سحق
س - ح - ق
جذر- الورود: ١٩
- الآيات: ١٨
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٢١باب الحاء والقاف والسين معهما
ق س ح، س ح ق مستعملان فقط
قسح:
القَسْحُ: صَلابةُ الانعاظ، إنّه لقُسّاح مَقْسُوحٌ. قال زائدة: القَسْحُ الفَتْل الشَّديد في الحَبْل. قَسَحْتُه قَسْحاً.
سحق:
السَّحْق: دونَ الدَّقّ، وفي العَدْوِ دونَ الحُضْر وفوق السَّحْج، قال العجاج:
سَحْقاً من الجِدِّ وسَحْجاً باطِلاً
ويقال للثَّوْب البالي: سَحَقَه البلَى ودَعَكَه اللُّبْس، قال:
وليسَ عليكَ إلّا طَيْلَسانٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٥٧سَحَقْتُ الشيء فانْسَحَقَ، إذا سَكَهْتَهُ. والسَحْقُ: الثوبُ البالي. والسَحْقُ في العَدْو: فوق المشي ودون الحُضْر. والسُحْقُ بالضم: البعدُ. يقال: سُحْقاً له، وكذلك السُحُقُ. وقد سَحُقَ الشيءُ فهو سَحيقٌ، أي بعيد وأَسْحَقَهُ الله، أي أبعده. وأَسْحَقَ الثوبُ، أي أخلَقَ وبَليَ. عن يعقوب. قال: وأَسْحَقَ خُفُّ البعير، أي مَرَنَ. وأَسْحَقَ الضرعُ، أي ذهب لبنه وبَليَ ولصق بالبطن. قال لبيد:
حتى إذا
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٧٤٥ح ق س
قسح ، سحق
المستعمل من وجوهه : قسح ، سحق .
قسح : قال الليث : القَسْحُ : بقاء الإنعاظ . يقال : إنه لقُساحٌ مَقْسُوحٌ . وقَاسَحَه : يابَسَه ، والقُسُوحُ : اليُبْسُ . وإِنَّهُ لقَاسِحٌ : يابسٌ . سحق : الليث : السَّحْقُ : دونَ الدَّقِّ . وقال غيره : سَحَقَتِ الرِّيحُ الأرضَ وسَهَكَتْهُ إذا قَشَرَت وَجْهَ الأرضِ بشدَّةِ هُبُوبها . ومُسَاحَقَةُ النِّسَاءِ لفظ مُوَلَّدٌ . وقال الليث : السَّحْقُ في
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٩٣٩(باب السين والحاء وما يثلثهما)
(سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات.
فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر.
وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٧٧- السحق: تفتيت الشيء، ويستعمل في الدواء إذا فتت، يقال: سحقته فانسحق، وفي الثوب إذا أخلق، يقال: أسحق، والسحق: الثوب البالي، ومنه قيل: أسحق الضرع، أي: صار سحقا لذهاب لبنه، ويصح أن يجعل إسحق منه، فيكون حينئذ منصرفا (قال السمين: وهو مردود بمنعه من الصرف. عمدة الحفاظك سحق)، وقيل: أبعده الله وأسحقه أي: جعله سحيقا، وقيل: سحقه، أي جعله باليا، قال تعالى: ﴿فسحقا لأصحاب السعير﴾ [الملك/11]، وقال تعالى: {أو
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٩٨س ح ق
سحق الدواء.
ومسك سحيق.
وبلد سحيق وسحقاً له.
وأسحقـه اللـه.
ونخلـة سحـوق ونخيـل سحـق.
وثوب سحق ورأيت عليه سحق برد وسحق عمامة.
وأسحق الضرع: ذهب لبنه.
ومن المجاز: سحقت الرياح الأرض: قشرتها بشدة هبوبها.
وسحقه البلى ومحقه فانسحق.
ولعـن اللـه السحاقـات وقـد سحقتهـا وساحقتهـا وهمـا تتساحقـان.
وسحقت العين الدمع: سحته ودموع مساحيق وجرت من عينه مساحيق الدموع.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٨٧٨سَحَقَ الشيءَ يَسْحَقُه سَحْقاً: دقَّه أشد الدقّ، وقيل: السَّحْق الدقُّ الرقيق، وقيل: هو الدقّ بعد الدقّ، وقيل: السَّحْق دون الدقّ. الأَزهري: سَحَقَت الريحُ الأَرض وسَهَكَتها إذا قشرت وجه الأَرض بشدة هبوبها، وسَحَقْت الشيء فانْسَحَق إذا سَهَكْته. ابن سيده: سَحَقَت الريحُ الأَرض تَسْحَقُها سَحْقاً إذا عَفَّت الآثار وانْتَسَفَت الدِّقاقَ. والسَّحْق: أثر دَبَرة البعير إذا بَرَأَت وابْيَضَّ موضعها.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٦٧* س ح ق * * سَحَقَ * الشيء * فانْسَحَقَ * أي سهكه وبابه قطع و * السَّحْق * أيضا الثوب البالي و * السُّحْقُ * بالضم البعد يقال سحقا له و * السُّحُقُ * بضمتين مثله وقد * سَحُقَ * الشيء بالضم * سُحقا * بوزن بعد فهو * سَحِيقٌ * أي بعيد و * أسْحَقَهُ * الله أبعده و * أسْحَقَ * الثوب أخلق وبلي و * إسْحَاقُ * اسم رجل فإن أردت به الاسم الأعجمي لم تصرفه في المعرفة لأنه غُيّر عن جهته فوقع في كلام العرب غير
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٤٧٨سحقه أي: الشيء كمنعه يسحقه سحقا: مثل سهكه سهكا، نقله الجوهري.
أو سحقه: دقه أشد الدق، أو السحق: الدق الرقيق، أو هو الدق بعد الدق، وقيل: السحق: دون الدق قاله الليث.
فانسحق: انسهك، أو اندق.
ومن المجاز: سحقت الريح الأرض تسحقها سحقا: إذا عفت آثارها وانتسفت الدقاق، كذا في المحكم أو مرت كأنها تسحق التراب سحقا، كما في العباب، وفي التهذيب والأساس: سحقت الريح الأرض، وسهكته: إذا قشرت وجه الأرض بشدة
سحقه أي: الشيء كمنعه يسحقه سحقا: مثل سهكه سهكا، نقله الجوهري. أو سحقه: دقه أشد الدق، أو السحق: الدق الرقيق، أو هو الدق بعد الدق، وقيل: السحق: دون الدق قاله الليث. فانسحق: انسهك، أو اندق. ومن المجاز: سحقت الريح الأرض تسحقها سحقا: إذا عفت آثارها وانتسفت الدقاق، كذا في المحكم أو مرت كأنها تسحق التراب سحقا، كما في العباب، وفي التهذيب والأساس: سحقت الريح الأرض، وسهكته: إذا قشرت وجه الأرض بشدة هبوبها. وسحق الثوب يسحقه سحقا: أبلاه وهو مجاز . وسحق الشيء الشديد: إذا لينه. وسحق القملة: قتلها. وسحق رأسه: إذا حلقه. وسحقت العين دمعها أي: أنفدته وحمرته، فانسحق. وسحقت الدابة: عدت شديدا أو السحق في العدو: فوق المشي، ودون الحضر كما في الصحاح، وقال آخر: دون الحضر وفوق السحج، قال رؤبة: فهي تعاطي شده المكايلا سحقا من الجد وسحجا باطلا وأنشد الأزهري لآخر: كانت لنا جارة فأزعجهـا قاذورة تسحق النوى قدما وفي العباب: قال رؤبة في الكامل - فرس ميمون بن موسى المري-: كيف ترى الكامل يقضي فرقا إلى مدى العقب وشدا سحقا والسحق: الثوب البالي نقله الجوهري، زاد غيره: يقال: ثوب سحق ، سمي بالمصدر، لأنه الذي سحقه مر الزمان سحقا، حتى رق وبلي، قال أعشى همدان: وليس عليك إلا سحق بت نصيبي وإلا جـرد نـيم وقد سحق، ككرم سحوقة، بالضم مثل: خلق خلوقة كأسحق وهذه عن يعقوب، نقله الجوهري. والسحق: السحاب الرقيق شبه بالثوب الخلق. وقال الليث: دمع منسحق: مندفع ونص الأزهري: مندفق. ج: مساحيق وهو نادر وكذلك منكسر ومكاسير، وأنشد: طلى طرف عينيه مساحيق ذرق
والسحق، بالضم، وبضمتين مثال خلق وخلق : البعد وقرأ حمزة والكسائي: فسحقا لأصحاب السعير أجمعوا على التخفيف، ولو قرئت فسحقا كانت لغة حسنة، وقال الزجاج: فسحقا: منصوب على المصدر، أسحقهم الله سحقا، أي: باعدهم من رحمته مباعدة، وفي حديث الحوض : فأقول لهم: سحقا سحقا أي: بعدا بعدا. وقد سحق، ككرم وعلم، سحقا بالغ واقتصر الجوهري على اللغة الأولى، فهو سحيق . وسحقت النخلة، ككرم طالت مع انجراد. ومكان سحيق، كأمير : بعيد ويقال: إنه لبعيد سحيق. وعبد الله بن سحوق ، كصبور محدث، وكأنها أمه، وأما أبوه فإسحاق وفي العباب: وابن سحوق: من أصحاب الحديث، واسمه عبد الله ابن إسحاق، وليس في هذا ما يدل على أن سحوقا أمه، ولعله من تحقير الأسماء، كما يقولون لمحمد: حموده، ولأحمد حميدان وحمد، ثم رأيت الحافظ ذكر لي التبصير فقال: عبد الله بن إسحاق، مولى غافق، يعرف بابن سحقون، مصري، روي عن حرملة، مات سنة 303 انتهى، فعلى هذا ما ذكره الصاغاني خطأ، قلده المصنف من غير مراجعة ، فتأمل، ثم رأيت في التكملة مثل ما في التبصير، ونصه: وابن سحقون: من المحدثين، واسمه عبد الله بن إسحاق. والسحوق من النخل، والحمر، والأتن: الطويلة، ج: سحق بالضم قال لبيد - رضي الله عنه- يصف نخلا: سحق يمتعها الصفا وسريه عم نواعم بينهن كروم وفي حديث قس: كالنخلة السحوق أي: الطويلة التي بعد ثمرها على المجتنى، قال الأصمعي: لا أدري لعل ذلك مع انحناء يكون. وقال شمر: السحوق هي الجرداء الطويلة التي لا كرب لها، وأنشد: وسالفة كسـحـوق الـلـيا ن أضرم فيها الغوي السعر شبه عنق الفرس بالنخلة الجرداء. وحمار سحوق : طويل ، مسن، وكذلك الأتان. والسوحق، كجوهر: الطويل من الرجال، قال ابن بري: شاهده قول الأخطل: إذا قلت نالته العوالي تقـاذفـت به سوحق الرجلين سانحة الصدر وساحوق: علم . وأيضا: ع، كانت فيه وقعة لبني ذبيان بن بغيض على عامر ابن صعصعة، وقتلوا رجالا أشرافا، كانوا يقرون الأضياف، فلما قتلوا ذهب ذلك القرى، فقال سلمة بن الخرشب الأنماري يذكر ذلك: هرقن بساحوق جفانـا كـثـيرة وغادرن أخرى من حقين وحازر وامرأة سحاقة : نعت سوء لها، في العباب. وقال الأزهري: ومساحقة النساء لفظة مولدة، وفي الأساس: في المجاز: ولعن الله المساحقات. وقال الأصمعي: السحيقة: المطر العظيم القطر، الشديد الوقع، قال: ومن الأمطار السحيفة بالفاء، وهي: المطرة العظيمة التي تجرف ما مرت به. وقال يعقوب: أسحق خف البعير أي: مرن نقله الجوهري. قال: و أسحق الضرع: ذهب لبنه، وبلي ولصق بالبطن وأنشد للبيد - رضي الله عنه- يصف مهاة: حتى إذا يبست وأسحق حالق لم يبله إرضاعها وفطامها وقال الأصمعى: أسحق: يبس، وقال أبو عبيد : أسحق الضرع: ذهب وبلي. وأسحق الله فلانا: أبعده من رحمته. وانسحق: اتسع ومنه المنسحق للمتسع، قال رؤبة يصف حمارا وأتنه: حتى إذا أقحمها في المنسحـق وانحسرت عنها شقاب المختنق
وإسحاق: علم أعجمي وهو بالكسر، وإنما أطلقه للشهرة، ولكونه يفهم فيما بعد من قوله: إن نظر إلى أنه مصدر في الأصل قال سيبويه: ألحقوه ببناء إعصار، وإسحاق: اسم رجل ، فإذا أريد ذلك لم تصرفه في المعرفة، لأنه غير عن جهته، فوقع في كلام العرب غير معروف المذهب ويصرف إن نظر إلى أنه مصدر في الأصل من قولك: أسحقه الله أي: أبعده، وذلك لأنه لم يغير عن جهته، كذا في الصحاح والعباب. ومما يستدرك عليه: السحق: أثر دبرة البعير إذا برأت وابيض موضعها. وانسحق الثوب: سقط زئبره وهو جديد . وجمع السحق- الثوب البالي-: سحوق ، قال الفرزدق: فإنك إن تهجو تميما وترتشي تبابين قيس أو سحوق العمائم وسحقه البلى سحقا، قال رؤبة: سحق البلى جدته فأنهجا والمنسحق: الثوب الخلق، قال أبو النجم: من دمنة كالمرجلي المنسحق والمسحق، كمنبر : ما يسحق به. وانسحقت الدلو: ذهب ما فيها. والأسحق: البعيد، كالسحيق، قاله ابن بري، وأنشد لأبي النجم: تعلو خناذيذ البعيد الأسحق وسحقه الله: أبعده، وأسحق هو، وانسحق: بعد. ومكان ساحق: بعيد ، جوزوه في الشعر. وسحق ساحق، على المبالغة. وجنة سحق، بضمتين، كما قالوا: ناقة علط، وامرأة عطل ، ومنه قول زهير: كأن عيني في غربي مقتـلة من النواضح تسقى جنة سحقا ويقال: أراد نخل جنة، فحذف. واستعار بعضهم السحوق للمرأة الطويلة، وأنشد ابن الأعرابي: تطيف به شد النهار ظعينة طويلة أنقاء اليدين سحوق ومساحق: اسم . وقرأت في تاريخ الخطيب، في ترجمة المتقي لله ، يقال: اجتمعت في أيامه إسحاقات، فانسحقت خلافة بني العباس في زمانه، وانهدمت قبة المنصور الخضراء التي كان بها فخرهم، وذلك أنه كان يكنى أبا إسحاق، ووزيره القراريطي كان يكنى أبا إسحاق كذلك، وكان قاضيه أبو إسحاق الخرقي، ومحتسبه أبو إسحاق بن بطحاء، وصاحب شرطته أبو إسحاق بن أحمد، ابن أمير خراسان، وكانت داره القديمة في دار إسحاق ابن إبراهيم المصيصي وكانت الدار نفسها لإسحاق بن كنداج، ودفن في دار إسحاق في تربته بالجانب الغربي. قلت: وشيخنا المعمر محمد بن إسحاق ابن أمير المؤمنين الصنعاني، ممن حدث عن عبد الله بن سالم البصري، توفى سنة 180. ومحلة إسحاق: بالغربية، من أعمال مصر، وكذا منية إسحاق، ومن الأولى ناصر الدين أبو عبد الله محمد بن عثمان بن محمد الإسحاقي المالكي، مات سنة 810 ممن اشتغل بالفقه على الشيخ خليل المالكي، وحفيده الرضي محمد بن محمد الإسحاقي لقيه السخاوي، ومنها أيضا: المؤرخ عبد الباقي بن محمد الإسحاقي المنوفي المتأخر، له تاريخ لطيف ، توفي ببلده سنة نيف وسبعين وألف. والإسحاقيون: بطن من العلويين منسوبون إلى أبي محمد إسحاق المؤتمن ابن جعفر الصادق، منهم نقباء حلب والشام، وجماعة ببعلبك. وأيضا: بطن من جعفر الطيار، منسوب إلى إسحاق العريضي الأطرف، وفيهم كثرة.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٤٠٨سَحَقَهُ
1 سَحَقَهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. سَحَقَ , (Msb, K) inf. n. سَحْقٌ, (Msb,) He bruised, brayed, or pounded, it; syn. دَقَّهُ; (Mgh, K;) namely, a thing, (S, TA,) or medicine: (Mgh, Msb:) or i. q. سَهَكَهُ [app. as meaning he bruised, brayed, or pounded, it coarsely; but see this latter verb]: (S, K:) or it signifies [he did so in a degree] less than what is meant by دَقَّهُ: (Lth, K:)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٢٥سَحَقَ
سَحَقَ A ( n. ac. سَحْق 1 ),
a. Pounded, crushed, powdered.
b. Wore out, wore away; softened by rubbing.
c. Shaved ( head ).
سَحُقَ
سَحُقَ U ( n. ac. سُحْق 3 ),
a. Was distant, remote.
b. Was high ( tree ).
c. ( n. ac. سُحُوْقَة 27t ), Was worn-out.
أَسْحَقَ
أَسْحَقَ IV ,
a. Was worn-out.
اِنْسَحَقَ
اِنْسَحَقَ VII ,
a. Was contrite, broken by grief ( heart ).
سَحْق
سَحْق 1
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢١٬٣٨٠سحق
سَحَقَ - يَسْحَقُ - سُحْق - سُحْقَاً - سَحِيْق - إسْحَاق
سَحَقَ - يَسْحَقُ + كائن + شيئاً: يحطمه بأن يدفعه ويضربه ويدقه بقوة للأسفل: يؤثر عليه بقوة ضاربة يدفعه بها للنزول إلى أسفل وأخفض مكان يمكن أن ينزل إليه، ثم يجعله يغور وبستقر فيه ضمن الحفر والأثلام بعد تحطمه
سُحْق: على وزن " فـُعل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَحَقَ - يَسْحَقُ ": الشيء
الجذور المجاورةالمجاورة: ٩٣ (الإجمالي: ١٢٢)
- يعقوب
الآيات المشتركة: ١٣ · Ve Yakup
- إسماعيل
الآيات المشتركة: ٦ · Ve İsmail
- إبراهيم
الآيات المشتركة: ٨ · İbrahim
- سبط
الآيات المشتركة: ٤ · Ve oymaklar
- وهب
الآيات المشتركة: ٥ · Ve hibe ettik
- نبأ
الآيات المشتركة: ٦ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- أيوب
الآيات المشتركة: ٢ · Ve Eyüp
- عيسى
الآيات المشتركة: ٣ · İsa
- ذرر
الآيات المشتركة: ٣ · Zerre toz demektir
- داود
الآيات المشتركة: ٢ · Davut
- سليمان
الآيات المشتركة: ٢ · Süleyman
- هارون
الآيات المشتركة: ٢ · Harun
الآيات التي ورد فيها(١٨)
… بَعْدِي قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
Ve İshak
… وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ …
Ve İshak
أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ …
Ve İshak
… وَمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ مِنْ …
Ve İshak
… نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا …
Ve İshak
… يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
Ve İshak
وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ مَا كَانَ لَنَا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ …
Ve İshak
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ
Ve İshak
وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ
Ve ishak
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سحق |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | محق, سحت, بعد |
| Zıt Kök | قرب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi ezerek, ovarak veya sürterek ufalamak; aşınma ve yıpranma sonucu incelip dökülmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıksal bütünlüğün dağılması, merhamet ve rahmet kaynağından telafisiz biçimde uzaklaşma |
| Çekirdek Özet 3 | Sürtünme ve ezilme süreçlerinin nesneyi asli formundan kopararak yok oluş veya derin uzaklık sınırına itmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir ufalanma veya salt coğrafi bir uzaklık sanılarak, ilahi rahmetten kopuş ve ontolojik dağılma boyutunun gözden kaçırılması; özel isim olan إسحاق kelimesinin kökeni ile kökün doğrudan fiilî türevlerinin birbirine karıştırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سح | Sürtünme, çekme, sıyırma, yüzeyden kazıyarak akıtma veya giderme; سحب kökünde bulutun veya nesnenin yerde sürüklenmesi, سحت kökünde kazıyıp kökünü kurutma, سحر kökünde gerçeğin yüzeyini örtüp çevirme ve سحل kökünde kabuğu soyup rendeleme | ق | Yüzeydeki sürtünme ve sıyırma hareketine nihai bir sınır, şiddet ve ufalanma boyutu ekleyerek nesneyi en ince zerresine kadar ezme, tüketme ve derin bir boşluğa/uzaklığa fırlatma anlamı kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Nesnenin mevcut dokusuna, direncine ve yapısına dışarıdan temas eden sert ve batıcı etkiyi temsil eder. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Nesnenin sınırlarını, iç bütünlüğünü ve varlığını tutan çeperi simgeler. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Hareketin ulaştığı nihai dip noktayı, aşırı yoğunlaşmayı ve geri dönülemez son sınırı gösterir. |
| سحق | Direnç gösteren çeperin nihai sınıra kadar ezilip dağıtılması | Bir baskı ve sürtünme vasıtasıyla nesnenin koruyucu çeperinin aşındırılarak en ince noktasına kadar ufalanması ve merkezden nihai sınıra doğru uzaklaştırılması hareketini ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert bir cismi, ilacı veya kokuyu havanda ezerek un ufak etmek; elbisenin sürtünme ve aşınma sebebiyle iplik iplik olup eskimesi; hurma ağacının göğe doğru aşırı uzayarak tepesinin yerden uzaklaşması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Müzerrid b. Dırâr bir beytinde kendisine azık olarak yalnızca yıpranmış, eskimiş bir sarık bezi verildiğini bu kökle zikreder: وَمَا زَوَّدُونِي غَيْرَ سَحْقِ عِمَامَةٍ / وَخَمْسِ مِئٍ مِنْهَا قَسِيٌّ وَزَائِفُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapçasında rüzgârın yeri süpürüp tozunu savurması ve izleri silmesi durumunda سَحَقَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ denir; ayrıca aşırı uzaklaşmayı ifade etmek için beddua kalıbı olarak سُحْقًا لَهُ terkibi kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça سحق kökü, Batı Sami dillerindeki ezme, çiğneme, toz haline getirme ve yıpratma semantik çekirdeği ile doğrudan akrabadır. İbranicede ş-ḥ-q (שחק) kökü 'toz haline getirmek, dövmek, ezmek, aşındırmak, ince bulut/gök tozu' anlamlarını taşır (HALOT, s. 1464). Süryanicede de benzer şekilde ş-ḥ-q kökü sürtünme, ezilme, ufalama ve tükenme durumlarını anlatır. Arapçada kök bir yandan 'ezip un ufak etmek' ve 'aşınıp yıpranmak' somut fiziksel anlamını muhafaza etmiş, diğer yandan 'boyutun aşırı uzaması veya düşüşün nihayetsizliği' üzerinden 'erişilmez uzaklık' (bu'd) semantik alanına genişlemiştir. Kur'an'da 17 yerde geçen إسحاق özel ismi ise İbranice kökenli (Yiṣḥāq / יִצְחָק, 'gülecek / güler') bir peygamber adı olup etimolojik açıdan Sami dillerinde 'gülmek' (Arapça ضحك) köküne dayanır; Arap dilcileri gayrimunsarıf oluşunu alemiyet ve ucmeye bağlar, dolayısıyla Arapça سحق fiil köküyle lafzî benzerlik dışında doğrudan kök akrabalığı bulunmamaktadır.
درجة الثقة Kesin
المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سحق | İlacı veya katı cismi inceltene kadar dövmek, elbisenin sürtünerek eskimesi ve tepesi yere uzak hurma ağacı üzerinden 'ezilme' ve 'uzaklık' ekseninde çatallanan kök. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שחק (ş-ḥ-q), Süryanice שחק (ş-ḥ-q) | 'Ezmek, aşındırmak, toz haline getirmek' temel anlamı ortak Sami mirasıdır; İbranicede gökteki ince bulut tozu için de kullanılır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik / Mısır dili | Bazı Afro-Asyatik karşılaştırmalarda yüzey aşındırma ve kazıma bildiren s-ḥ / s-k morfemleriyle bağ kurulsa da doğrudan kök denkliği sınırlıdır. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سحق | Anlamlı | Ezmek, aşındırmak, uzaklaşmak | Katı bir nesneyi inceltip toz haline getirmek, aşınarak eskimek ve derin bir uzaklığa düşmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| سقح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, kelime türetilmemiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| حسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| حقس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| قسح | Anlamlı | Katılık, sertlik, kuruluk | Suyunu çekip aşırı katılaşmak, taş gibi sertleşmek. | سحق kökünün inceltip ufalamasına zıt olarak yoğun bir katılaşmayı anlatır; Kur'an'da geçmez. |
| قحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سحق | Merkez | Ezilme, ufalanma, aşırı uzaklık | Sürtünme ve darbeyle incelerek parçalanma ve menzilden tamamen ırak olma. | Hem fiziksel ufalanmayı hem de mekan/merhamet planındaki derin kopuşu bir arada içerir. |
| محق | Komşu | Eksiltme, silme, yok etme | Bir şeyin bereketini, varlığını veya izini bütünüyle ortadan kaldırmak. | محق varlığın doğrudan silinip gitmesine odaklanırken, سحق sürtünerek ufalanma ve ezilme vetiresini vurgular. |
| سحت | Komşu | Kazıma, kökünü kurutma | Bir şeyin dışını veya özünü sertçe sıyırıp tüketmek, gayrimeşru yolla tüketmek. | سحت kabuğu soymak ve kökten yok etmek iken, سحق parçalayıp zerreler halinde dağıtmaktır. |
| بعد | Komşu | Mesafe, uzak olma | İki nokta veya varlık arasındaki mesafenin açılması. | بعد genel mesafe bildirirken, سحق varlığın ezilip savrulması sonucu ulaşılamaz bir derinliğe atılmasını anlatır. |
| قرب | Zıt | Yakınlık, bitişme | Mesafe ve ilişkinin ortadan kalkıp temas ve erişim alanına girilmesi. | سحق kökünün varlığı menzilden ve rahmetten ırak kılmasına tam zıt olarak yakın kılmayı ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سحق | Ezmek, inceltmek, ırak kılmak | Maddenin sürtünerek ufalanması ve telafisiz uzaklığa savrulması. | Kesin |
| Latince | terere, comminuere, longinquus | Sürtüp ezmek, ufalamak, çok uzak | Terere fiziksel sürtünme ve aşınmayı, comminuere parçalamayı, longinquus ise mesafeyi karşılar; tek kökte birleşmezler. | Güçlü |
| İngilizce | to pulverize, to crush, remote / far-off | Toz haline getirmek, ezmek, derin uzaklık | Pulverize fiziksel parçalanmayı tam verirken, manevi ve mekânsal dışlanma için remote kullanılır. | Güçlü |
| Almanca | zermalmen, zerreiben, fernab | Ezerek un ufak etmek, sürtüp aşındırmak, çok uzak | Zerreiben kökün aşınma ve ufalanma nüansını tam karşılar; uzaklık boyutu ayrı kelimeyle kurulur. | Güçlü |
| Fransızca | pulvériser, broyer, lointain | Toz etmek, ezmek, çok uzak | Broyer mekanik ezmeyi verir; varoluşsal uzaklaşma anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَحِيقٍ | Düşülen yerin derinliği, ulaşılmaz ve feci uzaklık | Tevhidden sapan kimsenin durumunun gökten düşüp rüzgâr tarafından savrulduğu ırak ve dipsiz bir mekânla tasvir edilmesi bağlamı (Hacc 22:31). |
| فَسُحْقًا | İlahi rahmetten kovulma, helak edici uzaklık ve dışlanma | Cehennem ehlinin günahlarını itiraf etmesi üzerine onlar aleyhine verilen nihai kovulma ve mahrumiyet hükmü (Mülk 67:11). |
| إِسْحَاقَ | Özel isim (İshak peygamber) | Hz. İbrahim'in oğlu, peygamberler zincirinin ana halkalarından biri olan şahsiyet; kökensel olarak İbranice olup Kur'an'da alem olarak yer alır (örnek: Bakara 2:133, Âl-i İmrân 3:84, Yûsuf 12:6, Sâffât 37:112). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve ilahi adalet / lanet | Mülk 67:11 ayetindeki سُحْقًا ifadesi çerçevesinde cehennemliklerin rahmetten ebedi mahrumiyeti ve ilahi huzurdan nihai tard edilişleri. | Varlıksal olarak rahmet merkezinden mutlak uzaklaşma ve ontolojik hüsran. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Belirgin fıkhi terimleşme tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Hacc 22:31'deki مَكَانٍ سَحِيقٍ terkibinin müşriğin zihinsel ve itikadi savruluşunu, köksüzlüğünü ve telafisiz düşüşünü anlatan bir istiare olarak çözümlenmesi. | Dipsiz bir uçurum, yerçekimsiz savruluş ve parçalanarak yok oluş. |
| Hadis | Dilsel dua / beddua ve ahlaki ikaz | Bazı rivayetlerde fitne çıkaranlara veya dinden dönenlere yönelik سُحْقًا سُحْقًا (uzak olsunlar, rahmetten ırak kalsınlar) şeklindeki nebevi nida. | Havz-ı Kevser'den ve nebevi şefaatten mutlak kovulma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk karşıtlığı | Rahmetten ebedi kopuş ve ontolojik savrulma | Tevhidden ayrılan zihnin bütünlüğünü kaybedip manevi bir uçuruma savrulması | Şirke düşen insan, merkezî çekim alanını yitirdiği için koruyucu bağlarını kaybeder ve manevi bir boşlukta ufalanır. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve bilgi felsefesi | Tutarsızlık ve epistemik dağılma | Temelsiz bilginin veya zannın rüzgâr önündeki toz gibi darmadağın olması | Sağlam delile dayanmayan kabuller, eleştirel baskı ve sorgulama karşısında ezilip yok olmaya mahkûmdur. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet kaybı | İktidarın meşruiyet merkezinden koparak marjinalleşmesi | Toplumsal bağları kopmuş bir yönetimin dışlanarak etkisizleşmesi | Adalet ve ortak mutabakatı kaybeden güç odakları, merkezin dışına itilerek siyasal varlıklarını ufalanma yoluyla tüketirler. | Muhtemel |
| İktisadi | Değer kaybı ve enflasyonist aşınma | Malın veya sermayenin aşınarak değerini bütünüyle yitirmesi | Sürtünme ve israf yoluyla sermayenin eriyip işlevsiz toza dönüşmesi | Üretim ve hakkaniyet zemininden kopan iktisadi yapılar, değer aşınmasıyla ufalanır ve reel tabanını kaybeder. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmeyle ufalanma (aşınma/triboloji) ve çekim merkezinden kaçış | Fizikte iki yüzeyin birbirine sürtünmesi sonucu parçacıkların koparak toz haline gelmesi veya bir kütlenin yerçekimi potansiyel kuyusundan sonsuz uzaklığa fırlatılması durumu ile örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinallik, sosyal atomizasyon ve anomi | Bireyin toplumsal değerler dizgesinden ve koruyucu kurumlardan koparak toplumun en uç çeperine savrulması ve yalnızlaşarak ufalanması sürecini açıklar. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece fiziksel olarak bir cismi ezmek (toz etmek) veya sadece basit bir kilometre mesafesi (uzak yer) olarak algılayıp, kelimenin Kur'an'daki varoluşsal kopuş ve rahmetten tard boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, tevhid çekimini yitiren varlığın rüzgâr önünde savrulup parçalandığı dipsiz bir derinliği (mekân-ı sahîk) ve ilahi adaletin nihai tecellisiyle suçluların rahmet alanından bütünüyle silinmesini (suhkan) ifade eden ontolojik bir savruluşu temsil eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşrikin durumunu anlatan temsili (Hacc 22:31) sadece bir doğa tasviri sanmak ve şirkin insanın içsel bütünlüğünü nasıl un ufak edip anlamsızlığa fırlattığını kavrayamamak; ayrıca إسحاق isminin kök tahlilini Arapça zannedip etimolojik yanılgıya düşmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tevhidin birleştirici ve inşa edici çekim gücüne karşılık, şirkin ve isyanın parçalayıcı, ufaltıcı ve boşluğa fırlatıcı dinamizmini en yalın fiziksel metaforla (ezilme ve dipsiz uzaklık) zihne nakşettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İtikadi savrulmaları tasvir eden temsil ayetlerinde (Hacc 22:31) ve kıyamet günü cehennem ehlinin itirafı sonrası ilahi hükmün bildirildiği sahnelerde (Mülk 67:11). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şirkin sadece masum bir fikir ayrılığı olduğu zannını yıkar; onun, varlığı göklerden yerin dibine çalan, rüzgârın oyuncağı yapıp parçalayan radikal bir ontolojik intihar olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir maddenin sürtünme ve ezilme yoluyla inceltilip un ufak edilmesi; dokunun yıpranıp dağılması ve aşırı boyuttan ötürü merkeze olan mesafenin derinleşmesi.
- Soyut anlamİlahi rahmet, adalet ve hakikat merkezinden kopan varlığın maruz kaldığı korumasızlık, ontolojik atomizasyon ve geri dönüşsüz biçimde uzaklaşma.
- Sistematik karşılıkSistemin çekim merkezini (tevhid/hukuk) terk eden unsurların merkezkaç kuvvetiyle dışlanarak parçalanması ve tükenişi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde varlığın tutunma direncini, maruz kaldığı sürtünme ve aşınma katsayısını, hakikat merkezine olan mesafeyi temsil eder. Merkezden uzaklık () sonsuza doğru açıldıkça (derin uzaklık), varlığın bütünlüğünü koruyan kuvvet sıfırlanır ve sistemik varlık durumu () boş kümeye (), yani yok oluş ve tükenişe (ezilip ufalanmaya) evrilir.