دعع
د - ع - ع
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ٩
De’, kovmak demektir. Başka bir kıraatta şeddesiz okunmakta, ona göre manası "ilgilenmemek" demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
De’, kovmak demektir. Başka bir kıraatta şeddesiz okunmakta, ona göre manası "ilgilenmemek" demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦٢٣باب العين والدال
)ع د، د ع مستعملان( عد:
عَدَدْتُ الشَّيْء عَدَاً: حَسَبْتُهُ أو أحْصَيْتُهُ، قال عزَّ وجلَّ: "نَعُدُّ لهُم عَدّاً" يعْني أنّ الأنفاس تُحْصَى إحصاءً ولها عَددٌ مَعْلُوم.
وفلان في عِدادِ الصَّالحينُ، أي يُعَدُّ فيهم. وعِدَادُهُ في بني فُلانٍ: إذا كان ديوانُه مَعَهم.
وعِدَّةُ المرأةِ: أيَّامُ قُروئِها. والعِدَّة جَماعةٌ قلَّت أو كَثْرَتْ.
والعَدُّ مصدر كالعدَد والعَديدُ: الكَثرة،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٣دَعَعْتُهُ أَدُعُّهُ دَعَّاً، أي دفعته. ومنه قوله تعالى: فذلك الذي يَدُعُّ اليتيم".
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٢٨د ع ع
دعّ اليتيم: دفعه بجفوة.
ودعدع المكيال وغيره: حركه حتى يكتنز.
وجفنة مدعدعة: مملوءة.
وارأة مدعدعة الخلخال.
د ع ع دعّ اليتيم: دفعه بجفوة. ودعدع المكيال وغيره: حركه حتى يكتنز. وجفنة مدعدعة: مملوءة. وارأة مدعدعة الخلخال.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٦٨٢دَعَّه يَدُعُّه دَعًّا: دَفَعَه في جَفْوة، وقال ابن دريد: دَعَّه دَفَعَه دَفْعاً عنِيفاً. وفي التنزيل: فذلك الذي يَدُعُّ اليَتيم؛ أَي يَعْنُفُ به عُنْفاً دَفْعاً وانْتِهاراً، وفيه: يومَ يُدَعُّون إِلى نار جهنَّم دَعًّا؛ وبذلك فسره أَبو عبيدة فقال: يُدْفَعُون دَفْعاً عَنِيفاً. وفي الحديث: اللهم دُعَّها إِلى النار دَعًّا. وقال مجاهد: دَفْراً في أَقْفِيَتِهم. وفي حديث الشعبي: أَنهم كانوا لا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٥* د ع ع * * دعَّهُ * دفعه وبابه رد ومنه قوله تعالى ﴿فذلك الذي يدع اليتيم﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٧٦١الدع: الدفع العنيف. دعه يدعه دعا، أي دفعه. ومنه قوله تعالى: فذلك الذي يدع اليتيم كما في الصحاح، أي يعنف به عنفا دفعا وانتهارا: زاد الزمخشري بجفوة، وكذلك قوله تعالى: يوم يدعون إلى نار جهنم دعا ، قال أبو عبيد: أي يدفعون دفعا عنيفا. وفي حديث الشعبي: إنهم كانوا لا يدعون عنه أي لا يطردون ولا يدفعون، وأنشد الليث:
ألم أكف أهـلـك فـقـدانـه إذا القوم في المحل دعوا
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٣دَعَّ
دَعَّ U ( n. ac. دَعّ 1 ),
a. Drove away roughly, harshly ( the poor ).
دَعْ
دَعْ
a. [ imp. ], Let alone, leave undisturbed!
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٥٬٣٣٣دعع
دَعَّ - يَدُعُّ، دُعَّ - يُدَعُّ- دَعّ - دَعَّاً
دَعَّ - يَدُعُّ + كائن + كائناً: يدفعه ويزجره ويردعه عن فعل: يدفعه ويزجره ويردعه عن فعل، بقوة جسدية أو بمخاطبته بجفاء وقسوة وغلظة: يدفعه بعيداً عن شيء بالدفع أو التعنيف أوالصراخ أو الكلام القاسي الجارح
دَعَّ - يَدُعُّ + كائن + كائناً أو شيئاً + إلى شيء: يدفعه بجفاء وقسوة وغلظة للقيام بأمر
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ٧)
الآيات التي ورد فيها(٢)
يَوْمَ يُدَعُّونَ إِلَى نَارِ جَهَنَّمَ دَعًّا
İtmek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دعع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دفع, طرد, نهر |
| Zıt Kök | عطف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı sertlik, kabalık ve şiddetle göğsünden veya ensesinden itmek, kakmak ve horlayarak uzaklaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Zayıfı hak ve himaye dairesinden şiddetle kovma ile inkârcının cehenneme cebren ve hakaretle itilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Merhamet ve adalet bağının koparılması sonucu zayıfın dışlanması ve bunun ontolojik karşılığı olarak ilahi rahmetten cebrî sürgün |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «itmek» veya «fiziksel temas» sayıp ardındaki kibir, istihkar ve hukuki mahrum bırakma boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دع | Bir şeye doğru yönelmek, bir nesneyi veya kişiyi ses veya hareketle bir tarafa sevk etmek; دعو kökünde sesle kendine doğru çağırma ve yöneltme | ع | Ses organının derinlik noktası olan ع harfinin katlanmasıyla (دعع), çağırma ve çekme hareketi sert bir fiziksel basınca, şiddetle geriye itmeye, kabalıkla savurmaya ve dışlamaya dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir eşiğin aşılması, bir alandan dışarıya çıkarılma veya geçiş sınırının zorlanması hareketini başlatır. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Farkında olma, hedefe kilitlenme ve iradi bir kaynağın doğrudan varlığa temas etmesini ifade eder. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | İkinci temas ile hareketin şiddeti ve sürekliliği artar; gözetilerek ve hedef alınarak yapılan baskı pekişir. |
| دعع | Eşikten dışarıya doğru sürekli ve baskıcı itiş | Korunaklı kapıdan veya himaye alanından bir kimseyi hedef alarak, göz göre göre ve şiddetle dışarı savurma hareketini resmeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseyi kaba bir kuvvetle, göğsünden iterek veya ensesine vurup hırpalayarak sürmek ve bulunduğu yerden uzaklaştırmak; kaba itiş (دَفْع بجَفْوة وعُنْف). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi tasvirlerinde kökün türevi olan sert ve sulu çöl bitkisi (دَعادِع) ile anılan kullanımda rastlanır: رَعى القَسْوَرَ الجَوْنِيَّ مِنْ حَوْلِ أَشْمُسٍ / ومِنْ بَطْنِ سَقْمانَ الدَّعادِعَ سِدْيَما |
| Erken Arapça kullanım | Mücâhid, Tûr 52:13 ayetindeki kökü enseden sertçe itilip kakılma (دَفْر في أَقْفِيَتِهم) olarak açıklamış; erken hadis rivayetlerinde zalimlerin ateşe şiddetle tıkılması (اللهم دُعَّها إِلى النار دَعًّا) ibaresiyle yer almıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Tehzîbü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde دع veya دعع kökü, fiziksel olarak bir nesneyi kaba kuvvetle yerinden oynatma, sarsma ve ezme hareketleriyle akrabadır. Arapçada ikizleşen son kök harfi (ع), eylemin bir defalık hafif bir itme değil, muhatabı sarsan, hırpalayan ve küçük düşüren bir şiddetle gerçekleştirildiğini gösterir. İbranicede yer alan ve ezmek, çiğnemek, paralamak anlamlarına gelen d-k-k veya d-k-h kökleriyle semantik bir yakınlık taşır; ancak Arapçada kök özellikle «itme, kakma, hor görerek kovma» anlamında özelleşmiştir. Kökün çöl florasında ezilmeye dirençli veya sert yapraklı bitki isimlerinde (دُعاعة) yaşaması da bu somut baskı ve sertlik matrisini destekler.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دعع / دعو | Birincil sesleniş ve sevk etme çekirdeği olan دع kökünden, fiziksel şiddet ve tahkir bildiren mükerrer دعع yapısına daralma. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice d-k-k / d-'-k | Basınç uygulama, çiğneme, boyun eğdirme ve iteleme eylemlerini içeren arkaik Güney ve Batı Sami ses/anlam paralelliği. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan soydaş biçim tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab ve Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دعع | Anlamlı | Şiddetle itmek, horlamak | Zayıfı kaba kuvvetle kovmak, cehenneme fırlatılmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| عدع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ععد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim kuralı gereği kullanım dışı (mühmel) bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دعع | Merkez | Kaba ve horlayıcı itme | Muhatabı küçümseyerek, hırpalayarak ve şiddetle geri püskürtmek. | Şiddet, horlama ve hakkı engelleme unsurlarını aynı anda barındırır. |
| دفع | Komşu | İtmek, uzaklaştırmak | Genel itme hareketidir; her zaman kabalık, düşmanlık veya horlama içermez. | Nötr bir savuşturma veya defetme eylemini de kapsar. |
| طرد | Komşu | Kovmak, uzaklaştırmak | Bir kimseyi mekanın sınırları dışına sürmektir; doğrudan fiziksel darbe şart değildir. | Statüden düşürme veya yanından uzaklaştırma yönü ağır basar. |
| نهر | Komşu | Azarlamak, paylamak | Sözlü olarak sert çıkışmak, hiddetle bağırmaktır; fiziksel darbeden ziyade sözeldir. | Sitem ve ses tonundaki kabalıkla muhatabı sindirmektir. |
| عطف | Zıt | Şefkatle yönelmek, korumak | Birine merhametle eğilmek, bağrına basmak ve himaye altına almaktır. | دعع kökünün dışlayıcı şiddetine karşı kucaklayıcı sevgiyi ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دعع | Sertçe ve horlayarak itmek | Muhatabı hakir görerek şiddetle savurma ve hakkından mahrum bırakma. | Kesin |
| Latince | Repellere, detrudere | Geri püskürtmek, zorla aşağı itmek | İtme ve sürme eylemini karşılar; ancak Arapçadaki haksız horlama nüansını tam taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | To thrust away harshly, to repulse | Sertçe itip kakmak, terslemek | Muhatabı kabalıkla itmeyi ve uzaklaştırmayı karşılar; cehenneme sürülme şiddetini kısmen içerir. | Güçlü |
| Almanca | Wegstoßen, barsch zurückweisen | Şiddetle itmek, kabaca geri çevirmek | Fiziksel ve tavırsal dışlamayı verir; zayıfın hakkını gasp etme tonu bağlama bağlıdır. | Güçlü |
| Fransızca | Repousser violemment, rudoyer | Şiddetle geri itmek, hırpalamak | Kaba kuvvetle uzaklaştırma ve hırpalama hareketini tam olarak karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يدع | Yetimi itip kakmak, horlayıp hakkından mahrum etmek | Sosyal ahlak ve hesap gününü yalanlama bağlamında zayıfın ezilmesi; Mâûn 107:2. |
| يدعون, دعا | Cehennem ateşine şiddet ve hakaretle itilmek, tıkılmak | Ahiret azabı ve inkârcıların hak ettikleri cezaya cebrî sevki bağlamında; Tûr 52:13. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahirette ceza ve adalet | Kafirlerin cehenneme iradeleri dışında, cebrî bir zillet ve şiddetle sevk edilmelerinin ilahi adaletle irtibatı. | İlahi gazabın fiziksel ve ontolojik bir itişle somutlaşması. |
| Fıkıh | Yetim hakkı ve velayet | Yetimin malından veya şahsından kaba kuvvetle uzaklaştırılmasının haramlığı; velayet yetkisinin kötüye kullanımı. | Zulüm, haksız engelleme ve şer’î koruma kalkanını ihlal. |
| Tefsir | Ahlak-inanç ilişkisi | Dini (hesap gününü) yalanlamanın ilk somut tezahürünün yetimi itip kakmak olarak belirmesi. | İtikadi bozulmanın doğrudan zayıfa şiddet olarak yansıması. |
| Hadis | Kıyamet ahvali ve ahlak | Kıyamet günü zalimlerin yüzüstü veya itilerek ateşe sürülmesi ve güçsüzlerin ezilmesinin yasaklanması. | Ceberut tavrın uhrevi cezalandırılma biçimi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret inancı ve uhrevi yaptırım | Cebrî sevk | Karşılık üretme | Dünyada zayıfı iten kibir, ahirette ateşe itilme biçiminde tecelli eder. | Kesin |
| İlmi | Sosyal psikoloji ve ahlak | Şiddet eğilimi | Teşhis | İnançsızlığın veya hesap tanımazlığın empati yoksunluğu doğurmasını gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve zayıfın korunması | Dışlayıcı baskı | Tehdit tespiti | İktidar ve gücün, korumasız kitleleri kamusal alandan zorla sürmesini ifade eder. | Güçlü |
| İktisadi | Hak dağıtımı ve refah transferi | Gasp ve mahrumiyet | Engelleme | Yetimin ve yoksulun ekonomik payından kaba kuvvetle men edilmesidir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimetrik itme kuvveti (repulsif kuvvet vektörü) | Bir cismin, denge merkezinden yüksek basınç ve şiddetle ters yöne doğru hızla ivmelendirilerek uzaklaştırılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinalleştirme ve hak mahrumiyeti (sosyal dışlanma) | Kurumsal veya fiziksel güç sahiplerinin, dezavantajlı bireyleri hak arama zemininden şiddetle tard etmesi. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Eylemi yalnızca sokaktaki rastgele bir çocuğa fiziksel omuz veya el darbesi vurmak derekesine indirmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylem, bir zihniyetin tezahürüdür: Yetimin meşru hakkını vermemek, onu vesayet ve mülkiyet masasından kovmak ve toplumsal dayanışmadan dışlamaktır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mâûn suresindeki derin din eleştirisini basit bir terbiye kusuruna indirgemek; inançsızlık ile zayıfın sömürülmesi arasındaki zorunlu irtibatı koparmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inanç ve pratik ahlak arasındaki kopmaz bağını en çıplak biçimde bu kök gösterir; dini inkâr etmenin ilk ve en somut göstergesi zayıfı itip kakmaktır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yetim ve yoksul hukukunu düzenleyen Mekkî surelerde (Mâûn) ve kıyamet sahnelerinde kafirlerin cehenneme sürülüşünü anlatan ceza ayetlerinde (Tûr) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı sadece ritüellere hapseden bakışı yıkar; zayıfı ezen ve toplum dışına iten bir düzenin ibadetlerinin geçersiz olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesneyi veya insanı kaba kuvvet kullanarak, sarsarak, ensesinden veya göğsünden şiddetle itip uzaklaştırmak.
- Soyut anlamKorunmaya muhtaç bir varlığı hak ve adalet dairesinden mahrum bırakarak horluk ve tahkir ile toplum dışına sürmek.
- Sistematik karşılıkDünyadaki zulüm merkezli dışlama ve itme hareketinin, ahirette ilahi adaletin tecellisi olarak cebrî bir azaba dönüşmesi izomorfizmi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , merhametsizliğin uyguladığı tahkir edici itme kuvvetini; , kibrin ve din yalanlamanın şiddet katsayısını; , mazlum ile adalet merkezi arasındaki mesafe vektörünü temsil eder. Kuvvetin negatif yönlü olması dışlanmayı simgeler. Formülün sağ tarafındaki ise bu dünyadaki itme hareketinin ahirette cehenneme doğru cebrî bir sürükleniş potansiyeli olarak karşılık bulmasını ifade eder.