دفق
د - ف - ق
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Defk : “Dufak” sel suyudur. Boşalan anlamına da gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Defk : “Dufak” sel suyudur. Boşalan anlamına da gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٨٣القاف والدال والفاء معهما
ق د ف، ق ف د، د ف ق، ف ق د مستعملات قدف:
القَدْفُ: غرف الماء من الحوض. أو من شيء تصبه بكفك، بلغة عمان. وقالت بنت جلندى العمانية حين ألبست السلحفاة حليها فغاصت وأقبلت تغترف من البحر وتصبه على الساحل وهي تنادي القوم: نزاف، لم يبق في البحر غير قداف، أي غير حفنة.
دفق: دَفَقَ الماء دُفوقاً ودَفقاً إذا انصب بمرة، والماء الدافق.
والنُّطْفةُ تَدْفُقُ، واندَفَقَ الكوز: انصب بمرة
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٤٢دَفَقْتُ الماء أَدْفِقُهُ دَفْقاً، أي صببته، فهو ماءٌ دافِقٌ، أي مَدْفوقٌ، كما قالوا: سرٌّ كاتمٌ، أي مكتومٌ، لأنَّه من قولك دُفِقَ الماءُ على ما لم يسمَّ فاعله. ولا يقال: دَفَقَ الماءُ. ويقال: دَفَقَ الله روحه، إذا دُعيَ عليه بالموت. ودَفَّقَتْ كفّاهُ النَدى، أي صَبَّتاهُ؛ شُدِّدَ للكثرة. والانْدِفاقُ: الانصِبابُ، والتَدَفُّقُ: التصبُّبُ. وسيلُ دُفاقٌ بالضم: يملأ الوادي. وناقةٌ دِفاقٌ بالكسر، أي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٨١٧ق د ف
قفد ، قدف ، فقد ، دفق ، دقف : ( مستعملة ) .
قدف : قال الليث : القَدْف بلغة عُمانَ : غَرْفُ الماء من الحَوْض أو من شيءٍ تَصبّه بكفّك .
قال : وقالت العُمانيّة بنت جُلَنْدى ، حين أَلبَستِ السّلحفاةَ حُليَّها : ( فغاصت فأقبلت تغترف من البحر بكفّها وتصبّن على الساحل وهي تنادي القَوَم : نَزافِ نَزافِ ، لَم يَبق في البحر غير قُدَاف ) ، أي : غير حَفْنة .
وقال ابن دريد وذكر قصة هذه الحَمُقاء ثم قال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٩٠٠(باب* الدال والفاء وما يثلثهما)
(دفق) الدال والفاء والقاف أصلٌ واحد مطَّردٌ قياسُه، وهو دفْع الشَّيء قُدُما. من ذلك: دَفَقَ الماءُ، وهو ماءٌ دافق. وهذه دُفْقَةٌ مِن ماء.
ويُحمَل قولُهم: جاؤوا دُفْقَةً واحدة، أي مرَّةً واحدة. وبعيرٌ أدفَقُ، إذا بانَ مِرْفَقاه عن جَنبَيه. وذلك أنَّهما إذا بانا عنه فقد اندفعا عنه واندفَقا. والدِّفَقُّ، على فِعَلٍّ، من الإبل: السريع. ومشى فلان الدّفِقَّى، وذلك
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٥٥- قال تعالى: ﴿ماء دافق﴾ [الطارق/6] : سائل بسرعة. ومنه استعير: جاءوا دفقة، وبعير أدفق: سريع، ومشى الدفقى، أي: يتصبب في عدوه كتصبب الماء المتدفق، ومشوا دفقا.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٤٧د ف ق
دفق الماء يدفقه وماء مدفوق واندفق الماء وتدفق.
واندفق الكوز.
ويقال في الطّيرة عند انصباب الكوز ونحوه: دافق خيرٍ.
واندفق دمعه.
قال: صبا فؤادك مـن طيـف ألـم بـه حتى ترقرق ماء العين فاندفقا ومن المجاز: ماء دافق: بمعنى ذو دفق كعيشة راضية.
وجاء القوم دفقة واحدة: جاؤا بمرّة.
ودفـق اللـه روحـه.
وناقـة دفاق: مندفقة في سيرها.
وفلان يمشي الدفقي وهي أقصى العنق.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٦٩٧دفَق الماءُ والدَّمْعُ يَدْفِق ويدْفُق دَفْقاً ودُفُوقاً وانْدفَق وتدَفَّق واستَدْفَقَ: انْصبَّ، وقيل: انصبَّ بمرَّة فهو دافق أي مدفوق كما قالوا سِرٌّ كاتِمٌ أَي مكتُوم، لأنه من قولك دُفِق الماء، على ما لم يسم فاعله؛ ومنهم مَن قال: لا يقال دفَق الماءُ. وكلُّ مُراقٍ دافِقٌ ومُنْدَفِق، وقد دقَقَه يدْفِقُه ويَدْفُقُه دَفْقاً ودَفَّقَه. والانْدِفاقُ: الانْصِباب. والتدفُّق: التصبب. التهذيب: قال الله
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٩٦* د ف ق * * دَفَقَ * الماء صبه وبابه نصر فهو ماء * دافِقٌ * أي مدفوق كسر كاتم أي مكتوم و * الانْدِفَاقُ * الانصباب و * التَّدَفُّقُ * التصبب وجاء القوم * دُفْقَةً * واحدة بالضم أي جاءوا بمرة واحدة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬١٣٧دفقه يدفقه بالضم، كذا قاله الفارابي، وعليه اقتصر الجوهري ويدفقه بالكسر، كما في النسخ المعتمدة المصححة من الجمهرة بخط الأرزني وأبي سهل الهروي: صبه، وهو ماء دافق، أي: مدفوق كما قالوا: سر كاتم، أي: مكتوم لأنه من قولك: دفق الماء، على مالم يسم فاعله، كما في الصحاح، قال: ولا يقال: دفق الماء لأن دفق متعد عند الجمهور من أئمة اللغة، قال الخليل وسيبويه والزجاج: ماء دافق، أي ذو دفق، وسر كاتم، أي: ذو كتمان.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٠٣٨دَفَقَهُ
1 دَفَقَهُ دفق دفقه دفقة , aor. دَفُقَ (S, Msb, K, &c.) and دَفِقَ , (Jm, K,) inf. n. دَفْقٌ, (S, Mgh, Msb,) and by poetic license دَفَقٌ, (TA,) He poured it forth, or out: (S, K:) or he poured it forth, or out, with vehemence: (Mgh, Msb:) namely, water [&c.]. (S, Mgh, Msb.) And دُفِقَ المَآءُ The water poured out, or forth: one should not say دَفَقَ المَآءُ: (S:) or this last, aor.
دَفَقَهُ 1 دَفَقَهُ دفق دفقه دفقة , aor. دَفُقَ (S, Msb, K, &c.) and دَفِقَ , (Jm, K,) inf. n. دَفْقٌ, (S, Mgh, Msb,) and by poetic license دَفَقٌ, (TA,) He poured it forth, or out: (S, K:) or he poured it forth, or out, with vehemence: (Mgh, Msb:) namely, water [&c.]. (S, Mgh, Msb.) And دُفِقَ المَآءُ The water poured out, or forth: one should not say دَفَقَ المَآءُ: (S:) or this last, aor. دَفُقَ , inf. n. دَفْقٌ, signifies the water poured forth, or out, with vehemence: but As disallowed its being used in an intrans. sense: (Msb:) [the forms of the verb commonly used intransitively are 7 and 5:] accord. to Lth, alone, (K,) i. e. in the 'Eyn, (TA,) دَفَقَ المآءُ, (K, TA,) and الدَّمْعُ, aor. دَفُقَ , (TA,) inf. n. دَفْقٌ and دُفُوقٌ, signify the water, (K, TA,) and the tears, (TA,) poured forth, or out, at once: (K. TA:) but Az disallows this. (TA.) ― -b2- [Hence,] دَفَقَ اللّٰهُ رُوحَهُ (assumed tropical:) [God poured forth his spirit; i. e.] God caused him to die: (K:) or it means may he die. (S.) As says, I alighted at the abode of an Arab woman of the desert, and she said to a daughter of hers, Bring to him the drinking-bowl (العُسّ): and she brought me a drinking-bowl in which was milk, and spilled it; whereupon she said to her دَفَقَتْ مُهْجَتُكِ [May thy blood, or heart's blood, be poured forth: or, as appears from a statement above, the right reading is probably دُفِقَتْ]. (TA. [See also مُهْجَةٌ.]) ― -b3- One says also, of a river, or rivulet, and of a valley, دَفَقَ, [app. for دَفَقَ المَآءَ,] meaning, It became full so that the water poured forth, or overflowed, or so that it poured forth the water, from its sides. (TA.) ― -b4- And دَفَقَ الكُوزَ He poured forth, (JK,) or scattered, (K,) the contents of the mug at once; (JK, K;) as also ↓ ادفقهُ. (K.) ― -b5- The verb is also used transitively and intransitively in relation to a beast: you say, دَفَقْتُ الدَّابَّةَ (assumed tropical:) I made the beast to hasten, or go quickly: ― -b6- and دَفَقَتِ الدَّابَّةُ (assumed tropical:) The beast hastened, or went quickly: (Msb:) and [in like manner] one says of a quick camel, فِى مِشْيِهِ ↓ يَتَدَفَّقُ (assumed tropical:) [He hastens, speeds, or presses forward, in his pace, or going]: and الأُتُنُ ↓ تَدَفَّقَتِ The wild she-asses hastened, or went quickly. (TA.) -A2- دَفِقَ, [aor. دَفَقَ ,] (TA,) inf. n. دَفَقٌ, (JK, S, TA,) He (a camel) had his teeth standing outwards: (S, TA:) or had his elbows far apart from his sides. (JK. [See also رَفِقَ.])
2 دَفَّقَ [دفّقهُ He poured it forth, or out, copiously, or abundantly; namely, water &c. See an ex. of the inf. n. used as a pass. part. n. voce دَحِيقٌ.] ― -b2- [Hence,] دَفَّقَتْ كَفَّاهُ النَّدَى, (S, K,) inf. n. تَدْفِيقٌ, (K,) His two hands poured forth largess (S, K) [copiously, or abundantly, for] it is with teshdeed to denote muchness. (S.)
4 أَدْفَقَ see 1, in the latter half of the paragraph.
تدفّق 5 تدفّق دفق تدفق i. q. تَصَبَّبَ (S, K) [meaning (as the former is explained in the KL) It poured forth or out, or became poured forth or out, copiously, or abundantly; for it is quasi-pass. of دَفَّقَهُ; though تَصَبَّبَ is said to be quasi-pass. of صَبَّهُ like اِنْصَبَّ, and though it is said in the TA that تدفّق is quasi-pass. of دَفَقَهُ like اندفق]. ― -b2- See also 1, latter part, in two places. ― -b3- [Hence,] هُوَ يَتَدَفَّقُ فِى البَاطِلِ (tropical:) He hastens to do that which is false, vain, or unprofitable. (TA.) ― -b4- And تدفّق حِلْمُهُ (tropical:) His forbearance, or clemency, departed. (TA.)
اندفق 7 اندفق أندفق اندفق ٱندفق i. q. انصبّ [It poured forth or out, or became poured forth or out: see also دَفَقَ, which, if allowable, is less usual]. (S, K.)
استدفق الكُوزُ 10 استدفق الكُوزُ استدفق الكوز The mug had its contents poured forth or out (اِنْصَبَّ) at once. (TA.)
دَفْقَةٌ دَفْقَةٌ دفق دفقه دفقة A single act of pouring forth or out [in any manner, or at once, (see 1,) or] with vehemence: pl. دَفَقَاتٌ. (Msb.)
دُفْقَةٌ دُفْقَةٌ دفق دفقه دفقة A quantity poured forth or out (Msb) at once, like دُفْعَةٌ, (S and K in art. دفع, q. v.,) [or] with vehemence; (Msb;) of rain, [i. e. a shower, fall, or storm, as meaning the quantity that falls without intermission,] (S and Msb and K in art. دفع,) and [a gush] of blood, (Msb in that art.,) &c.: (S and Msb in that art.:) pl. دُفَقٌ and دُفَقَاتٌ and دُفُقَاتٌ and دُفْقَاتٌ. (Msb.) ― -b2- [Hence,] جَآءَ القَوْمُ دُفْقَةً وَاحِدَةً (tropical:) The party came at once, (S, K, * TA, *) or together. (Msb.)
دِفَقٌّ دِفَقٌّ دفق (assumed tropical:) Quick, swift, or fleet; applied to a hecamel; (JK, S, K;) as also ↓ أَدْفَقُ: (JK:) and so, applied to a she-camel, دِفَقَّةٌ (JK) and ↓ دِفَاقٌ, (JK, S, K,) which is likewise applied to a hecamel, (JK, TA,) and ↓ دُفَاقٌ (K) and ↓ دَفُوقٌ and ↓ دَفْقَآءُ (JK, TA) and ↓ دَيْفَقٌ (JK, K) and ↓ دِفِقَّى. (TA.) (assumed tropical:) A camel going in the manner termed دِفِقَّى; as also ↓ دِفَاقٌ. (K.) (assumed tropical:) And, applied to a horse, Fleet, or swift; as also ↓ دِفقٌّ: and so, applied to a mare, دِفَقَّةٌ and ↓ دَفوُقٌ and ↓ دِفَاقٌ and ↓ دِفَقَّى and ↓ دِفِقَّى. (K.)
دِفِقٌّ دِفِقٌّ دفق : see what next precedes.
دِفَقَّى دِفَقَّى دفق دفقى دفقي : see دِفَقٌّ: and see also what next follows, in two places.
دِفِقَّى دِفِقَّى دفق دفقى دفقي and ↓ دِفَقَّى (tropical:) A she-camel quick, swift, or fleet, and of generous race: or that has never brought forth. (K, TA.) See also, for the former, دِفَقٌّ, in two places. ― -b2- مَشَى الدِّفِقَّى, (K,) and ↓ الدِّفَقَّى, (TA, and so in copies of the S,) the latter on the authority of IAmb, (TA,) said of a man, (S,) (assumed tropical:) He walked, or went quickly, or swiftly: (S, K:) or he went with slow steps (تَمَشَّى), inclining at one time to one side and at another time to another side: or he went with wide steps, (K, TA,) and quickly. (TA.) And يَعْدُو الدِّفِقَّى (assumed tropical:) [He runs quickly: &c.]. (TA.)
دُفَاقٌ دُفَاقٌ دفاق , applied to a torrent, (S, O, L, K,) That fills the valley: (S, O:) or that fills the two sides of the valley: (L:) or swift. (K.) ― -b2- See also دِفَقٌّ.
دِفَاقٌ دِفَاقٌ دفاق : see دِفَقٌّ, in three places.
دَفُوقٌ دَفُوقٌ دفوق : see دِفَقٌّ, in two places.
دَفَّاقٌ دَفَّاقٌ دفاق [Pouring forth, or out, copiously, or abundantly: or] extensive, and copious, or abundant, rain: applied also [in the former sense] to the mouth of a leathern water-bag: and to a river, or rivulet; and so ↓ مُدْفِقٌ. (TA.)
دَافِقٌ دَافِقٌ دافق [act. part. n. of دَفَقَهُ; Pouring forth or out, &c.]. دَافِقُ خَيْرٍ [May it be pouring forth good] is said in prognostication on the occasion of the pouring forth of the contents of such a thing as a mug. (Lth, TA.) ― -b2- مَآءٌ دَافِقٌ means مَدْفُوقٌ [i. e. Water poured forth or out, &c.]; (IKoot, S, Msb, K;) because دَفَقَ is trans. [only] accord. to the generality (K, TA) of the leading lexicologists; (TA;) like سِرٌّ كَاتِمْ meaning مَكْتُومٌ, (IKoot, S, Msb,) and عَارِفٌ meaning مَعْرُوفٌ, and عَاصِمٌ meaning مَعْصُومٌ, (IKoot, Msb,) after a manner obtaining among the people of El-Hijلz, who change the مَفْعُولٌ into فَاعِل when it is used as an epithet: (Fr, Msb, TA:) or it means ذُو دَفْقٍ [having a pouring forth or out, &c.]; (Mgh, Msb, TA;) accord. to Kh and Sb (TA) and Zj; (Msb, TA;) and in like manner they say that سِرٌّ كَاتِمٌ means ذُو كِتْمَانٍ: or, accord. to Lth, [i. e.] in the 'Eyn, it means water pouring forth, or out, at once: (TA:) it occurs in the Kur lxxxvi. 6; where دَافِق is said by Kh and Sb to signify مُنْدَفِق [i. e. pouring forth or out]: (Az, TA:) and it [there] means the sperma genitale. (JK.)
دَيْفَقٌ دَيْفَقٌ ديفق : see دِفَقٌّ.
أَدْفَقُ أَدْفَقُ ذ , and its fem. دَفْقَآءُ: see دِفَقٌّ. ― -b2- The former is also applied to a pace, or rate of going, as meaning Quick, or swift: (S, K:) or, accord. to AO, it means أَقْصَى العَنَقِ [the utmost of the pace called العَنَق]. (S, TA. [In my copies of the S, erroneously, العُنُقِ: in the TA without any vowel signs, app. because needless to any but the tyro in Arabic.]) -A2- Also, i. e. the former, A man bowed, or bent, (IAar, K,) in his back, (IAar,) by age or grief. (IAar, K.) ― -b2- And i. q. أَعْوَجُ [here meaning Oblique]: (Aboo-Mلlik, K:) applied to a هِلَال [or new moon]: (Aboo-Mلlik:) Aboo-Mلlik says that the هلال thus termed is better, or more auspicious, than that termed حَاقِنٌ, which means “ having its two extremities elevated, and its back decumbent: ” and AZ says the like: (TA:) [or] ادفق applied to a هلال signifies erect (مُسْتَوٍ [which must here mean nearly, not exactly, erect,] and white, not turning sideways upon one of its two extremities: (K:) [and this also is esteemed more auspicious than that termed حاقن, q. v.:] so in the “ Nawلdir. ” (TA.) ― -b3- Also, applied to a camel, (S, K,) and to a mouth, (JK, TA,) Having the teeth standing out, or forwards: (JK, S, K:) or, applied to a camel, having the elbows far apart from the sides. (K. [See also أَرْفَقُ.])
مُدْفِقٌ مُدْفِقٌ مدفق : see دَفَّاقٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٥٩دَفَقَ
دَفَقَ I , U ( n. ac. دَفْق 1 ),
a. Poured forth, out.
b. U ( n. ac. دَفْق 1 , دُفُوْق 27 ), Poured or was poured forth, out; overflowed.
دَفَّقَ
دَفَّقَ II , أَدْفَقَ IV ,
a. Poured forth all at once, emptied.
تَدَفَّقَ
تَدَفَّقَ V , اِنْدَفَقَ VII ,
a. Poured or was poured forth, out; overflowed.
دَفْق
دَفْق 1 ,
a. Effusion, outpouring.
دُفْقَة
دُفْقَة 3t , ( pl. دُفَق 9 ),
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٦٢٠دفق
دَفَقَ - يَدْفِقُ (دَفَقَ - يَدْفُقُ) - دافِق
دَفَقَ - يَدْفِقُ (دَفَقَ - يَدْفُقُ) + الكائن (السائل): يسيل بقوة وانصباب وغزارة
دافِق: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَفَقَ - يَدْفِقُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" جريان السوائل في مجرى، بدرجاته المختلفة، وذلك بحسب غزارة وقوة انصباب السائل فيه"، وهي:
نَهِرَ - يَنْهَرُ، وَدَى - يَدِي (اللازم)
الصيغ(١)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دفق |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî mücerred) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دفع, صبب, سيل, نضح |
| Zıt Kök | ركد |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının veya nesnenin bir kerede, kuvvetli bir itki ve tazyikle dışarı fışkırması, boşalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yaratılışındaki ilk bedensel fırlatılış ve tazyikli biyolojik atılım (meni) |
| Çekirdek Özet 3 | Potansiyel enerjinin tek seferlik ani kinetik boşalıma dönüşmesi ve kaynağın kendi sınırını aşması |
| Kritik Hata Riski | İfadenin sadece durağan bir sıvı veya sıradan bir akış olarak algılanması; taşıdığı içsel itki, tazyik ve tek seferlik hamle dinamiğinin göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دف | İleriye doğru itme, sürme, tazyik uygulama ve engeli aşma hareketi; nitekim دفع kökünde fiziki/hukuki engeli bertaraf etme, دفأ kökünde soğuğu dışarı iten ve kuşatan bir ısı üretme anlamı belirgindir. | ق | İtme eylemine anilik, yoğunlaşmış bir sınır basıncı ve dar bir çıkıştan tazyikle fışkırma boyutu eklenerek anlam sıvının birdenbire ve kuvvetle boşalmasına hasredilmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir mahfazanın veya iç alanın dışarıya açılan geçiş eşiğini ve hareket yönünü temsil eder. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Maddenin dışarıya tahliye olduğu açıklığı, boşalım kanalını ve çevre sınırını simgeler. |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İçeride biriken enerjinin odaklanmasını, dar boğazdaki yoğunlaşmayı ve sınır eşiğini gösterir. |
| دفق | Bir çıkış ağzında toplanıp sıkışan akışkanın kapıyı zorlayarak tazyikle dışarı fırlaması | İç basınç altında toplanan sıvının bir menfezden tek seferde, kuvvetli bir fışkırma hareketiyle dışarı çıkması anlamını kurar. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun veya herhangi bir sıvının kabından ya da kaynağından bir defada, hızla ve fışkırarak dökülmesi; bardağın/kabın birden boşalması: انْدَفَقَ الكُوزُ إذا انْصَبَّ بِمَرَّةٍ |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde devenin yürüyüşündeki atılganlık, dirseklerinin göğsünden ayrılarak hızlı ve geniş adımlarla öne atılması (edfek) tasvir edilir: بِعَنْتَرِيسٍ تَرَى فِي وِرْدِهَا رَفَقاً / وَفِي المَرَافِقِ مِنْ حَيْزُومِهَا دَفَقَا |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'z-Zibrikan rivayetinde kadının veya binitin çevik ve süratli yürüyüşünü ifade eden الدِّفِقَّى tarzı; ayrıca sel suyunun vadiyi bir hamlede doldurarak taşması için سَيْلٌ دُفَاقٌ kullanımı. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde دفق kökü, özellikle Batı ve Kuzeybatı Sami kollarında «akıtmak, dökmek, tazyikle boşaltmak» çekirdek anlamıyla süreklilik gösterir. İbranicede dafak (דָּפַק) formu öncelikle «kuvvetle vurmak, kapıyı çarpmak, hayvanı hızlı sürmek, nabzın atması» anlamını taşır; bu da kökün temelindeki iç basınç, darbe ve itki ilişkisini doğrular. Süryanicede dpaq / dpaqa kökü «dışarı fışkırmak, akmak, boşalmak» anlamında su ve kan akıntıları için kullanılır. Arapçada ise kök, İbranicedeki «vuruş ve itki» ile Süryanicedeki «fışkırarak akma» dinamiklerini mükemmel bir biçimde birleştirerek «bir itki sonucu sıvının tek seferde fışkırması» anlamında uzmanlaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دف biliteral tabanı üzerinden fışkırma | İtme, sevk ve basınç bildiren ikili kökün sert ve daraltıcı ق fonemiyle birleşerek tazyikli akışa evrilmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice d-p-q ve Süryanice d-p-q | İbranicede darbe, itki ve nabız vuruşu; Süryanicede suyun fışkırması ve taşması ekseninde anlamsal örtüşme. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği taşıyan kök kanıtı tespit edilemedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دفق | Anlamlı | Fışkırmak, tazyikle boşalmak | Sıvının birdenbire ve kuvvetle dışarı atılması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| دقف | Anlamlı | Çabuk yürümek, dökülmek | Hızlı ve kesik hareketle adım atma, akıntı gibi ilerleme. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde nadir müsta‘mel. |
| فدق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel). | Kur'an'da geçmez. |
| فقد | Anlamlı | Yitirmek, yokluğunu hissetmek | Bir şeyin elden çıkması, arandığında bulunamaması. | Kalb/ters permütasyon; Kur'an'da geçer. |
| قدف | Anlamlı | Kürek çekmek, fırlatmak | Kayığı kürekle ileri itmek veya bir şeyi savurmak. | قذف ile sesdeş/yakın; Kur'an'da geçmez. |
| قفد | Anlamlı | Eli bükmek, enseye tokat vurmak | Eklemin içe doğru eğrilmesi veya avuç içiyle enseye vurulan darbe. | Kuvvetli temas ve bükülme; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دفق | Merkez | Sıvının tazyikle boşalması | İç basınçla, tek seferde ve fışkırarak dışarı fırlama hareketidir. | Menfezden kuvvetle fırlatılan meni ve tazyikli su. |
| دفع | Komşu | İtmek, uzaklaştırmak | Sıvı şartı olmaksızın, bir nesneyi veya durumu güç uygulayarak öteye savurmaktır. | Fiziksel veya manevi engeli bertaraf etme hamlesi. |
| صبب | Komşu | Dökmek, akıtmak | Sıvının yüksekten aşağıya doğru yerçekimi etkisiyle serbestçe akmasıdır; iç tazyik şart değildir. | Tazyikten ziyade yukarıdan aşağı iniş yönü esastır. |
| سيل | Komşu | Yaygın biçimde akmak | Suyun bir yatakta veya arazide boylu boyunca, sürekli ve yayılımcı akışıdır. | Hacimli ve zamana yayılan yüzey akıntısıdır. |
| نضح | Komşu | Sızmak, fışkırmak | Gözeneklerden damla damla sızma veya küçük damlacıklar halinde püskürmedir. | Hacimli ve tek seferlik fışkırmadan ziyade serpintidir. |
| ركد | Zıt | Durgunlaşmak, hareketsiz kalmak | Sıvının akışını, dalgalanmasını ve basıncını kaybedip hareketsiz kalmasıdır. | Tazyikli ve hızlı çıkışın tam karşıtı olan durağanlık. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دفق | دَفْعُ المَاءِ بِشِدَّةٍ وَمَرَّةٍ | Suyun veya sıvının tek bir hamlede, iç itkiyle kuvvetlice boşalması. | Kesin |
| Latince | Effundere, eiaculari | Dışarı dökmek, fışkırtmak | Effundere genel dökülmeyi; eiaculari ise bir tazyikle fırlatılmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To gush forth, to spurt, to ejaculate | Tazyikle fışkırmak | Gush hacimli akışı, spurt ani fışkırmayı, ejaculate ise biyolojik tazyikli atımı tam verir. | Kesin |
| Almanca | Hervorsprudeln, herausschießen | Fışkırarak çıkmak | Sıvının bir kanaldan süratle ve basınçla fırlamasını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Jaillir, éjaculer | Fışkırmak, fırlamak | Jaillir kaynağın patlamasını, éjaculer sıvının tazyikle atılmasını karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| دَافِقٍ (İsm-i fâil / Mef'ûl anlamında) | Fışkıran, tazyikle atılan meni | İnsanın ilk yaradılış maddesi olan meninin şehvet ve itki anında fırlatılışını niteleyen bağlam; Târık 86:6. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve ba's (yeniden diriliş) | İnsanın başlangıçta basit ve fışkıran bir damla sudan yaratılışının, ahiretteki iade ve dirilişe kesin delil kılınması. | Kudretin aciz bir sıvıdan kâmil insan çıkarma mucizesi. |
| Fıkıh | Gusül ve taharet hükümleri | Guslü gerektiren meninin temel vasfı olarak «şehvet ve defk» (fışkırarak atılma) şartının aranması; mezheplerin meni-mezi ayrımı. | Sıvının tazyikle (bi-defkın) çıkmasının hükmi hades ve gusül sebebi sayılması. |
| Tefsir | Dilbilimsel ve belâgat tahlili | «Dâfik» (fışkıran) kelimesinin fâil kalıbında gelip mef'ûl (medfûk - fışkırtılan) veya «zû defk» (fışkırma sahibi) anlamında oluşunun izahı. | Mecâz-ı aklî veya mübalağa kalıbı olarak tazyikin bizzat sıvıya nispet edilmesi. |
| Hadis | Biyolojik yaratılış ve fıtrat | Sahih hadislerde gusül bahsinde geçen «su sudandır» (el-mâu mine'l-mâ) ve meninin fışkırma anındaki niteliklerinin tespiti. | Atılan sıvının kuvvet ve süratle ayrılış vasfı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve diriliş tasavvuru | Asli başlangıç eşiği | Kibri kırma ve kudreti kavratma | İnsanın tazyikle atılan bir damla sıvıdan var edildiğini hatırlatarak acziyetini idrak ettirir. | Kesin |
| İlmi | Embriyoloji ve biyofizik | Hidrodinamik fırlatma (ejakülasyon) | Döllenme için kinetik enerji sağlama | Hücrelerin hedefe ulaşması için sıvının yüksek iç tazyikle kanaldan atılması zorunluluğudur. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal hareket ve devrimler | Ani halk patlaması | Birikmiş baskının kırılması | Uzun süre baskılanan toplumsal enerjinin bir menfez bulup birdenbire dışarı fışkırmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Likidite ve fon akışları | Ani sermaye enjeksiyonu | Piyasaya tek seferlik tazyikli kaynak aktarımı | Birikmiş kamu veya yatırım fonlarının kriz anında piyasaya defaten pompalanmasıdır. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamikte venturi etkisi ve basınçlı akış (nozzle ejection) | Kesit daraldığında akışkanın iç potansiyel basıncının kinetik enerjiye dönüşerek dar açıklıktan aniden fırlaması olgusu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik katarsis ve duygusal boşalım | Bilinçdışında biriken yoğun bastırılmış duyguların bir kriz anında ani ve denetimsiz bir taşkınlıkla dışa vurulması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece modern fizyolojik meni tanımına indirgenip, ayetteki fışkırma, tazyik ve hamle bildiren ontolojik itki karakterinin sıradan bir sıvı akması gibi algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da hayatın başlangıcındaki dinamik sıçrama; nutfenin sadece durağan bir kimyasal madde değil, içsel bir kuvvetle ileri fırlatılan, hareket yüklü bir varlık oluşu. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin insana kendi zayıf ve fırlatılmış başlangıcını hatırlatan sarsıcı belâgatının kaybolması; metnin kuru bir biyolojik bilgi notuna indirgenerek ahiret delili olma gücünün zayıflatılması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın varoluş serüveninin en zayıf ve en dinamik başlangıç anını tek bir kelimeyle resmeder; fışkıran bir damla suyun arkasındaki ilahi tasarımı ve kudretin büyüklüğünü gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılış evrelerini, dirilişin (ba's) imkânını ve ahiret sorumluluğunu konu edinen Mekkî surelerde (özellikle Târık Suresi'nde) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendisini kendi kendine yeten, bağımsız ve baştan beri güçlü bir varlık sanma yanılgısını; yaratılışın pasif bir birikinti değil, tazyikle atılan bir hamle olduğunu ortaya koyarak düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSıvının dar bir çıkıştan veya iç basınç etkisiyle bir hamlede fışkırması, dökülmesi ve tazyikle ileri atılması.
- Soyut anlamBirikmiş potansiyel gücün dar boğazı aşarak aniden dışa vurulması; varlığın atalet durumundan kinetik intikal durumuna ani sıçrayışı.
- Sistematik karşılıkYaratılış dinamiğinin tetikleyicisi olan basınçlı atılım; yokluktan varlığa, iç alandan dış alana geçişi sağlayan ilk itki.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde iç ortamda depolanan potansiyel basınç enerjisini temsil eder. Bu enerji, iç basınç farkının () sistemin direnç eşiğini () aştığı anda anlık hacimsel debinin en yüksek seviyeye ulaşması ve sıvının başlangıç hız vektörüyle () dışarıya doğru yönlü ve tazyikli bir şekilde fırlatılması () sürecini matematiksel olarak ifade eder.