دهن
د - ه - ن
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤٨٢باب الهاء والدال والنون معهما
ه د ن،ه ن د، د ه ن، ن ه د، ن د ه مستعملات د ن ه مهمل هدن: المَهْدَنةُ من الهدنة، وهو السّكون. تقول، هَدَنْتُ أَهْدِنُ هُدوناً إذا سكنتَ فلم تَتَحَرَّك.
ورجلٌ مهدونٌ وهو البليد الذي يُرْضيهِ الكلام، تقول: هدنوه بالقول دون الفعل، قال:
ولم يُعَوَّدْ نَوْمَةَ المَهْدونِ
ورجلٌ هِدان وهو الأحمق الجافي قال:
قد يَجْمَعُ المالَ الهِدانُ الجافي
من غيرِ ما عَقْلٍ ولا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٢٠الدُهْنُ معروف. والدِهانُ: الأديم الأحمر، ومنه قوله تعالى: "فكانَتْ وَرْدَةً كالدِهانِ"، أي صارت حمراءَ كالأديم، من قولهم: فرس وردٌ، والأنثى وردةٌ. قال الأعشى:
وأَجْرَدَ من فحول الخيل طِرْفٍ كأنَّ على شواكلـه دِهـانـا
والدِهانُ أيضاً: جمع دُهْنٍ. يقال دَهَنْتُهُ بالدِهانِ أَدْهُنُهُ. وتَدَهَّنَ هو وادْهَنَ أيضاً، على افتعل، إذا تطلّى بالدُهْنِ. ودَهَنْتُهُ بالعصا: ضربتُه بها. والدِهانُ أيضاً:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٧٦٥ه د ن
هدن ، هند ، دهن ، نهد ، نده : مستعملة .
هدن : شمِرٌ عن الهوازنيّ قال : الهُدْنة : انتقاض عَزم الرجلُ لخبرٍ يأتيه ، فيَهْدِنُه عما كان عليه ، فيقال : انْهَدَنَ فلان عن ذاك ، وهَدَنَه خبرٌ أتاه هَدْناً شديداً .
وقال الليث : المهدَنَة من الهُدْنة ، وهو السكون ، يقال منه : هَدَنْتُ أَهْدِنُ هُدُوناً : إذا سكنْتَ فلم تتحرَّك .
ورجلٌ مَهدون ، وهو البليد الذي يُرضيه الكلام ، يقال : قد هَدَنوه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٥٦٩(باب الدال والهاء وما يثلثهما)
(دهي) الدال والهاء والحرف المعتلّ يدلُّ على إصابة الشّيء بالشيء بما لا يَسُرُّ. يقال ما دَهَاه: أيْ ما أصابه. لا يقال ذلك إلاّ فيما يسوء. ودواهِي الدَّهر: ما أصابَ الإِنسانَ من عظائم نُوَبِه. والدَّهْي: النُّكْر وجَودةُ الرّأي؛ وهو من الباب؛ لأنَّه يُصِيب برأيه ما يريدُه.
(دهر) الدال والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبة والقَهْر. وسُمِّي الدّهرُ دَهْراً
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٧٤- قال تعالى: ﴿تنبت بالدهن﴾ [المؤمنون/20]، وجمع الدهن أدهان. وقوله تعالى: ﴿فكانت وردة كالدهان﴾ [الرحمن/37]، قيل: هو دردي الزيت، والمدهن: ما يجعل فيه الدهن، وهو أحد ما جاء على مفعل من الآلة (وقد جمع ابن مالك ما شذ من اسم الآلة في لاميته فقال:
شذ المدق ومسعط ومكحلة *** ومدهن منصل والآتي من نخلا
أي: المنخل)، وقيل للمكان الذي يستقر فيه ماء قليل: مدهن، تشبيها بذلك، ومن لفظ الدهن استعير الدهين للناقة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٠١د ه ن
دهن رأسه ودهنه وادهن وتدهن.
وكأنها مداهن الفضة جمع مدهن وهو الذي يجعـل فيـه الدهن.
وبتنا في ميثاء دهناوية.
والدهناء: أرض ذات رمال.
ومن المجاز: أدهن في الأمر وداهن: صانع ولاين.
ودهن المطر الأرض: بلها بلاً يسيراً.
وناقة دهيـن: قليلـة اللبن.
وما وردنا إلا المداهن وهي نقر الماء.
وفي الحديث " نشف المدهن ويبس الجعثـن ".
ودهـن الأرض: دملها.
ودهنه
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٠١٣الدُّهْن: معروف. دَهَن رأْسه وغيره يَدْهُنه دَهْناً: بلَّه، والاسم الدُّهْن، والجمع أَدْهان ودِهان. وفي حديث سَمُرة: فيخرجُون منه كأَنما دُهنوا بالدِّهان؛ ومنه حديث قتادة بنِ مَلْحان: كنت إذا رأَيته كأَنَّ على وجهه الدِّهانَ. والدُّهْنة: الطائفة من الدُّهْن؛ أَنشد ثعلب: فما رِيحُ رَيْحانٍ بمسك بعنبرٍ،
برَنْدٍ بكافورٍ بدُهْنةِ بانِ،
بأَطيبَ من رَيَّا حبيبي لو انني
وجدتُ حبيبي خالياً بمكانِ.
وقد
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٥٦* د ه ن * * الدُّهْنُ * معروف و * الدِّهَانُ * الأديم الأحمر ومنه قوله تعالى ﴿فكانت وردة كالدهان﴾ أي صارت حمراء كالأديم من قولهم فرس ورد والأنثى وردة و * الدِّهَانُ * أيضا جمع * دُهْنٍ * وقد * دَهَنَهُ * من باب نصر وقطع و * تَدَهَّنَ * هو و * ادَّهَنَ * أيضا على افتعل إذا تطلى بالدهن و * المُدْهُنُ * بالضم لا غير قارورة الدهن وهو أحد ما جاء على مفعل بالضم مما يستعمل من الأدوات وجمعه * مَدَاهِنُ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٩٩٨: ( دَهَنَ ) الرَّجلُ : ( نافَقَ ) ؛ وهو مجازٌ .
( و ) دَهَنَ ( رأسَه وغيرَهُ دَهْناً ودَهْنَةً : بَلَّهُ ؛ والاسمُ : الدُّهْنُ ، بالضَّمِّ ) ، وبالفتْحِ الفعْلُ المُجاوِز .
( و ) مِن المجازِ : دَهَنَ ( فلاناً ) : إذا ( ضَرَبَهُ بالعَصا ) ، كما يقالُ : مَسَحَه بالعَصا وبالسَّيْفِ إذا ضَرَبَه برفْقٍ .
( والدُّهْنَةُ ، بالضَّمِّ الطَّائفَةُ من الدُّهنِ ) ؛ أَنْشَدَ ثَعْلَب :
ما رِيحُ رَيْحانٍ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٦١٢دَهَنَهُ
1 دَهَنَهُ دهن دهنه دهننه دهنة , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. دَهُنَ , (S, Msb,) inf. n. دَهْنٌ (MA, Msb, K, KL) and دَهْنَةٌ, (K,) He anointed it (MA, Mgh, Msb, * KL) with دُهْن, (Mgh, Msb,) i. e., (Msb,) with oil (MA, Msb, KL) &c.; (Msb;) [oiled it; or greased it;] namely, his head, (MA, Mgh,) or his mustache, (Mgh,) or his hair, &c.: (Msb:) or he moistened it; namely, his head, &c.:
دَهَنَهُ 1 دَهَنَهُ دهن دهنه دهننه دهنة , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. دَهُنَ , (S, Msb,) inf. n. دَهْنٌ (MA, Msb, K, KL) and دَهْنَةٌ, (K,) He anointed it (MA, Mgh, Msb, * KL) with دُهْن, (Mgh, Msb,) i. e., (Msb,) with oil (MA, Msb, KL) &c.; (Msb;) [oiled it; or greased it;] namely, his head, (MA, Mgh,) or his mustache, (Mgh,) or his hair, &c.: (Msb:) or he moistened it; namely, his head, &c.: (K:) and ↓ دهّنهُ, inf. n. تَدْهِينٌ signifies the same [but app. in an intensive sense, or as applying to many objects]: (TA:) and اـِدْهَانٌ [inf. n. of ↓ أَدْهَنَ] is like تَدْهِينٌ. (AHeyth, TA.) ― -b2- [Hence,] دَهَنَ الأَرْضَ, said of rain, (S, K,) (tropical:) It moistened the ground slightly, or a little: (S, TA:) or it moistened the surface of the ground. (K.) ― -b3- And [hence also,] دَهَنْتُهُ بِالعَصَا (S, K *) (tropical:) I struck him (S, K, TA) gently (TA) with the staff, or stick; (S, K, TA;) like as one says, مَسَحَهُ بِالعَصَا and بِالسَّيْفِ. (TA.) And دَهَنْتُهُ بِالعَصَا دَهَنَاتٍ (tropical:) I struck him [gently] with the staff or stick [some gentle strokes: دَهَنَاتٌ being pl. of ↓ دَهْنَةٌ, which is the inf. n. of un.]. (So in a copy of the S.) ― -b4- [Hence, likewise,] دَهَنَ signifies also He (a man, TA) played the hypocrite. (K, TA.) And you say, دَهَنَ فُلَانًا, aor. دَهُنَ , inf. n. دَهْنٌ, meaning He acted with such a one hypocritically. (TK. [See also 3.]) -A2- دَهُنَتْ, (K, and so in more than three copies of the S,) and دَهَنَتْ, aor. دَهُنَ ; (K, and so in some copies of the S in lieu of دَهُنَتْ;) and دَهِنَتْ, aor. دَهَنَ ; (AZ, K;) inf. n. [of the first] دَهَانَةٌ (S, K) and [of the second or third or of both] دِهَانٌ; (K;) (tropical:) She (a camel) had little milk. (AZ, S, K, TA.) [See دَهِينٌ.] ― -b2- And دَهِنَ, inf. n. دَهْنٌ, [or, as appears to be probable from what follows and from general analogy, دَهَنٌ,] said of a man, (assumed tropical:) He was, or became, weak: and also, foolish, or stupid: and [app. soft, flaccid, or flabby; for] دَهَنٌ signifies the being soft, flaccid, or flabby; or softness, flaccidity, or flabbiness. (JK.) [See دَهِينٌ.]
2 دَهَّنَ see 1, first sentence.
مُدَاهَنَهٌ 3 مُدَاهَنَهٌ مداهن مداهنه مداهنة and ↓ اـِدْهَانٌ signify the same; (S, Msb, K;) i. e. (tropical:) The endeavouring to conciliate; syn. مُصَانَعَةٌ: (S, TA:) or the making peace with another; or becoming reconciled with another: (Msb:) or the pretending the contrary of, or what is different from, that which one conceals in his mind: (K:) and the former signifies also the acting with dishonesty, or dissimulation: or ↓ the latter has this signification; and the former signifies the striving to outwit, deceive, beguile, or circumvent; syn. مُوَارَبَةٌ: (TA:) or دَاهَنْتُ signifies I hid, concealed, or covered; syn. وَارَيْتُ [accord. to four copies of the S; but probably this is a mistranscription for وَارَبْتُ, meaning I strove to outwit, deceive, beguile, or circumvent, as is indicated in the TA]; and ↓ أَدْهَنْتُ signifies I acted with dishonesty, or dissimulation: (S:) or ↓ اـِدْهَانٌ is [originally] like تَدْهِينٌ [as has been stated above]: but is used as denoting the act of treating with gentleness or blandishment, soothing, coaxing, wheedling, beguiling, or deluding; and abstaining from restraint or prohibition: (AHeyth, TA:) or it originally signified the anointing such a thing as a hide with some oil or the like: and as such a thing is rendered soft to the sense [of feeling], it was used tropically, or metaphorically, to denote ideal softness, absolutely: hence, the treating with gentleness or blandishment, soothing, coaxing, wheedling, beguiling, or deluding, was termed مُدَاهَنَةٌ: then this tropical signification became commonly known, and conventionally regarded as proper: and then the word [مداهنة or ↓ ادهان, or rather each of these words,] was tropically used as signifying the holding a thing in light, or little, or mean, estimation, or in contempt: so in the 'Inلyeh. (MF, TA.) It is said in the Kur [lxviii. 9], ↓ وَدُّوالَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ (tropical:) They wish that thou wouldst endeavour to conciliate [them], and in that case they will endeavour to conciliate [thee]: (S, TA: *) or that thou wouldst be soft, pliant, or gentle, in thy religion, and in that case they will be soft, pliant, or gentle: (TA:) or that thou wouldst be soft, pliant, or gentle, to them, and in that case they will be so to thee: (Jel:) or, accord. to Fr, that thou wouldst be an unbeliever, and they will be unbelievers. (TA.)
ادهن 4 ادهن أد أدهن اـد اـدهن ادهن دهن ودى آد آدهن , inf. n. اـِدْهَانٌ: see 1, first sentence: and see 3, in six places. [See also its act. part. n., below.] ― -b2- الاـِدْهَانُ is also syn. with الاـِبْقَآءُ, which, accord. to IAmb, is the primary signification: in the copies of the K erroneously written الاـِنْقَآءُ. (TA.) One says, لَا تُدْهِنْ عَلَيْهِ, meaning لَا تُبْقِ عَلَيْهِ [Show not thou mercy to him; or pity not him; or pardon not him]. (IAmb, TA.) And مَا أَدْهَنْتَ اـِلَّا عَلَى نَفْسِكَ, i. e. مَا أَبْقَيْتَ [Thou didst not show, or hast not shown, mercy, save to thyself]. (Lh, TA.) ― -b3- One says also, أَدْهَنْتُ فِى أَمْرِهِ, meaning I fell short in his affair, or case. (JK.) -A2- And أُدْهِنَ He (a camel) was affected with the vertigo termed دُهْن. (JK.)
5 تَدَهَّنَ see what next follows.
اِدَّهَنَ 8 اِدَّهَنَ أد أدهن اـد اـدهن ادهن دهن ودى آد آدهن , of the measure اِفْتَعَلَ, He anointed himself with دُهْن, (S, Mgh, Msb, K, *) i. e. oil, &c.; (Msb;) [oiled, or greased, himself;] as also ↓ تدهّن. (S.)
تَيَدْهَنَ Q. Q. 2 تَيَدْهَنَ تيدهن He (a man) took a مُدْهُن [q. v.]. (S.)
دَهْنٌ دَهْنٌ دهن دهنن : see دُهْنٌ. ― -b2- عَيْشٌ دَهْنٌ Bad and scanty [means of subsistence]. (JK.)
دُهْنٌ دُهْنٌ دهن دهنن Oil, (MA, Msb, KL,) &c., (Msb,) [i. e. grease of any kind,] or دُهْن [i. e. oil] of sesame &c., (Mgh,) with which one anoints, (Mgh, Msb,) [or greases,] or moistens, (K,) the head or mustache, (Mgh,) or the hair &c., (Msb,) or the head &c.: (K:) it is well known: (S:) and ↓ دُهْنَةٌ signifies a portion thereof: (K:) [or this latter, being the n. un., signifies a particular oil or kind of oil; like as the former does when it is prefixed to another noun:] you say دُهْنُ البَانِ (S and Mgh and Msb in art. بون) and دُهْنَةُ بَانٍ (TA in the present art. from a poet) [both meaning oil of ben]: the pl. (of دُهْنٌ, S, Msb, and Bd in lv. 37) is دِهَانٌ (S, Msb, K, and Bd ubi suprà) and أَدْهَانٌ; (K;) [the latter a pl. of pauc.; both pls. signifying kinds of oil &c.;] or ↓ الدِّهَانُ signifies that with which one anoints; (Bd ubi suprà) or it has this signification also: (TA:) you say, دَهَنْتُهُ بِالدِّهَانِ [meaning I anointed him with oils or with ointment]: (S, in which this is mentioned as an ex. of the pl. of دُهْنٌ:) and hence the prov. كَالدِّهَانِ عَلَى الوَبَرِ Like [ointment or] that with which one anoints [upon fur, or soft hair]. (TA.) [See also دِهَانٌ below.] ― -b2- Also (tropical:) Weak rain: (AZ, S:) or rain such as moistens the surface of the ground; (JK, K;) and so ↓ دَهْنٌ: (K:) pl. دِهَانٌ. (AZ, S, K.) -A2- And A vertigo (دُوَار) that affects the camel. (JK.)
دِهْنٌ دِهْنٌ دهن دهنن A kind of tree with which beasts of prey are killed, (JK, K,) and by means of which they are taken: (JK:) it is a noxious tree, like the دِفْلَى [q. v.]: (TA:) n. un. with ة. (K.) ― -b2- And Such as is large, of trees. (JK.)
دَهِنٌ دَهِنٌ دهن دهنن Oily, or greasy. (KL.) You say also ↓ رَجُلٌ مُدْهَانٌّ meaning دَهِنُ الشَّعَرِ [A man having oily, or greasy, hair]. (TA.) [See also دَهِينٌ.]
دَهْنَةٌ دَهْنَةٌ دهن دهنه دهننه دهنة ; pl. دَهَنَاتٌ: see 1.
دُهْنَةٌ دُهْنَةٌ دهن دهنه دهننه دهنة : see دُهْنٌ. ― -b2- Also Odour: so in the saying هُوَ طَيِّبُ الدُّهْنَةِ [He, or it, is sweet in respect of odour]. (K. [Erroneously written and explained by Golius in his Lexicon.])
دَهْنَآءُ دَهْنَآءُ دهنآء A [desert such as is termed] فَلَاة: (K:) or a place of sands: (JK:) or a place all sand: (TA:) [or a desert of reddish sand. Hence,] with the article ال, A certain place [or desert tract] belonging to Temeem, in Nejd, (S K, TA,) extending to the distance of three days' journey, in which is no water; (TA;) as also الدَّهْنَى; (S, K;) this latter occurring in poetry. (TA.) [The same appellation is also applied to The great desert of which the central part lies towards the S. E. of Nejd.] -A2- Also A certain red herb, (K,) having broad leaves, used for tanning. (TA.)
دُهْنِيَّةٌ [ دُهْنِيَّةٌ دهني دهنيه دهنية An oily quality.]
دِهَانٌ دِهَانٌ دهان دهن A red hide. (S, K. [See also دَهِينٌ.]) Hence, in the Kur [lv. 37], فَكَانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهَانِ, i. e. And shall become red, (S,) or of a rosecolour, (Zj, L in art. ورد,) or of a red colour inclining to yellow, (L in that art.,) like the red hide: (S, Bd, Jel:) or like the hide that is of a pure red colour: (TA:) or like that [oil] with which one anoints; see دُهْنٌ: or it is pl. of دُهْنٌ: (Bd:) [thus] it means, accord. to Aboo-Is-hلk [Zj], and shall become [red, &c., and] of various colours, by reason of the very great terror, like divers oils: or, accord. to Er-Rلghib, like the dregs of oil, or of olive-oil; for this is another signification of الدهان. (TA.) ― -b2- Also A slippery place. (JK, K.) And A smooth road: or long and smooth. (TA.)
دَهِينٌ دَهِينٌ دهى دهي دهين [Anointed with oil, &c.; i. q. ↓ مَدْهُونٌ and مَدْهُونَةٌ]. You say لِحْيَةٌ دَهِينٌ (K) and دَهِينَةٌ (TA) and ↓ دَاهِنٌ, (K,) [the last, properly, a possessive epithet,] meaning مَدْهُونَةٌ [i. e. A beard anointed with oil, &c.]. (K, TA.) ― -b2- And A hide intensely red. (JK. [See also دِهَانٌ.]) -A2- Also, applied to a she-camel, (JK, S, K,) (tropical:) Having little milk: (S, K:) or having very little milk; (JK;) not yielding a drop of milk (JK, TA) when her dug is squeezed: (JK:) accord. to Er-Rلghib, having the meaning of an act. part. n., i. e. that yields as much as that with which one may anoint himself: or, as some say, having the meaning of a pass. part. n., because she is anointed [or as though she were anointed] with the milk, by reason of its scantiness; and this is the more probable, because it has not the affix ة: pl. دُهُنٌ. (TA.) ― -b2- And, applied to a stallion, (assumed tropical:) That does not impregnate at all: as though because of the paucity of his seminal fluid. (TA.) ― -b3- And Weak; applied to a man, and to a thing: one says, أَتَيْتَ بِأَمْرٍ دَهِينٍ [Thou didst, or saidst, or thou hast done, or said, a weak thing]: and Ibn-Hirلweh says, لِيَنْتَزِعُوا تُرَاثَ بَنِى تَمِيمٍ لَقَدٌ ظَنُّوا بِنَا ظَنًّا دَهِينَا [In order that they might wrest the inheritance of the sons of Temeem, verily they have opined of us a weak opining]. (TA.)
دَهَّانٌ دَهَّانٌ دهان دهن A seller of oil: (MA, TA:) and a maker of oil. (MA.) [In the present day, it is applied to A painter of houses &c.]
دَاهِنٌ دَاهِنٌ داهن داهنن : see دَهِينٌ.
مُدْهَنٌ مُدْهَنٌ مد مدهن A camel affected with the vertigo termed دُهْن. (JK.)
مُدْهُنٌ مُدْهُنٌ مد مدهن , with damm, (S, Msb, K, &c.,) only, (S,) to the م and ه, (Msb, TA,) extr [in form], (Fr, TA,) for by rule it should be مِدْهَنٌ, (Msb,) or it was مِدْهَنٌ originally, (Lth, TA,) The utensil (آلَة) for دُهْن [or oil, &c.]; (K, TA;) i. e. (TA) the thing [or pot or vase] in which دُهْن is put; (T, Msb, TA;) a flask, or phial, (قَارُورَة,) for دُهْن: (S, K:) [and ↓ مُدْهُنَةٌ, occurring in this art. and in art. وقب in the TA, signifies the same:] pl. مَدَاهِنُ. (S.) ― -b2- And (tropical:) A place, (M, K, TA,) or a small hollow or cavity, in a mountain, (S, TA,) in which water remains and collects, or collects and stagnates: (S, M, K, TA:) or any place excavated by a torrent: (K:) or water exuding in stone. (TA.)
مُدْهِنٌ مُدْهِنٌ مد مدهن [act. part. n. of 4, q. v.]. ― -b2- أَفَبِهٰذَا الحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ, in the Kur [lvi. 80], means Do ye then reject this announcement? or disbelieve &c.? (TA:) or hold in light, or little, or mean, estimation, (Bd, Jel,) and reject, &c.? (Jel.)
مَدْهَنَةٌ مَدْهَنَةٌ مدهن مدهنه مدهنة A place where oil is made; an oil-mill. (MA.)
مُدْهُنَةٌ مُدْهُنَةٌ مدهن مدهنه مدهنة : see مُدْهُنٌ.
قَوْمٌ مُدَهَّنُونَ قَوْمٌ مُدَهَّنُونَ قوم مدهنون (tropical:) A people, or company of men, upon whom are [visible] the traces of ease and plenty, welfare, or well-being. (S, K, TA.)
مَدْهُونٌ مَدْهُونٌ مدهون : see دَهِينٌ. ― -b2- [Hence,] أَرْضٌ مَدْهُوَنَةٌ (tropical:) Land moistened slightly, or a little, by rain. (S, TA:) or having its surface moistened by rain. (TA.)
مُدْهَانٌّ مُدْهَانٌّ مدهان : see دَهِنٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٩١دَهَنَ
دَهَنَ U ( n. ac. دَهْن 1 ),
a. Greased, oiled; anointed with oil or pomade.
b. Moistened ( the earth : rain ).
c. see III .
دَهِنَ
دَهِنَ A دَهُنَ U ( n. ac. دَهَاْنَة 22t , دِهَاْن 23 ),
a. Gave but little milk ( camel ).
دَاْهَنَ
دَاْهَنَ III ,
a. Dissimulated with, deceived; flattered, buttered.
أَدْهَنَ
أَدْهَنَ IV ,
a. see III .
تَدَهَّنَ
تَدَهَّنَ V ,
a. Was greased,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬٩٣٣دهن
دَهُنَ - يَدْهُنُ (دَهَنَ - يَدْهُنُ) - دِِهْن - دِهَان - أَدْهَنَ - يُدْهِنُ - مُدْهِن - مُدْهِنُوْن
دَهُنَ - يَدْهُنُ (دَهَنَ - يَدْهُنُ) + الكائن: يصبح ذا قوام " دهني ": يصبح ليناً طرياً ناعماً كما لو كان من الزيت أو الشحم المذاب
دِِهْن: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " دَهُنَ - يَدْهُنُ ": وهي أيضاً اسم آلة منه: ما يستعمل
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ١٨)
- سين
الآيات المشتركة: ١ · Tin incir demektir
- صبغ
الآيات المشتركة: ١ · صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır
- ورد
الآيات المشتركة: ١ · Gül demektir
- طور
الآيات المشتركة: ١ · Sina’da bir dağın adıdır
- نبت
الآيات المشتركة: ١ · Bitki
- شقق
الآيات المشتركة: ١ · Şıkk, kopmuş parça demektir
- شجر
الآيات المشتركة: ١ · Ağaç
- ودد
الآيات المشتركة: ١ · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- حدث
الآيات المشتركة: ١ · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
- أكل
الآيات المشتركة: ١ · Ekel pas demektir
- خرج
الآيات المشتركة: ١ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- سمو
الآيات المشتركة: ١ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
الآيات التي ورد فيها(٤)
وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْنَاءَ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَصِبْغٍ لِلْآكِلِينَ
Yağı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دهن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زيت, سمن, نفق, لين |
| Zıt Kök | خشن |
| Çekirdek Özet 1 | Yüzeyi kaplayarak pürüzleri örten, parlatan ve kayganlık sağlayan sıvı yağ |
| Çekirdek Özet 2 | Sürtünmeyi ve çatışmayı önlemek için ilkelerden vazgeçme, tavizkârlık ve sahte yumuşaklık |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikatin ciddiyetini sulandıran ilkesiz uzlaşma, yaltaklanma ve gevşeklik |
| Kritik Hata Riski | Âyetlerdeki ilkesel sapma ve taviz uyarısını ahlaki bir uzlaşma veya nezaket sanmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ده | Bir şeyi bütünüyle bürüme, karartma veya ansızın kuşatma hissi; دهم karartıp kaplamak, دهر zamanın kuşatması, دهق dolup taşması ve دهي aniden bürüyen baskın durum köklerinde bu kuşatma ortak çekirdektir | ن | Kuşatma ve kaplama hareketini akışkan, nüfuz edici, yüzeyde ince bir tabaka oluşturan ve yumuşatan sürekli bir sıvı niteliğine dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | İki nesne veya yüzey arasına sızarak girmeyi ve aralığı aşmayı imler |
| ه | kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Yüzeyde parlayarak dikkat çeken, açığa çıkan ince ve parlak tabakayı imler |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Akışkanlığın devam etmesini, yayılarak pürüzleri sürekli bir hatla örtmesini imler |
| دهن | Aralara sızarak giren, yüzeyde parlak bir tabaka halinde kendini gösteren ve süreklilikle pürüzleri kayganlaştıran cevher |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Zeytin, susam veya tohumlardan çıkarılan, sürüldüğü yeri yumuşatıp parlatan bitkisel ya da hayvansal sıvı (دُّهْن); toprağın yüzeyini hafifçe ıslatan ince çisenti; memesi yağlanacak kadar az süt veren deve (دَهِين) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, ilkesizce yumuşama ve hakikat pürüzlerini örtme anlamındaki kullanımı şöyle kaydeder: وفي الحِلْمِ إدهانٌ وفي العَـفْـوِ دُرْبةٌ / وفي الصِّدْقِ مَنْجاةٌ منَ الشَّرِ فاصْدُقِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir şairin az süt veren deveyi ve verimsizliği hicvederken kurduğu dizede geçer: لسانُك مِبْردٌ لا عَيْبَ فيه / ودرُّك درُّ حادبةٍ دهينِ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça دهن kökü, Sami dillerinde yağlama, yağ ile parlatma ve kayganlaştırıcı sıvı anlam katmanıyla geniş bir ortaklığa sahiptir. İbranicede yer alan d-š-n (דָּשֵׁן) kökü semiz olmak, yağ ile beslenmek ve bereketlenmek anlamlarını taşırken, Süryanicedeki dehnā (ܕܗܢܐ) biçimi doğrudan sıvı yağ ve semizlik manasını verir. Akatça dašnu biçimi de bu semantik hatta yağlı ve besili olma durumunu ifade eder. Arapçada bu kök, hem fiziksel zeytinyağı ve benzeri akışkan yağları (دُّهْن) hem de yüzeydeki sürtünmeyi sıfırlama niteliğinden hareketle mecazi alanda gerçeğin keskin pürüzlerini gizleyerek sahte bir uyum üretme davranışını (مُدَاهَنَة) korumuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دهن | Sıvı yağ ve yağ sürmekten doğan kayganlık; buradan mecazen dalkavukluk, gerçeği sulandırma ve tavizkârlık | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice d-š-n, Süryanice d-h-n | Yağ, semizlik ve yağla ovma anlamında ortak Sami mirası | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دهن | Anlamlı | Yağ, kayganlık, müdâhene | Fiziksel yağlama ve mecazen gerçeği esneterek taviz verme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| دنه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| هدن | Anlamlı | Sükûnet, barış, ateşkes | Çatışmanın durması ve yatışma hali (هُدْنَة) | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki sürtünmesizlik ile anlamsal bağı vardır |
| هند | Anlamlı | Keskinlik, kılıç | Meşhur Hint kılıcına nispet veya özel ad | Kur'an'da geçmez |
| نده | Anlamlı | Seslenme, kovma, engelleme | Hayvanları bağırarak yönlendirme veya uzaklaştırma | Kur'an'da geçmez |
| نهد | Anlamlı | Yükselme, kabarma, atılma | Göğsün kabarması veya düşmana karşı cesaretle ileri fırlama | Kur'an'da geçmez; hedef kökün yumuşaklığına zıt bir sertlik taşır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دهن | Merkez | Yağ, kayganlık, müdâhene | Yüzeyi kaplayıp pürüzü örten sıvı ve ahlaki planda ilkeden taviz verme | Hem fiziksel cevher hem tavizkâr ahlaki tutum |
| زيت | Komşu | Zeytinyağı | Yalnızca zeytin meyvesinden çıkan somut sıvı yağı ve yakıtı ifade eder; ahlaki taviz anlamı barındırmaz | Somut gıda ve aydınlatma maddesi |
| سمن | Komşu | Yağ, besililik | Sıvı yağdan ziyade bedenin etlenip yağ bağlamasını ve semizliğini bildirir | Bünyevi yağ ve besililik |
| نفق | Komşu | İkiyüzlülük, nifak | İnancı tamamen gizleyip kâfirliği saklamaktır; müdâhene ise inancı inkar etmeksizin açıkça taviz vermektir | Gizli hile ve ikiyüzlü ayrışma |
| خشن | Zıt | Sertlik, pürüzlülük, katılık | Temas edilen yüzeyin pürüzlü, aşındırıcı ve hiçbir taviz kabul etmez sertlikte olması | Sürtünmeli ve tavizsiz yapı |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دهن | Sıvı yağ, kayganlaştırmak, müdâhene | Somut yağ ile ilkelerden taviz verip yaltaklanma anlamını aynı kökte birleştirir | Kesin |
| Latince | oleum, unctio, adulatio | Yağ, meshetme, dalkavukluk | Oleum somut yağı, unctio sürmeyi, adulatio ise sürtünmeyi önleyen yağcılığı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | oil, grease, buttering up, flattery | Yağ, yağlamak, yağ çekmek, taviz vermek | Somut kayganlaştırıcı cevher ile sürtünmeyi gidermek için yapılan ilkesiz tavizi ayrı kelimelerle verir | Güçlü |
| Almanca | Öl, Fett, Schmeichelei, Nachgiebigkeit | Yağ, dalkavukluk, gevşek uzlaşma | Fiziksel kayganlık ile ahlaki esneme ve sahte yumuşaklığı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | huile, onction, flatterie | Sıvı yağ, yağ sürme, yağcılık | Onction kelimesi hem yağ sürmeyi hem de yapmacık ahlaki tatlılığı ve tavizi yansıtır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِالدُّهْنِ | Somut zeytinyağı ve katık | Ağacın insan için sunduğu bereketli, besleyici ve kaygan sıvı; Mü'minûn 23:20 |
| كَالدِّهَانِ | Kızıl erimiş yağ veya tabaklanmış kızıl deri | Kıyamet günü göğün parçalanıp erimiş kızgın yağ gibi kızarması ve erimesi; Rahmân 55:37 |
| تُدْهِنُ / فَيُدْهِنُونَ | Dinde taviz vermek, gerçeği esnetmek | Müşriklerin inanç ilkelerinden karşılıklı ödün verme ve tavizkâr olma talebi; Kalem 68:9 |
| مُدْهِنُونَ | Hafife almak, ciddiyetsizlik, gerçeği sulandırmak | Kur'an'ın ağır ve kesin hakikatini gevşeklikle karşılayıp ciddiye almayanlar; Vâkıa 56:81 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Akide ve tavizsiz tevhid | İnanç esaslarının bâtılla uzlaşma adına esnetilmesi ve sulandırılması (مُدَاهَنَة) eleştirisi | Tevhidin taviz kabul etmez kesinliği |
| Fıkıh | Emr-i bi'l-ma'rûf ve yargı ahlakı | Hakkı ayakta tutarken zalimlerin hatırına sessiz kalıp göz yumma ve dalkavukluk yasağı | Hükümde gevşeklik ve taviz |
| Tefsir | Kalem 68:9 ve Vâkıa 56:81 tahlili | Müşriklerin uzlaşma teklifinin mahiyeti ile Kur'an vahyini ciddiye almama tavrının sınırları | İlkesel duruş ile ilkesiz uyum ayrımı |
| Hadis | Ahlaki davranış ve muaşeret | Meşru idare ve nezaket (مُدَارَاة) ile dinden taviz verme (مُدَاهَنَة) arasındaki kesin ayrım | Samimiyetsiz yumuşaklığın reddi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve akide | İlkesel tavizsizlik | Hakikatin bâtıl lehine aşındırılmasını engeller | İnanç ilkelerinde dalkavukluk ve gevşeklik meşru görülemez | Kesin |
| İlmi | Hakikat etiği ve epistemoloji | Nesnel ciddiyet | Verilerin hatır için çarpıtılmasını önler | Bilimsel hakikatin güç odaklarını memnun etmek için sulandırılmasına engel olur | Güçlü |
| Siyasi | Diplomasi ve idare | İlkesiz teslimiyeti reddetme | Meşru nezaket ile tavizi ayırır | Diplomasi adına temel hukuki haklardan vazgeçme zaafını deşifre eder | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve piyasa | Malın kusurunu gizleme yasağı | Pürüzlü malı parlatarak aldatmayı meneder | Hileli malların parlatılıp kusursuz gibi sunulmasını yasaklar | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Triboloji ve sürtünme katsayısının düşürülmesi | İki temas yüzeyi arasına viskoz bir akışkan sokularak direncin ve pürüz temasının yapay biçimde sıfırlanması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Oportunizm ve ilkesiz konformizm | Toplumsal alanda gerilimi önlemek adına ilkeleri çiğneyerek yüzeysel bir uyum ve barış hali üretme refleksi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel bir gıda yağına indirgenmesi ya da âyetteki taviz uyarısının sıradan bir hoşgörü ve diplomatik esneklik sanılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Somut zeytinyağının bereketinden kıyametteki dehşetli erimeye, oradan hakikatin keskin sınırlarını yok eden ahlaki yaltaklanmaya kadar uzanan geniş bir semantik alan |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meşru insan ilişkilerindeki nezaket ve idare etme hali ile inançtan taviz verme zaafı birbirine karıştırılarak ilkesizlik hoşgörü maskesiyle meşrulaştırılır |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin bâtıl karşısındaki tavizsiz ciddiyetini, uzlaşma tekliflerindeki gizli zehri ve nimet ile kozmik ceza arasındaki semantik bağı tek bir kök mantığında gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlik davetinin sınırlarını çizen Mekkî uyarılarda (Kalem 68:9), Kur'an'ın hakikat ağırlığını vurgulayan hitaplarda (Vâkıa 56:81) ve yaratılış nimetlerinde (Mü'minûn 23:20). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile bâtıl arasında orta bir yol bulma adına temel ilkelerden taviz vermeyi makul bir diplomasi sayan pragmatist bakışı düzeltir; bunun Kur'an nazarında bir zaaf ve yaltaklanma olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYüzeyi örterek pürüzleri görünmez kılan, kayganlık veren ve temas sürtünmesini kaldıran sıvı yağ.
- Soyut anlamHakikatin pürüzlü ve keskin duruşunu gizleyerek çatışmayı önlemek adına ilkelerden vazgeçme, gevşeklik, dalkavukluk ve ciddiyetsizlik.
- Sistematik karşılıkSistemin iç sürtünmesini meşru olmayan tavizlerle sıfırlayarak sahte bir denge kurma ve hakikati sulandırma refleksi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde sürtünme veya temas pürüzlülüğünü, hakikat ile bâtıl arasındaki direnç farkını, ise ilkesel çatışma ve hakiki direnç kuvvetini temsil eder. Formül, yağlama etkisiyle temas sürtünmesinin sıfıra yaklaşmasının hakikatin pürüz ve dirençlerini yapay olarak ortadan kaldırdığını ve bunun da ancak ilkesel duruşun ve çatışmanın sıfırlanmasıyla mümkün olduğunu ifade eder.