دمغ
د - م - غ
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Damga demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Damga demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٢٦باب الغين والدال والميم معهما
د غ م، غ م د، م غ د، د م غ مستعملات دغم: الدَّغْمُ: كَسْرُ الأنفِ إلى باطنهِ هشما، تقول: دَغَمْتُه دَغْماً.
والأَدْغَمُ: الأسوَدُ الأنفِ.
والدَّغْمةُ: اسم من إِدغامِكَ حَرْفاً في حرفٍ.
وأَدْغَمْتُ الفرس اللجام: أَدْخَلْتُه في فيهِ.
والأدُغَمُ: الدِّيزَجُ.
مغد: المَغَّدْ: اللُّفَاحُ. والفصيلُ يَمْغَدُ الضَّرْعَ مَغْداً أي: يتناوَلُ. وبعيرٌ مَغْدُ الجسمِ أي: تار لحيمٌ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٩٥الدِماغُ: واحد الأَدْمِغَةِ. وقد دَمَغَهُ دَمْغاً: شَجَّهُ حتَّى بلغت الشجّةُ الدِماغَ؛ واسمُها الدامِغَةُ. والدامِغَةُ: طَلْعةٌ تخرج من بين شظيّاتِ القُلْب طويلةٌ صلبةٌ إن تُرِكَتْ أفسدت النخلة.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٧٧٩غ د م
غمد ، دغم ، مغد ، دمغ : مستعملة .
غمد : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما أَحَدٌ يدخلُ الجنَّة بعَمَلِه ، قالوا : وَلا أَنْتَ يا رسولَ الله ، قالَ : وَلا أَنا إِلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ اللَّهُ برحمتِه ) .
قالَ أبو عبيد : قولُه : إلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ أي : إلاَّ أن يُلْبِسَني ويَتَغشَّانِي .
وقال العجاج :
يغمِّد الأعداءَ جَوناً مِردَسا
قال : يعني أنه يلقي نفسه عليهم
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٠٣٦(باب الدال والميم وما يثلثهما)
(دمن) الدال والميم والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ثباتٍ ولزوم. فالدِّمْنُ: ما تَلبَّد من السِّرجين والبَعْر في مَبَاءات النَّعَم؛ وموضع ذلك الدِّمْنةُ، والجمع دِمَن. ويقال دَمَنْتُ الأرض بذلك، مثلُ دَمَلْتُها. والدِّمنة: ما اندفَن من الحِقْد في الصدر*. وذلك تشبيه بما تدمَّن من الأبعار في الدِّمَن. ويقال: دمَّن فلانٌ فِناءَ فُلانٍ، إذا غَشِيَه ولَزِمه. وفلانٌ دِمْنُ
(باب الدال والميم وما يثلثهما) (دمن) الدال والميم والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ثباتٍ ولزوم. فالدِّمْنُ: ما تَلبَّد من السِّرجين والبَعْر في مَبَاءات النَّعَم؛ وموضع ذلك الدِّمْنةُ، والجمع دِمَن. ويقال دَمَنْتُ الأرض بذلك، مثلُ دَمَلْتُها. والدِّمنة: ما اندفَن من الحِقْد في الصدر*. وذلك تشبيه بما تدمَّن من الأبعار في الدِّمَن. ويقال: دمَّن فلانٌ فِناءَ فُلانٍ، إذا غَشِيَه ولَزِمه. وفلانٌ دِمْنُ مالٍ، مثل قولهم إزاءُ مالٍ. وإنما سُمِّي بذلك لأنّه يلازم المال. ودَمُّونُ: مكانٌ. وكل هذا قياسٌ واحد. وأمّا الدّمَانُ، فهو عَفَنٌ يُصِيب النَّخْل، فإن كان صحيحاً فهو مشتقٌّ ممّا ذكرْناه من الدِّمْن؛ لأنّ ذلك يَعْفَنُ لا محالة. (دمث) الدل والميم والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وسُهولة. فالدَّمَث: اللِّين؛ يقال دَمِث المكانُ يَدْمَثُ دَمَثاً؛ وهو دَمْثٌ وَدَمِثٌ. ويكون ذا رَمْلٍ، ومن ذلك الحديث: "أنّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم مال إلى دَمَثٍ، وقال: إذا بال أحَدُكُم فليرتَدْ لبَوْله([1])". والدّماثة: سُهولة الخُلُق. ويقال دَمِّثْ لي الحديثَ، أي سهِّلْه ووَطِّئْه. (دمج) الدال والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على الانطواء والسَّتر. يقال أدمَجْت الحَبلَ، إذا أدرَجْتَه وأحكَمْتَ فَتْلَه. وقال الأصمعيّ في قول أوس: بَكَيْتمْ على الصُّلح الدُِّماجِ ومِنْكُمُ *** بذِي الرِّمْثِ من وادي هُبَالَة مِقْنَبُ([2]) قال: هو من دامَجَه دِمَاجاً، إذا وافَقَه على الصُّلح. يقال تدامَجُوا. ويقال فلان على دَمَجِ فُلانٍ، أي على طريقتِه. وكلّ هذا الذي قاله فليس يَبْعُد عمّا ذكَرْناه من الخَفاء والسَّتْر. (دمخ) الدال والميم والخاء ليس أصلاً. إنما هو دَمْخٌ: جبلٌ، في قول القائل: كَفَى حَزَناً أنِّي تطالَلْتُ كَيْ أَرَى *** ذُرَى عَلَمَيْ دَمْخ فما يُريَانِ([3]) (دمر) الدال والميم والراء أصلٌ واحد يدلُّ على الدُّخول في البيت وغيرِه. يقال دَمَرَ الرّجُل بيتَه، إذا دَخَلَه. وفرَقَ ناسٌ بين أن يكون دخولُه بإذْنٍ أو غير إذْن، فقال أبو عُبيد في حديث النبي عليه الصلاة والسلام: "مَن اطَّلَعَ في بيتِ قومٍ بغير إذْنٍ فقد دمر"، أي دخل. قال أبو عبيد: هذا إذا كان بغير إذْن، فإن كان بإذنٍ فليس بدُمُور. وهذا تفسيرٌ شرعيّ، وأمّا قِياس الكلمة فما ذكرناه أوَّلاً. ومنه قول أوس: فلاقَى عليه من صُبَاحَ مُدَمِّراً *** لناموسه من الصَّفيحِ سَقائفُ([4])قال الشّيبانيُّ والأصمعيُّ: المدمِّر الداخل في القُتْرة. ويقال دَمَر القُنفذُ إذا دخَلَ جُحْره. وقال ناسٌ: المدَمّر الصّائد يدخِّن بأوبار الإبلِ وغيرِها حتّى لا يَجد الصَّيدُ رِيحَه. والذي عندنا أنّ المدمّر هو الدّاخِلُ قُتْرتَه، فإِذا دخَلَها دَخّن. وليس المدمِّر من نعت المُدَخِّن، والقياس لا يقتضيه. وقال الله تعالى([5]): ﴿دَمَّرَ اللهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا﴾ [محمد 10]. والدَّمار: الهلاك. ويقال إن التّدْمُرِيَّ: ضَربٌ من اليَرابيع. فإِن كان صحيحاً فهو القياس، لأنه يدمِّر في جِحَرَتِه. (دمس) الدال والميم والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خَفاء الشّيء. ومن ذلك قولُهم: دَمَّسْتُ الشيء، إِذا أخفَيْتَه. وأتانا بأُمورٍ دُمْس مثل دُبْس، وهي الأمور التي لا يُهْتَدَى لوَجْهها. ويقولون: دَمَس الظّلامُ: اشتدَّ. ومنه الدِّيماس، يقال إنّه السَّرَب. وهو ذلك التماس([6]). وفي حديث عيسى عليه السلام: "كأنّمَا خَرَج مِن دِيماسٍ". (دمص) الدال والميم والصاد ليس عندي أصلاً. وقد ذُكِرَتْ على ذاك فيه كلماتٌ إنْ صحَّتْ فهي تتقارَبُ في القياس. يقولون الدَّوْمَصُ: بَيضة الحديد، فهذا يدلُّ على مَلاسَةٍ في الشّيء. ثم يقولون لمَنْ رَقَّ حاجبُه أدْمَصُ، وهو قريبٌ من ذلك. ويقال إنّ كل عِرْق من حائطٍ دِمْصٌ. وفي كلِّ ذلك نَظَرٌ. (دمع) الدال والميم والعين أصلٌ واحد يدلُّ على ماءٍ أو عَبْرةٍ([7]). فمن ذلك الدَّمْع ماءُ العَين، والقَطرةُ دَمْعةٌ. والفِعْل دَمَعَتِ العينُ دَمْعاً ودَمِعَتْ دَمَعاً* ودَمَعَتْ دُمُوعاً أيضاً. وعينٌ دامعةٌ. وجمعُ الدَّمْع دُموع. قال الخليل: المَدْمَع مجتَمَع الدَّمع في نَوَاحي العَيْن، والجميع المَدامع. ويقال امرأة دَمِعَةٌ: سريعةُ البكاء كثيرةُ الدَّمْع. ويقال شَجَّةٌ دامعةٌ: تسيل دَماً. كذا هو في كتاب الخليل. والأصحُّ مِن هذا أنّ التي تسيلُ دماً هي الدَّامِية، فأمّا الدّامعة، فأمْرُها دون ذلك، لأنّها التي كأنّها يَخْرُج منها ماءٌ أحمرُ رقيق، وذكر اليزيديُّ أنّ الدُّمَاع أَثَرُ الدَّمْع على الخَدّ. وأنشد: يا مَنْ لِعَينٍ لا تَنِي تَهْماعَا *** قد تَرَك الدّمْعُ بها دِمَاعا([8]) ويقال دُماعاً. والدُّماع مخفَّف ومثقّل: ما يَسِيل من الكَرْم أيَّامَ الرَّبيع. (دمغ) الدال والميم والغين كلمةٌ واحدة لا تتفرّع ولا يقاس عليها. فالدِّماغ معروف. ودَمَغْتُه: ضربْتُه على رأسِه حتّى وصلْتُ إلى الدماغ. وهي الدّامِغة([9]). (دمق) الدال والميم والقاف ليس أصلاً، وإن كانوا قد قالوا دَمَقَ في البيت واندمَقَ، إذا دخَل، وإنَّما القاف فيما يُرَى مبدلةٌ مِن جيم، والأصل دَمَج، وقد مضى ذِكْرُه. (دمك) الدال والميم والكاف يدلُّ على معنيين: أحدهما الشِّدَّة، والآخر السُّرعة؛ وربَّما اجتمع المعنيانِ. فأمَّا الشِّدّة فالدَّمَكْمَكُ: الشديد. والدّامِكَة: الدّاهية والأمرُ العظيم. والمِدْماك: الخشبة تكون تحت قدمَي السّاقي. وأمّا الآخر فيقال إنّهم يقولون دَمَكَتِ الأرنب، إذا أسرعَتْ في عَدْوِها. والدَّموك: البَكَرْة العظيمة. فقد اجتمع فيها المعنيانِ: الشدّة، والسُّرعة. والدَّموك: الرَّحَى. وهي في المعنى والبَكَرة سواءٌ. (دمل) الدال والميم واللام أُصَيلٌ يدلُّ على تجمُّع شيءٍ في لِينٍ وسُهولة. من ذلك اندمَلَ الجُرْح؛ وذاكَ اجتماعُه في بُرْءٍ وصَلاح. ودُمِلت الأرض بالدَّمَال، وهو السِّرجين. ودامَلْتُ الرَّجُل، إذا داجَيْته. وهو ذلك القياسُ؛ لأنّه مقارَبةٌ في سهولةٍ، والدُّمّل عربيٌّ، وهو قياسُ ما ذكرناه من التجمُّع في لِينٍ. ألا ترى أنّ أبا النجم يقول: * وامْتَهَدَ الغارِبُ فِعْلَ الدُّمَّلِ([10]) * والله أعلم. ---------------------------------------------------------------------- ([1]) في اللسان: "وإنما فعل لئلا يرتد إليه رشاش البول". ([2]) الدماج ككتاب وغراب. والبيت في ديوان أوس بن حجر ص2. ويوم هبالة من أيامهم. وفي الديوان: "ولم يكن* بذي الرمث من وادي تبالة". ([3]) البيت لطهمان بن عمرو الكلابي، كما في اللسان (دمخ)، وقصيدته في معجم البلدان (دمخ). ([4]) صباح بالضم: اسم لعدة قبائل. عليه، أي على "المنهل" في بيت قبله، وهو: فأوردها التقريب والشد منهلا *** قطاه معيد كرة الورد عاطفانظر الديوان 16. وفي اللسان: "عليها" تحريف، كما أن "صباح" ضبطت فيه بفتح الصاد خطأ. ([5]) بدلها في الأصل: "ويقال" فقط. ([6]) كذا في الأصل. ([7]) في الأصل: "أو غيره"، وهو كلام لا يصح. ([8]) البيتان في اللسان (دمع). واقتصر في اللسان على ضبط هذه الكلمة بالضم. وضبط متن البيت وتذييله هو من الأصل. ولم ترد الكلمة في القاموس. ([9]) أي الضربة. وفي الأصل: "وهي الدماغ"، صوابه من اللسان. ([10]) البيت في اللسان (مهد، دمل). وسيعيده في (مهد) وكذا في (3: 159). ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٣٨- قال تعالى: ﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه﴾ [الأنبياء/18]، أي: يكسر دماغه، وحجة دامغة كذلك. ويقال للطلعة تخرج من أصل النخلة فتفسده إذا لم تقطع: دامغة، وللحديدة التي تشد على آخر الرحل: دامغة، وكل ذلك استعارة من الدمغ الذي هو كسر الدماغ.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٦٠د م غ
دمغ رأسه: ضربه حتى وصلت الضربة إلى دماغه.
وشجة دامغة.
ودمغته الشمس: آلمت ومن المجاز: دمغ الحق الباطل إذا علاه وقهره " بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه " ويقال: دمغهم بمطفئة الرضف إذا ذبح لهم ذبيحة سمينة.
ودمغ الثريد بالدسم: لبقه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٣٨٠الدِّماغُ: حَشْوُ الرأْسِ، والجمع أَدْمِغةٌ ودُمُغٌ. وأُمّ الدِّماغِ: الهامةُ، وقيل: الجلدة الرَّقِيقةُ المشتملة عليه. والدَّمْغُ: كسر الصَّاقُورةِ عن الدِّماغ. دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً، فهو مَدْموغٌ ودَمِيغٌ، والجمع دَمْغى، وكذلك مَرَةٌ دَمِيغٌ من نِسْوةٍ دَمْغى؛ عن أَبي زيد. وفي حديث عليّ، عليه السلام: رأَيت عَيْنَيْه عَيْنَيْ دَمِيغٍ؛ رجل دَمِيغٌ ومَدْموغ: خرج دِماغُه. ودَمَغَه: أَصابَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٤١* د م غ * * الدِّمَاغُ * واحد * الأَدْمِغَةُ * وقد * دَمَغَهُ * من باب قطع شجه حتى بلغت الشجة الدماغ واسمها * الدَّامِغَةُ * وهي عاشرة الشجاج
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٩٦٥الدماغ، ككتاب: مخ الرأس، أو حشوه، أو هو أم الهام، أو أم الرأس، أو أم الدماغ: جليدة رقيقة وفي بعض النسخ: دقيقة بالدال، كخريطة هو فيها، أي: مشتملة عليه، ج: أدمغة ودمغ، بضمتين، ككتاب وكتب.
ودمغه، كمنعه، ونصره كلاهما عن ابن دريد: شجه حتى بلغت الشجة الدماغ.
ودمغض فلانا يدمغه دمغا: ضرب دماغه،و كسر صاقورته، فهو دميغ، ومدموغ والجمع دمغى، عن أبي زيد، وفي حديث علي رضي الله عنه: رأيت عينيه عيني دميغ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٧٧٦دَمَغَةٌ
1 دَمَغَةٌ دمغ دمغه دمغة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. دَمَغَ (IDrd, Msb, K) and دَمُغَ , (IDrd, K,) inf. n. دَمْغٌ, (S, Msb,) He broke his head so that the wound reached the دِمَاغ [or brain]: (S, K:) or he broke the bone of his دِمَاغ: (Msb:) or he struck it, namely, a person's head, so that the stroke reached to the دِمَاغ: (Mgh:) and he struck his دِمَاغ, (K, TA,) and broke the interior
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٥١دَمَغَ
دَمَغَ A , U ( n. ac. دَمْغ 1 ),
a. Injured the brain of; brained.
b. Brought to nought, destroyed; humbled, abased.
c. Branded; stamped or marked with a seal.
دَمْغَة
دَمْغَة 1t ,
a. Brand; impression made by a seal.
دَاْمِغَة
دَاْمِغَة 21t ,
a. Wound that penetrates to the brain.
b. Spadix that comes forth from the pith of the palm-tree.
دِمَاْغ
دِمَاْغ 23 , ( pl. دُمُغ 10 ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٧٣٦دمغ
دَمَغَ - يَدْمَغُ
دَمَغَ - يَدْمَغُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + بـِ شيء: يضربه بقوة بشيء فيترك فيه أثراً: يُعَلِّم عليه: ينزل ويهوي بأداة صلبة على جسم أو كائن فيضربه محدثاً فيه أثراً باقياً، من حفرة فيه أو طبع أو ما شابه، ويكون علامة على أنه مضروب ومؤثر فيه من آخر
﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه﴾: يتحرك الحق على شكل مقذوف، فيصيب
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦ (الإجمالي: ١٢)
- زهق
الآيات المشتركة: ١ · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
- قذف
الآيات المشتركة: ١ · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
- وصف
الآيات المشتركة: ١ · Vasıflandırırlar
- بطل
الآيات المشتركة: ١ · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- ويل
الآيات المشتركة: ١ · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
- حقق
الآيات المشتركة: ١ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
الآيات التي ورد فيها(١)
بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ
Hemen onu damgalar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دمغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دمدم, دمر, سحق, قهر |
| Zıt Kök | سلم |
| Çekirdek Özet 1 | Başa vurup kafatasını kırmak ve beyne ulaşarak hayati merkezi parçalamak |
| Çekirdek Özet 2 | Hakkın batılın üzerine fırlatılıp onun merkezini anında çökertmesi ve onu yok etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapının, sistemin veya iddianın kurucu çekirdeğine indirilen geri döndürülemez yıkıcı darbe |
| Kritik Hata Riski | Kökü Türkçedeki damga sözcüğüyle karıştırıp mühür vurmak veya etiketlemek sanarak ayetteki öldürücü darbe boyutunu yitirmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دم | Sıvı akması, kan, canın merkezi sıvısı, kaplama ve ezici darbe; nitekim دمدم kökünde yerle bir etme, دمر kökünde toptan helak, دمع kökünde sıvının akması ve دمم kökünde üzerini sıvayıp ezme anlamları ortaktır. | غ | Harfin sağladığı derinlik, batma ve gizli iç alana sirayet etme niteliğiyle ezme eylemi yüzeyde kalmamış; kafatasını aşıp doğrudan beyne nüfuz eden ve canlılığı bitiren kesin bir darbeye dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir engeli aşarak korunaklı bir iç sınıra doğru ilerleme hareketi. |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Canlılığın ve hayati sıvının bulunduğu derin iç kütle. |
| غ | derinlik, örtü, batma (ikiz harf olan ع göz/kaynak imgesinden türetme yoğunlaşma) | Gizli ve örtülü olan en iç merkeze batma, görünmeyeni kuşatma. |
| دمغ | Korunan bir sınırdan içeri girerek hayati derinliğin merkezine batma ve onu dağıtma hareketi | Kafatası kapısını parçalayarak içeri giren, beyin sıvısının bulunduğu merkezi dağıtarak varlığı söndüren nihai vuruş. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Başa sert bir aletle vurup kafatasını kırmak ve darbenin beyne ulaşması; bu nitelikteki ölümcül baş yarasına şecce-i dâmiga denir. Hurma ağacının kalbinden çıkan ve ağacı kurutan sert sürgüne de ağacın beynini deldiği için aynı kökten türeyen isim verilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Ali'ye atfedilen sözlerde batılın kabarmalarını beyninden vurup yok eden anlamında دامغ جيشات الأباطيل terkibi ile fıkıh rivayetlerinde baş yarıklarının son ve en ağırı olan الدامغة ifadesi yer alır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde kökün iki harfli دم çekirdeği Proto-Samice kan ve hayati sıvı anlamına gelen kökle doğrudan bağlantılıdır (İbranice dām, Süryanice dəmā, Akadca damu). Arapçada bu çekirdek, canın ve idrakin merkezi olan beyin ismiyle organik bir semantik hat kurmuş; üçüncü harfin eklenmesiyle eylem doğrudan kafatasını yarıp beyne ulaşmak şeklinde özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede bu üçlü kök aynı darbe ve beyin kırma anlamıyla bağımsız bir fiil olarak gelişmemiş, semantik yoğunlaşma Arapçanın kendi iç yapısında korunmuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دمغ | Başa vurup beyne ulaşmak; dimağ isminden türeyen veya dimağın kendisinden ad aldığı somut bedensel darbe kökü. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | دم çekirdeği üzerinden Proto-Samice *dam- (kan, hayati sıvı) | İki harfli çekirdeğin kan, canlılık ve ölümcül darbe dairesinde ortaklığı; üçlü formun Arapçada özelleşmesi. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دمغ | Anlamlı | Beyne darbe indirmek | Başı yarıp beyne ulaşmak, hakkın batılı kökünden yok etmesi. | Hedef kök; Kur’an’da geçer. |
| دغم | Anlamlı | Burun kemiğini kırmak, kararmak | Burnun üst kısmını içe doğru kırmak; yüzün veya burnun renginin kararması. | Kur’an’da geçmez; vurarak çökertme yönüyle yakın anlamlıdır. |
| مدغ | Anlamlı | Çiğnemek, ezmek | Ağızda bir lokmayı dişlerle ezmek ve ufalamak. | Kur’an’da geçmez; fiziksel parçalama ortaklığı taşır. |
| مغد | Anlamlı | Çekip almak, zayıflatmak | Bir şeyi çekip koparmak, memeyi sonuna kadar emmek. | Kur’an’da geçmez. |
| غدم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur’an’da geçmez. |
| غمد | Anlamlı | Kına sokmak, örtmek | Kılıcı kınına sokmak, bir şeyi bütünüyle sarıp gizlemek. | Kur’an’da geçmez; örtme ve içine alma yönüyle farklılaşır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دمغ | Merkez | Merkeze vurulan öldürücü darbe | Hedefin doğrudan beynine, kurucu merkezine inerek anında çökertir | Kafatasını kırıp beyne ulaşmak; manevi olarak batılın can damarını koparmak. |
| دمدم | Komşu | Yerle bir etme, kuşatıcı azap | Üzerine çullanıp kökten kazıma nüansı öndedir; tek bir organa veya merkeze odaklanmaz | Toptan bastırma ve helak etme. |
| دمر | Komşu | Kökten yıkma ve helak | Bir yapıyı veya topluluğu bütünüyle enkaza çevirme anlamı taşır | Genel imha ve çöküş. |
| سحق | Komşu | Ezerek un ufak etme | Nesneyi dış baskıyla öğüterek toz haline getirme nüansı içerir | Yüzeyden başlayan mekanik ezme. |
| قهر | Komşu | Boyun eğdirme ve üstün gelme | İradeyi kırma ve hâkimiyet kurma öndedir; fiziki parçalama zorunlu değildir | Otorite baskısı ve aciz bırakma. |
| سلم | Zıt | Esenlik ve bütünlük | Dışarıdan darbe almadan veya dağılmadan bütünlüğünü koruma hali | Yıkımdan ve parçalanmaktan uzak kalma. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دمغ | Beyne vurup parçalamak, kesin mağlup etmek | Can ve idrak merkezini hedef alarak varlığı anında hükümsüz kılma. | Kesin |
| Latince | cerebrum percutere, confutare | Beyne vurmak, çürütmek | Cerebrum percutere fiziksel beyin darbesini, confutare ise zihinsel argümanı temelinden çökertmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to brain, to crush the skull, to refute utterly | Beynini dağıtmak, kafatasını ezmek, kökten çürütmek | To brain ifadesi doğrudan beyne vurmayı, to refute utterly ise delilin kesin imhasını karşılar. | Güçlü |
| Almanca | den Schädel einschlagen, zerschmettern, widerlegen | Kafatasını parçalamak, darmadağın etmek, çürütmek | Zerschmettern fiziksel dağıtmayı, widerlegen düşünsel çürütmeyi karşılar; ikisi tek kelimede birleşmez. | Güçlü |
| Fransızca | écraser le crâne, assommer, confondre | Kafatasını ezmek, yere sermek, susturmak | Écraser le crâne fiziksel eylemi, confondre ise hasmı susturup iddiayı çökertmeyi verir. | Güçlü |
المصدر Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَيَدْمَغُهُ | Hakkın kesin burhan ve güç olarak batılın tam merkezine inmesi, onun beynini parçalayarak varlığına anında son vermesi | Kozmik düzenin ciddiyeti, tevhid mücadelesi ve batılın kökten imhası bağlamında; Enbiyâ 21:18. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüccet-i dâmiga (yıkıcı delil) | Şüpheyi kökünden yok eden, hasmın zihni dayanağını tamamen dağıtan kesin delilin mahiyeti. | Delilin karşıt tezi merkezinden vurup hükümsüz kılması. |
| Fıkıh | Dâmiga şeccesi (yaralama hukuku) | Kafatası kemiğini kırıp beyin zarına ve beyin dokusuna ulaşan en ağır yaralama türü ve diyeti. | Yaralanmanın hayati sınıra ve beyne ulaşma derecesi. |
| Tefsir | İstiare-i temsiliyye (Enbiyâ 21:18) | Hakkın fırlatılan bir mermi/taş gibi batılın kafasını ezmesi ve batılın yok oluşundaki anilik. | Vahyin batılı çevreleyen değil, merkezden yok eden gücü. |
| Hadis | Fitne ve batıl fırkaların bastırılması | Erken metinlerde batıl taşkınlıkların beynini ezen müdahale tasviri. | Sapkın kalkışmanın merkezine indirilen kesin darbe. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk mücadelesi | Nihai hakikat müdahalesi | Batıl inanç sisteminin ontolojik merkezini çökertmek | Vahiy, şirkin teferruatıyla uğraşmak yerine bizzat kurucu sahte merkezini hedef alarak onu hükümsüz kılar. | Güçlü |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Çürütücü aksiyom (kesin burhan) | Yanlış varsayımı temelinden yıkarak bilgi alanını arındırmak | Bilimsel paradigmalarda eski teorinin çekirdek iddiasını yıkan nihai deney ve delil işlevi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet çatışması | Meşru hakkın galebesi | Tiranlığın dayandığı sahte anlatı merkezini felç etmek | Siyasi tahakkümün meşruiyet iddiası, hakikatin açıklığı karşısında merkezinden çözülür. | Muhtemel |
| İktisadi | Değer ve spekülasyon dengesi | Reel değer müdahalesi | Sanal ve haksız birikim mekanizmalarının içini boşaltmak | İktisadi alanda spekülatif köpük ve haksız kazanç düzeni, adil üretim ve şeffaf piyasa ilkeleriyle dağıtılır. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekirdek çöküşü (kernel crash) veya ölümcül tekillik | Bir sistemin çevre birimlerine değil, doğrudan ana işlemcisine veya çekirdeğine indirilen ve tüm sistemi anında durduran geri döndürülemez çöküş. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel aksiyomun çürütülmesi (reductio ad absurdum) | Bir ideolojinin ya da felsefi sistemin en dipteki kurucu önermesinin geçersiz kılınmasıyla tüm üst yapının anında çökmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün Türkçe damga (mühür, alamet koyma) sözcüğüyle karıştırılarak hak batıla damgasını vurur şeklinde pasif veya yüzeysel bir iz bırakma eylemine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca bir iz veya işaret bırakmak değil; kafatasını kırıp beyne inmek, yani batılın hayatiyetini, düşünce ve varoluş merkezini bir anda parçalayıp onu canı çıkmış kılmaktır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hakkın batıl karşısındaki mücadelesi uzlaşmacı veya sadece etiketleyici bir süreç gibi algılanır; oysa ayetteki dinamik, hakkın fırlatılan ezici bir gülle gibi batılın tam beynine inip onu varoluşsal olarak bitirmesidir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hak ile batıl arasındaki savaşı nasıl radikal ve mekanik bir somutlukla tasvir ettiğini gösterir; vahiy pasif bir nasihat değil, batılın merkezine yönelen ezici bir hakikat darbesidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik yaratılışın gayesini, vahyin ciddiyetini ve tevhidin şirk karşısındaki mutlak üstünlüğünü bildiren ayet grubunda (Enbiyâ suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile batılın eşit güçler olarak sonsuza kadar yan yana yaşayabileceği veya hakkın batılı sadece sınırlandırdığı yanılgısını düzeltir; hak geldiğinde batılın merkezinin parçalanmasının kaçınılmaz olduğunu öğretir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSert bir darbeyle kafatasını kırıp beyne ulaşmak ve beyni parçalayarak hedefi derhal etkisiz hale getirmek.
- Soyut anlamHakkın, batılın kurucu argümanını ve varoluşsal merkezini hedef alarak onu bütünüyle hükümsüz kılması ve yok etmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin çevre unsurlarına değil, doğrudan yönetim veya karar mekanizmasına indirilen öldürücü çekirdek müdahalesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hakikati, fırlatma ve isabet dinamizmini, batılın kurucu merkezini ve beynini, ise batıl sistemin bütününü temsil eder. Hakikatin doğrudan merkeze yönelen darbesi (), batıl sistemin anında boş kümeye (), yani yokluğa dönüşmesini mantıksal bir zorunluluk kılar.