ردف
ر - د - ف
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٣
Ridaf, binenin arkasına binilen yer, terki demektir. Artçı anlamına da gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ridaf, binenin arkasına binilen yer, terki demektir. Artçı anlamına da gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١٤٧باب الدال والراء والفاء معهما
ر د ف، ف ر د، ر ف د، د ف ر، ف د ر مستعملات
ردف:
الرِّدْفُ: ما تَبِعَ شيئاً فهو رِدْفُه، إذا تتابع شيءٌ خَلْفُ شيءٍ فهو التّرادُف، والجميعُ: الرُّدافَى، قال:
عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافىَ تَخَوَّنَها نُزولي وارتِحالي
ويقال: جاءَ القومُ رُدافَى أي بعضهم يتبع بعضاً.
ورَديفُكَ: الذي تُردِفه خَلفَك، ويَرْتَدِفُكَ، ويُردِفُه غيرُك.
ونَزَلَ بالقوم أمرٌ قد رَدِفَ لهم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٤٣الرَدْفُ: المُرْتَدَفُ، وهو الذي يركب خلف الراكب. وأَرْدَفْتُهُ أنا، إذا أركَبته معك، وذلك الموضع الذي يركبه رِدافٌ. وكلُّ شيء تبِعَ شيئاً فهو رِدْفَهُ. وهذا أمرٌ ليس له رِدْفٌ، أي ليس له تَبِعَةٌ. والرِدْفُ في الشعر: حرف ساكن من حروف المد واللين يقع قبل حرف الرويّ ليس بينهما شيء، فإن كان ألفاً لم يَجْزْ معها غيرها، وإن كان واواً جاز معها الياء. والرِدْفانِ: الليلُ والنهارُ. والردافَةُ: الاسمُ من
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٣٠٩د ر ف
ردف ، رفد ، فدر ، فرد ، دفر : مستعملات .
ردف : قال الليث : الرِّدْفُ ما تَبع شيئاً فهو رِدْفُه ، وإذا تَتابَع شيءٌ خلْفَ شيء فهو التَّرادُف ، والجميع الرُّدافَى ، وقال لبيد :
عُذَافرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى
تَخَوَّنها نُزولي وارْتِحَالي
ويقال : جاء القوم رُدَافَى ، أي بعضهم يَتْبعُ بعضاً .
ويقال : للْحُداةِ الرُّدافَى ، وأنشد أبو عبيد قول الراعي :
وَخُودٍ من اللائي يسمِّعنَ بالضُّحَى
د ر ف ردف ، رفد ، فدر ، فرد ، دفر : مستعملات . ردف : قال الليث : الرِّدْفُ ما تَبع شيئاً فهو رِدْفُه ، وإذا تَتابَع شيءٌ خلْفَ شيء فهو التَّرادُف ، والجميع الرُّدافَى ، وقال لبيد : عُذَافرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى تَخَوَّنها نُزولي وارْتِحَالي ويقال : جاء القوم رُدَافَى ، أي بعضهم يَتْبعُ بعضاً . ويقال : للْحُداةِ الرُّدافَى ، وأنشد أبو عبيد قول الراعي : وَخُودٍ من اللائي يسمِّعنَ بالضُّحَى قَرِيضَ الرُّدافَى بالغناء المُهَوِّدِ وقيل : الرُّدافَى : الرَّديفُ ؛ وَأَخبرني المنذريّ عن ابن فهم عن محمد بن سلام عن يونس في قول الله تعالى : ( يَكُونَ رَدِفَ ( . قال : قَرُب لكم . وقال الفرّاء في قوله : ( صَادِقِينَ قُلْ عَسَى أَن يَكُونَ رَدِفَ لَكُم بَعْضُ ) ( النمل : 72 ) جاء في التفسير : دَنا لكم فكأن اللام دخلت إذْ كان دنا معنى لكم . قال : وقد تكون اللام داخلة ، والمعنى رَدِفَكم كما تقولون نَقَدْتُ لها مائةً أي نَقَدْتها مائة . وقال أبو الهيثم : يقال : رَدِفْتُ لفلانٍ أي صرت له رِدْفاً . قال : وتزيدُ العرب اللامَ مع الفعل الواقع في الاسم المنصوب فتقول : سمِع له ، وشكر له ، وَنَصَح له أي سمِعه ونصحه وشكَره . وقال الزّجّاج في قول الله جلّ وعزّ : ( بِأَلْفٍ مِّنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ ) ( الأنفال : 9 ) قال : ومُردَفين فُعِل بهم ذلك . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال : رَدِفْتُه وأَرْدَفْتُه بمعنى واحد . أبو عبيد عن أبي زيد يقال : رَدِفْتُ الرجلَ وأَرْدَفْته إذا ركبتَ خلفه وأنشد : إذا الجَوْزَاءُ أَرْدَفتِ الثُّريا ظَنَنْتُ بآلِ فاطمةَ الظُّنونا وقال شمر : رَدِفتُ وأَرْدفت إذا فعلتَ بنفسك ، فإذا فعلتَ بغيرك فأَرْدَفْتَ لا غير . وقال الزجّاج : يقال : رَدِفْتُ الرجلَ إذا ركبتَ خَلْفه ، وأَرْدَفْتُه أَركبته خلفي ؛ ويقال : هذه دابةٌ لا تُرادف ، ولا يقال : لا تُردِف ، ويقال : أَرْدَفتُ الرجلَ إذا جِئتَ بعده . وقال الليث : يقال : نزل بهم أمرٌ قد رَدِفَ لهم أعظمُ منه ، قال : والرِّدافُ هو موضع مركَبِ الرديف ، وأنشد : لِيَ التَّصْدِيرُ فاتْبَعْ في الرِّدافِ أبو عبيد عن الأصمعيّ : أَتَيْنا فلاناً فارْتَدَفْنَاهُ أي أخذناه أخذاً . وقال الليث : يقال : هذا البِرْذَونُ لا يُرْدِفُ ، ولا يُرادِفُ أي لا يَدَع رَديفاً يَرْكَبُه ، قلت : كلام العرب : لا يُرادِف ، وأما لا يُرْدِفُ فهو مُولَّد من كلام أَهل الحضر . وقال الليث : الرَّديف كوكبٌ قريب من النَّسر الوَاقِع ، والرديف في قول أصحاب النجوم ، هو النجم الناظر إلى النّجم الطالع ، وقال رؤبة : وراكبُ الْمِقْدَارِ والرّديفُ أَفْنَى خُلُوفاً قَبْلها خُلوفُ فراكب المقدار هو الطَّالع ، والرَّديف هو الناظِرُ إليه . وقال ابن السكيت في قول جرير : على عِلَّةٍ فيهن رَحْلٌ مُرادِف أي قد أُرْدِفَ الرَّحلُ رَحْلَ بعير وقَدْ خُلِّفَ ، وقال أوس : أَمُونٍ ومُلْقًى للزَّميل مُرادِفِ وقال الليث : الرِّدْفُ الكفلُ ، وأَرْدافُ النجوم توابعها ، وقال غيره : أردافُ الملوك في الجاهلية الذين يَخْلُفونهم في القيام بأمر المملكة بمنزلة الوزراء في الإسلام ، وهي الرِّدافةُ ، والروادِف أَتباعُ القوم المؤَخَّرون ، يقال : هم رَوَادِف وليسوا بأردافِ ، والرِّدْفانِ الليلُ والنهارُ ، لأن كل واحد منهما رِدْفٌ لصاحبه . شمر عن أبي عمرو الشيباني أنه قال في بيت لبيد : وشَهِدتُ أَنْجِيَة الأفاقَةِ عالياً كَعْبِي وأَرْدافُ الملوكِ شُهودُ كان الملكُ يَرْدِفُ خَلْفه رجلاً شريفاً ، وكانوا يركبون الإبل ، وَوَجَّه النبي ( صلى الله عليه وسلم ) مُعَاويةَ مع وائل بن حُجْر رسولاً في حاجة له ، ووائلٌ على نجيب له ، فقال معاوية : أرْدُفني . فقال : لستَ من أرْدافِ الملوك . قال شمر : وأنشدني ابن الأعرابي : هُمْ أَهلُ ألواح السريرِ ويَمْنه قَرابينَ أَرْدافاً لها وشِمالها قال الفراء : الأردافُ ههنا يَتْبَع أوَّلَهم آخِرُهم في الشرف يقول : يتبع البنونَ الآباءَ في الشرف . فرد : أبو زيد عن الكلابيّين : جئتمونا فرادًى وهم فُرادٌ وأزواج نَوَّنوا ، وأما قول الله جلّ وعزّ : ( وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى ) ( الأنعام : 94 ) . فإنَّ الفراء قال : فُرادى جمع ، قال : والعرب تقول : قومٌ فُرادَى وفَرادُيا هذا فلا يَجْرونها شُبِّهتْ بثلاثَ ورباع ، قال : وفُرَادَى واحدها فَرَدٌ وفَريد وفَرِدٌ وفَرْدانُ ، ولا يجوز فَرْد في هذا المعنى ، قال وأنشدني بعضهم : تَرَى النُّعَراتِ الزُّرْقَ تَحتَ لَبانِه فُرادَ ومَثْنى أَضْعَفَتْها صَواهِلُه وقال الليث : الفَرْد ما كان وحده ؛ يقال : فَرَد يَفْرُد وأَفْرَدتُه جعلتُه واحداً ، ويقال : جاء القوم فُرَاداً وعَدَدتُ الجوْز والدراهم أَفْراداً ، أي واحداً واحداً ، والله هو الفَرْدُ قد تَفَرَّد بالأمر دون خَلْقِه . ويقال : قد استَطْرَدَ فلانٌ لهم ، فكلما استَفْرَدَ رجلاً كَرَّ عليه فَجدَّ له والفَرِيدُ الشَّذْرُ ، الواحدة فَرِيدة ويقال لها الجاوَرْسَقُ بلسان العجم ، وبَيَّاعُهُ الفرَّادُ . وأخبرني المنذريّ عن إبراهيم الحربي قال : الفريدُ جمعُ الفريدة ، وهي الشَّذْرُ من فِضَّة كاللّؤلؤة . وقال أبو عبيدة : الفريدةُ المَحالة التي تخرج من الصَّهْوَة التي تلي المَعاقِم ، وقد تَنْتأُ من بعض الخيل ، سُمِّيَتْ فريدةً لأنها وَقَعَتْ بين الفَقَارِ وبين مَحالِ الظَّهر ومَعاقِم العَجز ، والمعاقم مُلتقى أطراف العِظام . ثعلب عن ابن الأعرابي : الفُرودُ كواكبُ زاهرةٌ حول الثريَّا ، وقال : فَرَّد الرجلُ إذا تفَقهَ ، واعتزلَ الناسَ وخَلا بمراعاةِ الأمر والنهي ، وجاء في الخبر : ( طوبى للمُفَرِّدين ) . وذكر القتيبي هذا الحديث وقال : المفرِّدون الذين قد هَلكَ لداتُهم من الناس ، وذهب القَرْنُ الذين كانوا فيه وبَقُوا ، فهم يذكرون الله ، قلت : وقول ابن الأعرابي في التَّفْرِيد عندي أصوب ، مِن قول القُتَيْبِي . أبو زيد : فَرَدْتُ بهذا الأمر أَفْرُدُ به فروداً إذا تَفَرَّدتَ به ، ويقال : استَفْرَدتُ الشيءَ إذا أخذتَه فَرْداً لا ثَانيَ له ولا مِثلَ . وقال الطِّرماح يذكر قِدْحاً من قِداح الميسر : إذا انْتَحَتْ بالشَّمَالِ بارِحَةً جَالَ بَريحاً واسْتَفْردَتْه يَدُه وقال ابن السكيت : استفردَ فلانٌ فلاناً أي انْفَرَدَ به ، وقال الليث : الفَارِدُ والفَرَدُ الثَّوْر . وقَالَ ابن السكيت في قوله : طَاوِي المَصِيرِ كَسَيْفِ الصَّقيلِ الفَرَدِ قال : الفرَد ، والفُرُد بالفتح والضم ، أي هو منقطع القرين لا مِثْلَ له في جَوْدَتَه . قال : ولم أسمع بالفَرَد إلا في هذا البيت ، وأما الفَرْدُ في صفات الله فهو الواحد الأحد الذي لا نظيرَ له ولا مِثلَ ولا ثاني ولا شريك ولا وزير . رفد : أبو زيد : رَفَدْتُ على البعير ، أَرْفِد عليه رَفْداً ، إذا جعلتَ له رِفَادة ، قلت : هي مثل رِفادة السَّرج . وجاء في الحديث : ( تروح برِفْدٍ وتغدو برِفْدٍ ) . روي عن ابن المبارك أنه قال في قوله : تروح برِفْد وتغدو برِفْد ، الرِّفْد : القَدَحُ تُحْتَلبُ الناقةُ في قَدَح ، قال : وليس من المعونة . قال شمر : وقال المؤرِّج : هو الرِّفد الإناء الذي يُحْلَبُ فيه . وقال ابن الأعرابي : هو الرِّفد ، أبو عبيد عن الأصمعيّ : الرَّفد بالفتح . وقال شمر : رِفْدٌ ورَفْدٌ للقَدَح ، قال والكَسْرُ أَعْرَب . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرِّفْدُ أكبرُ من العُسِّ ، وقال : وناقَةٌ رَفُسودٌ رَفودٌ تدومُ على إنائها في شِتائها لأنها تُجالَحُ الشجرَ . وقال الكسائي : الرَّفْد والمرْفَد الذي يُحْلبُ فيه . وقال الليث : الرِّفد المعْونةُ بالعطاء ، وسَقْي اللّبن ، والقول وكُلُّ شيءٍ . وأخبرني المنذريّ عن الغسّاني عن سلمة عن أبي عبيدة في قول الله جلّ وعزّ : ( بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ ) ( هود : 99 ) مجازُه مَجازُ العَوْن المعان يقال : رَفَدْتُه عند الأمير ، أي أَعَنْتُه . قال : وهو مكسور الأوَّل فإذا فتحتَ أوَّلَه فهو الرَّفْد . وقال الزجاج : كل شيءٍ جعلتَه عَوْناً لِشيء وأسندتَ به شيئاً فقد رَفَدْتَه ، يقال : عَمَدتُ الحائطَ وأَسْنَدْتُه ورَفَدْتُه بمعنى واحد ، قال : والمِرْفَد القَدَحُ العظيمُ . وقال الليث : رَفَدْتُ فلاناً مَرْفداً ، وقال : ومن هذا أُخِذَت رِفَادَةُ السَّرج من تحته حتى يرتفع . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لخَشَبِ السَّقْف : الرَّوافِد . وقال الليث : ناقةٌ رَفود تملأ مِرْفدها ، وتقول : ارْتفَدْت مالاً إذا أَصَبْتَه من كَسْبٍ . وقال الطرماح : عَجَباً ما عَجبْتُ مِن جامِع المال يباهي بِهِ ويَرْتَفِدُه والتّرفيد نَحْوٌ من الهمْلَجَة ، وقال أُمَيّةُ ابن أبي عائذ الهذلي : وإن غُضَّ مِن غَرْبِها رَفّدَتْ وسِيجاً وأَلْوَتْ بِجِلْسٍ طُوال وأراد بالجلْس أَصلَ ذَنبها . وقال أبو عبيدة : الرِّفادةُ شيء كانت قريش تَتَرَافَدُ به في الجاهليَّة ، فيُخرجُ كلُّ إنسانٍ على قدر طاقته فيجمعون مالاً عظيماً أيام الموسِم ، ويشترون به الجُزُر والطعامَ والزبيبَ للنبيذ ، فلا يزالون يُطعمون الناسَ حتى ينقضيَ الموسم ، وكان أوَّل من قام بذلك هاشم بن عبد مناف ، ويسمى هاشِماً لهِشْمِهِ الثريدَ . وقال ابن السكيت : الرافدان : دِجلةُ والفرات . وقال الفرزدق : بَعَثْتَ على العِراق وَرافِدَيْهِ فَزَارِياً أَحذَّ يَدِ القَمِيصِ أراد أنه خَفيفُ اليد بالخِيانة . وفي الحديث : ( من اقتراب الساعة أن يكون الفيءُ رِفداً ) ، أي يكون الخراجُ الذي لجماعة أهل الفَيْء رِفداً أي صلات لا يُوضع مَوْضِعَه ، ولكن يُخَصُّ به قومٌ دون قومٍ على قدر الهوى ، لا بالاستحقاق ، وَالرِّفد الصِّلة يقال : رَفَدْتُه رَفْداً والاسم الرِّفْدُ . دفر : ثعلب عن ابن الأعرابي : دَفَرْتُهُ في قفاه دَفْراً أي دَفَعْتُه ، قَالوا ومنه قول عُمَر : وادَفْراهُ يُريد : واذُلاَّهُ ؛ وقال أبو عبيدة : معناه وَانَتْناهُ . قال والدَّفَرُ النَّتْنُ ، ومنه قيل للدنيا : أمَّ دَفْر ، ويقال لِلأَمَة : يا دَفارِ أي يا مُنْتِنةُ ؛ وأما الذَّفَرُ بالذال وتحريك الفاء فهو حِدَّةُ رائحةِ الشيء الخبيث ، أو الطيب ؛ ومنه قيل : مِسْك أَذْفَرُ ، ويُقال للرَّجُلِ إذا قَبَّحتَ أمْرَه : دَفْراً دَافِراً . وروي عن مجاهد في قول الله جلّ وعزّ : ( يَلْعَبُونَ يَوْمَ يُدَعُّونَ إِلَى نَارِ جَهَنَّمَ ) ( الطور : 13 ) قال : دَفْراً في أَقْفِيتهم أي دَفْعاً . فدر : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لِلفَحْل إذا انقطع عن الضِّراب : فَدَرَ وفَدَّر وأَفْدَرَ وأصله في الإبل . وقال الليث : فَدَر الفحلُ فُدُوراً إذا فَتَر عن الضِّراب ؛ قال : والفَدُور الوَعِل العَاقِلُ في الجِبال ، والفادِرةُ الصَّخْرَةُ الضَّخْمةُ ، وهي التي تراها في رأس الجبل ، شُبِّهتْ بالوعِل ، ويقال للوعِل : فَادِرٌ وجمعه فُدْرٌ ، وقال الراعي في شعره : وكأَنَّمَا انْبَطَحَتْ على أثْباجِها فُدْرٌ بشابَة قَدْ يَمَمْنَ وُعُولاَ وقال الأصمعي : الفَادِر من الوُعول الذي قد أَسَنَّ بمنزلة القارِح من الخَيل ، والبازِل من الإبل ، والصَّالغِ من البقر والغنم . قال الليث : العِذْرَةُ قِطعة من الخيل ، والفِدْرَة قِطعة من اللَّحم المطبوخ الباردة . أبو عبيد عن الأصمعيّ : أعطيته فِدْرةً من اللحم وهَبْرَةً إذا أعطاه قِطعةً مجتمعة وجمعها فِدَرٌ ، وقال ابن الأعرابي : أَدْفَر الرجلُ إذا فاح ريح صُنانِه .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٢٤٢(باب الراء والدال وما يثلثهما)
(ردس) الراء والدال والسين أُصَيلٌ يدلُّ على ضربِ شيءٍ بشيء. يقال ردَسْتُ الأرض بالصّخرةِ وغيرها، إذا ضربْتَها بها. والمِرْدَاس: صَخْرة عظيمة، مِفْعال من رَدَسْت. قال الأصمعيُّ: ما أدرِي أين رَدَس؟ أي ذَهب. والقياسُ واحدٌ، لأنَّ الذاهبَ يقال له: ذَهَب في الأرض، وضَرَب في الأرض.
(ردك) الراء والدال والكاف ليس أصلاً، لكنهم يقولون: خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ؛ أي سمين. قال:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤٢٦- الردف: التابع، وردف المرأة: عجيزتها، والترادف: التتابع، والرادف: المتأخر، والمردف: المتقدم الذي أردف غيره، قال تعالى: ﴿فاستجاب لكم أني ممدكم بألف من الملائكة مردفين﴾ [الأنفال/9]، قال أبو عبيدة: مردفين: جائين بعد (انظر: مجاز القرآن 1/241)، فجعل ردف وأردف بمعنى واحد، وأنشد:
*إذا الجوزاء أردفت الثريا*
(هذا شطر بيت، وعجزه: *** ظننت بآل فاطمة الظنونا
وهو لخزيمة بن نهد، والبيت في العباب (ردف) ؛
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٠٧ر د ف
هو رديفه وردفه وقد ردفه وأردفه وارتدفه وتردفه: ركب خلفه.
واستردفه: سأله أن يردفه فأردفـه.
ويقـال ارتدفـت: فلانـاً جعلتـه رديفـاً.
وأتينـا فلانـاً فارتدفناه أي أخذناه واركبناه وراءنا.
ووطأ له على رداف دابته وهو مقعد الرديف من قطاتها.
وهذه دابة لا تردف ولا ترادف: لا تقبل الرديف.
وجاؤوا ركباناً وردافى جمع رديف.
وجاؤا ردافى: مترادفين ركب بعضهـم خلـف بعـض إذا لـم
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٨٧٢الرِّدْفُ: ما تَبِعَ الشيءَ. وكل شيء تَبِع شيئاً، فهو رِدْفُه، وإذا تَتابع شيء خلف شيء، فهو التَّرادُفُ، والجمع الرُّدافَى؛ قال لبيد:عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى،
تَخَوَّنَها نُزولي وارْتِحالي
ويقال: جاء القوم رُدافَى أَي بعضهم يتبع بعضاً. ويقال للحُداةِ الرُّدافَى؛ وأَنشد أَبو عبيد للراعي:
وخُود، من اللاَّئي تَسَمَّعْنَ بالضُّحى
قَرِيضَ الرُّدافَى بالغِناء المُهَوِّدِ
وقيل: الرُّدافَى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٣١* ر د ف * * الرِّدْفُ المُرْتَدِفُ * وهو الذي يركب خلف الراكب و * أرْدَفَهُ * أركبه خلفه وكل شيء تبع شيئا فهو * رِدْفُهُ * و * الرِّدْفُ * أيضا الكفل والعجز و * الرَّدِيفُ * المرتدف و * رَدِفَهُ * بالكسر أي تبعه يقال نزل بهم أمر فردف لهم آخر أي أعظم منه قال الله تعالى ﴿تتبعها الرادفة﴾ و * أرْدَفَهُ * مثله نظيره تبعه وأتبعه وهذه دابة لا * تُرَادِفُ * أي لا تحمل رديفا و * اسْتَرْدَفَهُ * سأله أن
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٢١٣الردف بالكسر: الراكب، خلف الراكب، كالمرتدف، نقله الجوهري، والرديف وجمعه: رداف، نقله الجوهري أيضا، والردافى، كحبارى، ومنه قول الراعي:
وخود من اللائي يسمعن في الضحىقريض الردافى بالغناء المهود ويقال: الردافى هنا: جمع رديف، وبهما فسر. وكل ما تبع شيئا فهو ردفه. قال الليث: الردف: كوكب قريب من النسر الواقع. الردف أيضا: تبعة الأمر، يقال: هذا أمر ليس له ردف، أي: ليس له تبعة، نقله الجوهري، وهو
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٩٣٦رَدِفَهُ
1 رَدِفَهُ ذ , (T, S, O, Msb, K &c.,) aor. رَدَفَ , (K,) inf. n. رَدْفٌ, (MA, KL,) He rode behind him [on the same beast]; (AZ, Sh, Zj, T, MA, Msb;) [and] so رَدَفَهُ, [aor. رَدُفَ ;] (M;) and ↓ اردفهُ; (AZ, Sh, T, M;) said by IAar to signify the same as رَدِفَهُ: (T:) [or, in other words,] رَدِفَهُ signifies he became to him a رِدْف [meaning a رَدِيف]; and so رَدِفَ لَهُ; for the Arabs
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٢٨رَدَفَ
رَدَفَ I , U ( n. ac. رَدْف 1 ),
a. Followed; succeeded.
b. Rode behind.
رَدِفَ
رَدِفَ A ( n. ac. رَدَف 4 ),
a. see supra (a) .
رَاْدَفَ
رَاْدَفَ III ,
a. Represented, was the representative, the deputy of; was a vicegerent, viceroy, regent.
b. Rode behind; carried another behind; carried two riders ( animal ); mounted upon each other, hung together ( locusts ).
c. Was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣١٬٦٢٤ردف
رَدِفَ - يَرْدَفُ - رَادِف - رَادِفَة - أَرْدَفَ - يُرْدِفُ - مُرْدِف - مُرْدِفِيْن
رَدِفَ - يَرْدَفُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يليه: يكون بعده وخلفه مباشرة في المكان أو في الفعل فيتبعه ويأتي بعده: يأخذ دوره ويصطف متهيأ للفعل والتأثير بعد آخر وخلفه مباشرة، مكاناً أو زماناً
رَدِفَ - يَرْدَفُ + كائن أو شيء أو أمر +
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢ (الإجمالي: ١٧)
- غيث
الآيات المشتركة: ١ · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
- ألف
الآيات المشتركة: ١ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- عسى
الآيات المشتركة: ١ · Umulur
- مدد
الآيات المشتركة: ١ · Kiriş demektir
- جوب
الآيات المشتركة: ١ · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- عجل
الآيات المشتركة: ١ · Buzağı demektir
- بعض
الآيات المشتركة: ١ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- تبع
الآيات المشتركة: ١ · İnek yavrusu, dana demektir
- ملك
الآيات المشتركة: ١ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- ربب
الآيات المشتركة: ١ · Ribve, tümsek demektir
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(٣)
تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ
Peşinden gelen
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ردف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | تبع, تلو, خلف, لحق |
| Zıt Kök | سبق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir binek üzerinde veya bir doğrultuda öndekinin hemen arkasına, terkisine yerleşerek onu kesintisiz izleme |
| Çekirdek Özet 2 | Bir olgunun, hükmün veya varlığın öncekini aralıksız takip ederek onun peşi sıra ve ona bitişik biçimde gelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Öncelik-sonralık dizgesinde kopukluk olmaksızın birbirini ikmal eden ve birbirine eklemlenen ardışıklık nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut bir «sonradan gelme» veya basit bir «eş anlamlılık» sanılarak, öndekine doğrudan temas eden ve onu yüklenen bitişik ardışıklık dinamizminin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رد | Geri çevirme, geri döndürme, bir sınır veya dayanağa çarparak geri gelme; ردد, ردأ, ردم, ردي köklerinde görüldüğü üzere bir direnç noktasıyla irtibatlı olma veya arka planda destek/engel teşkil etme | ف | Çekirdeğin arka plan ve geri çevirme hareketine ağız, kenar ve dış çeper teması ekleyerek, bir şeyin arka eteğine veya terkisine doğrudan tutunup onu takip eden kesintisiz bir ardışıklık anlamı kazandırmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Önde olanı, başlangıç noktasını, yönlendirici ve kılavuz ilkeyi temsil eder |
| د | Kapı | Geçişi, eşikten içeri girmeyi, bir konuma adım atmayı ve hareketi simgeler |
| ف | Ağız | Açıklık, kenar, temas noktası ve peşi sıra eklemlenme dinamizmini ifade eder |
| ردف | Başı takip eden kapıdan kenara eklemlenme | Öndeki başı veya kılavuzu esas alarak açılan yoldan hemen onun arkasına, terkisine yerleşip ona temas halinde kesintisizce dahil olma eylemidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek hayvanına binen asıl binicinin hemen arkasına, semerin arka kısmına (krup/terki) oturmak; bu yere oturan kişiye «redîf», oturulan yere «ridâf» denir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında binek devesinin yürüyüşünü ve terki yolcularını taşırken sergilediği gücü tasvir ederken şöyle der: عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى / تَخَوَّنَها نُزولي وارْتِحالي |
| Erken Arapça kullanım | Hîre meliklerinin yönetiminde hükümdardan hemen sonra gelen, onun sağında oturan ve onun yokluğunda yerine geçen ikinci derecedeki vezir ve naip konumundaki yöneticilere Cahiliye ve erken dönemde «erdâfü’l-mülûk» denilirdi |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Lebîd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ردف kökü arkaik bir ardışıklık, kovalama ve arkadan yetişme semantiği taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde, bilhassa İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında kök doğrudan «kovalamak, peşine düşmek, ısrarla ardı sıra gitmek» anlamında (İbranice רָדַף [rādap], Süryanice ܪܕܰܦ [rdap]) karşılık bulur. Bu dillerde eylem daha ziyade düşmanı veya avı arkasından şiddetle takip etme ve kovalamayı ifade ederken; Güney Sami / Arapça kolunda kök, şiddetli kovalamadan ziyade «hemen arkasına binme, terkisine yerleşme, aralıksız ardışıklık ve birbirini tamamlama» yönünde bir semantik odaklanma yaşamıştır. Akadca katmanında ise benzer fonetik ve semantik yapı radāpu biçiminde düşmanı kovalamak ve peşi sıra gitmek anlamıyla mevcuttur. Böylece kök, Proto-Sami düzeyindeki dinamik «arkadan yetişip yapışma» matrisinden Arapçada «terkide yer alma ve boşluksuz ardıllık» formuna evrilmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رد çekirdeğinden türeyiş | Arka tarafta bulunma, dayanak teşkil etme ve öndekinin hareketine doğrudan eklemlenme üzerinden binek terkisine ve hemen ardından gelen olgulara ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rādap, Süryanice rdap, Akadca radāpu | Batı ve Doğu Sami kollarında arkasından koşmak, kovalamak ve izlemek manasındayken, Arapçada bitişik ardıllık ve terki manasına evrilmiştir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hipotezler | Bazı Berberice köklerdeki ardıllık ve takip bildiren unsurlarla muhtemel paralellikler ileri sürülmüşse de doğrulanmış kesin veri sınırlıdır | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew Grammar, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ردف | Anlamlı | Terkide olma, ardışıklık | Birinin arkasına binmek, peşi sıra boşluksuz gelmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رفد | Anlamlı | Destekleme, bağış, dayanak | Birine yardım etmek, ihsanda bulunmak, arka çıkmak | Hedef kökle ortak çekirdek; arkadan destek olma yönüyle akrabadır; Kur'an'da geçer |
| درف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دفر | Anlamlı | İtme, defetme, kokuşma | Birini sertçe arkasından itmek, defetmek; kötü koku | İtme hareketiyle arkadan uygulanan güç ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez |
| فرد | Anlamlı | Teklik, yalnızlık, ayrışma | Akranlarından ve benzerlerinden ayrılarak tek başına kalmak | Ardışık birlikteliğin zıddı olarak yalnızlaşmayı bildirir; Kur'an'da geçer |
| فدر | Anlamlı | Gevşeme, doyum, kaya parçası | Dağdan kopan büyük kaya; erkeğin çiftleşmeden gevşeyip kesilmesi | Katılık ve hareketin ardıllığının kesintiye uğraması; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ردف | Merkez | Bitişik ardışıklık | Öndekine doğrudan temas ederek veya onun hemen arkasındaki boşluğu doldurarak gelme | Bir binek üzerindeki iki süvari gibi aralarında fasıla bulunmayan ardıllık |
| تبع | Komşu | Tabi olma, izleme | Bir kimsenin veya fikrin izinden gitme, buyruğuna uyma | Fiziksel temas veya mutlak bitişiklik şartı olmaksızın iz sürme ve itaati ifade eder |
| تلو | Komşu | Sıralı takip, okuma | Bir metni veya diziyi sırasıyla, harfi harfine takip etme | Zamansal veya metinsel dizilimde birbiri ardınca intizamla gelme |
| خلف | Komşu | Arkada kalma, halefiyet | Birinin ardından gelip onun bıraktığı boşluğa veya makama yerleşme | Öncekinin ayrılması veya yokluğunda onun yerine geçme ön plandadır |
| لحق / لحق | Komşu | Yetişme, kavuşma | Geride olanın hızlanarak öndekine ulaşması ve ona dahil olması | Mesafe farkının kapanarak sonradan temasın kurulmasını anlatır |
| سبق | Zıt | Öne geçme, kılavuzluk | Başkalarından önce davranıp ileri fırlama, geride bırakma | Zaman, mekan veya fazilet bakımından en önde bulunup ardındakileri geride bırakma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ردف | Terkide gelme, ardışıklık | Öndekinin hemen peşine, terkisine bitişik biçimde dahil olma ve onu takip etme | Kesin |
| Latince | succedere, sequi | Ardından gelme, izleme | Öncekinin yerini alma ve peşinden gelme anlamını verir; terkideki doğrudan fiziksel temas nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | succeed, follow closely, ride pillion | Yakından takip etme, terkide gitme | Bir binek üzerinde arkada oturma (pillion) ve yakından aralıksız takip etme hallerini karşılar | Güçlü |
| Almanca | nachfolgen, hintensitzen | Peşinden gelme, arkada oturma | Kronolojik veya mekânsal olarak hemen ardında yer almayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | succéder, chevaucher en croupe | Ardılı olma, krupta/terkide binme | Fransızca krupta binme tabiri kökün somut binek anlamını birebir yansıtır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَدِفَ | Yaklaşan ve enseye binen azap | İnkarcıların aceleyle istedikleri azabın bir kısmının hemen enselerine bindiğini, arkalarından yetiştiğini bildiren bağlam (Neml 27:72) |
| مُرْدِفِينَ | Birbiri ardınca eklemlenen melek safları | Bedir Savaşı'nda müminlere gönderilen meleklerin kesintisiz dalgalar halinde birbirini takip etmesi veya müminlerin arkasında artçı destek olması (Enfâl 8:9) |
| الرَّادِفَةُ | İlk sarsıntının hemen ardındaki ikinci kozmik vuruş | Kıyamet gününde yeri ve göğü sarsan ilk sur üflemesini (râcife) gecikmeksizin ve bitişik olarak takip eden ikinci sarsıntı (Nâziât 79:7) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esrâr-ı kıyamet ve nüzûl-i melâike | Nâziât suresindeki râcife ve râdife kavramları üzerinden kıyametin iki evreli kozmik infilakı ve meleklerin müminlere imdadı tartışılmıştır | İki kozmik evre arasındaki kaçınılmaz ve aralıksız nedensel ardışıklık |
| Fıkıh | Bineğe binme ve hac ahkamı | Bir hayvana iki kişinin aynı anda binmesi (terkîf/irtidâf) konusunun hayvan hakkı ve yolculuk fıkhı bağlamında incelenmesi | Hayvanın gücüne göre terkide insan veya yük taşıma meşruiyeti |
| Tefsir | Enfâl 8:9 ve Nâziât 79:7 tahlili | Mürdifîn kelimesinin kıraat vecihleri (mürdifîn/mürdefîn) üzerinden meleklerin bizzat birbiri ardınca mı geldiği yoksa müminleri arkalarına mı aldıkları tartışması | Sürekli takviye gücü ve kesintisiz arka plan desteği |
| Hadis | Peygamber’in terkisine binen sahâbîler | Hz. Peygamber’in Muâz b. Cebel veya İbn Abbâs gibi sahâbîleri devesinin veya merkebinin terkisine (redîf) alarak tevhid ve ahlak ilkelerini öğretmesi | Birlikte seyahat, yakınlık, tevazu ve doğrudan aktarım ortamı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik ve eskatolojik nizam | İntizamlı ardıllık | Hükmün tamamlanması | Kıyamet felaketinde ve ilahi yardımda olayların rastlantısal değil, birbirini tetikleyen bir ardışıklıkla vuku bulması | Kesin |
| İlmi | Dilbilim ve mantık | Terâdüb ve terâdüf | Anlamın aktarımı ve korunması | Bir kavramın diğerinin hemen ardı sıra gelerek aynı manayı yüklenmesi veya mantıksal önermelerin zincirleme irtibatı | Güçlü |
| Siyasi | Devlet teşkilatı ve veraset | Hilafet naibi ve artçı güç | İstikrar ve devralma | Cahiliyeden itibaren bilinen «erdâf» kurumu, liderin hemen arkasında duran ve boşluğu kapatan güvenilir ikincil otorite | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tedarik zinciri | Arka plan ikmali | Kesintisiz akış sağlama | Öncü piyasa hareketini hemen arkasından destekleyen rezerv gücü ve birbirine eklemlenen lojistik akış | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ardışık dalga dizilimi ve iteratif fonksiyonlar | Bir dalga cephesinin (wavefront) hemen arkasından gelen ikinci dalga fazı veya biçiminde bir önceki çıktının doğrudan ardılı olarak üretilen dinamik sistem adımları | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Artçı destek ve kurumsal halefiyet | Kriz anlarında ön saftaki aktörlerin hemen arkasında yer alan lojistik destek katmanı ve lidersiz kalmayı önleyen bitişik vekalet mekanizması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca belagat ve sözlük ilminde «terâdüf» (eş anlamlılık) terimine veya salt bir binek üzerinde arkada oturma durumuna hapsedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem kozmik altüst oluşta (Nâziât 79:7) hem askeri-ilahi yardımda (Enfâl 8:9) hem de azabın insana hızla yaklaşmasında (Neml 27:72) gecikmesiz, aralıksız ve kaçınılmaz eklemlenmeyi ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Râdife'nin basit bir «ikinci olay», mürdifîn'in sıradan bir «sayısal çokluk» sanılması; olaylar arasındaki organik nedenselliğin ve kaçınılmaz fiziksel/metafiziksel bitişikliğin kavranamaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve olaylar arasındaki nedensel bağı ve ilahi müdahalenin ritmini nasıl kurduğunu gösterir; hiçbir ilahi vaadin veya tehdidin boşlukta kalmayıp öncekine bitişik bir kesinlikle gerçekleştiğini belgeler |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini anlatan eskatolojik surelerde (Nâziât), ilahi yardım ve meleklerin savaşa müdahalesini bildiren cihat ayetlerinde (Enfâl) ve azabın yakınlığını vurgulayan peygamberi uyarılarda (Neml) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyamet sarsıntılarının birbirinden bağımsız tesadüfler olduğu veya meleklerin yardımı ile tehdit edilen cezanın belirsiz bir geleceğe ertelendiği zannını bertaraf eder; ardışıklığın kaçınılmazlığını ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir binek hayvanının terkisine, öndeki süvarinin hemen arkasına oturup ona yapışarak birlikte yol almak.
- Soyut anlamBir olgunun, varlığın veya hükmün öncekini aralıksız, gecikmeksizin ve doğrudan temas halinde takip ederek onu ikmal etmesi.
- Sistematik karşılıkÖncü kuvvetin tükendiği veya ilk hareketin başladığı noktada gecikme payı bırakmaksızın devreye giren ardışık ikmal, takip ve tamamlanma nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kesintisiz ardışıklık sistemini, önde giden birincil durumu veya varlığı temsil eder. dönüşüm operatörü olup bir sonraki elemanı () doğrudan öncekine bağlı olarak üretir. ifadesi ise iki ardışık durum arasındaki zaman veya mekan mesafesinin sıfıra yaklaşarak aralıksız bir bitişiklik ve terki temasını meydana getirdiğini simgeler.