سيب
س - ي - ب
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
Saime meraya salınmış hayvan demektir. Yani otlayarak yaşayan hayvan demektir. Saibe otlara salıp dokunmadıkları kutsal saydıkları hayvandır (bir put adı).المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Saime meraya salınmış hayvan demektir. Yani otlayarak yaşayan hayvan demektir. Saibe otlara salıp dokunmadıkları kutsal saydıkları hayvandır (bir put adı).
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬١٧٠باب السين والباء و و ا ي ء معهما
و س ب، س ب ي، س ي ب، ب ي س، ي ب س، س ب أ، س أ ب، ب س أ، أ س ب، ب أ س، أ ب س مستعملات
وسب:
الوَسْبُ من الغنم: ما كثرُ صُوفُه، ومن الأَرْض: ما كثر عُشيه، أو يَبِيسُه، وقد أوسبت.
سبي:
السَّبنيُ: معروف. تسابَى القوم: سَبَى بعضُهم بعضاً وهؤلاءِ سَبْيٌ كثير. وقد سبيتهم سَبْياً وسِباءً.
وسبتِ الجاريةُ قلبَ الفتى تَسْبِيهِ، أي: ذهبتُ به.
والسّابِياء. كالحِوَلاء من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧١١السَيْبُ: العطاء. والسُيوبُ: الرِكازُ. والسَيْبُ: مصدر سابَ الماء يَسيبُ، أي جرى. والسيبُ: مجرى الماءِ. وانساب فلانٌ نحوَكم، أي رجع. وانسابت الحَيَّةُ: جَرَتْ. وسَيَّبْت الدابَة: تركتها تَسيب حيث شاءت. والسائبة: الناقة التي كانت تُسَيَّبُ في الجاهلية لِنَذْرٍ ونحوِه. وقد قيل: هي أمُّ البَحيرَةِ، كانت الناقةُ إذا وَلَدَتْ عشرةَ أبْطنٍ كلُّهن إناثٌ سُيِّبَتْ فلم تُرْكَبْ ولم يشرب لبنَها إلا
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٤٬٧٣٣س ب ( و ا ى ء )
سيب ، سبي ، وسب ، يبس ، بسأ ، بيس ، أسب ، أبس ، سأب ، بأس ، سبأ : ( مستعملة ) .
سيب : الحراني عن ابن السكّيت : السَّيْب : العَطاء ، والسِّيبُ : مَجرَى الماء ، وجمعُهُ سُيُوب . وقد سابَ الماءُ يَسِيب : إذا جَرَى .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : سابَ الأَفعَى وانسابَ : إذا خَرَج من مَكمَنِه .
وقال الليث : الحيّة تَسِيب وتَنْساب إذا مَرّت مستمرّة .
قال : وسَيّبْتُ الدابّة أو الشيءَ : إذا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٣٦٢(باب السين والياء وما يثلثهما)
(سيب) السين والياء والباء أصلٌ يدلُّ على استمرارِ شيءٍ وذهابِهِ. من ذلك سَيْبُ الماء: مجراه. وانْسَابت الحَيَّة انسياباً. ويقال سيَّبت الدّابّة: تركته حيث شاء. والسائبة: العبد يُسَيَّب من غير وَلاءٍ، يَضَعُ مالَهُ حيث شاء.
ومن الباب [السَّيْب([1])]، وهو العَطاء، كأنَّه شيءٌ أُجْرِيَ لـه. والسُّيُوب: الرِّكاز، كأنَّه عطاءٌ أجراه الله تعالى لمن وَجَده.
وممّا شذّ عن
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٦٨- السائبة: التي تسيب في المرعى، فلا ترد عن حوض، ولا علف، وذلك إذا ولدت خمسة أبطن، وانسابت الحية انسيابا، والسائبة: العبد يعتق، ويكون ولاؤه لمعتقيه، ويضع ماله من حيث شاء، وهو الذي ورد النهي (أخرج البخاري عن عبد الله بن مسعود قال: إن أهل الإسلام لا يسيبون، وإن أهل الجاهلية كانوا يسيبون. كتاب الفرائض 12/40) عنه، والسيب: العطاء، والسيب: مجرى الماء، وأصله من: سيبته فساب.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٦٦س ي ب
ساب الماءُ يَسيب سَيبًا، وهذا سِيبُ الماء: لمجراه.
ومن المجاز: الحيّةُ تَسيب وتنساب.
وسابت الدابة وسيبتهـا أنـا ودوابهـم سوائـب وسيـب: مهملـة.
وعبـده سائبـة مـن السوائـب.
وسـاب فـي منطقـه: أفـاض فيه من غير روية.
وفاض سيبه على النـاس: عطـاؤه.
ووجـد فلـان سيبـاً: ركـازاً " وفـي السيـوب الخمـس ".
وسيـب الفـرس جردانـه إذا أدلى.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٦٢٠السَّيْبُ: العَطاءُ، والعُرْفُ، والنافِلةُ. وفي حديث الاستسقاءِ: واجْعَلْه سَيْباً نافِعاً أَي عَطاءً، ويجوز أَن يريد مَطَراً سائباً أَي جارياً. والسُّـيُوبُ: الرِّكاز، لأَنها من سَيْبِ اللّهِ وعطائه؛ وقال ثعلب: هي الـمَعادِنُ. وفي كتابه لوائلِ بن حُجْرٍ: وفي السُّـيُوبِ الخُمُسُ؛ قال أَبو عبيد: السُّـيُوبُ: الرِّكازُ؛ قال: ولا أُراه أُخِذَ إِلا من السَّيبِ، وهو العطاءُ؛ وأَنشد:
فما أَنا، منْ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٣٣* س ي ب * * السَّائِبةُ * الناقة التي كانت تسيب في الجاهلية لنذر أو نحوه وقيل هي أم البحيرة كانت الناقة إذا ولدت عشرة أبطن كلهن إناث * سُيِّبَتْ * فلم تركب ولم يشرب لبنها إلا ولدها أو الضيف حتى تموت فإذا ماتت أكلها الرجال والنساء جميعا وبحرت أذن بنتها الأخيرة فتسمى البحيرة وهي بمنزلة أمها في أنها * سَائِبةٌ * وجمعها * سُيَّبٌ * مثل نائحة ونوَّح ونائمة ونُوَّم و * السَّائِبَةُ * أيضا العبد كان
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٥١١السيب: العطاء، والعرف. والنافلة. وفي حديث الاستسقاء: واجعله سيبا نافعا أي عطاء، ويجوز أن يريد مطرا سائبا أي جاريا. ومن المجاز: فاض سيبه على الناس أي عطاؤه، كذا في الأساس. السيب: مردي السفينة. السيب: شعر ذنب الفرس السيب: مصدر ساب الماء يسيب سيبا: جرى. وساب يسيب: مشى مسرعا. ومن المجاز: سابت الحية تنساب وتسيب إذا مضت مسرعة. أنشد ثعلب:
أتذهب سلمى في اللمام فلا ترى
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬١٨٤سَابَ
1 سَابَ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb, K,) aor. يَسِيبُ, (S, A,) inf. n. سَيْبٌ, (S, M, A, K,) It ran; (S, M, A, * Mgh, Msb, K;) said of water: (S, M, A, Msb:) and ↓ انساب, likewise said of water, it ran of itself. (Msb.) ― -b2- [Hence,] سابت الحَيَّةُ, (M,) aor. as above; (M, A;) and ↓ انسابت; (S, M, A, Msb;) (tropical:) The serpent ran: (S, A, * Msb:) or went along (M, TA) in a uniform, or
سَابَ 1 سَابَ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb, K,) aor. يَسِيبُ, (S, A,) inf. n. سَيْبٌ, (S, M, A, K,) It ran; (S, M, A, * Mgh, Msb, K;) said of water: (S, M, A, Msb:) and ↓ انساب, likewise said of water, it ran of itself. (Msb.) ― -b2- [Hence,] سابت الحَيَّةُ, (M,) aor. as above; (M, A;) and ↓ انسابت; (S, M, A, Msb;) (tropical:) The serpent ran: (S, A, * Msb:) or went along (M, TA) in a uniform, or continuous, course, (M,) or quickly. (TA.) ساب and ↓ انساب both signify (assumed tropical:) He, or it, walked, or went along, quickly: (K, TA:) [or] so the former verb. (M.) It is said in a trad., respecting a man who drank from the mouth of a skin, فِى بَطْنِهِ حَيَّةٌ ↓ اِنْسَابَتْ (tropical:) A serpent entered and ran into his belly with the running of the water: wherefore it was forbidden to drink from the mouth of a skin. (TA.) El-Hareeree, in [his first Makلmeh, entitled] the San'لneeyeh, [p. 20,] uses the phrase, فِيهَا عَلَى غَرَارَةٍ ↓ انساب, meaning He entered into it as the serpent enters into its lurking place. (TA.) And you say of a viper, ساب and ↓ انساب, meaning (tropical:) It came forth from its lurkingplace. (TA.) And نَحْوَكُمْ ↓ انساب (assumed tropical:) He returned towards you. (S.) ― -b3- ساب, (Mgh, Msb,) aor. as above, inf. n. سَيَبَانٌ, said of a horse and the like, (assumed tropical:) He went away at random: (Msb:) or (assumed tropical:) he [app. a horse or the like] went any, or every, way: (Mgh:) or سابت الدَّابَّةُ (tropical:) The beast was left alone, or by itself, to pasture, without a pastor. (S, * A, TA.) ― -b4- And ساب فِى مَنْطِقِهِ (tropical:) He took every way [or roved at large] in his speech: (TA:) or he dilated, or was profuse, without consideration, in his speech. (A, TA.) And ساب فِى الكَلَامِ (tropical:) He entered into talk, or discourse, with loquacity, or irrationality. (TA.) It is said in a trad., اـِنَّ الحِيلَةَ بِالمَنْطِقِ أَبْلَغُ مِنَ السُّيُوبِ فِى الكَلِمِ, meaning (tropical:) [Verily art, or skill, in speech is more eloquent, or effective,] than what is loose, or unrestrained, [or rambling,] in words; i. e. elegance of speech, with paucity, [is more eloquent, or effective,] than profusion. (L, TA. [السُّيُوب is here an inf. n.])
سيّب 2 سيّب ذ (assumed tropical:) He left, left alone, or neglected, a thing. (M.) ― -b2- (tropical:) He left a beast, (S, A,) or a she-camel, (Mgh,) alone, or by itself, to pasture where it would, without a pastor. (S, A, Mgh.) ― -b3- (assumed tropical:) He emancipated a slave so that he (the emancipator) had no claim to inherit from him, and no control over his property; he made him to be such as is termed سَائِبَة. (Msb.) ― -b4- See also what next follows.
اساب 4 اساب ذ , said of a horse, [and جُرْدَانَهُ ↓ سيّب has the same or a similar meaning,] i. q. رَفَّضَ, q. v. (TA in art. رفض.)
7 اـِنْسَيَبَ see 1, in seven places.
سَيْبٌ سَيْبٌ ذ [is an inf. n. of 1, used in the sense of سَائِبٌ (q. v.), as will be shown in what follows in this paragraph. ― -b2- And hence,] (tropical:) A gift: (S, M, A, Mgh, Msb, K:) and a voluntary gift, by way of alms, or as a good work: (TA:) and a benefaction, an act of beneficence or kindness, a favour, or a benefit: (M, K:) pl. سُيُوبٌ. (L, TA.) It is said in a trad. respecting a prayer for rain, وَاجْعَلْهُ سَيْبًا نَافِعًا (tropical:) And make Thou it to be a beneficial gift: or the meaning in this instance may be, a flowing rain. (TA.) And one says, فَاضَ سَيْبُهُ عَلَى النَّاسِ (tropical:) His gifts flowed abundantly upon the people. (A, TA.) [See also an ex. in a verse cited voce جُبَّأٌ.] ― -b3- Also i. q. رِكَازٌ (tropical:) [i. e. Metal, or mineral; or pieces of gold or silver, that are extracted from the earth; or any metals or other minerals; or buried treasure of the people of the Time of Ignorance]: (A, Msb:) or so سُيُوبٌ; (A 'Obeyd, S, M, Mgh, K;) which is the pl.: (A, Msb:) the latter signifies, accord. to Th, metals, or minerals: (M, TA:) accord. to Aboo-Sa'eed, veins of gold and of silver, that come into existence, and appear, in the mines: so called because of their running (لِانْسِيَابِهَا) in the earth: accord to Z, treasure buried in the Time of Ignorance: or metal, or mineral: (TA:) because of the gift of God, (M, Z, Mgh, TA,) to him who finds it. (Z, TA.) The Prophet said, (Mgh, TA,) فِى السُّيُوبِ الخُمْسُ, i. e. In the case of رِكَاز, the fifth part [is for the government-treasury]. (A, Mgh, TA.) -A2- Also The hair of the tail of a horse. (M, K.) -A3- And A pole with which a ship or boat is propelled. (M, K.)
سِيبٌ سِيبٌ ذ A place, or channel, in which water runs: (S, M, K:) or so سِيبُ مَآءٍ: (A:) pl. سُيُوبٌ. (M.) -A2- And The apple: in this sense a Pers. word [arabicized]: and hence the name of [the celebrated grammarian] سِيبَوَيْهِ; as though meaning “ the scent of apples; ” (M, K, * TA;) accord. to Abu-l-'Alà, (M, TA,) and Seer: (TA:) by some, [app. such as mispronounce it,] this name is said to be from the Pers. سِىْ signifying “ thirty ” and بُويَهْ signifying “ odour; ” as though meaning “ thirty odours: ” (MF, TA:) and some say that وَيْهِ is an ejaculation; and that the relaters of traditions dislike pronouncing this name therewith, as also other similar names, and therefore say سِيبُويَهْ, changing the ه into ة, but pausing upon it [so as to pronounce it ه]. (TA.)
سَيَابٌ سَيَابٌ ذ and ↓ سُيَّابٌ (S, M, K) and ↓ سَيَّابٌ (K) [Unripe dates in the state in which they are called] بَلَح: (S, M, K:) or [in the state in which they are called] بُسْر: (K:) or green بُسْر: (AHn, M:) As says that the flowers of the palm-tree when they have become بَلَح are termed سَيَابٌ, without teshdeed: (TA:) [but see بُسْرٌ:] the n. un. is سَيَابَةٌ (S, M) and سُيَّابَةٌ (S) [and سَيَّابَةٌ]: Sh says that they are called سَدَآء in the dial. of ElMedeeneh, and one is called سيابة in the dial. of Wلdi-l-Kurà: and he adds, I have heard the Bahrلnees say ↓ سُيَّاب and سُيَّابَة. (TA.)
سَيَابَةٌ سَيَابَةٌ ذ n. un. of سَيَابٌ; (S, M;) like as سُيَّابَةٌ is of سُيَّابٌ. (S.) ― -b2- Also Wine. (K.)
سُيَّابٌ سُيَّابٌ ذ and سَيَّابٌ: see سَيَابٌ, in three places.
سَائِبٌ سَائِبٌ ذ Running water. (Msb.) [See also سَيْبٌ, first sentence.]
سَائِبَةٌ سَائِبَةٌ ذ (tropical:) Any beast that is left to pasture where it will, without a pastor: (M, A, K: *) pl. سَوَائِبُ and سُيَّبٌ. (A.) (assumed tropical:) A camel that has lived until his offspring have had offspring, and is therefore set at liberty, and not ridden, (M, K,) nor laden with a burden. (M.) In the Kur v. 102, (TA,) (assumed tropical:) A she-camel that was set at liberty to pasture where it would, (S, Mgh, Msb, K,) in the Time of Ignorance, (S, K,) on account of a vow (S, Mgh, Msb, K) and the like: (S, K:) or the mother of a بَحِيرَة; (S, Mgh; [in the Msb, said to be a بَحِيرَة (itself); and in one place in the TA said to be a she-camel of which the dam is a بَحِيرة; but both of these explanations require consideration, as will be seen from what follows;]) or (K) a she-camel which, having brought forth females at ten successive births, was set at liberty to pasture where she would, (S, K,) and not ridden, nor was here milk drunk except by her young one or a guest, until she died, when the men and the women ate her together; and the ear of her last female young one was slit, and she was [therefore] called بَحِيرَة, and was a سَائِبَة like her mother: (S:) or a she-camel of which a man, (M, IAth, K,) in the Time of Ignorance, (M,) when he came from a far journey, (M. IAth, K,) or re- covered from a disease, (IAth, TA,) or had been saved by his beast from difficulty or trouble, (M, IAth,) or when his beast had been saved therefrom, (K,) or from war, said, هِىَ سَائِبَةٌ; (M, IAth, K;) i. e. she was left to pasture where she would, without a pastor, and no use was made of her back, nor was she debarred from water, nor from herbage, nor ridden: (IAth, TA:) thus it signifies in the Kur: (M:) or a she-camel from whose back a vertebra or [some other] bone was taken forth, (M, K,) so that she became known thereby, (M,) and which was not debarred from water nor from herbage, nor ridden, (M, K,) nor milked: (TA:) the pl. is سُيَّبٌ, like نُوَّحٌ pl. of نَائِحَةٌ, and نُوَّمٌ pl. of نَائِمَةٌ; (S;) and سَوَائِبُ. (TA.) It is said in a trad., “ I saw 'Amr Ibn-Loheي dragging his intestines in the fire [of Hell]: ” and he was the first who set at liberty سَوَائِب: the doing of which is forbidden in the Kur v. 102. (TA.) And it is related that a hostile attack was made upon a certain man of the Arabs, and he found not any [other] beast to ride, so he rode a سَائِبَة: whereupon it was said to him, “ Dost thou ride what is forbidden? ” and he replied, يَرْكَبُ الحَرَامَ مَنْ لَا حَلَالَ لَهُ [He rides what is forbidden who has not what is allowed]: and this saying became a proverb. (M.) السَّائِبَتَانِ means The بَدَنَتَانِ [i. e. two camels, or cows or bulls, for sacrifice,] which the Prophet brought as offerings to the House [of God at Mekkeh], and which one of the believers in a plurality of gods took away: they are thus called because he gave them up (سَيَّبَهُمَا) to God. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) A slave emancipated so that the emancipator has no claim to inherit from him, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) except, accord. to EshShلfi'ee, in the case of the slave's dying without appointing any heir, in which case his inheritance belongs to his emancipator, (TA,) [for] such an emancipated slave may bestow his property where [or on whom] he pleases, (S, Mgh, Msb, TA,) agreeably with a trad.: (Mgh, TA:) [in the S, and in the Msb as on the authority of IF, it is added, that “ this is what is related to have been forbidden: ” but from what has been stated above, this appears to be a mistake; and I think that these words have been misplaced in the S and Msb, and that they relate only to the she-camel termed سَائِبَة:] a slave is thus emancipated by his owner's saying to him, أَنْتَ سَائِبَةٌ. (S.) 'Omar said, السَّائِبَةُ وَالصَّدَقَةُ لِيَوْمِهِمَا [The sلïbeh and alms are for their day]: i. e., for the day of resurrection; so that one may not return to the deriving of any advantage from them in the present world. (AO, Mgh, TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٩٦سَاب
سَاب ( y ) I ( n. ac. سَيْب 1 ),
a. Flowed; ran; glided along; ran away.
b. Roved, rambled; was left to rove; was abandoned.
سَيَّبَ
سَيَّبَ II ,
a. Left to rove; abandoned.
اِنْسَيَبَ
اِنْسَيَبَ VII ,
a. see I (a) .
سَيْب
سَيْب 1 , ( pl. سُيُوْب 27 ),
a. Gift, present; favour, bounty.
b. Wealth, treasure.
c. Tail ( of a horse ).
سِيْب
سِيْب 2 , ( pl. سُيُوْب 27 ),
a.
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٦)
- حمي
الآيات المشتركة: ١ · Pişiren
- وصل
الآيات المشتركة: ١ · Birleştirirler
- بحر
الآيات المشتركة: ١ · Bahr deniz demektir
- عقل
الآيات المشتركة: ١ · Akledersiniz
- فري
الآيات المشتركة: ١ · Ferv “Ferre”ye bak
- كثر
الآيات المشتركة: ١ · Kesr(sin ile) kırık demektir
- كذب
الآيات المشتركة: ١ · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- جعل
الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- كفر
الآيات المشتركة: ١ · Hufre, çukur demektir
- أله
الآيات المشتركة: ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
Sâibe
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سيب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / ي) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سرح, همل, طلق, عطل |
| Zıt Kök | حبس |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun engelsiz akması, hayvanın bağsız ve serbestçe kendi haline bırakılması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî bir temele dayanmayan uydurma kutsallık zırhıyla nesneleri kullanım dışı bırakıp başıboş salma |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru mülkiyet ve sorumluluk bağını koparan keyfî veya bâtıl serbestiyet rejimlerinin reddi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca bir folklorik putperest âdeti sayarak, dini kisveyle üretilen dokunulmazlık ve işlevsizleştirme mekanizmalarını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سي | Akış, sürme, yayılma ve sınır tanımadan ilerleme | ب | İki harfli çekirdeğin سيح (yeryüzünde yayılma), سير (yol alma), سيل (akıp taşma) köklerinde görülen doğrusal akış ve hareket imgesi, ب harfinin getirdiği temas, kap ve sınır ilişkisiyle birleşerek bir nesnenin mevcut tutma, bağlanma veya güdülme bağından bütünüyle kurtulup kendi doğal zeminine kesintisizce akması veya salınması anlamına daralmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma, sınırlayıcı veya bağlayıcı bir engelin mevcudiyeti. |
| ي | El ve kol | İradeî müdahale, yapma, mülkiyet, yönlendirme ve tasarruf gücü. |
| ب | Ev, çadır, iç | Kapalı alan, aidiyet, koruma veya sınırlandırılmış mekan. |
| سيب | Sınırlandıran engelin kalkmasıyla iradeî mülkiyet alanından dışarıya kesintisiz akış | Elin ve tutucu bağın gevşetilmesi yahut aradan çekilmesiyle varlığın kendi mekanından dışarıya doğru bağımsız, denetimsiz ve kesintisiz biçimde akıp gitmesini tasvir eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun mecra bularak hiçbir set veya engel tanımadan kendi yolunda dümdüz akması (سَيْبُ الماءِ) ve yılanın engelsizce yerde süzülmesi (انْسِيابُ الحيّة). Buradan hareketle hayvanın gemi, bağı veya çobanı olmaksızın dilediği gibi yayılmaya terk edilmesine denmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde geniş ihsan, kesintisiz bağış ve akıp gelen ikram anlamında kullanılmıştır: بَسَطْتُ لَهُمْ سَيْبِي بِكَفٍّ مُشِيعَةٍ / تَجُودُ إِذَا مَا خَادَعَ النَّفْسَ جُودُهَا |
| Erken Arapça kullanım | Câhiliye Araplarının belirli adak ve döl şartlarını taşıyan deveyi putlar adına serbest bırakıp binişini, sağımını ve yüklenilmesini haram kıldıkları dişi deveyi nitelemek üzere سَائِبَة biçiminde kullanılmıştır. Ayrıca azat edildikten sonra üzerinde miras ve velâ hakkı tanınmayan köle için de aynı niteleme yapılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn; Lisānü’l-Arab; Maqāyīsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinin Güney-Batı (Arapça) kolunda bu kök belirgin biçimde bir sıvının akması, engelsiz hareket ve terk edilme anlamını muhafaza etmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) kök morfolojik olarak zayıf bir mevcudiyete sahiptir ve doğrudan Arapçadaki serbest bırakma kurumunu karşılayan bir izotop sergilemez. Ancak akış ve kayma eksenli kök biçimleriyle fonetik yakınlık taşır; Arapçada ise kök, Câhiliye dönemi kabile dinî kurumlaşmasıyla birleşerek özel bir kült terimine dönüşmüş, hem doğal akışı (su akıntısı, yeraltı maden damarı/rikâz) hem de hukukî-dinî bir dokunulmazlık ile başıboş salınmayı aynı semantik gövdede birleştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs; Lisānü’l-Arab; Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سيب / سوب geçişliliği | Suyun mecrasında akması (سيب) ile kontrolsüz bırakma eylemi arasında somuttan soyuta tam bir anlam aktarımı vardır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça-Güney Sami özgünleşmesi | Akış ve hareket anlamı ortak arka plana işaret etmekle birlikte, saibe terimi Câhiliye Arabistanı’nın ritüel diline özgü bir gelişmedir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik veya diğer ailelerde kanıtlanabilir doğrudan fonetik denk düşüm tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīsü’l-Luğa; Tâcü’l-Arûs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سيب | Anlamlı | Serbest akış, salıverme | Suyun akması, hayvanın başıboş bırakılması, karşılıksız bağış | Hedef kök; Mâide 5:103 |
| سبي | Anlamlı | Esir alma, ele geçirme | Bir kimseyi tutsak edip götürme, bağımsızlığını elinden alma | Hedef kökün tam zıttı yönde bir tutsak etme eylemidir; Kur’an’da geçmez |
| يسب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel diziliş |
| يبس | Anlamlı | Kuruluk, katılık | Yaşlığın, akışkanlığın ve nemin gitmesi | Suyun akması olan سيب ile kuruluk zıtlığı taşır; Tâhâ 20:77 |
| بسي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel diziliş |
| بيس | Anlamlı | Şiddet, mekan adı | Şiddet veya özel isim (Baysân) | Kitābü’l-ʿAyn’da kayıtlıdır; Kur’an’da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سيب | Merkez | Salıverme, akıtma | Bir nesneyi veya canlıyı üzerindeki her türlü tasarruftan vazgeçerek tamamen başıboş bırakmak | Akışkanlık, bağsızlık ve kutsama kisvesiyle kullanım dışı bırakma |
| سرح | Komşu | Otlatmaya salma | Hayvanı sabah otlağa salıp akşam geri toplamak üzere denetimli biçimde serbest bırakmak | Geri dönüşü ve mülkiyet bağı devam eden geçici salıvermedir |
| همل | Komşu | İhmal ve başıboşluk | Çobansız, gözetimsiz ve amaçsızca kendi haline bırakılmış olmak | Ritüel bir boyutu yoktur, saf ihmal ve kontrolsüzlüktür |
| طلق | Komşu | Bağı çözme, serbest kılma | Mevcut bir akdi, bağı veya düğümü çözerek serbest bırakmak | Öncesinde var olan açık bir bağın iradî olarak feshidir |
| عطل | Komşu | İşlevsiz bırakma | Bir varlığı süsten, işten veya kullanımdan yoksun bırakarak atıl kılmak | Kapasitenin ve faydanın askıya alınmasıdır |
| حبس | Zıt | Tutma, hapsetme | Bir varlığın hareketini, akışını ve serbestiyetini tamamen engellemek | Hareketi kısıtlama ve sınırlama |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سيب | Başıboş salma, bağsız kılma | Suyun engelsiz akması ve hayvanın dokunulmaz kılınarak salınması | Kesin |
| Latince | emancipare, relinquere | Mülkiyet bağını çözmek, kendi haline terk etmek | Hukukî bağı kaldırmayı karşılar ancak Câhiliye’nin tabulaştırıcı kutsallık atfını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | set free, release into abandonment | Serbest bırakmak, terk ederek başıboş salmak | Eylemin serbest bırakma kısmını verir, hayvanı put adına kullanım dışı bırakma ritüelini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | freilassen, verwildern lassen | Başıboş salmak, serbest kılmak | Kontrolsüz bırakmayı ifade eder; dinî yasaklama arka planı eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | laisser en liberté, vouer à l’abandon | Serbestliğe bırakmak, terk edilmeye vakfetmek | Terk ve adak boyutunu kısmen karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Lane’s Arabic-English Lexicon; Wehr’s Arabic-English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَائِبَة | Putlar adına adanıp dokunulmaz kılınan, binilmesi ve sağılması yasaklanarak başıboş salınan deve | Câhiliye döneminde Allah’ın emretmediği halde insanların kendi hevalarıyla ürettikleri bâtıl dinî yasakların ve yapay kutsallıkların reddedildiği bağlam (Mâide 5:103). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teşrî yetkisi ve tahrîm-tahlîl | Hüküm koyma yetkisinin yalnızca Allah’a ait olduğu; insanların eşyayı keyfî biçimde kutsayıp haram kılamayacağı | İlahî vahye dayanmayan yapay dindarlık ve kutsallaştırma sapmasının eleştirisi |
| Fıkıh | Hayvanların mülkiyeti, vakıf ve velâ hakkı | İslâm’da velâ hakkı olmaksızın köle azadı (sâibe köle) yasağı ve hayvanın bakımını üstlenmeksizin başıboş terk edilmesinin hükmü | Mülkiyetten kaynaklanan sorumluluğun keyfî biçimde terkinin yasaklanması |
| Tefsir | Câhiliye ahkâmının iptali | Bahîra, sâibe, vasîle ve hâm kavramlarının mahiyeti ve bunların uydurma bidatler olarak tasnifi | Allah adına yalan uydurarak toplumsal ve iktisadî düzeni bozma pratiği |
| Hadis | Câhiliye âdetlerinin tasfiyesi | Amr b. Lühayy el-Huzâî’nin bu tür hayvanları ilk salan kişi olarak cehennemde tasvir edilmesi ve İslâm’da sâibe uygulamasının kaldırılması | Fıtratı ve helal nimetleri bâtıl ritüellerle işlevsizleştirmenin reddi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Teşrîî meşruiyet | Bâtıl kutsallık | İlahî izne dayanmayan tabulaştırmayı ifşa etme | Helal olan bir nimeti güya takva veya adak adına haramlaştırmanın iptali. | Kesin |
| İlmi | Tasnif ve bilgi epistemolojisi | Zan ve kuruntu | Dayanaksız ön kabulleri reddetme | Vahye veya somut delile dayanmayan geleneksel yasakların zihinsel temelini çökertme. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve kural koyma | Sahte egemenlik | Toplumu keyfî tabularla yönetmeyi engelleme | Dini kisveli kabile elitlerinin toplum üzerinde yapay dokunulmazlıklar kurmasını önleme. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim araçları ve mülkiyet | Atıl kaynak | İktisadî kaynağın israfını ve başıboşluğunu engelleme | Sütünden, etinden ve gücünden yararlanılabilecek bir hayvanın iktisadî döngüden keyfî olarak koparılmasını men etme. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz/dirençsiz açık sistem akışı (open laminar flow) | Bir akışkanın dış bir sınır, yönlendirici mecra veya direnç olmaksızın potansiyel enerjisini rastgele dağıtarak serbestçe yayılması hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sorumsuzluk dokunulmazlığı (unregulated deregulation / immunis) | Bireyin veya bir nesnenin toplumsal ve hukukî ödevler ağından çıkarılarak denetimsiz, yükümlülüksüz bir alana terk edilmesi mekanizması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سيب kökünü yalnızca geçmişte kalmış bir çöl kabilesinin belirli develer üzerindeki batıl bir ayini olarak görüp, tarihsel bir folklor unsuru derekesine indirmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an’ın bu kök üzerinden inşa ettiği ilke; insanın kendi zihninden değer ve kutsallık üreterek eşyayı veya canlıları kamu yararından, üretimden ve meşru tasarruftan koparmasını kökten reddetmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Din kisvesi altında varlıkları veya alanları denetim dışı, sorumsuz ve dokunulmaz kılarak üretilen modern veya geleneksel tabulaştırmaların Kur’an’ın tevhid ilkesiyle nasıl çatıştığının anlaşılamaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Helal-haram koyma yetkisinin yalnızca Allah’a ait olduğunu, insanların dindarlık zannıyla helalleri haram kılamayacağını ve üretilen sahte dokunulmazlıkların tevhid inancına aykırı olduğunu gösterdiği için tarihî ve akîdevî bir mihenktir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Câhiliye müşriklerinin şeriat uydurma, helal rızıkları haram kılma ve putlara adaklar adayarak mülkiyet düzenini tahrif etme tavırlarını eleştiren ayet grubunda (özellikle Mâide 5:103) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bir şeyi terk etmenin veya kullanımdan çekmenin kendiliğinden bir zühd ve dindarlık göstergesi olduğu yanılgısını düzeltir; Allah’ın meşru kıldığı tasarrufu iptal etmenin dindarlık değil şirk eksenli bir haddi aşma olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun engelsizce akıp gitmesi, engellerin kalkması ve hayvanın bağsız olarak merada kendi haline terk edilmesi.
- Soyut anlamİlahî yetkilendirme olmaksızın nesnelerin veya kişilerin yükümlülük, mülkiyet ve fayda alanının dışına atılarak sahte bir dokunulmazlıkla başıboş salınması.
- Sistematik karşılıkMülkiyetin getirdiği sorumluluk bağının keyfî olarak koparılması ve sahte kutsiyetle kamu faydasının iptal edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde incelenen varlığı, bu varlık üzerindeki meşru yönetim, denetim ve mülkiyet bağını temsil eder. olması, varlığın meşru bağından koparılarak başıboş salındığını gösterir. Bunun sonucunda varlığın zamana bağlı hareketi rastgele bir salınım () halini alırken, toplumsal ve iktisadî fayda fonksiyonu sıfıra eşitlenerek işlevsizlik ortaya çıkar. Model, kökün hem serbest akış hem de faydasız terk ediliş boyutunu sembolize eder.