ثمن
ث - م - ن
KÖK- 19 geçiş
- 19 ayet
- 9 sîga
- 12 sözlük
Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir. Semin (Sin’le) dolgun hayvan demektir. Semen (Se ile) sayıların oluşmuşu analamında 8 sayıdır. Çobanlık döneminde yağ para olarak kullanılmış olmalı ki para anlamında semen denmektedir. Paradır. Yağ para olarak kullanıldığı için SİN Se ye dönüşerek para manasını almıştır. Sekiz de üst ara birimidir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir. Semin (Sin’le) dolgun hayvan demektir. Semen (Se ile) sayıların oluşmuşu analamında 8 sayıdır. Çobanlık döneminde yağ para olarak kullanılmış olmalı ki para anlamında semen denmektedir. Paradır. Yağ para olarak kullanıldığı için SİN Se ye dönüşerek para manasını almıştır. Sekiz de üst ara birimidir.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR954 harfثَمانِيَةُ رجالٍ وثَماني نسوةٍ، وهو في الأًصل منسوب إلى الثُمْنِ، لأنَّه الجزء الذي صيَّر السبعة ثَمانِيَةْ، فهو ثُمْنُها. وقولهم: الثوب سَبْعٌ في ثَمانٍ، كان حقُّه أن يقال ثمانية، لأنَّ الطول يذرع بالذراع وهي مؤنثة، والعرض يُشْبَرُ بالشِبْر وهو مذكّر. وإنْ صغَّرت الثمانيةَ فأنت بالخيار: إن شئت حذفت الألف، وهو أحسن، فقلت ثُمَيْنيَةٌ. وإن شئت حذفت الياء فقلت ثميِّنة. وثَمَنْتُ القوم أَثْمُنُهُمْ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.470 harfث ن م
ثمن ، مثن ، نثم .
ثمن : أبو عُبَيد ، عن الأَصْمعِيّ : الثّمانِي : نَبْتٌ ، والأَفانِي : نَبْتٌ ، واحدته : أَفَانِيَة .
وقال الكسائيّ : أَثْمَنْت الرَّجُلَ متاعَه ، وأَثَمَنْت له ، بمعنًى واحد .
أبو عُبَيد : الثُّمْنُ والثَّمِينُ : واحد ؛ وأَنْشَد أبو الجَرّاح :
وألْقَيْتُ سَهْمِي وَسْطَهم حين أَوْخَشُوا
فما صار لِي في القَسْمِ إلا ثَمِينُها
وقال اللّيْث : ثمَنُ كُلِّ شيءٍ : قِيمَتُه .
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.251 harf(باب الثاء والميم وما يثلثهما)
(ثمن) الثاء والميم والنون أصلان: أحدهما عِوَضُ ما يُباع، والآخَر جزءٌ من ثمانية.
فالأوّل قولهم بِعْتُ كذا وأخذْتُ ثمنَه. وقال زهير:
* وعَزَّتْ أثمُنُ البُدُنِ([1]) *
فمن رواه بالضمّ فهو جمع ثَمَن. ومن رواه بالفتح "أثمَنُ البُدُنِ" فإنه يريد أكثرَها ثمناً.
وأمَّا الثُّمُن فواحدٌ من ثمانية. يقال ثَمَنْتُ القومَ أثْمُنُهم إذا أخذتَ ثُمنَ أموالهم. والثمِينُ: الثمْن.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR830 harf- قوله تعالى: ﴿وشروه بثمن بخس﴾ [يوسف/20]. الثمن: اسم لما يأخذه البائع في مقابلة البيع، عينا كان أو سلعة. وكل ما يحصل عوضا عن شيء فهو ثمنه. قال تعالى: ﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا﴾ [آل عمران/77] وقال تعالى: ﴿ولا تشتروا بعهد الله ثمنا قليلا﴾ [النحل/95]، وقال: ﴿ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا﴾ [البقرة/41]، وأثمنت الرجل بمتاعه وأثمنت له: أكثرت له الثمن، وشيء ثمين: كثير الثمن، والثمانية
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR761 harfث م ن
ثمنتهـم أثمنهـم: كنت ثامنهم بالكسر وبالضم أخذت ثمن أموالهم.
وكانوا سبعة فأثمنوا أي صاروا ثمانية وأخذت فلانة ثمينها من تركة زوجها.
قال: ألا لا تعينيني على البخل وابتغى ثمينـك إن مـرت علـيّ شعوب وقال: فإنّي لست منك ولست منـي إذا مـا طـار مـن مالـي الثميـن وإبل ثوامن: من الثمن بمعنى الظء.
وكساء ذو ثمان: عمل من ثمان جزات.
قال الراعي: سيكفيك المرحـل ذو ثمـان حصيف تبرمين
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.985 harfالثُّمُن والثُّمْن من الأَجزاء: معروف، يطِّرد ذلك عند بعضهم في هذه الكسور، وهي الأَثمان. أَبو عبيد: الثُّمُنُ والثَّمينُ واحدٌ، وهو جزء من الثمانية؛ وأَنشد أَبو الجراح ليزيد بن الطَّثَرِيَّة فقال: وأَلْقَيْتُ سَهْمِي وَسْطَهم حين أَوْخَشُوا،
فما صارَ لي في القَسْمِ إلا ثَمينُها.
أَوْخَشُوا: رَدُّوا سِهامَهم في الرَّبابةِ مرة بعد مرة. وثَمَنَهم يَثْمُنُهم، بالضم، ثَمْناً: أَخذ ثمْنَ أَموالهم.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR958 harf* ث م ن * تقول * ثَمانيةُ * رجال و * ثمانِي * نسوة وثماني مائة بإثبات الياء في الإضافة كما تقول قاضي عبد الله وتسقط مع التنوين عند الرفع والجر وتثبت عند النصب لأنه ليس بجمع فيجري مجرى جوار وسوار في ترك الصرف وما جاء في الشعر غير مصروف فهو على توهم أنه جمع وقولهم الثوب سبع في * ثمانٍ * كان حقه أن يقال في * ثمانيةٍ * لأن الطول يذرع بالذراع وهي مؤنثة والعرض يشبر بالشبر وهو مذكر وإنما أنثوه لما لم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.107 harf: ( الثُّمْنُ ، بالضمِّ وبضَمَّتَيْنِ وكأَميرٍ : جُزْءٌ من ثَمانِيَةٍ أَو يَطَّرِدُ ) .
( وفي المُحْكَمِ : ويَطَّردُ ( ذلِكَ ) عنْدَ بعضِهم ( في هذه الكسورِ ) .
( زادَ ابنُ الأَنْبارِي : إلاَّ الثُّلُث فإنَّه لا يقالُ فيه التثليث ، نَقَلَه الحافِظُ الدِّمْياطيُّ في معْجمِ الشيوخِ ، وتقدَّمَ ذلِكَ في ثلث .
وفي التَّنْزيلِ : ﴿فلهُنَّ الثُّمْن ممَّا تَرَكْتُم﴾ ؛ وشاهِدُ الثَّمِينِ أَنْشَدَه
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.331 harfثَمَنَهُمْ
1 ثَمَنَهُمْ ثمن ثمنهم ثمننهم , aor. ثَمُنَ , (S, M, Mgh, &c.,) inf. n. ثَمْنٌ, (M,) He took the eighth of their goods, or property. (S, M, Mgh, Msb, K.) ― -b2- And, aor. ثَمِنَ , He was, or became, the eighth of them: (S, Mgh, Msb, K:) or he made them, with himself, eight. (S in art. ثلث.) And He made them, they being seventy-nine, to be eighty. (A'Obeyd, S in art. ثلث.) -A2- ثَمُنَ,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR917 harfثَمَنَ
ثَمَنَ I ( n. ac. ثَمْن 1 ),
a. Was, or became, the eighth.
b. U ( n. ac. ثَمْن 1 ), Took the eighth of.
ثَمُنَ
ثَمُنَ U ( n. ac. ثَمَاْنَة 22t ),
a. Was costly, precious.
ثَمَّنَ
ثَمَّنَ II ,
a. Made eight, did eight times; made octangular, or an octagon.
أَثْمَنَ
أَثْمَنَ IV ,
a. Was eight.
b. Did the eighth time.
c. Gave the price of.
ثِمْن
ثِمْن 2 ,
a. The eighth young
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.873 harfثمن
ثَمَنَ - يَثْمُنُ - ثََمَن
ثَمَنَ - يَثْمُنُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يصير مكافئاً له بالثمن: يصير له ذات القيمة المحسوبة والمعتبرة وذات الأهمية التي للكائن الآخر: يصير له قدر ومكافئ من المال أو المتاع أو النفع لا بد من حسابه حين مبادلته بشيء ممائل
ثََمَن - ثَمَناً: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " ثَمَنَ - يَثْمُنُ
Sîgalar(9)
Mücavir kökler149 mücavir (179 toplam)
- شري
11 ortak ayet · Satın aldılar
- قلل
10 ortak ayet · Az
- كتم
3 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
- ربع
3 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- وحد
5 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- ثلث
3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- سدس
2 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
- حسم
1 ortak ayet · Bir şeyin kesik yeri demektir
- درهم
1 ortak ayet · Dirhemler
- زهد
1 ortak ayet · Zade : Azık demektir
- صرع
1 ortak ayet · Yere yıkılanlar
- ضأن
1 ortak ayet · Yünlü hayvanlar
Geçtiği ayetler(19)
وَآمِنُوا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوا أَوَّلَ كَافِرٍ بِهِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ
FiyatYanınızdaki Tevrat’ı tasdik edici olarak indirdiğime iman edin. Onu inkar edenlerin ilki olmayın. Ayetlerimizi az bir paha ile satmayın. Ve yalnız Ben’den sakının.
… ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ …
FiyatVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.
… يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ …
FiyatAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.
إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا …
FiyatAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ
FiyatHani Allah, kendilerine kitab verilenlerden; onu mutlaka insanlara açıklayacaksınız, gizlemeyeceksiniz, diye söz almıştı. Onlar ise bunu arkalarına attılar ve az bir değere değiştiler. Satın aldıkları şey ne kötüdür.
… أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ …
FiyatEhl-i Kitab’tan öyleleri vardır ki; Allah’a, size indirlen ve kendilerine indirilmiş olana, Allah’a huşu’ duyarak inanırlar. Allah’ın ayetlerini az bir pahaya değişmezler. İşte onların ecirleri Rabbları katındadır. Allah, şüphesiz hesabı çabuk görendir.
… شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ …
FiyatDoğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.
… الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ …
FiyatEy iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.
اشْتَرَوْا بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
FiyatOnlar, Allah’ın ayetlerini az bir değere değişip O’nun yolundan alıkoydular. Gerçekten onların yapageldikleri şey ne kötüdür.
وَلَا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا إِنَّمَا عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
FiyatAllah’ın ahdini az bir pahaya değişmeyin. Eğer bilirseniz; Allah katında olan, sizin için daha hayırlıdır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثمن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عوض, بدل, سعر |
| Zıt Kök | مجن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin veya eylemin yerini tutan karşılık, bedel ve sekizli sayı düzeni |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da ilahi ilkelere ve ahde karşılık tercih edilen geçici dünyevi menfaat ve pay |
| Çekirdek Özet 3 | Değer takdiri, mübadele dengesi ve hakların oransal bölüşümünde ölçü birimi |
| Kritik Hata Riski | ثَمَن kavramını yalnızca madeni paraya indirgeyerek ayetlerdeki ahlaki takas ve tercih boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثم | Birikme, toplanma, bir şeyin ardından gelen kalıcı tortu ve pay (karşılaştırınız: ثمر, ثمد) | ن | Çekirdekteki birikim ve pay alma hareketine süreklilik, ölçülebilir denklik ve kesin oransallık boyutu ekleyerek sayısal ve iktisadi denklik ölçüsüne dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | Çarpı, işaret, sınır (ikiz harf türetmesi) | Ölçülen, işaretlenen ve belirlenen sınır |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Akışkanlık, el değiştirme ve dolaşım |
| ن | Filiz, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Süreklilik, kalıcılık ve değerin tescili |
| ثمن | Değerin işaretlenip dolaşıma sokulması ve karşılık olarak süreklilik kazanması | Bir varlığın değer sınırının belirlenerek mübadele içinde kalıcı bir karşılık ve oransal hisse haline getirilmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir malın el değiştirmesinde onun yerini tutan denk karşılık, pay ve sekiz parçalık hisse bölümü |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ bir beytinde develerin bedellerinin ve değerlerinin yükselmesini ثَمَن kökünden gelen çoğul lafızla ifade etmiştir: وعَزَّتْ أثمُنُ البُدُنِ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde kumar (meysir) oklarıyla pay bölüşümünde sekizde bir hisse için ve ticarî bedel takdirinde yaygın biçimde kullanılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde ثمن kökü, öncelikle sekiz sayısı (Proto-Semitik *ṯamānī-) ve buna bağlı oransal pay matrisi ile güçlü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede שְׁמוֹנֶה (šəmōneh) ve Aramicede תְּמָנְיָא (təmānyā), Akadcada samāne sekiz sayısını karşılar. Kökün sayısal anlamı bütün Sami kollarında köklü bir süreklilik gösterirken, Arapçada buna ek olarak bir metanın karşılığı, bedeli ve değeri anlamındaki ثَمَن lafzı öne çıkmıştır. Kimi filolojik yaklaşımlarda yağ ve dolgunluk ifade eden سمن kökü ile bir mübadele aracı olarak değer ölçüsü arasında fonetik bir kayma tartışılmışsa da klasik Arap leksikografisi iki asli eksen kabul etmiştir: Satılanın bedeli ve sekizli sistemdeki hisse. Bu iki eksen, değerin paylaştırılması ve denkliğin kurulması zemininde semantik bir örtüşme barındırır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثمن kökünden ثَمَن (karşılık/bedel) ve ثَمَانِيَة (sekiz) türevleri | Değer takdiri ile sayısal hisse tespiti tek bir köksel gövdede birleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שְׁמוֹנֶה, Aramice תְּמָנְיָא, Akadca samāne | Sekiz sayısı ortak Sami mirasıdır; bedel anlamı Arapçada özelleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sayı sistemleri | Sayısal kök Afro-Asyatik tabakada ortak sayım düzenini yansıtır | Muhtemel |
Kaynak Cohen Semitik Kökler Sözlüğü ve Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثمن | Anlamlı | Bedel ve sekiz sayısı | Bir nesnenin karşılığı olmak veya sekizli birime ulaşmak | Hedef kök |
| ثنم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| مثن | Anlamlı | İdrar torbası ve idrar tutamama | Mesane bölgesi ve buna bağlı rahatsızlıklar | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur |
| منث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| نثم | Anlamlı | Kokma, fısıldama, yayılma | Gizli bir haberin veya kokunun etrafa yayılması | Kur'an'da geçmez; hedef kökle belirgin bağı yoktur |
| نمث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثمن | Merkez | Bedel ve oransal hisse | Karşılıklı rıza ile tayin edilen ve akdin dayandığı denk bedel | Mübadelede bir şeyin yerini tutan karşılık |
| عوض | Komşu | Telafi ve bedel | Kaybedilen veya elden çıkan bir şeyin yerini doldurmak üzere sonradan verilen karşılık | Telafi niteliği ağır basar |
| بدل | Komşu | Değiş tokuş ve ikame | Bir nesnenin yerine tamamen başka bir nesneyi koyma | Bizzat varlığın değişmesi esastır |
| سعر | Komşu | Piyasa fiyatı | Malın piyasada arz-talep şartlarıyla oluşan dalgalı değeri | Piyasadaki cari seviyedir, akit bedeli olması şart değildir |
| مجن | Zıt | Karşılıksızlık | Hiçbir bedel, karşılık ve tazminat olmaksızın gerçekleşme | ثَمَن kavramının zıddı olarak ivazsılığı ifade eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثمن | Bedel, kıymet, sekiz | Bir şeyin karşılığı olan ivaz ve sekizli hisse | Kesin |
| Latince | pretium, octo | Fiyat, değer; sekiz | Pretium mali ve hukuki bedeli karşılar; sayı kökü bağımsızdır | Güçlü |
| İngilizce | price, value, eight | Fiyat, bedel; sekiz | Price ticari bedeli karşılar ancak kökün ilahi takas nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Preis, Entgelt, acht | Fiyat, karşılık; sekiz | Entgelt hukuki karşılık yönünü, Preis piyasa değerini yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | prix, contre-valeur, huit | Fiyat, karşı-değer; sekiz | Bir şeyin yerine geçen iktisadi denkliği ifade eder | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary ve Oxford English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثَمَنًا قَلِيلًا | Değersiz dünyevi menfaat ve geçici çıkar | İlahi vahyidünyevi menfaate alet etme ve ahdi bozma bağlamı (Bakara 2:41, Âl-i İmrân 3:77, Nahl 16:95) |
| بِثَمَنٍ بَخْسٍ | Düşük, değersiz ve eksik bedel | Hz. Yusuf'un kuyu başında kardeşleri veya kervan tarafından önemsenmeyerek ucuza satılması (Yûsuf 12:20) |
| الثُّمُنُ | Sekizde bir hisse | Miras hukukunda eşin (zevce/zevcât) çocuk bulunması durumundaki farz payı (Nisâ 4:12) |
| ثَمَانِيَةَ / ثَمَانِيَ | Sekiz sayısı | Sayım, süre ve fiziksel varlıkların adet tespiti bağlamı (En'âm 6:143, Kasas 28:27, Zümer 39:6, Hâkka 69:17) |
| ثَمَانِينَ | Seksen sayısı | Hukuki ceza ve had miktarı belirleme bağlamı (Nûr 24:4) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün-kubuh ve değer teorisi | Allah'ın ayetlerinin herhangi bir dünyevi bedelle takas edilemeyeceği ve hakikatin mutlak değeri | Dünyevi karşılığın değersizliği ve hakikatin paha biçilmezliği |
| Fıkıh | Akitler ve miras hukuku | Akitlerde semen-mebî ayrımı, ivazın belirliliği ve zevcenin sekizde bir miras payı | Hukuki bağlayıcılığı olan akit bedeli ve miras payı |
| Tefsir | Ahde vefa ve tahrif eleştirisi | Ehl-i Kitab'ın vahyi tahrif edip dünyalık elde etmelerinin ثَمَنًا قَلِيلًا terkibiyle kınanması | Hakikatten kopuş pahasına elde edilen geçici menfaat |
| Hadis | Ticaret ve mesleki kazanç hükümleri | Yasaklanan şeylerin (örneğin leş veya köpek) bedelinin ve satım karşılığının haramlığı | Satılması yasaklanan nesnelerin getirdiği haksız kazanç |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ahlaki tercih | Ahit ve hidayetin karşı-değeri | Tercih sınırını belirleme | Dini hakikatlerin dünyevi menfaat için araçsallaştırılmasını engeller | Kesin |
| İlmi | Takdir ve epistemik değer | Bilginin ve delilin kıymeti | Değer ölçütünü koruma | Doğrunun kişisel çıkar karşılığında feda edilmemesini temin eder | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ahit ve sadakat | İktidar tavizinin karşılığı | Siyasi meşruiyeti koruma | Yönetim erkinin rüşvet ve haksız bedellerle ifsat edilmesini önler | Güçlü |
| İktisadi | Mübadele ve mülkiyet | Satış akdinin nakdî veya ayni ivazı | Mübadele dengesini kurma | Malların değerini nesnel ve adil bir denklikle el değiştirtir | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kesirli oran ve sayısal taban | Bir bütünün sekizli alt parçaya bölünmesi ve oransal fonksiyon katsayısı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat maliyeti ve denklik dengesi | Bir tercihte bulunurken vazgeçilen fayda ve hukuki akitlerde edim dengesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ثَمَن lafzını sadece modern kâğıt para veya madeni paraya indirgeyerek akdi ve ahlaki karşılık boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir tercihte bulunurken feda edilen her türlü değer, elde edilmek istenen geçici menfaat ve hukuki hak payı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ثَمَنًا قَلِيلًا uyarılarını sadece para karşılığı fetva satmaya bağlayıp, dünyevi her türlü itibar ve konfor için yapılan tavizleri kapsam dışı görmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan eylemlerini bir tercih ve mübadele olarak görmesini; hidayet ile dalalet, ahiret ile dünya arasındaki takas mekanizmasını anlamayı sağlar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın vahye karşı tutumunu eleştiren ayetlerde, miras paylarını düzenleyen ahkâm ayetlerinde ve Hz. Yusuf kıssasında |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerin yalnızca maddi paradan ibaret olmadığını, insanın inancını ve dürüstlüğünü feda ederek elde ettiği her kazancın ثَمَن sayıldığını ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir malın mübadelesinde onun yerini tutan karşılık, bedel ve bir bütünün sekizde birlik parçası.
- Soyut anlamBir tercihte bulunurken elden çıkarılan kıymet ile elde edilen menfaat arasındaki denklik ve oransallık ilişkisi.
- Sistematik karşılıkİktisadi düzlemde akdin ivazı, ahlaki düzlemde ahde vefa ile menfaat arasındaki takas katsayısı, fıkhi düzlemde ise kesinleşmiş hak payı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması feda edilen veya devredilen aslî değeri, onun yerine geçen bedeli (semen), oransal bölüşüm katsayısını (özellikle miras ve paylamada sekizli birimi), ise bu bedeli oluşturan parçaları temsil eder. Model, Kur'an'daki ثَمَن mantığının hem mübadele denkliğini hem de oransal hak dağılımını ifade ettiğini simgeler.