ردف
ر - د - ف
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٣
Ridaf, binenin arkasına binilen yer, terki demektir. Artçı anlamına da gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ridaf, binenin arkasına binilen yer, terki demektir. Artçı anlamına da gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١٤٧باب الدال والراء والفاء معهما
ر د ف، ف ر د، ر ف د، د ف ر، ف د ر مستعملات
ردف:
الرِّدْفُ: ما تَبِعَ شيئاً فهو رِدْفُه، إذا تتابع شيءٌ خَلْفُ شيءٍ فهو التّرادُف، والجميعُ: الرُّدافَى، قال:
عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافىَ تَخَوَّنَها نُزولي وارتِحالي
ويقال: جاءَ القومُ رُدافَى أي بعضهم يتبع بعضاً.
ورَديفُكَ: الذي تُردِفه خَلفَك، ويَرْتَدِفُكَ، ويُردِفُه غيرُك.
ونَزَلَ بالقوم أمرٌ قد رَدِفَ لهم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٤٣الرَدْفُ: المُرْتَدَفُ، وهو الذي يركب خلف الراكب. وأَرْدَفْتُهُ أنا، إذا أركَبته معك، وذلك الموضع الذي يركبه رِدافٌ. وكلُّ شيء تبِعَ شيئاً فهو رِدْفَهُ. وهذا أمرٌ ليس له رِدْفٌ، أي ليس له تَبِعَةٌ. والرِدْفُ في الشعر: حرف ساكن من حروف المد واللين يقع قبل حرف الرويّ ليس بينهما شيء، فإن كان ألفاً لم يَجْزْ معها غيرها، وإن كان واواً جاز معها الياء. والرِدْفانِ: الليلُ والنهارُ. والردافَةُ: الاسمُ من
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٣٠٩د ر ف
ردف ، رفد ، فدر ، فرد ، دفر : مستعملات .
ردف : قال الليث : الرِّدْفُ ما تَبع شيئاً فهو رِدْفُه ، وإذا تَتابَع شيءٌ خلْفَ شيء فهو التَّرادُف ، والجميع الرُّدافَى ، وقال لبيد :
عُذَافرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى
تَخَوَّنها نُزولي وارْتِحَالي
ويقال : جاء القوم رُدَافَى ، أي بعضهم يَتْبعُ بعضاً .
ويقال : للْحُداةِ الرُّدافَى ، وأنشد أبو عبيد قول الراعي :
وَخُودٍ من اللائي يسمِّعنَ بالضُّحَى
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٢٤٢(باب الراء والدال وما يثلثهما)
(ردس) الراء والدال والسين أُصَيلٌ يدلُّ على ضربِ شيءٍ بشيء. يقال ردَسْتُ الأرض بالصّخرةِ وغيرها، إذا ضربْتَها بها. والمِرْدَاس: صَخْرة عظيمة، مِفْعال من رَدَسْت. قال الأصمعيُّ: ما أدرِي أين رَدَس؟ أي ذَهب. والقياسُ واحدٌ، لأنَّ الذاهبَ يقال له: ذَهَب في الأرض، وضَرَب في الأرض.
(ردك) الراء والدال والكاف ليس أصلاً، لكنهم يقولون: خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ؛ أي سمين. قال:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤٢٦- الردف: التابع، وردف المرأة: عجيزتها، والترادف: التتابع، والرادف: المتأخر، والمردف: المتقدم الذي أردف غيره، قال تعالى: ﴿فاستجاب لكم أني ممدكم بألف من الملائكة مردفين﴾ [الأنفال/9]، قال أبو عبيدة: مردفين: جائين بعد (انظر: مجاز القرآن 1/241)، فجعل ردف وأردف بمعنى واحد، وأنشد:
*إذا الجوزاء أردفت الثريا*
(هذا شطر بيت، وعجزه: *** ظننت بآل فاطمة الظنونا
وهو لخزيمة بن نهد، والبيت في العباب (ردف) ؛
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٠٧ر د ف
هو رديفه وردفه وقد ردفه وأردفه وارتدفه وتردفه: ركب خلفه.
واستردفه: سأله أن يردفه فأردفـه.
ويقـال ارتدفـت: فلانـاً جعلتـه رديفـاً.
وأتينـا فلانـاً فارتدفناه أي أخذناه واركبناه وراءنا.
ووطأ له على رداف دابته وهو مقعد الرديف من قطاتها.
وهذه دابة لا تردف ولا ترادف: لا تقبل الرديف.
وجاؤوا ركباناً وردافى جمع رديف.
وجاؤا ردافى: مترادفين ركب بعضهـم خلـف بعـض إذا لـم
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٨٧٢الرِّدْفُ: ما تَبِعَ الشيءَ. وكل شيء تَبِع شيئاً، فهو رِدْفُه، وإذا تَتابع شيء خلف شيء، فهو التَّرادُفُ، والجمع الرُّدافَى؛ قال لبيد:عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى،
تَخَوَّنَها نُزولي وارْتِحالي
ويقال: جاء القوم رُدافَى أَي بعضهم يتبع بعضاً. ويقال للحُداةِ الرُّدافَى؛ وأَنشد أَبو عبيد للراعي:
وخُود، من اللاَّئي تَسَمَّعْنَ بالضُّحى
قَرِيضَ الرُّدافَى بالغِناء المُهَوِّدِ
وقيل: الرُّدافَى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٣١* ر د ف * * الرِّدْفُ المُرْتَدِفُ * وهو الذي يركب خلف الراكب و * أرْدَفَهُ * أركبه خلفه وكل شيء تبع شيئا فهو * رِدْفُهُ * و * الرِّدْفُ * أيضا الكفل والعجز و * الرَّدِيفُ * المرتدف و * رَدِفَهُ * بالكسر أي تبعه يقال نزل بهم أمر فردف لهم آخر أي أعظم منه قال الله تعالى ﴿تتبعها الرادفة﴾ و * أرْدَفَهُ * مثله نظيره تبعه وأتبعه وهذه دابة لا * تُرَادِفُ * أي لا تحمل رديفا و * اسْتَرْدَفَهُ * سأله أن
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٢١٣الردف بالكسر: الراكب، خلف الراكب، كالمرتدف، نقله الجوهري، والرديف وجمعه: رداف، نقله الجوهري أيضا، والردافى، كحبارى، ومنه قول الراعي:
وخود من اللائي يسمعن في الضحىقريض الردافى بالغناء المهود ويقال: الردافى هنا: جمع رديف، وبهما فسر. وكل ما تبع شيئا فهو ردفه. قال الليث: الردف: كوكب قريب من النسر الواقع. الردف أيضا: تبعة الأمر، يقال: هذا أمر ليس له ردف، أي: ليس له تبعة، نقله الجوهري، وهو
الردف بالكسر: الراكب، خلف الراكب، كالمرتدف، نقله الجوهري، والرديف وجمعه: رداف، نقله الجوهري أيضا، والردافى، كحبارى، ومنه قول الراعي: وخود من اللائي يسمعن في الضحىقريض الردافى بالغناء المهود ويقال: الردافى هنا: جمع رديف، وبهما فسر. وكل ما تبع شيئا فهو ردفه. قال الليث: الردف: كوكب قريب من النسر الواقع. الردف أيضا: تبعة الأمر، يقال: هذا أمر ليس له ردف، أي: ليس له تبعة، نقله الجوهري، وهو مجاز، ويحرك أيضا، نقله الصاغاني. الردف: جبل، نقله الصاغاني. والليل والنهار، وهما ردفان، لأن كل واحد منهما ردف الآخر، ويقال: لا أفعله ما تعاقب الردفان، وهو مجاز، نقله الجوهري والزمخشري، والصاغاني. الردف: جليس الملك عن يمينه إذا شرب، يشرب بعده قبل الناس، ويخلفه على الناس إذا غزا، ويقعد موضع الملك حتى ينصرف، وإذا عادت كتيبة الملك أخذ الردف المرباع نقله الجوهري. من المجاز: الردف في الشعر: حرف ساكن من حروف المد واللين، يقع قبل حرف الروي، ليس بينهما شيء، فإن كان ألفا لم يجز معها غيرها، وإن كان واوا جاز معها الياء، كذا في الصحاح. قلت: وشاهد الأول قول جرير: أقلي اللوم عاذل والعتـابـا وقولي إن أصبت لقد أصابا وشاهد الثاني قول علقمة بن عبدة:
طحا بك قلب في الحسان طروب بعيد الشباب عصر حان مشـيب وقال ابن سيده: الردف: الألف والياء والواو التي قبل الروي، سمي بذلك لأنه ملحق في التزامه، وتحمل مراعاته بالروي، فجرى مجرى الردف للراكب. والردفان، في قول لبيد رضي الله تعالى عنه يصف السفينة: فالتام طائفها القديم فأصبحت ما إن يقوم درأها ردفـان قيل: هما ملاحان يكونان في، وفي العباب، واللسان: على مؤخر السفينة، والطائف: ما يخرج من الجبل كالأنف، وأراد هنا: كوثل السفينة. وفي قول جرير: منهم عتيبة والمحل وقعنب والحنتفان ومنهم الردفان هما: قيس، وعوف، ابنا عتاب بن هرمي، قاله أبو عبيدة، أو أحد الردفين: مالك بن نويرة، الثاني: رجل آخر من بني رباح بن يربوع، وكانت الردافة في الجاهلية في بنى يربوع، كما سيأتي. والرديف: نجم آخر قريب من النسر الواقع، نقله الجوهري، وهو بعينه الردف الذي تقدم ذكره عن الليث. الرديف أيضا: النجم الذي ينوء من المشرق إذا غرب، وفي الصحاح: غاب رقيبه في المغرب، نقله الجوهري. قال أبو حاتم: الرديف: الذي يجيء بقدحه بعد فوز أحد الأيسار، أو الاثنين منهم، فيسألهم أن يدخلوا قدحه في قداحهم، وقال غيره: هو الذي يجيء بقدحه بعدما اقتسموا الجزور، فلا يردونه خائبا، ولكن يجعلون له حظا فيما صار لهم من أنصبائهم، والجمع: رداف. قال الليث: الرديف في قول أصحاب النجوم: النجم الناظر إلى النجم الطالع، وبه فسر قول رؤبة: وراكب المقدار والرديف أفنى خلوفا قبلها خلوف وراكب المقدار: هو الطالع. قال ابن عباد: بهم ردفى، كسكرى: أي ولدت في الخريف والصيف في آخر ولاد الغنم، فكأنها ردف بعضها بعضا. الرداف، ككتاب: الموضع الذي يركبه الرديف، وأخصر منه عبارة المفردات: والرداف: مركب الردف، وفي الأساس: ووطأ له على رداف دابته، وهو مقعد الرديف من وطائها، ومنه قول الشاعر: لي التصدير فاتبع في الرداف والردافة بهاء: فعل ردف الملك، كالخلافة، وكانت في الجاهلية لبنى يربوع: لأنه لم يكن في العرب أحد أكثر غارة على ملوك الحيرة من بني يربوع، فصالحوهم على أن جعلوا لهم الردافة، ويكفوا عن أهل العراق الغارة، نقله الجوهري، وأنشد لجرير - وهو من بني يربوع: ربعنا وأردفنا الملوك فظللواوطاب الأحاليب الثمام المنزعا
وطاب: جمع وطب اللبن، قال ابن بري: الذي في شعر جرير: )ورادفنا الملوك( قال: وعليه يصح كلام الجوهري، لأنه ذكره شاهدا على الردافة، والردافة مصدر رادف لا أردف، وقال المبرد: للردافة موضعان: أحدهما: أن يردفه الملوك دوابهم في صيد والآخر، أن يخلف الملك إذا قام عن مجلسه، فينظر في أمر الناس، قال: كان الملك يردف خلفه رجلا شريفا، وكانوا يركبون الإبل، وأرداف الملوك: هم الذين يخلفونهم في القيام بأمر المملكة، بمنزلة الوزراء في الإسلام، واحدهم ردف، والاسم الردافة، كالوزارة. والروادف: رواكيب النخل، نقله الجوهري، قال ابن بري: الراكوب: ما نبت في أصل النخلة، وليس له في الأرض عرق. قال ابن عباد: الروادف: طرائق الشحم، ومنه حديث أبي هريرة رضي الله عنه: )على أكتافها أمثال النواجد شحما، تدعونه أنتم الروادف( الواحدة رادفة. أما رادوف، فهو واحد الرواديف، بمعنى راكوب النخل، كما في المحيط. والردافى، كحبارى، الأولى تمثيلها بكسالى: الحداة، أي حداة الظعن، والأعوان، لأنه إذا أعيا أحدهم خلفه الآخر، وقال لبيد رضي الله تعالى عنه: عذافرة تقمص بالردافى تخونها نزولى وارتحالى هو جمع رديف، كالفرادى جمع فريد، منه قولهم: جاءوا ردافى، أي، مترادفين يتبع بعضهم بعضا، وذلك إذا لم يجدوا إبلا يتفرقون عليها، ورأيت الجراد ردافى، ركب بعضها بعضا، وجاءوا فرادى، وردافى: واحدا بعد واحد، مترادفين. والردافى في قول الفرزدق يهجو جريرا وبني كليب: ولكنهم يكهدون الـحـمـير ردافى على العجب والقردد جمع رديف، لا غير، ويكهدون: يتعبون. وردفه، كسمعه، وعليه اقتصر الجوهري وغيره، ردفه، مثل نصره، وبه قرأ الأعرج: )ردف لكم ( بفتح الدال: تبعه، يقال: نزل بهم أمر، فردف لهم آخر أعظم منه، وقوله تعالى: )عسى أن يكون ردف لكم(، قال ابن عرفة: أي دنا لكم، وقال غيره: جاء بعدكم، وقيل: معناه: ردفكم، وهو الأكثر، وقال الفراء: دخلت اللام، لأنه بمعنى قرب لكم، واللام صلة، كقوله تعالى: )إن كنتم للرؤيا تعبرون(، كأردفه، مثال تبعه وأتبعه، ومنه قوله تعالى: )بألف من الملائكة مردفين(، قال الزجاج: يأتون فرقة بعد فرقة، وقال الفراء: أي: متتابعين: ردفه وأردفه بمعنى واحد، وقرأ أبو جعفر ونافع، ويعقوب، وسهل: )مردفين( بفتح الدال، أي فعل ذلك بهم، أي: أردفهم الله بغيرهم، وأنشد الجوهري لخزيمة بن مالك بن نهد، قلت: هو ابن زيد بن ليث بن سود بن أسلم بن الحافى بن قضاعة: إذا الجوزاء أردفت الثريا ظننت بآل فاطمة الظنونا قلت: وبعده: ظننت بها وظن المرء حوب وإن أوفى وإن سكن الحجونا وحالت دون ذلك من همومي هموم تخرج الداء الدفـينـا قال الجوهري: يعني فاطمة بنت يذكر بن عنزة أحد القارظين. قال ابن برى: ومثل هذا البيت قول الاخر: قلامسة ساسوا الأمور فأحسنوا سياستها حتى أقرت لمـردف
قال: ومعنى بيت خزيمة على ما حكاه عن أبي بكر بن السراج، أن الجوزاء تردف الثريا في اشتداد الحر، فتتكبد السماء في آخر الليل، وعند ذلك تنقطع المياه، وتجف، وتتفرق الناس في طلب المياه، فتغيب عن محبوبته، فلا يدري أين مضت، ولا أين نزلت. وقال شمر: ردفت وأردفت: فعلت بنفسك، فإذا فعلت بغيرك، فأردفت لا غير، قال الزجاج: يقال: ردفت الرجل: إذا ركبت خلفه، وأردفته: أركبته خلفي، قال ابن برى: وأنكر الزبيدي: أردفته معه بمعنى أركبته، قال: وصوابه: ارتدفته، فأما أردفته، وردفته، فهو أن تكون أنت ردفا له، وأنشد: إذا الجوزاء أردفت الثريا
لأن الجوزاء خلف الثريا كالردف. أردفت النجوم: إذا توالت. ومرادفة الملوك: مفاعلة من الردافة، ومنه قول جرير الذي تقدم ذكره: ربعنا وأردفنا الملوك، وتقدم الكلام عليه. المرادفة من الجراد: ركوب الذكر الأنثى، وركوب الثالث عليهما، نقله الجوهري. يقال: هذه دابة لا ترادف، وهو الكلام الفصيح، وعليه اقتصر الجوهرى جوز الليث: لا تردف، وتبعه الزمخشري، والراغب، وقيل: هي قليلة، أو مولدة من كلام الحضر، كما قاله الأزهري: أي لا تحمل، وفي الأساس: لا تقبل رديفا. وارتدفه: ردفه، وركب خلفه، قال الخليل: سمعت رجلا بمكة يزعم أنه من القراء، وهو يقرأ: مردفين، بضم الميم والراء وكسر الدال وتشديدها - وعنه في هذا الوجه كسر الراء - فالأولى أصلها: مرتدفين، لكن بعد الإدغام حركت الراء بحركة الميم، وفي الثانية، حرك الراء الساكنة بالكسر، وعنه في هذا الوجه، وعن غيره بفتح الراء، كأن حركة التاء ألقيت عليها، وعن الجحدرى بسكون الراء وتشديد الدال، جمعا بين الساكنين. ارتدف العدو: إذا أخذه من ورائه أخذا، نقله الجوهرى عن الكسائي. واستردفه: سأله أن يردفه، نقله الجوهري عن الكسائي، فأردفه. قال الأصمعي: ترادفا عليه، وتعاونا بمعنى واحد، وكذلك ترافدا. من المجاز: ترادفا، أى تناكحا، قال الليث: كناية عن فعل قبيح. ترادفا أيضا: تتابعا، يقال: ترادف الشيء، أي: تبع بعضه بعضا. من المجاز: المترادف من القوافي: ما اجتمع فيها، أي في آخرها، ساكنان وهي متفاعلان، ومستفعلان، ومفاعلان، ومفتعلان، وفاعلتان، وفعلتان، وفعليان، ومفعولان، وفاعلان، وفعلان، ومفاعيل، وفعول، سمى بذلك لأن غالب العادة في أواخر الأبيات أن يكون فيها ساكن واحد، رويا مقيدا كان، أو وصلا، أو خروجا، فلما اجتمع في هذه القافية ساكنان مترادفان كان أحد الساكنين ردف الآخر، ولاحقا به. المترادف: أن تكون أسماء لشيء واحد، وهي مولدة، ومشتقة من تراكب الأشياء، نقله الصاغاني. وردفان، محركة:ع، عن ابن دريد. وردفة، بالكسر: ع آخر، نقله الصاغانى. ومما يستدرك عليه: ردف كل شيء: مؤخره. والردف: الكفل: والعجز، وخص بعضهم به عجيزة المرأة، والجمع من كل ذلك: أرداف. والروادف: الأعجاز، قال ابن سيده: ولا أدرى أهو جمع ردف نادر أم هو جمع رادفة وكله من الإتباع. والعجب من المصنف، كيف ترك ذكر الردف بمعنى الكفل، وقد ذكره الليث، والجوهرى، والزمخشرى، والصاغاني. والارتداف: الإستدبار. وأردف الشيء بالشيء، وأردفه عليه: أتبعه عليه، قال: فأردفت خيلا على خيل لي كالثقل إذ عالى به المعلى
وجمع الرديف: ردفاء. وقال أبو الهيثم: يقال: ردفت فلانا: أي صرت له ردفا. والرادف: المتأخر والمردف: المتقدم. وقيل: معنى )مردفين( في الآية: أي مردفين ملائكة أخرى، فعلى هذا يكونون ممدين بألفين من الملائكة، وقيل: عنى بالمردفين، المتقدمين للعسكر، يلقون في قلوب العدى الرعب، وقرىء )مردفين( بفتح الدال، أي أردف كل إنسان ملكا، قاله الراغب. والردف: الحقيبة، وغيرها مما يكون وراء الإنسان كالردف، ومنه قول الشاعر: فبت على رحلي وبات مكانه أراقب ردفي تارة وأباصره وأرداف النجوم: تواليها، وتوابعها، قال ذو الرمة: وردت وأرداف النجوم كأنها قناديل فيهن المصابيح تزهر ويروى: وأرداف الثريا يقال للجوزاء: ردف الثريا، وأرداف النجوم: أواخرها، وهي نجوم تطلع بعد نجوم. والروادف: أتباع القوم المؤخرون يقال: هم روادف، وليسوا بأرداف. وردفهم الأمر، وأردفهم: دهمهم، وهو مجاز. وردفتهم كتب السلطان بالعزل: جاءت على أثرهم، وهو مجاز. والرادفة: النفخة الثانية، وقد ذكره المصنف استطرادا في )ر ج ف( ولا يستغنى عن ذكره هنا. وردف لفلان: صار له ردفا. وأردف له: جاء بعده. وتردفه: ركب خلفه. وارتدفه: جعله رديفا، كما في الأساس. ومما يستدرك عليه:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٩٣٦رَدِفَهُ
1 رَدِفَهُ ذ , (T, S, O, Msb, K &c.,) aor. رَدَفَ , (K,) inf. n. رَدْفٌ, (MA, KL,) He rode behind him [on the same beast]; (AZ, Sh, Zj, T, MA, Msb;) [and] so رَدَفَهُ, [aor. رَدُفَ ;] (M;) and ↓ اردفهُ; (AZ, Sh, T, M;) said by IAar to signify the same as رَدِفَهُ: (T:) [or, in other words,] رَدِفَهُ signifies he became to him a رِدْف [meaning a رَدِيف]; and so رَدِفَ لَهُ; for the Arabs
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٢٨رَدَفَ
رَدَفَ I , U ( n. ac. رَدْف 1 ),
a. Followed; succeeded.
b. Rode behind.
رَدِفَ
رَدِفَ A ( n. ac. رَدَف 4 ),
a. see supra (a) .
رَاْدَفَ
رَاْدَفَ III ,
a. Represented, was the representative, the deputy of; was a vicegerent, viceroy, regent.
b. Rode behind; carried another behind; carried two riders ( animal ); mounted upon each other, hung together ( locusts ).
c. Was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣١٬٦٢٤ردف
رَدِفَ - يَرْدَفُ - رَادِف - رَادِفَة - أَرْدَفَ - يُرْدِفُ - مُرْدِف - مُرْدِفِيْن
رَدِفَ - يَرْدَفُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يليه: يكون بعده وخلفه مباشرة في المكان أو في الفعل فيتبعه ويأتي بعده: يأخذ دوره ويصطف متهيأ للفعل والتأثير بعد آخر وخلفه مباشرة، مكاناً أو زماناً
رَدِفَ - يَرْدَفُ + كائن أو شيء أو أمر +
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢ (الإجمالي: ١٧)
- غيث
الآيات المشتركة: ١ · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
- ألف
الآيات المشتركة: ١ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- عسى
الآيات المشتركة: ١ · Umulur
- مدد
الآيات المشتركة: ١ · Kiriş demektir
- جوب
الآيات المشتركة: ١ · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- عجل
الآيات المشتركة: ١ · Buzağı demektir
- بعض
الآيات المشتركة: ١ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- تبع
الآيات المشتركة: ١ · İnek yavrusu, dana demektir
- ملك
الآيات المشتركة: ١ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- ربب
الآيات المشتركة: ١ · Ribve, tümsek demektir
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(٣)
تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ
Peşinden gelen
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ردف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | تبع, تلو, خلف, لحق |
| Zıt Kök | سبق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir binek üzerinde veya bir doğrultuda öndekinin hemen arkasına, terkisine yerleşerek onu kesintisiz izleme |
| Çekirdek Özet 2 | Bir olgunun, hükmün veya varlığın öncekini aralıksız takip ederek onun peşi sıra ve ona bitişik biçimde gelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Öncelik-sonralık dizgesinde kopukluk olmaksızın birbirini ikmal eden ve birbirine eklemlenen ardışıklık nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut bir «sonradan gelme» veya basit bir «eş anlamlılık» sanılarak, öndekine doğrudan temas eden ve onu yüklenen bitişik ardışıklık dinamizminin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رد | Geri çevirme, geri döndürme, bir sınır veya dayanağa çarparak geri gelme; ردد, ردأ, ردم, ردي köklerinde görüldüğü üzere bir direnç noktasıyla irtibatlı olma veya arka planda destek/engel teşkil etme | ف | Çekirdeğin arka plan ve geri çevirme hareketine ağız, kenar ve dış çeper teması ekleyerek, bir şeyin arka eteğine veya terkisine doğrudan tutunup onu takip eden kesintisiz bir ardışıklık anlamı kazandırmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Önde olanı, başlangıç noktasını, yönlendirici ve kılavuz ilkeyi temsil eder |
| د | Kapı | Geçişi, eşikten içeri girmeyi, bir konuma adım atmayı ve hareketi simgeler |
| ف | Ağız | Açıklık, kenar, temas noktası ve peşi sıra eklemlenme dinamizmini ifade eder |
| ردف | Başı takip eden kapıdan kenara eklemlenme | Öndeki başı veya kılavuzu esas alarak açılan yoldan hemen onun arkasına, terkisine yerleşip ona temas halinde kesintisizce dahil olma eylemidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek hayvanına binen asıl binicinin hemen arkasına, semerin arka kısmına (krup/terki) oturmak; bu yere oturan kişiye «redîf», oturulan yere «ridâf» denir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında binek devesinin yürüyüşünü ve terki yolcularını taşırken sergilediği gücü tasvir ederken şöyle der: عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى / تَخَوَّنَها نُزولي وارْتِحالي |
| Erken Arapça kullanım | Hîre meliklerinin yönetiminde hükümdardan hemen sonra gelen, onun sağında oturan ve onun yokluğunda yerine geçen ikinci derecedeki vezir ve naip konumundaki yöneticilere Cahiliye ve erken dönemde «erdâfü’l-mülûk» denilirdi |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Lebîd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ردف kökü arkaik bir ardışıklık, kovalama ve arkadan yetişme semantiği taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde, bilhassa İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında kök doğrudan «kovalamak, peşine düşmek, ısrarla ardı sıra gitmek» anlamında (İbranice רָדַף [rādap], Süryanice ܪܕܰܦ [rdap]) karşılık bulur. Bu dillerde eylem daha ziyade düşmanı veya avı arkasından şiddetle takip etme ve kovalamayı ifade ederken; Güney Sami / Arapça kolunda kök, şiddetli kovalamadan ziyade «hemen arkasına binme, terkisine yerleşme, aralıksız ardışıklık ve birbirini tamamlama» yönünde bir semantik odaklanma yaşamıştır. Akadca katmanında ise benzer fonetik ve semantik yapı radāpu biçiminde düşmanı kovalamak ve peşi sıra gitmek anlamıyla mevcuttur. Böylece kök, Proto-Sami düzeyindeki dinamik «arkadan yetişip yapışma» matrisinden Arapçada «terkide yer alma ve boşluksuz ardıllık» formuna evrilmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رد çekirdeğinden türeyiş | Arka tarafta bulunma, dayanak teşkil etme ve öndekinin hareketine doğrudan eklemlenme üzerinden binek terkisine ve hemen ardından gelen olgulara ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rādap, Süryanice rdap, Akadca radāpu | Batı ve Doğu Sami kollarında arkasından koşmak, kovalamak ve izlemek manasındayken, Arapçada bitişik ardıllık ve terki manasına evrilmiştir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hipotezler | Bazı Berberice köklerdeki ardıllık ve takip bildiren unsurlarla muhtemel paralellikler ileri sürülmüşse de doğrulanmış kesin veri sınırlıdır | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew Grammar, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ردف | Anlamlı | Terkide olma, ardışıklık | Birinin arkasına binmek, peşi sıra boşluksuz gelmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رفد | Anlamlı | Destekleme, bağış, dayanak | Birine yardım etmek, ihsanda bulunmak, arka çıkmak | Hedef kökle ortak çekirdek; arkadan destek olma yönüyle akrabadır; Kur'an'da geçer |
| درف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دفر | Anlamlı | İtme, defetme, kokuşma | Birini sertçe arkasından itmek, defetmek; kötü koku | İtme hareketiyle arkadan uygulanan güç ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez |
| فرد | Anlamlı | Teklik, yalnızlık, ayrışma | Akranlarından ve benzerlerinden ayrılarak tek başına kalmak | Ardışık birlikteliğin zıddı olarak yalnızlaşmayı bildirir; Kur'an'da geçer |
| فدر | Anlamlı | Gevşeme, doyum, kaya parçası | Dağdan kopan büyük kaya; erkeğin çiftleşmeden gevşeyip kesilmesi | Katılık ve hareketin ardıllığının kesintiye uğraması; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ردف | Merkez | Bitişik ardışıklık | Öndekine doğrudan temas ederek veya onun hemen arkasındaki boşluğu doldurarak gelme | Bir binek üzerindeki iki süvari gibi aralarında fasıla bulunmayan ardıllık |
| تبع | Komşu | Tabi olma, izleme | Bir kimsenin veya fikrin izinden gitme, buyruğuna uyma | Fiziksel temas veya mutlak bitişiklik şartı olmaksızın iz sürme ve itaati ifade eder |
| تلو | Komşu | Sıralı takip, okuma | Bir metni veya diziyi sırasıyla, harfi harfine takip etme | Zamansal veya metinsel dizilimde birbiri ardınca intizamla gelme |
| خلف | Komşu | Arkada kalma, halefiyet | Birinin ardından gelip onun bıraktığı boşluğa veya makama yerleşme | Öncekinin ayrılması veya yokluğunda onun yerine geçme ön plandadır |
| لحق / لحق | Komşu | Yetişme, kavuşma | Geride olanın hızlanarak öndekine ulaşması ve ona dahil olması | Mesafe farkının kapanarak sonradan temasın kurulmasını anlatır |
| سبق | Zıt | Öne geçme, kılavuzluk | Başkalarından önce davranıp ileri fırlama, geride bırakma | Zaman, mekan veya fazilet bakımından en önde bulunup ardındakileri geride bırakma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ردف | Terkide gelme, ardışıklık | Öndekinin hemen peşine, terkisine bitişik biçimde dahil olma ve onu takip etme | Kesin |
| Latince | succedere, sequi | Ardından gelme, izleme | Öncekinin yerini alma ve peşinden gelme anlamını verir; terkideki doğrudan fiziksel temas nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | succeed, follow closely, ride pillion | Yakından takip etme, terkide gitme | Bir binek üzerinde arkada oturma (pillion) ve yakından aralıksız takip etme hallerini karşılar | Güçlü |
| Almanca | nachfolgen, hintensitzen | Peşinden gelme, arkada oturma | Kronolojik veya mekânsal olarak hemen ardında yer almayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | succéder, chevaucher en croupe | Ardılı olma, krupta/terkide binme | Fransızca krupta binme tabiri kökün somut binek anlamını birebir yansıtır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَدِفَ | Yaklaşan ve enseye binen azap | İnkarcıların aceleyle istedikleri azabın bir kısmının hemen enselerine bindiğini, arkalarından yetiştiğini bildiren bağlam (Neml 27:72) |
| مُرْدِفِينَ | Birbiri ardınca eklemlenen melek safları | Bedir Savaşı'nda müminlere gönderilen meleklerin kesintisiz dalgalar halinde birbirini takip etmesi veya müminlerin arkasında artçı destek olması (Enfâl 8:9) |
| الرَّادِفَةُ | İlk sarsıntının hemen ardındaki ikinci kozmik vuruş | Kıyamet gününde yeri ve göğü sarsan ilk sur üflemesini (râcife) gecikmeksizin ve bitişik olarak takip eden ikinci sarsıntı (Nâziât 79:7) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esrâr-ı kıyamet ve nüzûl-i melâike | Nâziât suresindeki râcife ve râdife kavramları üzerinden kıyametin iki evreli kozmik infilakı ve meleklerin müminlere imdadı tartışılmıştır | İki kozmik evre arasındaki kaçınılmaz ve aralıksız nedensel ardışıklık |
| Fıkıh | Bineğe binme ve hac ahkamı | Bir hayvana iki kişinin aynı anda binmesi (terkîf/irtidâf) konusunun hayvan hakkı ve yolculuk fıkhı bağlamında incelenmesi | Hayvanın gücüne göre terkide insan veya yük taşıma meşruiyeti |
| Tefsir | Enfâl 8:9 ve Nâziât 79:7 tahlili | Mürdifîn kelimesinin kıraat vecihleri (mürdifîn/mürdefîn) üzerinden meleklerin bizzat birbiri ardınca mı geldiği yoksa müminleri arkalarına mı aldıkları tartışması | Sürekli takviye gücü ve kesintisiz arka plan desteği |
| Hadis | Peygamber’in terkisine binen sahâbîler | Hz. Peygamber’in Muâz b. Cebel veya İbn Abbâs gibi sahâbîleri devesinin veya merkebinin terkisine (redîf) alarak tevhid ve ahlak ilkelerini öğretmesi | Birlikte seyahat, yakınlık, tevazu ve doğrudan aktarım ortamı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik ve eskatolojik nizam | İntizamlı ardıllık | Hükmün tamamlanması | Kıyamet felaketinde ve ilahi yardımda olayların rastlantısal değil, birbirini tetikleyen bir ardışıklıkla vuku bulması | Kesin |
| İlmi | Dilbilim ve mantık | Terâdüb ve terâdüf | Anlamın aktarımı ve korunması | Bir kavramın diğerinin hemen ardı sıra gelerek aynı manayı yüklenmesi veya mantıksal önermelerin zincirleme irtibatı | Güçlü |
| Siyasi | Devlet teşkilatı ve veraset | Hilafet naibi ve artçı güç | İstikrar ve devralma | Cahiliyeden itibaren bilinen «erdâf» kurumu, liderin hemen arkasında duran ve boşluğu kapatan güvenilir ikincil otorite | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tedarik zinciri | Arka plan ikmali | Kesintisiz akış sağlama | Öncü piyasa hareketini hemen arkasından destekleyen rezerv gücü ve birbirine eklemlenen lojistik akış | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ardışık dalga dizilimi ve iteratif fonksiyonlar | Bir dalga cephesinin (wavefront) hemen arkasından gelen ikinci dalga fazı veya biçiminde bir önceki çıktının doğrudan ardılı olarak üretilen dinamik sistem adımları | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Artçı destek ve kurumsal halefiyet | Kriz anlarında ön saftaki aktörlerin hemen arkasında yer alan lojistik destek katmanı ve lidersiz kalmayı önleyen bitişik vekalet mekanizması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca belagat ve sözlük ilminde «terâdüf» (eş anlamlılık) terimine veya salt bir binek üzerinde arkada oturma durumuna hapsedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem kozmik altüst oluşta (Nâziât 79:7) hem askeri-ilahi yardımda (Enfâl 8:9) hem de azabın insana hızla yaklaşmasında (Neml 27:72) gecikmesiz, aralıksız ve kaçınılmaz eklemlenmeyi ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Râdife'nin basit bir «ikinci olay», mürdifîn'in sıradan bir «sayısal çokluk» sanılması; olaylar arasındaki organik nedenselliğin ve kaçınılmaz fiziksel/metafiziksel bitişikliğin kavranamaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve olaylar arasındaki nedensel bağı ve ilahi müdahalenin ritmini nasıl kurduğunu gösterir; hiçbir ilahi vaadin veya tehdidin boşlukta kalmayıp öncekine bitişik bir kesinlikle gerçekleştiğini belgeler |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini anlatan eskatolojik surelerde (Nâziât), ilahi yardım ve meleklerin savaşa müdahalesini bildiren cihat ayetlerinde (Enfâl) ve azabın yakınlığını vurgulayan peygamberi uyarılarda (Neml) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyamet sarsıntılarının birbirinden bağımsız tesadüfler olduğu veya meleklerin yardımı ile tehdit edilen cezanın belirsiz bir geleceğe ertelendiği zannını bertaraf eder; ardışıklığın kaçınılmazlığını ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir binek hayvanının terkisine, öndeki süvarinin hemen arkasına oturup ona yapışarak birlikte yol almak.
- Soyut anlamBir olgunun, varlığın veya hükmün öncekini aralıksız, gecikmeksizin ve doğrudan temas halinde takip ederek onu ikmal etmesi.
- Sistematik karşılıkÖncü kuvvetin tükendiği veya ilk hareketin başladığı noktada gecikme payı bırakmaksızın devreye giren ardışık ikmal, takip ve tamamlanma nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kesintisiz ardışıklık sistemini, önde giden birincil durumu veya varlığı temsil eder. dönüşüm operatörü olup bir sonraki elemanı () doğrudan öncekine bağlı olarak üretir. ifadesi ise iki ardışık durum arasındaki zaman veya mekan mesafesinin sıfıra yaklaşarak aralıksız bir bitişiklik ve terki temasını meydana getirdiğini simgeler.