جحم
ج - ح - م
جذر- الورود: ٢٦
- الآيات: ٢٦
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır. Ha nın he ye dönüşmesi ile cehm’ de yemeğin pişirildiği fırın anlamındadır. Cehm, cahm ile akraba bir kelimedir Cehennem toprağı pişirmek, seramik fırını demektir. “Cahim” etin, meyvenin, mısırın kızartıldığı ateş demektir. Cehennem, yemeklerin pişirildiği fırın demektir. Cahim ise kızartıldığı fırının adıdır. Cehennem ve cehim dünyada terbiye olmamış insanların ahirette terbiye edilerek cennete girebilmeleri için yükseltildikleri yerdir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır. Ha nın he ye dönüşmesi ile cehm’ de yemeğin pişirildiği fırın anlamındadır. Cehm, cahm ile akraba bir kelimedir Cehennem toprağı pişirmek, seramik fırını demektir. “Cahim” etin, meyvenin, mısırın kızartıldığı ateş demektir. Cehennem, yemeklerin pişirildiği fırın demektir. Cahim ise kızartıldığı fırının adıdır. Cehennem ve cehim dünyada terbiye olmamış insanların ahirette terbiye edilerek cennete girebilmeleri için yükseltildikleri yerdir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٣٠٥باب الحاء الجيم والميم معهما
ح ج م، ج ح م، ج م ح، ح م ج، م ح ج مستعملات
حجم:
الحِجامة: حِرْفُة الحاجِم وهو الحجّام، والحَجْمُ فعله. والمِحْجَمة: قاورة. والمَحْجَم: مَوضعة من العُنُق. والحُجُومُ: اسمٌ للقُبل. والإِحجام: النُّكُوص عن الشّيء هَيبةً. والحِجام: شيءٌ يُجعل في خَطْم البَعير كي لا يعَضَّ، بَعيرٌ مَحْجُوم. والحَجْمُ: كفُّكُ إنساناً عن أمْرٍ يُريده. والحَجْم: وجدانُك شيئاً تحت ثَوْبٍ،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٨٥الجَحيمُ: اسمٌ من أسماء النار. وكلُّ نارٍ عظيمةٍ في مَهْواةٍ فهي جَحيمٌ، من قوله تعالى: "قالوا ابنُوا لَهُ بُنْياناً فألْقوهُ في الجَحيم". والجاحِمُ: المكان الشديد الحرّ. قال الأعشى:
والموتُ جاحِمُ
والجَحْمَةُ: العين بلغة حِمْيَرَ. وجَحَمَ الرجل: فتح عينيه كالشاخص والعينُ جاحِمَةٌ. وجَحَّمَني بعينيه تَجْحِيماً: أَحَدَّ إليَّ النظر. والأَجْحَمُ: الشديد حمرةِ العين مع سَعَتها؛ والمرأة جَحْماءُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٦٤٦ح ج م
حجم ، حمج ، جحم ، جمح ، مجح ، محج : ( مستعملات ) .
حجم : قال الليث : الحَجْم : فِعلُ الحاجم ، وهو الحَجَّام ، وفعله وحرفته الحِجامة .
وفي الحديث : ( أفْطَرَ الحاجمُ والمَحْجومُ ) . والمِحْجَمة : قارورتُه ، وتطرح الهاء فيقال : مِحْجَم وجمعه مَحاجمُ . وقال زهير :
ولم يُهريقوا بينهم مِلْءَ مِحْجَم
والمَحْجَم من العنق : موضع المِحْجمة ، وقال غيره : أصل الحَجْم المَصُّ ، وقيل للحاجم حَجَّام
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٠٠٩(باب الجيم والحاء وما يثلثهما)
(جحد) الجيم والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّة الخير. يُقال عامٌ جَحِدٌ قليل المطر. ورجل جَحِْدٌ فقير، وقد جَحِدَ وأَجْحَدَ. قال ابن دُريد: والجَحْد من كلِّ شيءٍ القِلّة. قال الشاعر:
* ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا *
وقال الشيباني:[أجحَدَ الرّجلُ وجحدا إذا أنفَضَ وذهبَ مالُه. وأنشد للفرزدق([1])]:
وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٣- الجحمة: شدة تأجج النار، ومنه: الجحيم، وجحم وجهه من شدة الغضب، استعارة من جحمه النار، وذلك من ثوران حرارة القلب، وجحمتا الأسد: عيناه لتوقدهما.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٣٠ج ح م
نار جاحمة: شديدة الحر مضطرمة ومكان جاحم ومنه قيل لعيني الأسد: جحمتاه تـزران لتوقدهما.
ومن المجاز: اصطلى فلان بجاحم الحربفبرد أي فتر وسكنت حفيظته.
قال: الباغي الحرب يسعى نحوها ترعاً حتى إذا ذاق منها جاحماً بردا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٩٤٦أَجْحَم عنه: كَفَّ كأَحْجَم. وأَحْجَم الرجلَ: دَنا أَن
يُهْلِكَه.والجحيمُ: اسم من أَسماء النار. وكلُّ نارٍ عظيمة في مَهْواةٍ فهي جَحِيمٌ، من قوله تعالى: قالوا ابْنُوا له بُنْياناً فأَلْقُوه في الجحيم. ابن سيده: الجحيمُ النارُ الشديدة التأَجُّج كما أَجَّجوا نارَ إبراهيم النبيِّ، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، فهي تَجْحَمُ جُحوماً أي توقَّد توقُّداً، وكذلك الجَحْمةُ والجُحْمةُ؛ قال ساعدة بن جؤية:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٠* ج ح م * * الجَحِيمُ * اسم من أسماء النار وكل نار عظيمة في مهواة فهي جحيم من قوله تعالى ﴿قالوا ابنوا له بنيانا فألقوه في الجحيم﴾ و * أجْحَمَ * عن الشيء كف عنه مثل أجحم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٣٤٦| | ( أَجْحَمَ عَنْهُ ) إِجْحاماً : ( كَفَّ ) ، | كَأَحْجَمَ ، بتقديم الحاء . وقال | شيخُنا : كلاهما من الأَضْدادِ | يستعملان بمعنَى تَقَدَّم وبمعنى تَأَخَّر . | | ( و ) أَجْحَم ( فُلاناً : دَنَا أنْ يُهْلِكَهُ ) . | | ( و الجَحِيمُ ) / ، كَأَمِيرٍ : اسمٌ من | أسماء النارِ ، وقيل : هي ( النَّارُ | الشَّدِيدةُ التَّأَجُّجِ ) كما أَجَّجُوا نارَ | إبراهيمَ على نبِّينا وعليه أفضلُ | الصَّلاة
| | ( أَجْحَمَ عَنْهُ ) إِجْحاماً : ( كَفَّ ) ، | كَأَحْجَمَ ، بتقديم الحاء . وقال | شيخُنا : كلاهما من الأَضْدادِ | يستعملان بمعنَى تَقَدَّم وبمعنى تَأَخَّر . | | ( و ) أَجْحَم ( فُلاناً : دَنَا أنْ يُهْلِكَهُ ) . | | ( و الجَحِيمُ ) / ، كَأَمِيرٍ : اسمٌ من | أسماء النارِ ، وقيل : هي ( النَّارُ | الشَّدِيدةُ التَّأَجُّجِ ) كما أَجَّجُوا نارَ | إبراهيمَ على نبِّينا وعليه أفضلُ | الصَّلاة والسَّلام . ( و ) قيل : ( كُلُّ نارٍ | بعضُها فَوْقَ بَعْضٍ ) جَحِيمٌ ، | ( كالجَحْمَةِ ) ، بالفتح ، ( ويُضَمُّ ) ، | وجمعُ الأخير جُحَمٌ ، كَصُرَدٍ ، قال | ساعدةُ : |
| % ( إِنْ تَأْتِهِ في نَهارِ الصَّيْفِ لا تَرَهُ % | | إِلَّا يُجَمِّحُ ما يَصْلَى من الجُحَمِ ) % | ( وكُلُّ نارٍ عَظِيمَةٍ في مَهْواةٍ ) فهي | جَحِيمٌ من قوله تعالى : ! 2 < قالوا ابنوا له بنيانا فألقوه في الجحيم > 2 ! . | | ( و ) الجَحِيمُ : ( المَكانُ الشَّدِيدُ | الحَرِّ ، كالجاحِمِ ) ، قال الأَعْشَى : | % ( يُعِدُّونَ للهَيْجاءِ قَبْلَ لِقائها % | غَداةَ احْتضارِ البَأْسِ والمَوْتُ جاحِمُ ) % | | ( وَجَحَمَها كَمَنَعَها : أَوْقدها ، | فَجَحُمَت ) هي ( كَكَرُمَتْ ، جُحُوماً ) | بالضم : عَظُمَتْ ، ( وَجَحِمَ ، كَفَرِحَ ) | هكذا في النُّسخ ، والصواب : | جَحِمَتْ كَفَرِحَ ، ( جَحَماً ) بالتَّحْريك ، | ( وَجَحْماً ) بالفتح ، ( وجُحُوماً ) | بالضم : ( اضْطَرَمَتْ ) وَتَوَقَّدَتْ وَكَثُرَ | جَمرُها ولَهَبُها . | | ( والجاحِمُ : الجَمْرُ الشَّدِيدُ | الاشْتِعالِ ) . | | ( و ) الجاحِمُ ( مِنَ الحَرْبِ : | مُعْظَمها ) ، وقيل : ضِيقُها ، ( و ) | قيل : ( شِدَّةُ القَتْلِ في مَعْرَكَتِها ) ، | وفي بعض الأُصول في مُعْتَرَكِها ، | قال : | % ( والحَرْبُ لا يَبْقَى لِجاحِمِها % | التَّخَيُّلُ والمِراحُ ) % | | ويقال : اصْطَلَى بجاحِمِ الحَرْب ، | وهو مجازٌ ، وقال : | % ( حَتَّى إذا ذاقَ مِنْها جاحِماً بَرَدَا % ) % | أي : فَتَرَ وَسَكَنَتْ حَفِيظَتُه . | | ( و ) الجُحام ، ( كَغُرابٍ : داءٌ في | العَيْنِ ) يُصيب الإنْسانَ فَتَرِمُ ، ( أو في | رُؤوسِ الكِلابِ ) فيُكْوَى منه بين | عَيْنَيْها ، وفي الحديث : كان | لِمَيْمَونَةَ كَلْبٌ يُقال له مِسْمارٌ فَأَخَذَهُ |
| داءٌ يقال له الجُحامُ فقالَت : وارَحْمَتا | لِمسْمارٍ تَعْنِي كَلْبَها . | | ( و ) الجَحَّامُ ، ( كَشَدَّادٍ : البَخِيلُ ) ، | مأخوذٌ من جاحِمِ الحَرْب ؛ وهو | ضِيقُها وَشِدَّتُها . | | ( و ) الجُحَمُ ، ( كَصُرَدٍ : طائرٌ ) . | | ( و ) الجُحُمُ ، ( كَعُنُقٍ : القَلِيلُ | الحِياءِ ) ، عن ابن الأعرابيّ . | | ( وَجَحَّمَنِي بِعَيْنِه ) ، وفي الصِّحاح : | بعينيه ( تَجْحِيماً ) ، أي : ( اسْتَثْبَتَ في | نَظَرِهِ لا تَطْرِفُ عَيْنُه ) ، قال : | % ( كَأَنَّ عَيْنَيْه إذا ما جَحَّما % ) % | % ( عينا أتانٍ تَبْتَغِي أَنْ تُرْطَما % ) % | | ( أَوْ أَحَدَّ النَّظَرَ ) إليَّ ، نقله | الجوهريُّ . ( وَعيْنٌ جاحِمَةٌ ) ؛ أي : | ( شاخِصَةٌ ) . | | ( والأَجْحَمُ ) من الناس : ( الشَّدِيدُ | حُمْرَة العَيْنَيْن مع سَعَتِهِما وهي | جَحْماءُ ، ج جُحُمٌ ) وجَحْمَى ، | ( كَكُتُبِ وسَكْرَى ) كِلاهُما جمعان | للجَحْماء . | | ( والجَوْحَمُ ) : الوَرْدُ الأَحْمَر ، | والأَعْرَفُ ( الحَوْجَمُ ) بتقديم الحاء ، | نقله ابنُ سِيدَه . | | ( وَأَجْحَمُ بنَ دَنْدَنَةَ ) الخُزاعِيّ ، | وفي بعض الأصول زندية : ( أَحَدُ | رِجالاتِهِم ) ، وهو زَوْجُ بِنْت هِشام | ابن عَبْد مَنافٍ . | | ( وَتَجَحَّمَ ) تَجَحُّمّا : ( تَحَرَّق | حِرْصاً وَبُخْلاً ) ، مأخوذٌ من جاحِمِ | الحَرْب . | | ( و ) تَجَحَّمَ أيضاً : ( تَضايَقَ ) ، وهو | أيضاً من جاحِمِ الحَرْب . | | ( والجَحْمَةُ : العَيْن ) بِلُغَةِ حِمْيَر ، | وَيُنْشَد : |
| % ( أيا جَحْمَتا بَكِّي عَلَى أُمّ عامِر % | أَكِيلَةِ قِلَّوْبٍ بِإِحدَى المَذانِبِ ) % | | هكذا في الصحاح ، وقال ابنُ | بَرّي : وصَوابُه بما قَبْله وما بَعْدَه : | % ( أُتِيحَ لها القِلَّوْبُ من أَرْضِ قَرْقَرَى % | وقد يَجْلُبُ الشَّرَّ البَعِيدَ الجَوالِبُ ) % | % ( فيا جَحْمَتِي بَكِّي على أُمِّ مالِكٍ % | أَكِيلَةِ قِلِّيبٍ بِبعْض المَذانِبِ ) % | % ( فَلَمْ يُبْقِ منها غَيْرَ نِصْفِ عِجانِها % | وَشَنْتُرَةٍ منها وإِحْدَى الذَّوائِبِ ) % | | وقال غَيْرُه : جَحْمَتا الأَسَدِ : عَيْناهُ | بِلُغَةِ حِمْيَر ، وقالَ ابنُ سِيدَه : بِلُغَةِ | اليَمَنِ خاصَّة ، وقالَ الأَزْهَريّ : بَكُلِّ | لُغَةٍ . | | ( وجَحَم ) الرجلُ عَيْنَه ، ( كَمَنَعَ : | فَتَحَها كالشاخِصِ ، والعَيْنُ | جاحِمَةٌ ) ، كما في الصحاح . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدرَكُ عَلَيه : | جاحِمُ النارِ : تَوَقُّدُها والتِهابُها . | والجَحِيمُ من أَسْماءِ النار ، أعاذنا | الله تَعالَى منها . | | وتَجاحَم ، تَحَرَّق حِرْصاً وَبُخْلاً . | | وَرَوى المُنْذِرِيّ عن أبي طالِبٍ : هو | يَتَجاحَمُ عَلَيْنا ، أي : يَتَضايَق . | | والجاحِمَةُ : النارُ . | | وأجْحَم العَيْنَ : جاحَمَها . | | وَإِبْراهيمُ بن أبي الجَحِيم ، | كَأَمِيرٍ : مُحّدِّث . |
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٥٦٠جحُمَتِ النَّارُ
1 جحُمَتِ النَّارُ , aor. جَحُمَ , inf. n. جُحُومٌ; and جَحِمَت, aor. جَحَمَ , inf. n. جَحْمٌ and جَحَمٌ [accord. to the CK جُحْمٌ] and جُحُومٌ; The fire burned, burned up, burned brightly or fiercely, blazed, or flamed; (K, TA;) and had many live coals, and much flame: (TA in explanation of the latter verb; and so the former or the latter is explained in a copy of the S, in
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٢٤جَحَمَ
جَحَمَ A ( n. ac. جَحْم 1 ),
a. Kindled, lit.
b. see II .
جَحِمَ
جَحِمَ A ( n. ac. جَحَم 4 , جُحُوْم 27 ) جَحُمَ U ( n. ac. جَحْم 1 )
a. Burned, blazed.
جَحَّمَ
جَحَّمَ II
a. [ Bi ], Glared at.
تَجَحَّمَ
تَجَحَّمَ V ,
a. Was tormented.
جَحِيْم
جَحِيْم 25 ,
a. Blazing fire.
b. [ art. ], Hell-fire, hell.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٤٦٤جحم
جَحِمَ - يَجْحَمُ (جَحَمَ - يَجْحَمُ) - جَحِيْم
جَحِمَ - يَجْحَمُ (جَحَمَ - يَجْحَمُ) + الكائن أو الشيء أو الأمر، وخاصة للنار: عَظُمت وتأَجَّجَتْ واضْطَرمَتْ وكثُر جَمْرُها ولَهَبُها وتَوقُّدها
جَحِيْم - الجحيم: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من"جَحَمَ - يَجْحَمُ": صفة نوع من أنواع النار، متأجج ومضطرم وملتهب بشدة في
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ٨٧)
- صحب
الآيات المشتركة: ٦ · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- صلي
الآيات المشتركة: ٤ · Ona yaslanırlar
- برز
الآيات المشتركة: ٢ · Bariz çıkıntı demektir
- سوي
الآيات المشتركة: ٢ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- وقي
الآيات المشتركة: ٣ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- كذب
الآيات المشتركة: ٣ · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- رأي
الآيات المشتركة: ٣ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- أول
الآيات المشتركة: ٢ · Alet kaldıraç demektir
- عذب
الآيات المشتركة: ٣ · Su yosunudur
- غفر
الآيات المشتركة: ٢ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- أيي
الآيات المشتركة: ٤ · Evye kuş yuvası demektir
- كفر
الآيات المشتركة: ٣ · Hufre, çukur demektir
الآيات التي ورد فيها(٢٦)
إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَا تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جحم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نور, شعل, لهب, سعر |
| Zıt Kök | برد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir çukurda veya kapalı alanda yakılarak alevleri üst üste yığılan, harareti ve tutuşması şiddetli ateş |
| Çekirdek Özet 2 | İnkârcı ve azgınların içine atıldığı, katmanlı, kuşatıcı ve son derece şiddetli azap ateşi |
| Çekirdek Özet 3 | Isının ve yoğunluğun dışarı kaçamayıp kendi içinde katlanarak maksimum yıkıcılığa ulaştığı kapalı sistem |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir alev veya genel cehennem adı sanarak, çukurlaşmış alanda hapsedilen ve katlanan şiddetli termal yoğunluk vasfını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جح | Çekip koparma, kazıma, sınırlama ve açığa çıkarma hareketini ifade eder; جحد kökünde hakkı bile bile koparıp inkâr etme durumunda görülür. | م | Katılan mim harfi toplanma, birikme ve kuşatılma boyutu katarak çekirdeğin sert ve keskin eylemini kendi içine hapsolmuş, yığılmış ve alev alev kaynayan şiddetli bir termal odağa dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Enerjinin ve yakıtın bir araya getirilmesi, yüklenmesi ve taşınarak bir merkezde yığılması |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Isının ve alevin etrafının kuşatılması, bir çukura veya duvara hapsedilerek dışarı yayılmasının önlenmesi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Biriken hararetin dalga dalga kabarması, kaynaması, akışkan bir yoğunlukla üst üste katlanması |
| جحم | Kuşatılmış ve yığılmış enerjinin dalgalanarak tutuşması | Yakıtı toplanmış ve etrafı çevrilmiş bir alanda alevlerin birbirine çarparak şiddetle yükselmesi ve tutuşması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir çukura, derin oyuğa veya etrafı çevrili bir ocağa odun yığılarak yakılan, alevi ve közü üst üste binmiş son derece şiddetli, kavurucu ateş. Ayrıca aslanın alev gibi parlayan gözleri ve kor gibi kızarmış göz yuvası için de kullanılır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, savaştaki şiddetli çarpışmayı ve ölümün kızıştığı ânı tarif ederken kökü ateş metaforuyla kullanmıştır: يُعِدُّون للهيجاء قبلَ لِقائها / غَداةَ احتضارِ البأْسِ والموتُ جاحمُ |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl kabilesinden Sâide b. Cüeyye, yaz sıcağında kor gibi yanan sıcaklığı şu şekilde ifade etmiştir: إنْ تأْتِه، في نَهار الصَّيْفِ، لا تَرَهُ / إلاَ يُجَمِّع ما يَصْلى من الجُحَمِ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جحم kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Güney Sami dalında ateşin şiddetle alevlenmesi, bir çukurdaki hararetin yoğunlaşması ve gözlerin kor gibi parlaması anlam alanıyla yerleşiktir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir türetim ailesi oluşturmaktan ziyade, Güney Arabistan (Himyerî) lehçesinde göz çukuru ve korlaşmış bakış anlamındaki kullanımlarla canlılığını korumuştur. Çevre Sami dillerinde ateş, cehennem ve derin çukur kavramları genellikle جهم veya هنم (Gehenna) kökleriyle temsil edilirken, Arapçada kökün hırıltılı boğaz harfi ile dudak harfini birleştiren yapısı, alevlerin bir مهواة (derin yarık/çukur) içinde üst üste yığılarak hava alıp gürlemesi biçimindeki fiziksel olguya tahsis edilmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ateşin tutuşup gürlemesi, közün kızarması, çukurda biriken hararet | Ateşin bir mahalde sıkışarak şiddetlenmesi ve parıldayan göz yuvası anlamları iç türetimle birbirine bağlıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Himyerî katmanında göz ve parıltı; Gehenna hattıyla anlamsal örtüşme | İbranicedeki Ge-Hinnom vadisi (derin çukurda ateş yakılan yer) tasavvuru ile Arapçadaki derin çukurda yanan ateş nitelemesi semantik paralellik taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanabilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جحم | Anlamlı | Şiddetle tutuşmak, alevlenmek | Bir çukurda alev alev yanan, harareti üst üste yığılan ateş ve korlaşmış göz | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| جمح | Anlamlı | Başına buyruk gitmek, gem almamak | Atın veya insanın zaptedilemeyerek kontrolsüzce hedefine doğru fırlayıp koşması | Kur'an'da geçer (جحم köküyle enerjinin taşması ve dizginlenememesi bağlamında akrabadır). |
| حجم | Anlamlı | Ağzını tıkamak, emmek, geride durmak | Bir şeyin önünü almak, hacamatla kan çekmek veya geri çekilmek | Kur'an'da geçmez; tutma ve hapsetme nüansı taşır. |
| حمج | Anlamlı | Gözü yummak, gözü dikmek | Bakışı daraltarak veya gözlerini kısarak bir hedefe sabitlemek | Kur'an'da geçmez; göz bebeğinin odaklanması yönüyle ilintilidir. |
| مجح | Anlamlı | Böbürlenmek, kendini beğenmek | İnsanın içindeki kibri dışarı vurması ve gururlanması | Kur'an'da geçmez; Arap dilinde seyrektir. |
| محج | Anlamlı | Çalkalamak, sıyırıp almak | Sütün yağını çıkarmak için tulumu kuvvetle çalkalamak veya deriyi soymak | Kur'an'da geçmez; fiziksel sürtünme ve çalkalama hareketidir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جحم | Merkez | Kuşatılmış ve yığılmış şiddetli ateş | Bir çukura veya kapalı alana hapsedilerek katlanmış, son derece kızgın ve alevli ateş | Ateşin hem şiddetini hem de çukurumsu bir mekânda yığılmışlığını ifade eder. |
| سعر | Komşu | Ateşi tutuşturmak ve parlatmak | Ateşin dışarıdan müdahaleyle körüklenmesi, kabartılması ve yayılması | Tutuşturma ve alevlendirme eylemine odaklanır. |
| لهب | Komşu | Ateşin yalımı ve dumanı arınmış alevi | Ateşin havaya doğru yükselen parlak ve kızıl alev dili | Ateşin hacminden ziyade yükselen alev diline işaret eder. |
| شعل | Komşu | Ateşin dağılması ve tutuşması | Ateşin bir maddeden diğerine sıçrayarak yayılması ve aydınlatması | Yangının veya alevin yayılma hareketini öne çıkarır. |
| نور | Komşu | Ateşin aydınlatıcı yönü | Isı ve yakıcılıktan ziyade görmeyi sağlayan aydınlık ve ışık | Termal yıkıcılığı değil idrak ve görme imkânını bildirir. |
| برد | Zıt | Soğukluk ve hararetsizlik | Isının, alevin ve yakıcılığın tamamen yok olması; serinlik | Ateşin ve kızışmışlığın bütünüyle sönümlenmesidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جحم | Şiddetle yanan, katlanan alev | Bir çukurda alevleri birbirine karışan şiddetli ateş ve parıldayan göz | Kesin |
| Latince | fornax, barathrum igneum | Fırın, alevli uçurum/çukur | Kuşatılmış termal alanı ve derin uçurumu karşılar; canlı alevin şiddetini kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | raging furnace, inferno | Kükreyen fırın, azap ateşi | Büyük, hapsolmuş ve yıkıcı yangını karşılar; göz yuvasındaki odaklanma nüansını kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | Glutofen, lodernde Hölle | Kor fırını, alevli cehennem | Yığılmış harareti ve alevlenmeyi iyi açıklar; kapalı mekândaki katlanmayı yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | brasier ardent, fournaise | Kor yığını, alevli fırın | Yoğun köz ve kapanmış ısı alanını verir; çukur tasavvurunu tam olarak taşımaz. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْجَحِيمِ | Ahirette kâfirlerin atıldığı şiddetli azap ocağı | Azgınların, inkârcıların ve nankörlerin cezalandırıldığı katıksız ateş bağlamı (Bakara 2:119, Müttaffifîn 83:16). |
| الْجَحِيمِ | İbrahim peygamberin içine atıldığı dünyevi devasa ateş çukuru | Nemrud ve kavminin yüksek bir yapı veya çukur inşa edip içine odun yığarak tutuşturdukları fiziksel ateş (Sâffât 37:97). |
| جَحِيمٍ | İnkârcıların içine yaslanıp girecekleri alevli zemin | Günahkârların ve yalanlayıcıların ahiretteki varış yeri tasviri (Vâkıa 56:94, İnfitâr 82:14). |
| وَجَحِيمًا | Ahirette suçlular için hazırlanan çok katmanlı ağır azap unsuru | Kelepçeler, boğazı tıkayan yiyecekler ile birlikte zikredilen kuşatıcı şiddetli ateş (Müzzemmil 73:12). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabı ve cehennemin tabakaları | Cehennemin ebediliği, azabın şiddeti ve cehennem tabakaları arasında el-Cahîm'in hangi zümrelere tahsis edildiği | Ateşin salt bir yakıcı unsur değil, ilahi adaletin tecelli ettiği en şiddetli ve katmerli termal ceza olması |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Hukuki hükümlerde terimleşmemiştir; ahiret tehdidi bağlamında dolaylı yer alır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kur'an'daki cehennem isimlerinin semantik ayrımı | el-Cahîm lafzının sadece sıradan bir ateş mi yoksa çukurda alevleri birbirine çarpan özel bir ateş türü mü olduğu | İbrahim'in atıldığı dünyevi ateş ile ahiretteki ateş arasındaki ortak fiziksel ve görsel nitelik (derinlik, yığılma, alevlenme) |
| Hadis | Cehennem tasvirleri ve fitne uyarıları | Ahirette getirilecek olan cehennemin dehşeti ve gözlerin öfkeden parlaması tasvirleri | Alevin kızışması, hararetin en üst noktaya tırmanması ve dehşet verici bakış |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret adaleti ve ceza | Katmerli azap ocağı | Azgınlığın ve zulmün mutlak karşılığı | İlahi sınırları çiğneyip haddi aşanların hapsedildiği, dışarıya kaçış imkânı vermeyen en yüksek yoğunluklu ceza ortamı. | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve kapalı sistemler | Hapsedilmiş yüksek enerji odağı | Isının birikerek yıkıcı basınca dönüşmesi | Enerjinin serbestçe yayılamayıp kapalı bir hacimde sürekli beslenerek maksimum tahrip gücüne ulaşması süreci. | Güçlü |
| Siyasi | Otoriter baskı ve zulüm düzeni | Nemrudî yakıcı fırın | Muhalif hakikati yok etme aygıtı | Siyasi tiranlığın, hakkı savunan peygambere karşı kurduğu devasa yok edici güç düzeneği (Sâffât 37:97). | Kesin |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir işlevi ve terimsel karşılığı bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süperkritik kapalı reaktör / Termodinamik tuzak | Açık havaya tahliye edilemeyen ısının, sınırlandırılmış bir hacim içinde katlanarak sıcaklık ve basıncı kritik eşiğin üzerine çıkarması olgusu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Klostrofobik kriz / Toplumsal patlama ocağı | Bireyin veya kitlelerin maruz kaldığı baskının tahliye kanalı bulamayarak kendi içinde birikip şiddetli bir öfke ve çatışma patlamasına dönüşmesi. | Muhtemel |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | جحم lafzını sıradan, genel ve soyut bir «cehennem» eşanlamlısı kabul edip, kelimenin taşıdığı «kapalı veya çukur alanda yığılmış, alevleri üst üste binen şiddetli hararet» fiziksel tabanını unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, sadece metafizik bir mekân adı değil; dünyada İbrahim peygamber için yakılan fırın benzeri devasa ateşi (Sâffât 37:97) de niteleyen, ısının ve alevin azami yoğunluğa ulaştığı nesnel bir durumu ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın cehennem tasvirlerindeki harika dilsel çeşitliliği ve her ismin işaret ettiği farklı azap biçimlerini (örneğin alev dili, yakıcı rüzgâr, ezici çukur) tekdüzeleştirerek metnin somut tasvir gücünü ve belagatini zayıflatmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da ceza kavramının salt soyut bir tehdit olmadığını, son derece somut, fiziksel karşılıkları bulunan ve harareti bizzat kuşatan bir mekanizmayla tasvir edildiğini gösterir. İbrahim peygamber kıssasıyla ahiret sahneleri arasındaki anlamsal köprüyü kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Özellikle Mekkî surelerdeki hesap, tartı ve ceza sahnelerinde (Tekâsür 102:6, İnfitâr 82:14) ve İbrahim peygamberin ateşe atılma teşebbüsünü anlatan ayetlerde (Sâffât 37:97) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azap mekânlarının rastgele adlandırıldığı zannını düzeltir; «cahîm» kelimesinin, alevin bir çukurda/yapıda sıkışıp kendi üzerine katlanmasını ifade eden hususi yapısını ortaya koyarak tasvirin dakikliğini kanıtlar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSınırlandırılmış, çukurlaşmış veya etrafı çevrilmiş bir alana yakıt yığılması sonucu alevleri üst üste binen, harareti dışarı kaçamayan son derece şiddetli ateş.
- Soyut anlamBirikmiş bir enerjinin veya ilahi gazabın tahliye edilmeksizin hedefi bütünüyle kuşatarak maksimum şiddette tecelli etmesi.
- Sistematik karşılıkIsı, basınç ve azabın kendi içine kapalı bir geometride katlanarak yıkıcılığın en yüksek dereceye ulaştığı ceza sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , kapalı alana sürekli beslenen ısı enerjisini; , ısının hapsedildiği hacmi; , enerjinin kaçamayacağı minimum kritik sınır hacmini temsil eder. Hacim daralıp enerji biriktikçe ortamın sıcaklığı (), kritik eşiği () fersah fersah aşarak nihai yıkım ve tutuşma durumunu (, el-Cahîm) meydana getirir.