خمس
خ - م - س
جذر- الورود: ٨
- الآيات: ٨
- الصيغ: ٧
- المعاجم: ١٣
Hams : Beş kişilik topluluktur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hams : Beş kişilik topluluktur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٧٦٦باب الخاء والسين والميم معهما
خ م س، س خ م، س م خ، م س خ مستعملات خمس: الخُماسيِّ والخُماسِيَّةُ من الوصائف: ما كان طوله خَمْسَة أشبارٍ، ولا يقال: سُداسيٌّ ولا سُباعيٌّ في هذا، وفي غير ذلك: الخماسيّ: ما بلغ خَمْسَةً، وكذلك السُّداسيُّ والعُشارِيُّ.
والخميسيُّ والمَخْمُوسُ من الثوب: الذي طوله خَمْسُ أذرع، ويقال: بل الخمِيسيُّ: ثوبٌ منسوبٌ إلى ملكٍ من ملوك اليمن كان أمر بعملِ هذه الثياب، فنسبت
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٨٣الخَمْسَةُ عَدَدٌ. يقال: خَمْسَةُ رجالٍ، وخَمْسُ نسوةٍ، والتذكير بالهاء. وجاء فلانٌ خامساً، وخامِياً أيضاً. وانشد ابن الكميت:
مَضى ثَلاثُ سِنينَ مُنْذُ حُلَّ بِهاوعامُ حُلَّتْ وهذا التَّابِعُ الخامي
والخِمْسُ بالكسر من أظماء الإبل: أن ترعى ثلاثةَ أيام وتَرِدَ اليوم الرابع. وقد أخْمَسَ الرجلُ، أي وردتْ إبله خِمْساً: والإبلُ خَوامِسُ.والرجلُ مُخْمِسٌ. وأَخْمَسَ القوم: صاروا خَمْسَةً. والخِمْسُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٤٢١خ س م
خمس ، سخم ، سمخ ، مسخ : مستعملة .
خمس : قال ابن شميل : يقال : غُلاَمٌ خُمَاسِيٌّ
ورُباعِيٌّ .
قال : خَمْسةُ أَشْبارٍ ، وأَرْبَعَةُ أَشْبَارٍ وإِنَّمَا
يقال : خُمَاسِيٌّ ورُباعِيٌّ فيمنْ يَزْدادُ طُولاً .
ويقال في الثوب : سُباعِيٌّ .
وقال الليث : الخُماسِيٌّ والْخُمَاسِيَّةُ من
الوَصائِفِ ما كان طولُه خمسةَ أَشْبَارٍ .
قال : ولا يقال : سُداسِيٌّ ولا سُباعيٌّ . .
إذا بلغ ستَّة أَشبار وسبعة
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٨١(باب الخاء والميم وما يثلثهما في الثلاثي)
(خمج) الخاء والميم والجيم يدلُّ على فتورٍ وتغيُّر. فالخَمَج في الإنسان: الفتور. يقال أصبَحَ فلانٌ خَمِجاً، أي فاتِراً. وهو في شعر الهُذَليّ([1]):
* أخْشَى دُونَه الخَمَجَا([2]) *
ويقولون خَمِجَ اللّحمُ، إذا تغيَّر وأرْوَحَ.
(خمد) الخاء والميم والدال أصلٌ واحد، يدلُّ على سكونِ الحركة والسُّقوط. خَمَدَتِ النارُ خُموداً، إذا سكَنَ لَهبُها. وخَمَدَت
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٩٠- أصل الخمس في العدد، قال تعالى: ﴿ويقولون خمسة سادسهم كلبهم﴾ [الكهف/22]، وقال: ﴿فلبث فيهم ألف سنة إلا خمسين عاما﴾ [العنكبوت/14]، والخميس: ثوب طوله خمس أذرع، ورمح مخموس كذلك. والخمس من أظماء الإبل، وخمست القوم أخمسهم: أخذت خمس أموالهم، وخمستهم أخمسهم: كنت لهم خامسا، والخميس في الأيام معلوم.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢١٥خ م س
غزاهم الخميس.
والخمس شر الأظماء.
وخمست القوم: أخذت خمس أموالهم وكنت لهـم خامسـاً وخمسـت مـا لهـم: أخذت خمسه.
وثوب مخموس وخميس.
ورمح مخموس: طوله خمسة أذرع.
وحبل مخموس: فتل من خمس قوًى.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٢٩٤الخمسةُ: من عدد المذكر، والخَمْسُ: من عدد المؤَنث معروفان؛ يقال: خمسة رجال وخمس نسوة، التذكير بالهاء. ابن السكيت: يقال صُمْنا خَمْساً من الشهر فَيُغَلِّبُون الليالي على الأَيام إِذا لم يذكروا الأَيام، وإِنما يقع الصيام على الأَيام لأَن ليلة كل يوم قبله، فإِذا أَظهروا الأَيام قالوا صمنا خمسة أَيام، وكذلك أَقمنا عنده عشراً بين يوم وليلة؛ غلبوا التأْنيث، كما قال الجعدي:
أَقامتْ ثلاثاً بينَ يومٍ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٤٥* خ م س * * الخَمْسةُ * عدد وجاء فلان خامسا و * أخْمَسَ * القوم أي صاروا خمسة و * يَوْمُ الخَميسِ * جمْعُهُ * أخْمِساءُ * و * أخْمِسةٌ * و * الخَمِيسُ * الجيش لأنهم خمس فرق المقدمة والقلب والميمنة والميسرة والساق والخميس أيضا الثوب الذي طوله خمس أذرع ومنه حديث معاذ ﴿ائتوني بكل خميس أو لبيس﴾ كأنه عنى الصغير من الثياب والخميس أيضا الخُمس ذكره في ث ل ث وقال وأنكره أبو زيد و * خَمَسَ * القوم من باب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٤٩٦الخمسة من العدد: م، معروف، وهو بالهاء في المذكر، وبغيرها في المؤنث، يقال: خمسة رجال، وخمس نسوة. قال ابن السكيت: يقال: صمنا خمسا من الشهر، فيغلبون الليالي على الأيام إذا لم يذكروا الأيام، وإنما يقع الصيام؛ لأن ليلة كل يوم قبله، فإذا أظهروا الأيام، قالوا: صمنا خمسة أيام، وكذلك: أقمنا عنده عشرا، بين يوم وليلة، غلبوا التأنيث.
والخامي: الخامس، إبدال. يقال: جاء فلان خامسا وخاميا. وأنشد ابن السكيت
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٨٣٤خَمَسَ القَوْمَ
1 خَمَسَ القَوْمَ خمس القوم , (S, A, Mgh, K,) aor. خَمُسَ , (S, Mgh, K,) [inf. n. خَمْسٌ,] He took the fifth part of the possessions of the people. (S, A, Mgh, K.) And خَمَسَ المَالَ, (A, Msb,) aor. خَمُسَ , inf. n. خَمْسٌ, (Msb,) He took the fifth part of the property. (A, Msb.) خَمْسٌ signifies The taking one from five: and hence the saying of 'Adee Ibn-Hلtim, رَبَعْتُ فِى
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٧٤خَمَسَ
خَمَسَ U ( n. ac. خَمْس 1 ),
a. Took a fifth of.
b. I ( n. ac. خَمْس 1 ), Was the fifth, made five.
خَمَّسَ
خَمَّسَ II ,
a. Formed a pentagon.
b. Did five times or on the fifth day; brought forth her fifth ( female ).
أَخْمَسَ
أَخْمَسَ IV ,
a. Became five.
خَمْس
خَمْس 1 [ fem. ],
a. Five.
خَمْسَة
خَمْسَة 1t [ mas. ],
a. Five. - خُمْس 3 , خُمُس 10 , ( pl. أَخْمَاْس 38 ), A
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٠٬٣٧٢خمس
خَمَسَ - يَخْمِسُ - خَمْس - خمْسَة - خَمْسيْن -خَمْسَة آلاف- خَمْسِيْن ألف - خُمْس - خامِس- خَامِسَة
خَمَسَ - يَخْمِسُ + كائن + آخرين: كان لهم خامساً
خَمْس - خَمْسَة: عدد خمسة المعروف: خمس للمؤنث وخمسة للمذكر
خَمْسِيْن: عدد خمسين المعروف
خَمْسَة آلاف: العدد المعروف
خَمْسِيْن ألف: العدد المعروف
خُمْس: جزء من حمسة أجزاء متساوبة من الشيء
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٧ (الإجمالي: ٨٤)
- ألف
الآيات المشتركة: ٣ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- سدس
الآيات المشتركة: ٢ · سندس Hint kumaşıdır
- سنه
الآيات المشتركة: ٢ · Seneler
- ربع
الآيات المشتركة: ٢ · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- ثلث
الآيات المشتركة: ٢ · Sülle çokluk demektir
- فور
الآيات المشتركة: ١ · Ve aniden patladı
- كلب
الآيات المشتركة: ١ · Onların köpeği
- عوم
الآيات المشتركة: ١ · Yıl
- كون
الآيات المشتركة: ٥ · Kevn, tepe demektir
- عرج
الآيات المشتركة: ١ · Çıkar
- غنم
الآيات المشتركة: ١ · Ğanem Koyun sürüsü demektir
- قدر
الآيات المشتركة: ٢ · Kıdr kazandır
الآيات التي ورد فيها(٨)
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ
Elli
تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ
Elli
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خمس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثلث, ربع, عشر |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir elin parmaklarıyla temsil edilen beş sayılık tamamlama, beşe ulaşma ve bütünden beşte bir payı ayırma eylemi |
| Çekirdek Özet 2 | Sayısal sınır, tanıklıkta kesinleşme eşiği ve ganimet gibi kamusal kaynaklarda beşte birlik sosyal pay |
| Çekirdek Özet 3 | Çoğul iradelerin veya parçaların ortak paydada birleşip kurumsal ve hukuki sınıra bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Humus kavramının salt mali bir kesinti sayılarak kamu hakkı ve zayıfları koruma işlevinden koparılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خم | Hacmin sönmesi, içe çekilme, kesilme, gizli mayalanma ve yoğunlaşma anlamı taşır; خمد ateşin sönmesi, خمر örtme ve mayalanma, خمص karnın içeri çekilmesi ve açlık, خمط ise yoğunlaşıp ekşime köklerinde bu çekirdek belirgindir | س | Çekirdeğin içe toplanma ve yoğunlaşma vasfına س harfinin destek ve düzen intizamı eklenmiş; dağınık parçaların el ayasında beş parmak düzeninde toplanıp belirli bir sayısal ve oransal sınırda sabitlenmesi anlamı oluşmuştur |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar imgesinden türetme; perdeleme, yoğunlaşma ve ayrışma | Sınırın çekilmesi, sayılan birimin diğerlerinden ayrılıp korumalı bir çerçeveye alınması |
| م | Su dalgası; toplanma, akış ve kuşatıcı birlik | Parçaların bir araya gelerek hacim kazanması ve ortak bir havuzda toplanması |
| س | Diken ve destek; tutunma, omurga oluşturma ve sabitleme | Toplanan parçaların sağlam bir yapıya kavuşması ve beşli dizilimde karara varması |
| خمس | Ayrılmış parçaların toplanıp sağlam bir sınır desteğinde birleşmesi | Dağınık unsurların elin beş parmağı gibi toplanarak belirli, kapalı ve düzenli bir sayısal ve oransal bütünlük kurması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Elin parmak sayısına dayalı beşleme; develerin su içtikten sonra dördüncü günün ardından beşinci günde tekrar suya getirilmesi düzeni (el-hims); beş arşın uzunluğundaki mızrak veya kumaş (el-mahmûs) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Abîd b. el-Ebras, mızrağın beş arşınlık boyunu nitelemek üzere مخموس kelimesini kullanarak şöyle demiştir: هاتيك تحمِلُني وأبْيضَ صارماً / ومُذَرَّباً في مارِنٍ مَخْموسِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber’in Muâz b. Cebel’e Yemen ahalisinden sadaka toplarken beş arşınlık giysi almasını ifade eden şu sözünde geçer: ايتوني بخَميسٍ أو لَبِيسٍ آخُذُه منكم في الصَّدَقة |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāġa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde beş sayısı ve buna bağlı türevler en kararlı ortak morfolojik çekirdeklerden birini oluşturur. Kök Proto-Sami düzeyinde *ḫamš- biçiminde yeniden kurulur ve elin beş parmağının oluşturduğu doğal sayma birimini temsil eder. Bu kök İbranicede חָמֵשׁ (ḥāmēš: beş) ve חֲמִישִׁי (ḥămīšī: beşinci); Süryanicede ܚܰܡܫܳܐ (ḥamšā: beş) ve ܚܰܡܫܺܝܢ (ḥamšīn: elli); Akadcada ise ḫamšu (beş) ve ḫamuštu (beşli grup veya beşte bir hisse) biçiminde düzenli ses denklikleriyle yer alır. Dil ailesinin genelinde kök yalnızca soyut bir sayı olmaktan öte, insan elinin anatomik tamamlanışına bağlı olarak beşli ölçü sisteminin, takvimsel veya nöbetleşe iş bölümlerinin ve ganimet veya mahsulden ayrılan payların belirlenmesinde temel alınmıştır. Arapçada kökün kazandığı askeri ordunun beş kolu (el-hamîs: öncü, artçı, merkez, sağ ve sol kanatlar) ve devenin beş günlük su periyodu (el-hims) gibi zengin kullanımlar, Sami dünyasındaki düzenli örgütlenme ve döngüsel hesaplama mirasının doğrudan bir devamıdır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Beş sayısı, beşte bir pay (humus), beşli ordu düzeni (hamîs) ve beşli su döngüsü (hims) | Elin beş parmağının oluşturduğu doğal kümeden hareketle tamamlama, taksimat ve askeri tanzim anlamları türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥāmēš, Süryanice ḥamšā, Akadca ḫamšu | Proto-Sami ortak mirasından gelen temel sayı ve oran terimidir; morfolojik ve anlamsal yapı korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Berberice semmus (beş) ve Kuşitik dillerdeki benzer biçimler | Afro-Asyatik dil ailesi genelinde beş sayısını karşılayan ilksel ses yapılarının izleri görülmektedir | Güçlü |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خمس | Anlamlı | Beşleme ve beşte bir pay | Sayısal tamamlama, ordu tanzimi ve pay ayırma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خسم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel veya kullanımsız kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| مخس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Erken dönem lügatlerinde kayıtlı kullanımına rastlanmaz | Kur'an'da geçmez |
| مسخ | Anlamı bulunmayan | Şekil ve mahiyetin bozulması | Bir varlığın asıl tabiatından çıkarılıp çirkin bir surete dönüştürülmesi | Kur'an'da geçer; zıt kutuplu dönüşüm |
| سخم | Anlamlı | Kararma ve kin tutma | Tencere karası, öfke ve göğüste gizlenen düşmanlık | Kur'an'da geçmez; içsel yoğunlaşma |
| سمخ | Anlamlı | Delme ve kulağın içi | Kulağın iç kanalı ve derinliğine nüfuz eden açıklık | Kur'an'da geçmez; anatomik derinlik |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خمس | Merkez | Beş sayısı ve beşte bir pay | El parmakları düzeninde beşli sınır, kamu payı ve kesinlik eşiğidir | Bütünden kamusal veya kurumsal ayrılan beşte birlik hissedir |
| ثلث | Komşu | Üç sayısı ve üçte bir oran | Beşe göre daha asgari bir çoğul eşiği ve tekli denge noktası kurar | Çokluğun başladığı en küçük sağlam taban ve üçte bir paydır |
| ربع | Komşu | Dört sayısı ve dörtte bir pay | Denge, köşe ve mevsimsel döngüyü temsil eder | Mekânsal ve döngüsel tamlığı belirten dörtlü orandır |
| عشر | Komşu | On sayısı ve onda bir oran | Sayma sisteminin üst basamağı ve toplumsal birliktelik eşiğidir | İki elin tamamlanmasıyla ulaşılan nihai onluk çerçevedir |
| فرد | Zıt | Teklik ve ayrışma | Çoğul ve paylaşımlı yapının aksine bölünmemiş tekil varoluşu bildirir | Parçalara bölünmeyen ve ortaklık kabul etmeyen yalın durumdur |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خمس | Beş ve beşte bir pay | Sayısal adet, beşte bir hisse, beşinci derece ve beşli tertip | Kesin |
| Latince | Quinque, quintus, quintana | Beş, beşinci, beşte birlik pay | Beş sayısını ve beşte bir vergiyi karşılar; Arapçadaki askeri ordu manasını tam vermez | Kesin |
| İngilizce | Five, fifth, quintile | Beş, beşinci, beşte bir dilim | Sayısal ve istatistiki beşte bir dilimi karşılar; kamu hukuku ve liân bağlamını dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | Fünf, Fünftel | Beş, beşte bir | Matematiksel değeri tam verir; kabile ve ganimet taksimatındaki hukuki tonu taşımaz | Kesin |
| Fransızca | Cinq, cinquième, quint | Beş, beşinci parça | Sayı ve sıra değerini karşılar; dindeki yemin ve kamu payı derinliğini içermez | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire de l'Académie française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَمْسَةٌ | Sayısal miktar ve fısıltı meclisi | İnsanların gizli konuşmalarında veya tahminlerinde beşli sayı sınırı; Kehf 18:22, Mücâdele 58:7 |
| خَمْسِينَ | Onluk katlama ile elli sayısı | Büyük zaman dilimlerini veya meleklerin yükseliş süresini bildiren süreler; Ankebût 29:14, Meâric 70:4 |
| وَالْخَامِسَةَ | Hukuki yeminde kesinleşme ve son aşama | Karı-koca arasındaki liân sürecinde nihai lanet veya gazap yemini; Nûr 24:7, Nûr 24:9 |
| بِخَمْسَةِ | Askeri destek ve ilahi yardım miktarı | Bedir veya Uhud savaşında müminlere indirilen işaretli beş bin melek; Âl-i İmrân 3:125 |
| خُمُسَهُ | Kamusal pay ve ganimet hissesi | Savaş gelirlerinden devlete, peygambere, yetimlere ve yoksullara ayrılan beşte birlik hak; Enfâl 8:41 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb bilgisi ve ilahi kuşatıcılık | Mücâdele suresindeki fısıldaşan beş kişinin altıncısının Allah olması ayetinde ilahi ilmin mekândan münezzeh kuşatıcılığı | İlahi ilmin her sayısal ve mahrem sınırı aşan mutlak varlığı |
| Fıkıh | Humus ve liân hükümleri | Savaş ganimetleri ve madenlerden ayrılacak beşte bir kamusal hak ile aile hukukundaki beşinci yemin prosedürü | Kamu maliyesi payı ve davayı kesin karara bağlayan son usul şartı |
| Tefsir | Gaybı taşlama ve peygamberlik süreleri | Ashâb-ı Kehf’in sayısı hakkındaki beşli tahminlerin tenkidi ve Hz. Nuh’un tebliğ süresinin hesabı | Sayısal rivayetlerin tahkiki ve ilahi bilginin kesinliği |
| Hadis | Temel ibadetler ve İslam’ın rükünleri | İslam’ın beş esas üzerine bina edildiğini bildiren rivayetler ve beş vakit namaz nizamı | Dinin omurgasını oluşturan asgari ve zorunlu amelî çerçeve |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Temel ibadet ve şahitlik düzeni | İtikadi ve ameli omurga | Yapıyı ayakta tutma | Dinin ameli esaslarının ve liân gibi ağır şahitliklerin beşli ölçüde kemale ermesi | Kesin |
| İlmi | Beşli sınıflandırma ve duyu nizamı | Bilişsel kavrayış eşiği | Algıyı düzenleme | İnsanın dış dünyayı kavramasında beş duyunun ve mantıksal beş tümelin temel alınması | Güçlü |
| Siyasi | Ordu teşkilatı ve kamu otoritesi | Askeri düzen ve savunma | Güvenliği sağlama | El-Hamîs adı verilen beş kollu ordu tanzimiyle devleti ve toplumu dış tehditlere karşı koruma | Kesin |
| İktisadi | Gelir bölüşümü ve ganimet hukuku | Humus kurumu | Sosyal adaleti sağlama | Sermayeden veya ganimetten ayrılan beşte bir pay ile zayıfları, yetimleri ve kamu giderlerini finanse etme | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Beş tabanlı sayı sistemi ve pentagram simetrisi | Doğada beşgen simetrinin canlı yapılarında ve kristalografide dengeleyici ve tekrarlanamaz kararlı yapılar üretmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal kota, kamu payı ve aşamalı delil usulü | Toplumda servetin tek elde toplanmasını önleyen kurumsal kesintiler ve yargılamada kesin hükme varış adımları | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca soyut bir rakamdan ibaret görülmesi ve humus kavramının dar bir mezhebi vergiye indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Beş sayısının ilahi yardım eşiği, sosyal adaleti sağlayan kamu fonu ve yargısal yeminde hakikati ortaya çıkaran kilit basamak oluşu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Humusun kamusal ve sosyal güvenlik boyutunun unutulup kabilevi veya mezhebi bir aidiyet kesintisi gibi algılanması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem somut matematiksel sınırlara hem de sosyal adalet mekanizmalarına verdiği değeri birleştiren anahtar bir ölçü köküdür |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ganimet taksimatını belirleyen Enfâl 8:41, aile içi iftiranın çözümünü düzenleyen Nûr 24:7-9 ve gayb tahminlerini eleştiren Kehf 18:22 ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini yükümlülüklerin belirsiz veya keyfi olduğu zannını yıkar; hukuki ve iktisadi süreçlerde net, ölçülebilir ve adil sınırlar olduğunu gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamElin beş parmağının tamamladığı doğal sınır, beş arşınlık ölçü ve devenin beş günlük su nöbeti.
- Soyut anlamDağınık parçaların belirli bir nizamda toplanarak nihai bir sınıra, kesin bir tanıklığa ve adil bir orana ulaşması.
- Sistematik karşılıkKamu kaynaklarından toplumun dezavantajlı kesimlerine aktarılan beşte birlik kurumsal pay ve hukuki ihtilafları bitiren nihai yemin kademesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde unsuru bir araya gelen tekil parçaları veya adımları, bu beş parçanın birleşimiyle kurulan tam yapıyı ve sınırı, ise bu bütünden kamu ve adalet adına ayrılan beşte birlik kurumsal payı (humus) sembolize eder.