قذف
ق - ذ - ف
جذر- الورود: ٩
- الآيات: ٨
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٣
“Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak büyüklükteki taş demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak büyüklükteki taş demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٠٦القاف والذال والفاء معهما
ق ذ ف يستعمل فقط قذف: القَذْفُ: الرمي بالسهم والحصى والكلام.
والقُذفُ: الناحية، والقُذُفاتُ النواحي من كل شيء.
والقذّافُ: المنجنيق.
وناقة مَقْذوفةٌ كأنها رميت باللحم من كل جانب.
وسبسب قَذَفٌ وقذوفٌ، وقُذُفٍ. أي: بعيد.
والقُذْفةُ: ما أشرف من رءوس الجبال، وثلاث قُذَفٍ والجمع القُذُفاتُ، وبها سميت الشرف، قال امرؤ القيس:
منيف نزل الطير عن قُذُفاتِه تظل الضباب فوقه تتقصر
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٦٣نِيَّةٌ قَذَفٌ بالتحريك. وفلاةٌ قَذَفٌ وقُذُفٌ أيضاً، بعيدة تَقاذَف بمن يسلكها. والقُذْفَةُ أيضاً: واحدة القُذَفِ والقُذُفاتِ، وهي الشُرَفُ. وكذلك ما أشرف من رءوس الجبال. قال امرؤ القيس:
مُنيفاً تَزِلُّ الطيرُ عن قُذَفاتِـهِيَظَلُّ الضبابُ فوقه قد تَعَصَّرا
قال أبو عبيد: وبها شبِّهت الشُرَفُ. ورجلٌ مُقَذَّفٌ، أي كثير اللحم، كأنَّه قُذِفَ باللحم قَذْفاً. والقَذْفُ بالحجارة: الرميُ بها. يقال:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬١٠٨ق ذ ف
قذف : قال الليث : القَذْف : الرَّمْي بالسهم والحَصَى والكلامِ وكلِّ شيء وسَبْسَبٌ قَذَفٌ وقَذُوف وبلدة قَذوفٌ وقَذَف ، وهو البعيد .
وأنشد أبو عبيد :
وشَطَّ وَلْيُ النَّوَى إنّ النّوى قَذَفٌ
تَيّاحةٌ غَرْبةٌ بالدّار أحيانا
قذف : الدار التي تنوى بعيدة كذلك .
ويقال : قُذِفت النَّاقةُ باللحْم قذفاً ولُدِسَتْ به لَدْساً ، كأنَّها رُميتْ به رَمْياً فاكتنزَتْ منه .
وقال النابغة :
مقذوفةٍ بدِخِيس
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٣٢٨(باب القاف والذال وما يثلثهما)
(قذع) القاف والذال والعين كلمةٌ تدل على الفُحْش. من ذلك القَذَع: الخَنا والرَّفَث. وقد أقْذَعَ فلانٌ: أتَى بالقَذَع. وفي الحديث: "من قال في الإسلام شعراً مُقْذِعاً فلسانُهُ هَدَرٌ". وقذَعتُ فلاناً وأقذَعتُه: رميتُهُ بالفُحْش. وقد أقذَعْتُ: أتيتُ بفُحْش.
(قذف) القاف والذال والفاء أصلٌ يدلُّ على الرَّمي والطَّرح. يقال: قَذَفَ الشَّيءَ يقذِفُه قذْفاً، إذا رمى به.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٤٢- القذف: الرمي البعيد، ولاعتبار البعد فيه قيل: منزل قذف وقذيف، وبلدة قذوف: بعيدة، وقوله: ﴿فاقذفيه في اليم﴾ [طه/39]، أي: اطرحيه فيه، وقال: ﴿وقذف في قلوبهم الرعب﴾ [الأحزاب/26]، ﴿بل نقذف بالحق على الباطل﴾ [الأنبياء/18]، ﴿يقذف بالحق علام الغيوب﴾ [سبأ/48]، ﴿ويقذفون من كل جانب * دحورا﴾ [الصافات/8 - 9]، واستعير القذف للشتم والعيب كما استعير الرمي.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠١٢ق ذ ف
قذف الحجر بالقذّافة وقذف به وتقاذفوا بالحجارة وجعل الله الشهاب قذيفة الشيطان.
ومن المجاز: البحر يقذف الجواهر وهو قذّاف باللؤلؤ.
وقذف المحصنة.
وأقيم عليه حدّ القذف وقذف المرّة.
وقذفت بنا المفازة المقاذف وفلان يقذف بنفسه المقاذف.
قال الطرماح: وإني لمقتاد جوادي فقاذف به وبنفسي العام إحدى المقاذف وتقاذفت بهم الموامي والركاب تتقاذف بهم.
والبعير يتقاذف في سيره: يترامى
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٢٤٨قذَفَ بالشيء يَقْذِف قَذْفاً فانْقَذَف: رمى. والتَّقاذُفُ: الترامي؛ أَنشد اللحياني:
فقَذَفْتُها فأَبَتْ لا تَنْقذِفْ
وقوله تعالى: قل إن ربي يَقْذِفُ بالحق علاَّمُ الغُيوب؛ قال الزجاج: معناه يأْتي بالحق ويرْمي بالحق كما قال تعالى: بل نَقْذِف بالحق على الباطل فيَدْمَغُه. وقوله تعالى: ويقْذِفون بالغَيْب من مكان بعيد؛ قال الزجاج: كانوا يَرْجُمون الظُّنون أَنهم يُبْعَثون. وقَذَفَه به: أَصابه، وقَذَفَه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٠٧* ق ذ ف * * القُذْفَةُ * واحدة * القُذَفِ * و * القُذُفَات * مثل غرفة وغرف وغرفات وهي الشرق وفي ا لحديث ﴿أن بن عمر رضي الله عنهما كان لا يصلي في مسجد فيه * قِذَافٌ *﴾ هكذا يحدثونه قال الأصمعي إنما هو قذَفٌ وهي الشرف و * القَذْفُ * بالحجارة الرمي بها و * قَذَفَ * الرجل قاء وقذف المحصنة رماها وباب الكل ضرب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٤٦قذف بالحجارة يقذف بالكسر قذفا: رمى بها يقال: هم بين حاذف وقاذف، فالحاذف بالعصا، والقاذف بالحجارة، نقله الجوهري، ويقال أيضا: بين حاذ وقاذ، على الترخيم. وقال الليث: القذف: الرمي بالسهم والحصى والكلام وكل شيء، وقوله تعالى: إن ربي يقذف بالحق علام الغيوب قال الزجاج: معناه: يأتي بالحق، ويرمي بالحق، كما قال تعالى: بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه وقوله تعالى: ويقذفون بالغيب من مكان بعيد قال الزجاج:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٠٢٥قَذَفَ بِالْحِجارَةِ وَغَيْرِهَا
1 قَذَفَ بِالْحِجارَةِ وَغَيْرِهَا ذ , aor. قَذِفَ , inf. n. قَذْفٌ, He threw stones, &c. (Msb.) ― -b2- قَذَفَ بِهِ He cast it; cast it forth; namely, an arrow, and a pebble, and speech, and anything. (Lth, TA.) It may sometimes be rendered He shed it; as, for instance, light into the heart, said of God. ― -b3- يَقْذِفُ بِالحَقِّ (Kur, xxxiv. 47,) He (God)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٧٠قَذَفَ
قَذَفَ I ( n. ac. قَذْف 1 ),
a. Vomited.
b. [ acc. & Bi ], Cast, flung at; accused of, reproached with.
c. [ acc. & Fī ], Cast, threw into ( the fire ).
d. Rowed.
قَذَّفَ
قَذَّفَ II ,
a. Threw stones at, pelted.
قَاْذَفَ
قَاْذَفَ III ,
a. see II .
تَقَاْذَفَ
تَقَاْذَفَ VI
a. [ Bi ], Pelted each other with ( stones ).
b. Raced along ( horse ).
c. [ coll. ], Abused each
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٧٬٤٠٠قذف
قَذَفَ - يَقْذِفُ
قَذَفَ - يَقْذِفُ + كائن + شيئاً: يحرك ثم يدفع ثم يطلق شيئاُ بقوة فيطير ثم يسقط نحو هدف أو غاية
قَذَفَ - يَقْذِفُ + كائن + شيئاً + في كائن: يوجه الدفع ليجعل المقذوف يستقر في باطن كائن أو شيء
قَذَفَ - يَقْذِفُ + كائن + بـِ شيء + على كائن: يجعل دفعه يتم باستخدام واستعمال شيء: يكون الشيء المدفوع والمقذوف هو نفسه وسيلة قذف
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٠ (الإجمالي: ٨٢)
- رعب
الآيات المشتركة: ٢ · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
- دمغ
الآيات المشتركة: ١ · Damga demektir
- سحل
الآيات المشتركة: ١ · Sahil ile
- صيص
الآيات المشتركة: ١ · Kuşların arka pençesi, mahmuz demektir
- تابوت
الآيات المشتركة: ١ · Sandık
- خرب
الآيات المشتركة: ١ · Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış…
- غيب
الآيات المشتركة: ٢ · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
- زهق
الآيات المشتركة: ١ · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
- سمر
الآيات المشتركة: ١ · Samiri
- أسر
الآيات المشتركة: ١ · İsar kayış, bağdır
- عبر
الآيات المشتركة: ١ · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
- أهل
الآيات المشتركة: ٢ · Hilal yeni ay demektir
الآيات التي ورد فيها(٨)
وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا
Ve koydu
… مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ …
Ve koydu
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قذف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رمي, نبذ, طرح, رجم |
| Zıt Kök | مسك |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya unsuru ivmeyle, sertçe ve uzak bir hedefe doğru fırlatıp atmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hakikatin veya dehşetin bâtılı ve muhalifleri tasfiye edici bir kesinlikle hedefe nüfuz ettirilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Merkezin kendi dışına doğru hızla ve dönüştürücü güçle müdahalede bulunması, etki transferi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «koyma» veya fıkıhtaki dar anlamıyla «iftira» sayıp fırlatma, şiddet, mesafe ve çarpma dinamizmini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قذ | Hızlı bir hareketle bir şeyi yerinden sökme, arka veya uç kısımdan ileriye doğru şiddetle sevk etme; قذل (başın arka kökünden darbe vurmak) ve قذم (çokça ve süratle alıp vermek, hızla atılmak) köklerinde görüldüğü gibi arka noktadan öne doğru ivmeli bir yönelişi ifade eder. | ف | Dudaksıl ünsüzün sağladığı patlama ve dışa açılma tınısı, içeride veya geride bulunan ivmeli hareketin açık alana, hedefe doğru fırlatılması ve nihai olarak dışa savrulması anlamını özelleştirmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin, kütlenin veya niyetin belirli bir merkezde yoğunlaşması, fırlatma öncesi sıkışma. |
| ذ | Kapı piktogramının ikizi; geçiş, ayrılma, keskin uzanım | Sıkışan gücün eşikten hızla geçmesi, yöneldiği hatta doğru keskin bir çizgiyle fırlaması. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İtici gücün son sınırından dış ortama boşalması, hedefe doğru açık alana saçılması. |
| قذف | Yoğunlaşmış bir gücün bir eşikten geçerek dışarıya doğru hızla fırlatılması | Maddenin, niyetin veya sözün belirli bir gerilimden sonra doğrudan hedefe veya mesafeye doğru şiddetle savrulma hareketini oluşturur. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taş, ok veya ciriti sapan, mancınık ya da el gücüyle uzak bir mesafeye doğru şiddetle fırlatıp atmak; devenin süratle yol alırken ayaklarını ileriye fırlatırcasına koşması; midenin içindekini dışarı kusması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, yüksek bir dağın sarp zirvelerini ve uçurum kenarlarını tasvir ederken kuşların dahi tutunamayıp sarp kayalıklarından adeta fırlatılıp indiğini ifade etmek üzere bu kökü kullanır: منيف نزل الطير عن قُذُفاتِه / تظل الضباب فوقه تتقصر |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr, süratli ve sanki ileriye doğru fırlatılan bir binek atını tavsif ederken kökün seyr-i sürat manasını kullanmıştır: مُتَقاذِفٍ تئق كأن عنـانـه / علق بأجرد من جذوع أوال |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça قذف kökü, merkezi ve batı Sami dillerinde fırlatma, itme ve tükürme/kusma ekseninde semantik izler taşır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı üçlü kök dizilimi sınırlı bir leksikal alanda görünse de, kökün fırlatma ve kusarak dışarı atma yönü Süryanicede ve erken Sami lehçelerindeki püskürtme bildiren fonetik varyantlarla örtüşür. Arapçada kök, hem fırlatma aletlerinin (mancınık ve sapan için «el-kazzâfe/el-mıkzaf») adı haline gelmiş hem de fiziksel bir nesnenin mekânsal olarak uzak bir noktaya itilmesini ifade eden anahtar bir fiil hüviyeti kazanmıştır. Diğer Sami dillerindeki köktaş formlar daha çok tükürme, dışa fırlatma veya darbeyle savurma gibi bedensel-somut fonksiyonları muhafaza ederken, Arapçada kavram askeri, belagî ve metafizik bir boyut kazanarak hakikatin bâtıla çarpması gibi ilkesel fırlatılışlara teşmil edilmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قذف kökünden türeyen türevler | Bir kütleyi uzağa fırlatma, sapan/mancınık taşı atma, kusma ve mecazen namusa söz atma hattında gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / Aramice varyantları | Dışa püskürtme, hızla ileri doğru atma ve ağızdan fırlatma anlam alanıyla fonetik ve semantik akrabalık gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik genel kök yapısı | İtici güçle bir cismi merkezden uzaklaştırma hareketini imleyen ilksel ses yansımalı tabanla ilişkilidir. | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قذف | Anlamlı | Fırlatmak, uzağa atmak | Bir cismi veya sözü şiddetle ileriye doğru fırlatmak, savurmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قفذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ذقف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ذفق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فقذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فذق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قذف | Merkez | Fırlatmak, atmak | Şiddet, mesafe, hedef odaklılık ve nüfuz edici ivme barındıran atış. | Cisme hız kazandırarak bir hedefe çarptırmak veya uzağa savurmak. |
| رمي | Komşu | Atmak, isabet ettirmek | Genel atma eylemidir; قذف kadar mutlak şiddet ve parçalayıcı ivme vurgusu taşımaz. | Ok, taş gibi araçlarla hedefe doğru yapılan genel fırlatma fiili. |
| نبذ | Komşu | Bir kenara fırlatıp atmak | Değersiz bularak veya terk etmek kastıyla arkaya/yana bırakıp fırlatmak. | İlgiyi kesip arkaya atma, önemsemeyip savurma vurgusu ön plandadır. |
| طرح | Komşu | Yere atmak, uzaklaştırmak | Önemsiz bir şeyi yere bırakmak veya bir mesafeye doğru itmek. | Düşürme ve uzaklaştırma ağırlıklıdır; قذف eylemindeki hücum ve nüfuz yoktur. |
| رجم | Komşu | Taşlamak, itham etmek | Taş fırlatarak cezalandırma veya zan ile konuşma. | Eylemin vasıtası (taş) ve öldürme/kovma gayesi belirleyicidir. |
| مسك | Zıt | Tutmak, bırakmamak | Elde tutma, fırlatmama, hareketi durdurup nesneyi muhafaza etme. | Fırlatıp savurmanın tam karşıtı olarak kütleyi veya gücü alıkoyma hali. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قذف | Fırlatmak, savurmak, atmak | İvme, şiddet, uzaklık ve çarpma etkisi içeren atış. | Kesin |
| Latince | Proicere, iactare, conicere | İleri fırlatmak, savurmak | Proicere ileriye doğru kuvvetle atmayı karşılar ancak ilahi hakikatin bâtılı parçalaması nüansını vermez. | Güçlü |
| İngilizce | To cast, to hurl, to fling | Şiddetle fırlatmak, savurmak | To hurl şiddet ve ivmeyi çok iyi karşılar; hafifçe bırakma olan «put/place» fiillerini dışarıda bırakır. | Kesin |
| Almanca | Schleudern, werfen | Fırlatıp atmak, savurmak | Schleudern merkezkaç kuvvetiyle veya sertçe fırlatmayı tam verir, basit koyma anlamını dışlar. | Güçlü |
| Fransızca | Projeter, lancer, foudroyer | İleri atmak, fırlatmak | Projeter ivmeli yöneltmeyi, lancer fırlatmayı karşılar; manevi nüfuz boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فاقذفيه / فأنقذف | Fiziksel bir nesneyi suya veya akıntıya bırakmak/fırlatmak | Hz. Mûsâ’nın sandık içinde Nil nehrine bırakılması emri; Tâhâ 20:39. |
| فَقَذَفْنَاهَا | Takıları ateşe veya eriyik çukuruna savurup atmak | Sâmirî ve kavminin süs eşyalarını ateşe atması; Tâhâ 20:87. |
| نَقْذِفُ بِالْحَقِّ | Hakikatin bâtılın üzerine fırlatılıp onu imha etmesi | Tevhidin ve hak nizamın şirki beyninden vurup yok etmesi; Enbiyâ 21:18, Sebe’ 34:48. |
| وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ | Kalplere korku ve dehşetin şiddetle nüfuz ettirilmesi | Düşman ordularının iç dünyasına ilahi bir darbe gibi korkunun sokulması; Ahzâb 33:26, Haşr 59:2. |
| وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ | Uzak bir ihtimale ve zanna dayanarak laf atmak, taş atmak | Gayb hakkında delilsizce, körü körüne tahmin yürütmek; Sebe’ 34:53. |
| يُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ | Şeytanların alevli taşlarla/ışınlarla kovulup taşlanması | Semadan haber çalmaya çalışan varlıkların vurulup püskürtülmesi; Sâffât 37:8. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hakkın bâtılı iptali ve gayb bahisleri | Hakkın bâtıla fırlatılması ayeti üzerinden hakkın ezici ontolojik üstünlüğü ve gayba dair zannî spekülasyonların geçersizliği. | Hakikatin pasif bir doğru değil, bâtılı parçalayan faal ve kinetik bir güç olarak kavranması. |
| Fıkıh | Ceza hukuku (Haddü’l-kazf) | Namuslu bir kadına veya erkeğe zina isnadında bulunmak ve bunun cezai müeyyidesi (hadd-i kazf). | Kökün «uzaktan taş/söz fırlatma» somut anlamından hareketle, kişinin şerefine darbe vuran isnat anlamında terimleşmesi. |
| Tefsir | Tâhâ, Enbiyâ ve Sebe’ sureleri | Hz. Mûsâ’nın nehre bırakılmasında anneye verilen ilahi cesaret ve kalplere korku salınışındaki doğrudan ilahi müdahale. | Kelimenin sıradan bir «koyma» değil, arkasında ilahi sevk ve kesin kader bulunan bir «akışa bırakış» olduğu. |
| Hadis | Şeytanların taşlanması ve büyük günahlar | Yedi helak edici günah (mûbikât) sayılırken iffetli kadınlara iftira atmanın kazf olarak zikredilmesi ve semadaki recm hadiseleri. | Dil ile yapılan iftiranın tıpkı mancınık taşı gibi hedefi yaralayıcı ve toplumsal dokuyu parçalayıcı bir cürüm sayılması. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Hakkın bâtılı imhası | Yanılgıyı bertaraf etme | Dini sistemde vahiy, statik bir iddia değil; şirk ve bâtıl nazariyeleri kökünden parçalamak üzere fırlatılmış ilahi bir mermidir. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve metodoloji | Zannı kovma ve tahkik | Asılsız teorileri tasfiye | Delilsizce ortaya atılan gaybî zanların (قذف بالغيب) elenerek kesin ilmin (yakîn) merkeze yerleştirilmesi işlevi. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve güvenlik | Caydırıcılık ve korku salma | Düşmanın direncini kırma | İktidar ve güvenlik mimarisinde hasmın psikolojik merkezine dehşet sokarak (قذف الرعب) fiziksel çatışma öncesi çözülmeyi sağlama. | Kesin |
| İktisadi | Kaynak kullanımı | İsrafı ve lüksü tasfiye | Süs eşyalarının eritilmesi | Tâhâ suresinde ziynetlerin ateşe atılıp dönüştürülmesi gibi, atıl ve taşkınlık unsuru sermayenin üretim çarkına veya imhaya sevk edilmesi. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Balistik fırlatma ve kinetik darbe (momentum transferi) | Bir kütleye başlangıç hızı vererek bir yörünge üzerinden hedefe yöneltme ve çarpışma anında karşı tarafın yapısını parçalama (inelastic collision) fiziği. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Psikolojik asimetrik şok ve itibar suikastı | Bir grubun karar alma merkezine aniden dehşet zerk ederek iradesini felç etme (psikolojik harp) veya bireyin toplumsal itibarını hedef alan yıkıcı iftira dinamizmi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü bazı meallerde görüldüğü üzere yalnızca pasif bir «koydu» (vada'a / ce'ale) kelimesine indirgemek veya fıkıhtaki teknik «zina iftirası» anlamına hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fiziksel suya bırakıştan, cehennemi/ateşi boylamaya, hakikatin bâtılın beynini dağıtmasına, kalbe dehşet sokulmasına ve delilsiz zan fırlatmaya kadar uzanan çok katmanlı bir kinetik müdahale sistemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Mûsâ’nın nehre bırakılışındaki teslimiyet ve sarsıcı dinamizm kaybolur; kalplere korku salınışındaki ilahi şok etkisi anlaşılmaz; hakkın bâtılı yok edişindeki ezici darbe sıradan bir fikir münazarası derekesine indirgenir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik çatışma (hak-bâtıl) ve ilahi iradenin tarihe müdahale biçimini «statik temas» olarak değil, son derece yüksek ivmeli ve parçalayıcı bir «balistik darbe» olarak tasvir ettiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Enbiyâ 18 ve Sebe’ 48'deki hak-bâtıl diyalektiğinde; Ahzâb 26 ve Haşr 2'deki psikolojik harp sahnelerinde; Tâhâ 39'daki risalet hazırlığı ve kader akışında; Sebe’ 53 ve Sâffât 8'deki gaybî ve semavî sınırlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin bâtıl karşısında pasifçe beklemediğini, bizzat aktif bir fırlatılışla onu imha ettiğini gösterir; ayrıca meal dilindeki zayıf «bıraktı, koydu» ifadelerinin ayetteki yüksek gerilimli dramatik havayı sildiğini fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir cismi sapan, mancınık veya kol gücüyle gerilimden kurtarıp uzak bir hedefe doğru parçalayıcı bir ivmeyle fırlatıp atmak.
- Soyut anlamBir fikrin, ilahi hakikatin veya psikolojik duygunun (korku) hedef mahalle anî, sarsıcı ve dönüştürücü bir kudretle doğrudan nüfuz ettirilmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin merkezinde üretilen yüksek yoğunluklu enerjinin, hedefin mukavemetini kırmak üzere yönlendirilmiş bir darbe vektörüne dönüştürülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde merkezde uygulanan itici kuvveti ve gerilim süresini; fırlatılan kütlenin kazandığı kinetik momentumu; bu momentum vektörünün mesafesini aşarak doğrudan hedefine (bâtıl, kalp, nehir veya sema) yönelmesini; ise çarpma anında hedefin mevcut yapısının, direncinin veya bâtıl formunun parçalanarak dağılmasını simgeler.