, olgunlaşma | Bitkinin verim çağına ulaşıp ürününü ortaya çıkarması; En'âm 6:99, En'âm 6:141 |
| ثمر (çoğul الثَّمَرَات) | İmtihan vesilesi olarak ürün eksikliği | Can, mal ve tarımsal hasılatın eksilmesiyle sınanma bağlamı; Bakara 2:155 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve in'âm delili | Meyvenin rengi, tadı ve mevsimsel intizamının ilahi kudret ve inayete delaleti | Hikmetli yaratılış ve rızık vericilik |
| Fıkıh | Zekât, öşür ve meyve satımı | Meyvenin olgunlaşmadan (büdüvv-i salâh) satılması yasağı ve hasat zekâtı | İktisadi değer kazanma ve mülkiyet |
| Tefsir | Kehf suresindeki ثَمَر lafzı | Lafzın yalnızca bahçe mahsulü mü yoksa altın, gümüş ve nakit servet mi olduğu | Tarımsal üründen kapsamlı sermayeye geçiş |
| Hadis | ثَمَرَةُ القَلْبِ ve amel semeresi | Çocuğun vefatında sabır ile amellerin karşılığına dair ahlaki tasvirler | En saf sevgi ve amelin nihai mükâfatı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve kulluk süreci | Salih amel ve ihlasın semeresi | Nihai mükâfat ve rıza | İnanç ve gayretin ahirette somut bir karşılığa dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve tefekkür süreci | Amel ve ahlaki olgunluk | İlimden doğan pratik fayda | Amelsiz ilmin meyvesiz ağaca benzetilmesi, bilginin netice üretmesi | Kesin |
| Siyasi | Hukuk ve adalet düzeni | Toplumsal refah ve barış hasılası | Düzenin meşruiyet çıktısı | Adil yönetimin toplumda güven ve bolluk üretmesi | Güçlü |
| İktisadi | Emek-sermaye döngüsü | Üretim hasılatı, kâr ve nema | Değer artışı ve bölüşüm | Yatırım ve emeğin neticesinde ortaya çıkan artı değer | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyon çıktısı (Output / End product) | Girdilerin, çevresel etkenlerin ve içsel reaksiyonların tamamlanmasıyla beliren nihai değer | Kesin |
| Beşeri bilimler | Katma değer ve hasıla (Yield / Return on Investment) | Bireysel veya toplumsal emeğin zaman içinde yoğunlaşarak somut bir faydaya ve kazanca dönüşmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece manavdan alınan botanik bir yiyeceğe indirgemek ve Kur'an'daki zengin servet/hasılat boyutunu görmezden gelmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir sürecin, emeğin ve ilahi düzenin nihai hedefi; insanın hem dünyevi birikimi hem ahiret mükâfatı hem de düşüncesinin neticesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kehf suresindeki bahçe sahibinin kibrini sadece birkaç ağaca bağlamak, ayetteki sermaye ve iktisadi birikim eleştirisini ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın tesadüfi değil amaçlı ve sonuç odaklı olduğunu; her tohumun, emeğin ve eylemin bir meyveye gebe olduğunu kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerinin sergilendiği En'âm ve Nahl surelerinde, servet psikolojisinin işlendiği Kehf suresinde ve cennet tasvirlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meyveyi emeksiz bir lütuf veya yalnızca fiziksel bir gıda zanneden pasif ve sığ tüketici anlayışını düzeltir; süreç-sonuç bağını kurar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğacın olgunlaşarak dalının ucunda düğüm düğüm açığa çıkardığı besleyici, tatlı ve toplanabilir nihai ürün.
- Soyut anlamBir varoluş veya emek sürecinin zaman içinde olgunlaşarak ulaştığı en yüksek verim, kâr ve gayri safi hasılat.
- Sistematik karşılıkİlahi yasa (sünnetullah) uyarınca girdilerin (su, toprak, emek, niyet) işlenip nihai çıktıya (nimet, ecir, sermaye) dönüştüğü verimlilik nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ilahi inayeti ve çevresel girdileri (yağmur, toprak, güneş), ise insanın veya bitkinin içsel cehdini ve gelişim sürecini temsil eder. Bu bileşenlerin başlangıç anı ile kemâl anı arasındaki zamansal birikimi, sürecin sonunda nihai ürün ve semere olan çıktısını doğurur. Model, meyvenin anlık bir rastlantı değil, zamana yayılan birikimin somutlaşmış bir neticesi olduğunu gösterir.