حصن
ح - ص - ن
جذر- الورود: ١٨
- الآيات: ١٢
- الصيغ: ١١
- المعاجم: ١٣
Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨١٧باب الحاء الصاد والنون معهما
ح ص ن، ص ح ن، ن ص ح، ن ح ص مستعملات
حصن:
الحِصْنُ: كل مَوضِع حَصين لا يُوصل إلى ما في جَوفه، يقال: حَصُنَ الموضع حصانةً وحَصَّنْتُه وأحصنَتْهُ. وحِصنٌ حَصين: أي لا يُوصل إلى ما في جَوْفه. والحِصان: الفَرس الفَحْل، وقد تَحصَّن أي تكلف ذلك، ويجمع على حُصُن.
وامرأةٌ مُحْصَنٌة: أَحصَنَها زَوْجُها. ومُحْصِنةٌ: أحْصَنَتْ زَوْجَها. ويقال: فَرْجَها. وامرأةٌ حاصِنٌ: بَيِّنة
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٥٥الحِصْنُ: واحد الحُصونِ. يقال حِصْنٌ حَصِينٌ بيِّن الحَصانَةِ. وقول زهير:
وما أَدْري ولست إخالُ أَدْريأَقَوْمٌ آلُ حِصْنٍ أم نـسـاءُ
يريد حِصْنَ بن حذيفة الفزازيّ. وحَصَّلْتُ القريةَ، إذا بنيت حولَها. وتَحَصَّنَ العدوّ. وأَحْصَنَ الرجل، إذا تزوَّج، فهو مُحْصَنٌ بفتح الصاد. وأَحْصَنَتِ المرأة: عَفّتْ. وأَحْصَنَها زوجها، فهي مُحْصَنَةٌ ومُحْصِنَةٌ، وكل امرأة متزوِّجة مُحْصَنَةٌ بالفتح لا غير،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬١٢٠ح ص ن
حصن ، حنص ، صحن ، نحص ، نصح : مستعملة .
حصن : قال الليث : الحِصْنُ : كل موضع حَصِين لا يُوصَلُ إلى ما في جوفه ، تقول : حَصُنَ يَحْصُن حَصَانَة ، وحَصَّنَه صاحِبُه وأَحْصَنُه ، والدِّرْعُ الحَصِينَةُ : المُحْكَمَةُ ، وقال الأعشى : وكل دِلاصٍ كالأضَاةِ حَصِينَةٍ ترى فضلها عن رَيْعها يَتَذَبْذَبُ قال شمر : الحَصينَة من الدُّرُوعِ : الأمِينَةُ المُتَدَانِيَةُ الحَلَق التي لا يَحِيكُ فيها السلاح
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٩٩٨(باب الحاء والصاد وما يثلثهما)
(حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى:
تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٩٤- الحصن جمعه حصون، قال الله تعالى: ﴿مانعتهم حصونهم من الله﴾ [الحشر/2]، وقوله عز وجل: ﴿لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة﴾ [الحشر/14]، أي: مجعولة بالإحكام كالحصون، وتحصن: إذا اتخذ الحصن مسكنا، ثم يتجوز به في كل تحرز، ومنه: درع حصينة؛ لكونها حصنا للبدن وفرس حصان: لكونه حصنا لراكبه، وبهذا النظر قال الشاعر:
*أن الحصون الخيل لا مدر القرى *
(هذا عجز بيت للأسعر الجعفي، شاعر جاهلي، وصدره:
*ولقد علمت على
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥١٢ح ص ن
حصن نفسه وماله وتحصن ومدينة حصينة.
وامرأة حصـان وحاصـن بينـة الحصانـة والحصـن ونسـاء حواصـن وقـد حصنـت المرأة وتحصنت وأحصنها زوجها فهي محصنة وأحصنت فرجها فهي محصنة.
وفرس حصان: بين التحصن والتحصين.
وتقول: ركب الحضان وأردف الحصان.
ومن المجاز: جاء يحمل حصناً أي سلاحاً.
وقال رجل لعبيد الله بين الحسن: إن أبي أوصى بثلث ماله للحصون فقال: اذهب فاشتر به خيلاً فقال الرجل:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٤٢٧حَصُنَ المكانُ يَحْصُنُ حَصانةً، فهو حَصِين: مَنُع، وأَحْصَنَه صاحبُه وحَصَّنه. والحِصْنُ: كلُّ موضع حَصِين لا يُوصَل إلى ما في جَوْفِه، والجمع حُصونٌ. وحِصْنٌ حَصِينٌ: من الحَصانة. وحَصَّنْتُ القرية إذا بنيتَ حولَها، وتَحَصَّنَ العَدُوُّ. وفي حديث الأَشعث: تَحَصَّنَ في مِحْصَنٍ
(* قوله «في محصن» كذا ضبط في الأصل، وقال شارح القاموس كمنبر، والذي في بعض نسخ النهاية كمقعد). المِحْصَنُ: القصرُ
حَصُنَ المكانُ يَحْصُنُ حَصانةً، فهو حَصِين: مَنُع، وأَحْصَنَه صاحبُه وحَصَّنه. والحِصْنُ: كلُّ موضع حَصِين لا يُوصَل إلى ما في جَوْفِه، والجمع حُصونٌ. وحِصْنٌ حَصِينٌ: من الحَصانة. وحَصَّنْتُ القرية إذا بنيتَ حولَها، وتَحَصَّنَ العَدُوُّ. وفي حديث الأَشعث: تَحَصَّنَ في مِحْصَنٍ (* قوله «في محصن» كذا ضبط في الأصل، وقال شارح القاموس كمنبر، والذي في بعض نسخ النهاية كمقعد). المِحْصَنُ: القصرُ والحِصْنُ. وتَحَصَّنَ إذا دخل الحِصْنَ واحْتَمى به. ودرْعٌ حَصِين وحَصِينة: مُحْكمَة؛ قال ابن أَحمر: همُ كانوا اليَدَ اليُمْنى، وكانوا قِوامَ الظِّهْرِ والدِّرعَ الحَصِينا. ويروى: اليدَ العُلْيا، ويروى: الوُثْقَى؛ قال الأََعشى: وكلُّ دِلاصٍ، كالأَضاةِ، حَصِينةٍ، ترى فَضْلَها عن رَبِّها يَتَذَبْذَبُ (* قوله «عن ربها» كذا في الأصل، وفي التهذيب والمحكم عن ريعها). وقال شمر: الحَصِينة من الدروع الأَمينة المُتدانية الحِلَق التي لا يَحِيكُ فيها السِّلاح؛ قال عَنْترة العَبْسيُّ: فَلَقَّى أَلَّتي بَدَناً حَصِيناً، وعَطْعَطَ ما أَعَدَّ من السِّهام. وقال الله تعالى في قصة داود، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: وعَلَّمْناه صنعةَ لَبُوسٍ لكم لتُحْصِنَكم مِنْ بأْسِكم؛ قال الفراء: قُرئ لِيُحْصِنَكم ولِتُحْصِنَكم ولنحصنكم، فمن قرأَ ليُحْصِنكم فالتذكير لِلَّبُوس، ومن قرأَ لتُحْصِنَكم ذهب إلى الصنعة، وإن شئت جعلته للدرع لأَنها هي اللبوسُ وهي مؤنثة، ومعنى ليُحْصِنَكم ليمنعكم ويُحْرِزَكم، ومن قرأَ لِنُحْصِنَكم، بالنون، فمعنى لنُحْصِنَكم نحنُ، الفعلُ لله عز وجل. وامرأَة حَصانٌ، بفتح الحاء: عفيفة بَيِّنة الحَصانةِ والحُصْنِ ومتزوِّجَةٌ أَيضاً من نسوة حُصُنٍ وحَصاناتٍ، وحاصِنٌ من نِسْوَةٍ حَواصِنَ وحاصِنات، وقد حَصُنَت تَحْصُنُ حِصْناً وحُصْناً وحَصْناً إذا عَفَّتْ عن الرِّيبة، فهي حَصانٌ؛ أَنشد ابن بري: الحُصْنُ أَدْنى، لو تآيَيْتِهِ، مِنْ حَثْيِكِ التُّرْبَ على الرَّاكِبِ. وحَصَّنَت المرأَةُ نفسَها وتَحَصَّنَتْ وأَحْصَنَها وحَصَّنها وأَحْصَنَت نفسها. وفي التنزيل العزيز: والتي أَحْصَنَتْ فَرْجَها. وقال شمر: امرأَة حَصانٌ وحاصِنٌ وهي العفيفة، وأَنشد: وحاصِن منْ حاصِنات مُلْسِ مِنَ الأَذَى، ومن قِرافِ الوَقْسِ. وفي الصحاح: فهي حاصِنٌ وحَصانٌ وحَصْناء أَيضاً بَيِّنة الحَصانةِ. والمُحْصَنةُ: التي أَحصنها زوجها، وهن المُحْصَنات، فالمعنى أَنهن أُحْصِنَّ بأَزْواجِهنَّ. والمُحْصَنات: العَفائِفُ من النساء. وروى الأَزهري عن ابن الأَعرابي أَنه قال: كلامُ العرب كلُّه على أَفْعَلَ فهو مُفْعِل إلا ثلاثة أَحرف: أَحْصَنَ فهو مُحْصَنٌ، وأَلْفَجَ فهو مُلْفَجٌ، وأَسْهَبَ في كلامِهِ فهو مُسْهَب؛ زاد ابن سيده: وأَسْهَمَ فهو مُسْهَم. وفي الحديث ذِكْرُ الإحْصان والمُحْصَناتِ في غير موضع، وأَصل الإحْصانِ المنعُ، والمرأَة تكون مُحْصَنة بالإسلام والعَفافِ والحريّة والتزويج. يقال: أَحْصَنَت المرأَة، فهي مُحْصَنة ومُحْصِنَة، وكذلك الرجل. والمُحْصَنُ، بالفتح: يكون بمعنى الفاعل والمفعول؛ وفي شعر حسَّان يُثْني على عائشة، رضي الله عنها: حَصَانٌ رَازانٌ ما تُزَنُّ بِريبةٍ، وتُصْبِحُ غَرْثَى من لُحومِ الغَوافِل. وكلُّ امرأَةٍ عفيفةٍ مُحْصَنةٌ ومُحْصِنَةٌ، وكلُّ امرأَة متزوِّجة مُحْصَنةٌ، بالفتح لا غير؛ وقال: أَحْصَنُوا أُمَّهُمُ مِنْ عَبْدِهم، تلك أَفْعالُ القِزام الوَكَعهْ أَي زَوَّجُوا. والوَكَعة: جمع أَوْكَعَ. يقال: عبدٌ أَوْكَعُ، وكان قياسُهُ وُكع، فشُبِّه بفاعِل فجُمِع جَمْعَه، كما قالوا أَعْزَل وعُزَّل كأَنه جمع عازِل؛ وقال أَبو عبيد: أَجمع القرَّاء على نصب الصاد في الحرف الأََول من النساء، فلم يختلفوا في فتح هذه لأَن تأْويلها ذوات الأَزواج يُسْبَيْنَ فيُحِلُّهنَّ السِّباء لِمَنْ وطئِها من المالِكين لها، وتنقطع العِصْمةُ بينهنَّ وبين أَزواجهن بأَن يَحِضْنَ حيضة ويَطْهُرْنَ منها، فأَما سوى الحرف الأول فالقُرَّاءُ مختلفون: فمنهم من يكسر الصاد، ومنهم من يفتحها، فمَنْ نَصَبَ ذَهَبَ إلى ذوات الأَزواج اللاتي قد أَحْصَنَهُنَّ أَزواجُهن، ومَنْ كسَر ذهبَ إلى أَنهن أَسْلَمْنَ فأَحْصَنْ أَنفسهن فهنَّ مُحْصِنات. قال الفراء: والمُحْصَنات من النساء، بِنَصْب الصاد، أَكثر في كلام العرب. وأَحْصَنَتْ المرأَةُ: عَفَّت، وأَحْصَنَها زَوْجُها، فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة. ورجل مُحْصَنٌ: متزوِّج، وقد أَحْصَنَه التزوّجُ. وحكى ابن الأَعرابي: أَحْصَنَ الرجلُ تزوجَ، فهو مُحصَن، بفتح الصاد فيهما نادر. قال الأَزهري: وأَما قوله تعالى: فإِذا أُحْصِنَّ فإِن أَتَيْنَ بفاحشةٍ فعليهنَّ نِصْفُ ما على المُحْصَناتِ من العذاب؛ فإن ابن مسعود قرأَ: فإذا أَحْصَنَّ، وقال: إِحْصانُ الأَمةِ إسلامُها، وكان ابن عباس يقرؤها: فإِذا أُحْصِنَّ، على ما لم يسمَّ فاعله، ويفسره: فإِذا أُحْصِنَّ بِزَوْجٍ، وكان لا يرَى على الأَمة حدّاً ما لم تزوّج، وكان ابن مسعود يرى عليها نِصْفَ حدّ الحرَّة إذا أَسلمت وإن لم تزوّج، وبقوله يقولُ فقهاء الأَمصار، وهو الصواب. وقرأَ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وعبد الله بن عامر ويعقوب: فإِذا أُحْصِنّ، بضم الأَلف، وقرأَ حفص عن عاصم مثلَه، وأَما أَبو بكر عن عاصم فقد فتح الأَلف، وقرأَ حمزة والكسائي فإِذا أُحْصَنَّ، بفتح الألف، وقالَ شمر: أَصلُ الحَصانةِ المنعُ، ولذلك قيل: مَدِينةَ حَصينة ودِرْعٌ حَصِينة؛ وأَنشد يونس: زَوْجٌ حصان حُصْنُها لم يُعْقَم. وقال: حُصْنُها تَحْصِينُها نفسَها. وقال الزجاج في قوله تعالى: مُحْصِنينَ غيرَ مُسافحِين؛ قال: مُتَزَوِّجين غير زُناةٍ، قال: والإحْصانُ إِحْصانُ الفرج وهو إِعْفافُه؛ ومنه قوله تعالى: أَحْصَنَتْ فَرْجَها؛ أَي أَعفَّتْه. قال الأَزهري: والأَمة إذا زُوِّجَتْ جازَ أَن يقال قد أُحْصِنَت لأَن تزويجها قد أَحْصَنَها، وكذلك إذا أُعْتِقَتْ فهي مُحْصَنة، لأَن عِتْقَها قد أَعَفَّها، وكذلك إذا أَسْلَمت فإِن إسْلامَها إِحْصانٌ لها. قال سيبويه: وقالوا بناءٌ حَصِينٌ وامرأَة حَصَان، فَرقوا بين البِنَاء والمرأَةِ حين أَرادُوا أَن يخبروا أَن البناء مُحْرِز لمن لجأَ إليه، وأَن المرأَة مُحْرِزة لفَرْجها. والحِصَانُ: الفحلُ من الخيل، والجمع حُصُنٌ. قال ابن جني: قولهم فرَسٌ حِصانٌ بَيِّنُ التحصُّن هو مُشْتَقٌّ من الحَصانةِ لأَنه مُحْرِز لفارسه، كما قالوا في الأُنثى حِجْر، وهو من حَجَر عليه أَي منعه. وتَحَصَّنَ الفَرسُ: صارَ حِصاناً. وقال الأَزهري: تَحَصَّنَ إذا تَكَلَّف ذلك، وخَيْلُ العرب حُصونها. قال الأَزهري: وهُمْ إلى اليوم يُسَمُّونها حُصوناً ذُكورَها وإناثَها، وسئل بعض الحُكَّام عن رجلٍ جعل مالاً له في الحُصونِ فقال: اشْتَرُوا خَيْلاً واحْمِلوا عليها في سبيل الله؛ ذهب إلى قول الجعفي: ولقد عَلِمْتُ على تَوَقِّي الرَّدَى أَن الحُصونَ الخَيْلُ، لا مَدَرُ القُرى. وقيل: سُمِّيَ الفرسُ حِصاناً لأَنه ضُنَّ بمائه فلم يُنْزَ إلا على كريمة، ثم كثُر ذلك حتى سَمَّوا كلَّ ذَكَر من الخيل حِصاناً، والعرب تسمي السِّلاحَ كلَّه حِصْناً؛ وجعل ساعِدةُ الهذليّ النّصالَ أَحْصِنة فقال: وأَحْصِنةٌ ثُجْرُ الظُّباتِ كأَنَّها، إذا لم يُغَيِّبْها الجفيرُ، جَحِيمُ. الثُّجْرُ: العراضُ، ويروى: وأَحصَنه ثجرُ الظبات أَي أَحْرَزَه؛ وقول زهير: وما أَدْرِي، وسَوْفَ إِخالُ أَدْرِي، أَقومٌ آلُ حِصْنٍ أَم نِساءُ يريد حِصْنَ بنَ حُذَيْفَةَ الفزاريَّ. والحَواصِنُ من النساء: الحَبالى؛ قال: تُبِيل الحَواصِنُ أَبْوالَها والمِحْصَنُ (* زاد في المحكم: وأحصنت المرأة حملت وكذلك الأتان، قال رؤبة: قد أحصنت مثل دعاميص الرفق * أجنة في مستكنات الحلق عدّاه لما كان معناه حملت، والمحصن القفل إلخ).: القُفْلُ. والمِحْصَنُ أَيضاً: المِكْتلةُ التي هي الزَّبيلُ، ولا يقال مِحْصَنة. والحِصْنُ: الهِلالُ. وحُصَيْنٌ: موضع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: أَقول، إذا ما أَقلعَ الغَيْثُ عَنْهُمُ: أَمَا عَيْشُنا يومَ الحُصَيْن بعائد؟ والثعلبُ يُكْنى أَبا الحِصْنِ. قال الجوهري: وأَبو الحُصَيْن كنية الثعلب؛ وأَنشد ابن بري: لله دَرُّ أَبي الحُصَيْنِ لقدْ بَدَتْ منه مَكايِدُ حُوَّلِيٍّ قُلَّبِ. قال: ويقال له أَبو الهِجْرِس وأَبو الحِنْبِص. والحِصْنانِ: موضعٌ، النسب إليه حِصْنيٌّ كراهية اجتماع إعرابين، وهو قول سيبويه، وقال بعضهم: كراهية اجتماع النونين، قال الجوهري: وحِصْنانِ بلد. قال اليَزِيديُّ: سأَلني والكسائيَّ المهديُّ عن النِّسْبة إلى البحرين وإلى حِصْنَين لِمَ قالوا حِصْنِيٌّ وبَحْرانِيٌّ فقال الكسائي: كرهوا أََن يقولوا حِصْنانيٌّ لاجتماع النونين، وقلتُ أَنا: كرهوا أن يقولوا بَحْرِيٌّ فيُشْبه النِّسبةَ إلى البَحْر. وبنو حِصْنٍ: حَيٌّ. والحِصْنُ: ثَعْلبة بن عُكابَة وتَيْم اللاتِ وذُهْل. ومِحْصَن: اسمٌ. ودارةُ مِحْصَن: موضعٌ؛ عن كراع. وحُصَيْنٌ: أَبو الراعي عُبَيْدُ بنُ حُصَيْنٍ النُّمَيْريّ الشاعر. وقد سمَّت العربُ حِصْناً وحَصِيناً.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٦٨* ح ص ن * * الحِصْنُ * واحد * الحُصُونِ * يقال * حِصْنٌ حَصِينٌ * بين * الحَصَانةِ * و * حَصَّنَ * القرية * تحصينا * بنى حولها و * تحصَّنَ * العدو و * أحْصَنَ * الرجل إذا تزوج فهو * مُحْصَنٌ * بفتح الصاد وهو أحد ما جاء على أفعل فهو مُفعل و * أحْصَنَتِ * المرأة عفت وأحصنها زوجها فهي * مُحْصَنةٌ * و * مُحْصِنَةٌ * قال ثعلب كل امرأة عفيفة فهي محصَنة ومحصِنة وكل امرأة متزوجة فهي محصَنة بالفتح لا غير
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٥٦٣: ( حَصُنَ ) المَكَانُ ، ( ككَرُمَ ) ، يَحْصُنُ حَصانةً : ( مَنُعَ ، فهو حَصِينٌ .
( وأَحْصَنَهُ ) غيرُهُ ( وحَصَّنه .
( والحِصْنُ ، بالكسْرِ : كلُّ مَوْضِعٍ حَصِينٍ لا يُوصَلُ إِلى ) ما في ( جَوْفِهِ ، ج حُصونٌ ) ؛ ) ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿مانعتهم حُصونهم﴾ ، ( وأَحْصانٌ وحِصَنَةٌ ) ، بكسْرٍ ففتحٍ .
( و ) الحِصْنُ : ( الهَلاكُ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ ، وصَوابُه الهِلالُ .
( و ) مِن المجازِ :
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬١١٢حَصُنَ
1 حَصُنَ حاص حصان حصن حصنن , (Mgh, Msb, K,) aor. حَصُنَ , (K, TA,) inf. n. حَصَانَةٌ, (S, Mgh, Msb, TA,) said of a حِصْن [or fortress], (S,) or of a place, (Mgh, Msb, TA,) i. q. مَنُعَ, [for which the CK erroneously substitutes وَمَنَعَ, after كَكَرُمَ, as though the verb were حَصُنَ and حَصَنَ,] (K, TA,) [i. e.] It was, or became, مَنِيع [meaning inaccessible, or unapproachable, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٩١حَصَُنَ
حَصَُنَ U ( n. ac. حَصَاْنَة 22t )
a. Was strong, fortified.
حَصُنَ
حَصُنَ U ( n. ac. حَصْن 1 , حِصْن 2 , حُصْن 3 , حَصَاْنَة 22t ),
a. Was chaste, continent.
حَصَّنَ
حَصَّنَ II ,
a. Fortified; entrenched; walled in.
b. Kept secluded at home ( woman ).
c. Gave in marriage.
أَحْصَنَ
أَحْصَنَ IV ,
a. Protected, preserved ( chastity ).
b. see II (b) , ( c ).
تَحَصَّنَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٥٬٤٢٣حصن
حَصَّنَ - يُحَصِّنُ - مُحَصَّن - مُحَصَّنَة - تَحَصَّنَ - يَتَحَصَّنُ
حَصُنَ - يَحْصُنُ + الشيء أو الكائن أو المكان: يكون في موقع آمن ومحروس ومنيع لا يصله عدو أو أذى: يكون لِشَيئٍ قيمة وأهمية شديدة، فيُحْفَظُ بطريقة آمنة ومحروسة، بعيداً عن الناس والعوامل الضارة
حُصْن: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل " حَصُنَ - يَحْصُنُ ": اسم مكان منه:
الصيغ(١١)
- الْمُحْصَنَاتِNamuslu kadınlar(الْمُفْعَلَاتِ)×٤
- وَالْمُحْصَنَاتُVe namuslu kadınlar(وَالْمُفْعَلَاتُ)×٣
- أَحْصَنَتْSakladı(أفْعَلَتْ)×٢
- مُحْصِنِينَNamuslu erkekler(مُفْعِلِينَ)×٢
- أُحْصِنَّSaklanıldılar(أُفْعِلْنَ)×١
- تَحَصُّنًاEvli statüsünde kalmak(تَفَعُّلًا)×١
- تُحْصِنُونَSaklarsınız(تُفْعِلُونَ)×١
- حُصُونُهُمْOnların kaleleri(فُعُولُهُمْ)×١
- لِتُحْصِنَكُمْSizi saklaması için(لِتُفْعِلَكُمْ)×١
- مُحَصَّنَةٍSaklanılan(مُفَعَّلَةٍ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١٠ (الإجمالي: ١٣٧)
- سفح
الآيات المشتركة: ٣ · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- خدن
الآيات المشتركة: ٢ · Gizli dost demektir
- أتي
الآيات المشتركة: ٧ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- رمي
الآيات المشتركة: ٢ · Reml kum demektir
- فرج
الآيات المشتركة: ٢ · Ferc
- كتب
الآيات المشتركة: ٥ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- يمن
الآيات المشتركة: ٣ · Sağ yandır
- نفخ
الآيات المشتركة: ٢ · Körük demektir
- فتي
الآيات المشتركة: ٢ · Kepçe, kefe demektir
- نكح
الآيات المشتركة: ٢ · Nikah
- أجر
الآيات المشتركة: ٣ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- وري
الآيات المشتركة: ٢ · Arka
الآيات التي ورد فيها(١٢)
وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ …
Namuslu kadınlar
… أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ …
Namuslu kadınlar
وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
Namuslu kadınlar
إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
Namuslu kadınlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حصن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حرز, منع, عفف, حفظ |
| Zıt Kök | سفح |
| Çekirdek Özet 1 | Dış müdahaleye ve nüfuza kapalı, içine ulaşılamayan korunaklı sığınak veya tahkimat yapmak |
| Çekirdek Özet 2 | Bireyin, ailenin, tohumun veya toplumun dokunulmazlığını meşru sınırlar ve hukuk kalkanıyla muhafaza etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Açıkta ve savunmasız bırakmama; meşru akit ve iffet ile korunaklı alan inşa ederek fesadı önleme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cinsel namus veya soyut bekâret ile sınırlayıp fiziksel tahkimat, hukuki güvence ve stratejik koruma boyutlarını göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حص | Sıkıştırma, çevreleme, hapsetme, toplama ve dışa karşı sert bir sınır oluşturma; nitekim حصر kuşatıp hapsetmeyi, حصد sıkıca kesip biriktirmeyi, حصل kalanı tutup ayrıştırmayı ifade eder | ن | Çekirdeğin sertlik ve sınırlama hareketine kalıcılık, sığınak niteliği ve iç alanı dış tesirlerden mutlak koruma vasfı katarak müstahkem kaleye ve dokunulmazlığa dönüştürür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Çevirme, ayırma, dışarıdan gelebilecek tehlikelere karşı set çekme |
| ص | Olta, bitki | Yakalama, sıkıştırma, bir noktada sabit tutarak güvenceye alma |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, çoğalma, içerideki canın ve özün devamlılığı |
| حصن | Duvarla çevrilmiş, sıkıca bağlanmış ve sürekliliği güvenceye alınmış korunaklı alan | Dış tehditlere karşı set çekilerek (ح) emniyete alınan ve sabitlenen (ص) yapının, içindeki hayatı ve nesli sürekli muhafaza etmesi (ن) eylemidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dışarıdan içine ulaşılamayan yüksek ve sarp sığınak, dağ kalesi, düşman silahının işlemediği sıkı örülmüş sağlam zırh ve binicisini koruyan asil aygır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Es‘ar el-Cu‘fî bir beytinde kalelerin kerpiç köy duvarları değil, savaşçıyı koruyan asil atlar olduğunu ifade eder: أن الحصون الخيل لا مدر القرى / ولقد علمت على تجشمي الردى |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Hassân b. Sâbit iffetli kadını överken fitne ve dedikodudan korunaklı oluşunu bu kökle anlatır: حصان رزان ما تزن بريبة / وتصبح غرثى من لحوم الغوافل |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Asma‘iyyât, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde حصن kökü, fiziksel tahkimat, güç, sertlik ve nüfuz edilemez sınır oluşturma semantik ekseninde yer alır. İbranicede aynı kök ailesine bağlanan ח-ס-ן (ḥ-s-n) kökü "sağlam olmak, güçlenmek, dayanıklı kılınmak, muhafaza etmek" anlamlarına gelir; nitekim חֹסֶן (ḥōsen) kelimesi servet, biriktirilmiş zenginlik ve sarsılmaz güç demektir. Süryanicede ܚܣܢ (ḥ-s-n) fiili "kuvvetlenmek, zapt etmek, galip gelmek, tahkim etmek" manalarını taşır; ܚܣܝܢܐ (ḥassīnā) ise güçlü, dayanıklı ve sarsılmaz olanı niteler. Erken Sami katmanında kökün çekirdeği zayıflığı örten ve dış müdahaleyi kıran katı bir tahkimatı gösterirken, Arapçada bu taban hem sarp kale ve koruyucu zırh gibi maddi nesnelere hem de evlilik ve iffet bağıyla korunan hukuki ve ahlaki statüye genişlemiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ح-ص-ن | Ulaşılamaz mekan, zırh, damızlık aygır ve namusunu koruyan kadın türevleriyle fiziksel ve ahlaki dokunulmazlık | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חסן / Süryanice ܚܣܢ | Güçlü olma, sarsılmaz tahkimat, depolanan güç ve servet anlamlarıyla doğrudan ortak köken | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Sıkıştırma, dışarıya kapatma ve sertleştirme bildiren ilksel köklerle semantik paralellik | Muhtemel |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حصن | Anlamlı | Kale, tahkimat, koruma, iffet | Dış müdahaleye karşı korunaklı kılma ve içine nüfuz edilmeyi engelleme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حنص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde sınırlı fonetik kayıt dışında yerleşik anlam taşımayan biçim | Kur'an'da geçmez |
| صحن | Anlamlı | Genişlik, açık alan, çanak | Derin ve geniş kâse, evin veya avlunun orta genişliği | Ters simetri; daraltıp kapatmanın aksine açma; Kur'an'da geçmez |
| صنح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlük geleneğinde kullanılmayan mühmel terkip | Kur'an'da geçmez |
| نحص | Anlamlı | Sertlik, kuruluk, zayıflama | Yağsız ve sert beden, sütün kesilmesi veya zorluk | Sertlik çekirdeğinde ortaklaşır; Kur'an'da geçmez |
| نصح | Anlamlı | Arılık, samimiyet, onarma | Bozukluğu düzeltme, hilesiz ve katıksız öğüt verme, dikişle yırtığı birleştirme | Koruma ve bütünlüğü sağlama yönüyle anlamdaş; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حصن | Merkez | Tahkimat, kale içine alma, dokunulmazlık sağlama | İçine nüfuz edilmesini fiziksel veya hukuki bir zırhla imkansız kılma | Mekan, zırh, evlilik ve iffet yoluyla mutlak koruma sağlar |
| حرز | Komşu | Sığınağa koyma, saklama | Değerli bir nesneyi kaybolmaktan veya çalınmaktan korumak üzere gizli ve emin yere koyma | Nesnenin saklanmasına odaklanır, kalenin aşılmazlığına değil |
| منع | Komşu | Engelleme, ulaşımı kesme | Bir failin veya etkinin hedefe ulaşmasına engel olma eylemi | Salt engelleme fiilidir; korunaklı bir iç alan inşa etmeyi zorunlu kılmaz |
| عفف | Komşu | İffet, nefsi tutma | Gayrimeşru istek ve arzulardan iradi olarak geri durma hali | Bireyin iç ahlaki fren mekanizmasıdır; kurumsal veya fiziki kale anlamı içermez |
| حفظ | Komşu | Muhafaza etme, gözetme | Bir varlığın zayi olmasını, bozulmasını veya zarar görmesini önleme | Sürekli dikkat ve ihtimamı ifade eder, zırh veya tahkimat kurmayı gerektirmez |
| سفح | Zıt | Akıtma, saçma, kuralsız ilişki | Değeri ve meşruiyeti hiçe sayarak sınırları yıkma, suyu veya şehveti boşaltma | Meşru akit ve koruma olmaksızın açıklık ve kuralsızlık hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حصن | Tahkîm, himâye, ‘iffet, nikâh | Fiziksel tahkimattan ahlaki ve hukuki dokunulmazlığa uzanan bütüncül koruma | Kesin |
| Latince | Munire, castrum, castitas | Tahkim etmek, kale, iffet | Munire dış saldırılara karşı duvar örmeyi, castitas ise lekesizliği ve korunmuşluğu ifade eder | Güçlü |
| İngilizce | Fortify, fortress, chaste, invulnerability | Tahkim etmek, hisar, iffetli, dokunulmaz | Maddi korunma ile ahlaki muhafaza ayrışır; tek bir kelime her iki boyutu aynı anda kuşatamaz | Güçlü |
| Almanca | Befestigen, Burg, Keuschheit | Güçlendirmek, kale, korunmuş iffet | Fiziksel sığınak ile ahlaki sınır iki ayrı terimle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | Fortifier, forteresse, chasteté | Tahkim etmek, kale, bekaret/iffet | Savunma surları ile ahlaki duruluk anlamları ayrı kelimelere bölünür | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُصُون / مُحَصَّنَة | Maddi istihkam, müstahkem şehir ve kale duvarları | Askeri mücadele, savunma yapıları ve sığınaklar; Haşr 59:2, Haşr 59:14 |
| لِتُحْصِنَكُمْ | Zırh, beden koruyucu savaş teçhizatı | Düşman darbelerine karşı bedeni koruma zırhı; Enbiyâ 21:80 |
| تُحْصِنُونَ | Tahılın ambarda kilit altında korunması ve depolanması | İktisadi kriz yönetimi, kıtlık yıllarına hazırlık; Yûsuf 12:48 |
| أَحْصَنَتْ | Bedenin ve iffetin gayrimeşru her türlü temasa kapatılması | Hz. Meryem'in paklığı ve ilahi himayeye mazhariyeti; Enbiyâ 21:91, Tahrîm 66:12 |
| الْمُحْصَنَات / مُحْصِنِينَ | Meşru nikah bağıyla himaye altına girmiş veya hür kadınlar ve erkekler | Aile hukuku, evlilik engelleri ve zina iftirası (kazf) cezası; Nisâ 4:24, Nisâ 4:25, Mâide 5:5, Nûr 24:4 |
| تَحَصُّنًا | Cariyelerin iffet ve namus dairesinde kalma iradesi | Sosyal baskı ve sömürüye karşı ahlaki himaye; Nûr 24:33 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin ve vahiy taşıyıcılarının masumiyeti | Hz. Meryem’in iffetinin teyidi ve peygamberlerin her türlü ahlaki şaibeden korunmuşluğu | Kötülük ve iftiraya karşı ilahi dokunulmazlık zırhı |
| Fıkıh | Had cezaları, nikah şartları ve kazf suçu | İhsan vasfı; hürriyet, akıl, baliğ olma, müslümanlık ve sahih nikahla cinsel birliktelik yaşamış olma şartları | Hukuki statü, ceza ehliyeti ve dokunulmazlık kalkanı |
| Tefsir | Kur'an'daki müstahkem yapılar ve iffet ayetleri | Ayetlerde geçen muhsanat kelimesinin hür kadınlar mı, evliler mi yoksa iffetliler mi anlamına geldiği | Bağlama göre değişen çok katmanlı koruma halkaları |
| Hadis | Şeytandan ve şerlerden korunma duaları, evliliğin koruyuculuğu | Evliliğin gözü ve ırzı haramdan koruyan bir sığınak olarak nitelenmesi, duaların zırh sayılması | Manevi ve toplumsal tahkimat vasıtası |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki arınma ve fıtratı muhafaza | İffet kalkanı | Günah ve kirlenmeye karşı ruhsal savunma hattı kurar | Meşru sınırlar içinde kalarak fıtratı ifsat edici unsurlardan korur | Kesin |
| İlmi | Bilginin ve metodolojinin korunması | Epistemik tahkik kalesi | Hurafelerin ve tahrifatın doğru bilgiye nüfuz etmesini önler | Usul kuralları ile ilmi birikimi tahriften koruyan zihinsel bir zırh oluşturur | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal güvenlik ve sınır muhafazası | Savunma ve egemenlik istihkamı | Dış tehditlere ve yıkıcı akınlara karşı toplumu korur | Caydırıcı askeri ve kurumsal yapılar inşa ederek kamu düzenini teminat altına alır | Kesin |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve stratejik rezerv | Emniyetli stok ve tasarruf | Kıtlık ve kriz anlarında temel girdilerin tükenmesini engeller | Üretilen değerin israf edilmeyip kriz dönemleri için güvenli depolarda tutulmasını sağlar | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hücre zarı ve siber güvenlik duvarı (firewall) | İç ortamın dengesini (homeostaz) korumak için zararlı girişleri engelleyen, yalnızca meşru geçişe izin veren seçici geçirgen koruyucu bariyer | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki dokunulmazlık ve meşru akit kurumu | Bireyin ve ailenin temel haklarını kamusal veya gayrimeşru tecavüzlere karşı koruyan anayasal ve medeni kalkan | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca kadınlara özgü pasif bir cinsel bekâret veya ahlaki baskı aracına indirgemek; kelimenin askeri, iktisadi ve hukuki tahkimat anlamlarını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; savaşta bedeni koruyan zırhtan (21:80), kıtlığa karşı depolanan buğdaya (12:48), düşman ordularına direnen şehir surlarından (59:14), hem erkeği hem kadını koruyan evlilik ve hukuki statüye (4:24) kadar uzanan dinamik bir varoluşsal güvenlik zırhıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İhsan vasfını salt kadın cinselliğine hapsederek erkeğin iffet ve koruma sorumluluğunu (muhsinîn) silikleştirmek; toplumsal, askeri ve iktisadi savunma sistemlerini Kur'ani vizyonun dışında görmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fert, aile ve toplum güvenliğini kurarken rastgele tedbirlere değil, dışarıdan delinemez hukuki ve ahlaki kalelere dayandığını gösterir. Vahiy zırhı, iffet zırhı ve akit zırhı bu kökle aynı mantık dairesinde birleşir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukuku ve evlilik şartlarını düzenleyen Nisâ suresi, zina iftirasını ve iffet standardını belirleyen Nûr suresi ile askeri-stratejik savunmayı ve iktisadi tedbiri anlatan Yûsuf, Enbiyâ ve Haşr surelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İffetin sadece bireysel bir vicdan meselesi olduğu yanılgısını yıkarak onun kamusal bir koruma, evlilik akdi, hak güvencesi ve dokunulmazlık statüsü olduğunu ortaya koyar; ayrıca kökün erkekler için de geçerli bir zırh olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDış müdahaleye, silaha veya yabancı unsura geçit vermeyen sarp dağ kalesi, sıkı dokunmuş çelik zırh ve etrafı çevrilmiş emniyetli ambar.
- Soyut anlamBireyi gayrimeşru ilişkilerden, aileyi dağılmaktan, toplumu düşman istilasından ve iktisadı kıtlıktan koruyan meşru sınır, hukuk ve iffet kalkanı.
- Sistematik karşılıkBir sistemin iç dengesini ve varlığını dış tehditlere ve çözülmelere karşı koruyan aşılmaz sınır mekanizması, dokunulmazlık zırhı ve meşru filtreleme düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde genel evreni, tahkim edilmiş korunaklı alanı (hısn), bu alanı dış dünyadan ayıran meşru ve fiziki sınırı (kale duvarı, evlilik akdi, zırh) temsil eder. uzaklık fonksiyonu olup korunan varlığın () sınırdan içeri çekilerek açıkta bırakılmadığını gösterir. korunan alanın iç dokusunu, ise dışarıdan gelebilecek saldırı, tecavüz, ifsat ve kontrolsüz sızıntıları ifade eder. Kesişimin boş küme olması (), kökün özü olan dış nüfuza kapalılığı, dokunulmazlığı ve mutlak koruma kalkanını simgeler.