جبريل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc

جبريل

ج - ب - ر

جذر
  • لا يرد هذا الجذر في القرآن.
  • المعاجم: ٠

ملاحظاتي

المعاجم(٠)

لا توجد مداخل معجمية لهذا الجذر.

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجبريل
YapıBeşli kök / Özel ad (İbranice-Aramice kökenli muarrab melek ismi)
Özel DurumMuarrab (Arapçalaşmış yabancı özel isim), farklı kıraatlerde ve lehçelerde telaffuz çeşitliliği bulunur
Bağlamsal Yakın Köklerميكل, روح, رسل
Zıt Kökشطن
Çekirdek Özet 1Tanrı’nın gücü, kudretli kulu veya Tanrı’nın askeri/kahramanı anlamında aşkın bildirim taşıyıcısı
Çekirdek Özet 2Vahyin elçisi, peygamberlere ilahi buyruğu ve hayat bahşeden manevi gücü ileten mukarreb melek
Çekirdek Özet 3Gayb ile şehadet, ilahi irade ile beşeri idrak arasındaki kesintisiz ve bozulmaz irtibat kanalı
Kritik Hata Riskiİsmi salt soyut bir vicdani ilham ya da beşeri bilinçaltı üretimi sayarak melekî ve nesnel ontolojisini inkar etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جبKesme, biçme, bir şeyin parçasını ayırıp şekillendirme ve sağlamlaştırma; جبب, جبت, جبر, جبل köklerinde belirginleşen katı, belirgin ve hacimli olma durumuرÇekirdeğe katılan harf kırığı sarma, güçle onarma, zorlama ve üstün gelme boyutunu ekleyerek kökü جبر (güç, kudret, onarım) formuna dönüştürmüştür.
جبرKudret, onarma ve üstün iradeيلSami teoforik adlandırma eki olan ilahi isim (El/İlâh) unsuru eklenerek "Tanrı'nın gücü" veya "Tanrı'nın kulu/eri" terkibi meydana gelmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaİlahi kat ile yeryüzü arasında emaneti taşıma ve uzun menzilli intikali sağlama hareketini başlatır.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaMesajın hedeflenen iç alana, beşeri kalbe ve peygamberin sadrına nüfuz etmesini temsil eder.
رİnsan başı; baş, ilk, üstAşkın, yüce ve hiyerarşik olarak en üst mertebeden kaynaklanan bir otoriteyi ifade eder.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaKudretin fiiliyata dökülmesi, ilahi emrin müdahale edici ve gerçekleştirici gücüyle icra edilmesidir.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİntikal eden vahyin muhatabı terbiye etmesi, yönlendirmesi ve mutlak hükme bağlaması eylemidir.
جبريلYücelerden taşınan ilahi otoritenin, kalbin iç derinliğine nüfuz ederek onu ilahi iradeye boyun eğdirecek kudretle yönlendirmesiİlahi kaynaklı bilginin ve buyruğun sarsılmaz bir yetki ve taşıyıcı kudretle doğrudan peygamberin kalbine indiriliş sürecinin eksiksiz piktografik hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKelime yalın bir Arapça fiziksel eylem kökünden ziyade, Sami dillerinde "kudretli kişi, Tanrı'nın eri/askeri" anlamına gelen birleşik bir özel addır. Arapça fonetiğe uyarlandığında kırık ve dağılmış olanı güçle birleştiren (cebr) ilahi bir elçi tasavvuruna bürünmüştür.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde müşrik Araplar melekleri bağımsız dişil varlıklar veya Tanrı’nın kızları sayarken, kelimenin doğrudan geçtiği açık bir Cahiliye dönemi şiir beyti bulunmamaktadır.
Erken Arapça kullanımKur'an'ın nüzul ortamında ve erken İslami rivayetlerde vahiy meleği için جبريل، جبرئيل، جبرين telaffuzlarıyla kullanılmış; Hassân b. Sâbit'in şiirlerinde İslam'ın gelişiyle birlikte yardım ve vahiyle gelen mukaddes ruh olarak anılmıştır.

المصدر Lisān al-ʿArab, el-Mufradāt (Râgıb el-İsfahânî), Kitābü'l-Ayn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde kelime, İbranice Gavrī'ēl (גַּבְרִיאֵל) ve Aramice/Süryanice Gabrī'ēl (ܓܒܪܐܝܠ) birleşik yapısından ödünçlenmiş muarrab bir isimdir. Çekirdek, "güçlü olmak, üstün gelmek, er/kahraman" anlamına gelen g-b-r (İbranice גָּבַר gavár) kökü ile Sami teoforik tanrı ismi ʾ-l (El / İlâh / Tanrı) kelimesinin kaynaşmasıyla oluşmuştur; literal karşılığı "Tanrı benim gücümdür" ya da "Tanrı'nın güçlü eri/kahramanı" demektir. Arap dilcilerinden Sîbeveyhi ve Zeccâc bu kelimenin Arapça kökenli olmadığını, yabancı dilden Arapçalaştırıldığını (a'cemî/muarrab) açıkça vurgulamışlar; bazı lügatçiler ise kelimeyi Arapça جبر (onarma, güç) ve Süryanice veya İbranice Tanrı anlamına gelen إيل unsurlarının birleşimi kabul ederek "Abdullah" (Allah'ın kulu) veya "Azizullah" biçiminde etimolojik tevil üretmişlerdir. Fonetik olarak İbranicedeki /v/ (vet) sesi Arapçaya /b/ (bâ) olarak aktarılmıştır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجبر kökü ile irtibatlandırmaArap dilcilerince kelime kimi zaman zorlama ve onarma anlamına gelen جبر ile tevil edilmişse de dilsel açıdan eklemeli bir muarrab isimdir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice Gavrī'ēl, Süryanice Gabrī'ēl"Tanrı'nın adamı/gücü" anlamındaki Sami bileşik teoforik yapının Arap fonetiğine intikalidir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda bağımsız bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, Arthur Jeffery, Payne Smith Syriac Dictionary.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جبريلAnlamlıVahiy meleği, Tanrı'nın kudretli elçisiHedef köktür; beş harfli muarrab özel isim olarak vahiyle görevli meleği adlandırır.Kur'an'da geçer.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جبريلMerkezVahiy ve nübüvvet elçiliğiİlahi kelamı doğrudan peygamberin kalbine şeksiz ve eksiksiz ulaştıran kudret meleğidir.Kur'an'da vahyin güvenilir taşıyıcısıdır.
ميكلKomşuKevnî rızık ve rahmet elçiliğiTabiat hadiseleri, rızık ve kevnî düzenin sevk ve idaresiyle görevli diğer mukarreb melektir.Hedef kökle birlikte anılır fakat işlevi farklıdır.
روحKomşuHayat, can ve vahiy kaynağıMaddi bedene dirilik veren soluk veya kalplere dirilik veren vahiy cevheridir; Cebrail bu ruhun taşıyıcısı veya kendisidir.Genellikle Rûhu'l-Kudüs tamlamasıyla kesişir.
رسلKomşuElçilik, mesaj taşımaHer türlü ilahi veya beşeri tebliğ ve iletiyi ulaştırma görevinin genel adıdır.Cebrail bu vasfın melekî zirvesini temsil eder.
شطنZıtHakikatten uzaklaşma, saptırmaHakkın karşısına dikilen, vahye şüphe ve vesvese katarak insanı ifsat eden karanlık iradedir.Cebrail'in getirdiği vahyî aydınlığın ontolojik karşıtıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجبريلVahiy meleği, ilahi elçiTanrı'nın vahyini peygamberlere ulaştıran güvenilir ruh ve melek.Kesin
LatinceGabrielTanrı'nın gücü, ilahi müjdeciHristiyan teolojisinde enkarnasyon müjdesini veren ve ilahi sırları taşıyan başmelek.Kesin
İngilizceGabrielArchangel of revelationVahiy, peygamberlik bildirimi ve ilahi haber getiren melek; vahiy dışı kevnî işlevleri kapsamaz.Kesin
AlmancaGabrielErzengel der Offenbarungİlahi vahyin ve bildirimlerin taşıyıcısı olan başmelek.Kesin
FransızcaGabrielArchange annonciateurİlahi buyrukları insanlığa duyuran tebliğ meleği.Kesin

المصدر Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جبريل (Müstakil özel isim)Vahyin güvenilir taşıyıcısı ve müminlerin koruyucusu melekYahudilerin husumetine cevap sadedinde Kur'an'ı indiren elçi olması ve peygambere ilahi destek bağlamı; Bakara 2:97, 2:98, Tahrîm 66:4.
الروح الأمين (Dolaylı vasıf)Kalbe vahyi indiren emin ruhKur'an'ın apaçık bir Arapça ile şüphe götürmez biçimde kalbe indirilişi bağlamı; Şuarâ 26:193.
روح القدس (Dolaylı vasıf)Mukaddes ruh, teyit edici ilahi kudretHz. İsa'nın desteklenmesi ve müminlerin hak üzere sabit kılınması bağlamı; Bakara 2:87, Nahl 16:102.
شديد القوى / ذو مرة (Sıfat formu)Üstün güç ve mükemmel akıl/suret sahibi elçiMirac ve vahyin ilk tecelli anındaki ontolojik azameti bağlamı; Necm 53:5-6.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMeleklerin ismeti ve vahyin kaynağıVahyin Cebrail aracılığıyla inişinde lafız-mana ilişkisi, meleğin hata yapmaktan korunmuşluğu (ismet) ve meleklerin peygamberlerden üstünlüğü/astlığı meselesi.Vahyin nesnelliğini ve korunmuşluğunu garanti eden mutlak güvenilirlik.
FıkıhMeleklere imanın fıkhi sınırlarıCebrail'e veya meleklere düşmanlık beslemenin irtidat ve küfür sebebi sayılması; şeri mükellefiyetin vahiy kaynaklı subûtu.Hukuki inanç sınırlarını ve vahyî delilin meşruiyet zeminini belirleme.
TefsirMuarrab lafızlar ve nüzul sebepleriİsmin iştikakı, İbranice-Arapça fonetik geçişleri ve Bakara Suresi'ndeki nüzul bağlamında Yahudilerin Cebrail'e azap meleği nitelemesiyle yönelttikleri husumet.İlahi vahyin tek bir kaynaktan geldiği ve elçiye düşmanlığın Allah'a düşmanlık olduğu bilinci.
HadisCibrîl Hadisi (İslam, İman, İhsan) ve vahiy halleriMeleğin insan suretinde görünerek dini bizzat öğretmesi ve vahiy esnasında peygamberde görülen fiziksel ağırlık tecrübesi.Dinin rükünlerini talim eden görünür bir muallim ve dönüştürücü kuvvet.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve peygamberlikİlahi kelamın bozulmaz elçisiMutlak gayb ile şehadet alemi arasında bilgi akışını sağlamakDinin ontolojik temelini kuran mesajın tahrifsiz iletilmesini temin eder.Kesin
İlmiEpistemolojik kaynakMasum ve nesnel bilgi kanalıBeşeri aklın ulaşamayacağı aşkın hakikatleri idrake sunmakVahyi, rasyonel veya sübjektif vehimlerden ayıran aşkın bilgi vasıtasıdır.Güçlü
Siyasiİlahi meşruiyet ve nusretHakkın yanında duran göksel ordu komutanıZulme karşı mücadelede hak ehline manevi ve stratejik destek sağlamakBedir'de olduğu gibi ilahi adaletin yeryüzündeki galebesine arka planda iştirak eder.Güçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıBu özel ismin doğrudan iktisadi sistem kavramlarıyla doğrudan bir eşleşmesi yoktur.Veri bulunamadı

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGürültüsüz iletim kanalı (Noiseless Communication Channel)Bilişim teorisinde bir kaynaktan çıkan sinyalin hiçbir kayba, bozulmaya ve dış parazite uğramadan alıcıya eksiksiz ulaştırılmasını sağlayan kusursuz ve kayıpsız iletim protokolüyle yapısal denklik gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerTam yetkili diplomatik elçi (Ambassador Plenipotentiary)Hukuk ve diplomaside devlet başkanının iradesini hiçbir eksiltme veya artırma yapmadan, onun tam mührü ve yetkisiyle karşı tarafa bildiren en üst düzey dokunulmaz temsilci yapısıyla izomorfiktir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiCebrail'i yalnızca peygamberin kendi iç dünyasında parlayan dehası, şairane ilhamı ya da psikolojik şuuraltı yankısı olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da Cebrail; peygamberin nefsinden tamamen bağımsız, ontolojik olarak harici, peygamber üzerinde dönüştürücü güce sahip, rüzgâr gibi nesnel ve Allah'ın kesin buyruklarını taşıyan şahsiyetli bir mukarreb ruhtur.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataVahyin nesnel, ilahi ve bağlayıcı bir kelam olmaktan çıkarılıp göreceli, tarihsel ve peygamberin şahsi tecrübesine indirgenmesi; böylece dinin ilahi otoritesinin çökmesi.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an metninin kaynağını, korunmuşluğunu ve beşeri müdahalelerden uzak olduğunu temellendiren en kritik ontolojik aktörün adıdır; vahyin güvenilirliğini kavramanın anahtarıdır.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Vahyin nüzul keyfiyetini anlatan ayetlerde (Şuarâ 26:193-195; Necm 53:1-18), ehl-i kitabın peygambere ve vahye itirazlarının reddedildiği kısımlarda (Bakara 2:97-98) ve ilahi teyit bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyin şeytani bir vesvese, sihir, şiir veya delilik eseri olduğu iddialarını; ayrıca meleklere keyfi cinsiyet ve vasıf atfeden müşrik ve tahrifçi anlayışları çürütür.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSami dillerindeki kökeniyle "Tanrı'nın kudretli eri/askeri" anlamına gelen, gücü ve sarsılmaz yapısıyla emaneti hedefine taşıyan aşkın elçi.
  • Soyut anlamİlahi iradenin belirlediği mutlak hakikatin, hiçbir beşeri veya şeytani tesire uğramadan beşeri idrake aktarılmasını sağlayan kusursuz ve masum irtibat mekanizması.
  • Sistematik karşılıkGayb alemi ile mülk alemi arasındaki ilahi enformasyon köprüsü; epistemolojik kesinliğin ve teolojik meşruiyetin garantörü olan göksel aracı.
  • LaTeX modeliM=lim⁡ϵ→0(S→    J    R)veya∇⋅J=0  ⟹  I(S;R)=H(S)
  • LaTeX açıklaması

Modelde S ilahi vahiy kaynağını (Source), R vahyi alan peygamberi (Receiver), J ise aradaki Cebrail elçilik işlevini temsil eder. ϵ→0 ifadesi iletim esnasındaki her türlü hata, sapma ve dış parazitin sıfır olduğunu gösterir. ∇⋅J=0 akı korunumunu simgeler; yani kaynaktan çıkan kelam taşıyıcıda hiçbir kayba uğramaz. I(S;R)=H(S) eşitliği ise alıcıya ulaşan bilginin, kaynağın sahip olduğu mutlak bilgi entropisine eksiksiz biçimde denk olduğunu, tahrifatsız ve tam bir bilgi aktarımının gerçekleştiğini sembolize eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج