شيأ

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ش-ي-أالصيغ: ٢٤ · الجذور المجاورة: ٣٨١ · الآيات: ٤٤٩ · السور: ٧٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».شَاءَشَيْءٌشيأألهتَشَاءُقدرخلقشَيْئًانَشَاءُعلمبسطهديشَيْءٍ

الجذرالصيغ ٢٤الآيات ٤٤٩السور ٧٣المجاورة ٣٨١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

شيأ

ش - ي - أ

جذر
  • الورود: ٥١٩
  • الآيات: ٤٤٩
  • الصيغ: ٢٤
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Şey

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: شيء

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٣١٤
باب اللّفيف من الشين ش ي أ، أ ش أ، ش أ و، ش و ي شيء: الشيءُ واحدُ الأشياء، والعرب لا تضرب أشياء، وينبغي أن يكون مصروفاً، لأنه على حد فيءٍ وأفياء.. واختلف فيه جهل النَّحو، إنما كان أصلُ بناء شيء: شيِّىء بوزن فيعل، ولكنهم اجتمعوا قاطبةً على التَّخفيف، كما اجتمعوا على تخفيف ميِّت. وكما خففوا السيئة، كما قال: والله يعفو عن السَّيئات والزَّللِ فلما كان الشيء مخففاً وهو اسم الآدميين وغيرهم من
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣١٢
الشَيْءُ تصغيره شُيَيْءٌ وشِيَيْءٌ أيضاً بكسر الشين وضمِّها، ولا تقل شُوَيٌّ، والجمع أشياءُ غيرُ مصروفٍ. والمشيئة: الإرادة، وقد شئتُ الشَّيْءَ أَشاؤُهُ. وقولهم: كل شيء بِشِيئَةِ الله، بكسر الشين أي بمشيئة الله تعالى. الأصمعي: شَيَّأتُ الرَّجُلَ على الأمر: حَمَلْتثهُ عليه. وأشاءَهُ لغة في أَجاءَهُ أي أَلْجَأَهُ.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٨٧٢
المدخل: شيءباب اللفيف من حرف الشين شيء ، شيشاء ، شوى ، شاء ، شأي ، وشي ، أش ، أشا . شيء : قال الله تبارك وتعالى : ( ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَآءَ ) ( المائدة : 101 ) . قلت : لم يختلف النحويّون في أن ) أشياء جمع شيء ، وأنها غير مجراة ، واختلفوا في العِلّة فكرهت أن أحكيَ مقالة كلّ واحد منهم ، واقتصرت على ما ذكره أبو إسحاق الزجاج في كتابه ، لأنه جمع أقاويلَهم على اختلافها ،
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٩٦٧
(باب الشين والياء وما يثلثهما) (شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد: إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ *** قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1]) (شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٧١٧
المدخل: شيء- الشيء قيل: هو الذي يصح أن يعلم ويخبر عنه، وعند كثير من المتكلمين هو اسم مشترك المعنى إذا استعمل في الله وفي غيره، ويقع على الموجود والمعدوم. وعند بعضهم: الشيء عبارة عن الموجود (قال صاحب الجوهرة: وعندنا الشيء هو الموجود *** وثابت في الخارج الموجود)، وأصله: مصدر شاء، وإذا وصف به تعالى فمعناه: شاء، وإذا وصف به غيره فمعناه المشيء، وعلى الثاني قوله تعالى: ﴿قل الله خالق كل شيء﴾ [الرعد/16]، فهذا على
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٧٢
ش ي أ أنت في لا شيء ورأى غير شيء‏.‏ وتأخرت عنه شيئاً أي تأخرا قليلاً‏.‏ وروى الكسائي‏:‏ يا شيء مالي‏:‏ في التلهف على الشيء‏.‏ وأنشد‏:‏ يا شيء مالي من يعمر يفنه مر الزمان عليه والتقليب وقال زهير بن مسعود‏:‏ يا شيء ما هم حين يدعوهم داع ليوم الروع مكروب وغلام مشيأ‏:‏ مختلف الخلق كأن فيه من كل قبح شيئاً‏.‏ وشيأ الله تعالى خلقه‏.‏ ويقولون لمن أرادوا قيامه‏:‏ إذا شئت‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٨٦٩
الـمَشِيئةُ: الإِرادة. شِئْتُ الشيءَ أَشاؤُه شَيئاً ومَشِيئةً ومَشاءة ومَشايةً(1) (1 قوله «ومشاية» كذا في النسخ والمحكم وقال شارح القاموس مشائية كعلانية.): أَرَدْتُه، والاسم الشِّيئةُ، عن اللحياني. التهذيب: الـمَشِيئةُ: مصدر شاءَ يَشاءُ مَشِيئةً. وقالوا: كلُّ شيءٍ بِشِيئةِ اللّه، بكسر الشين، مثل شِيعةٍ أَي بمَشِيئتِه. وفي الحديث: أَن يَهُوديّاً أَتى النبيَّ صلى اللّه عليه وسلم فقال: إِنَّكم
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١١٦
* ش ي أ * * المَشِيئةُ * الإرادة تقول منه * شاءَ * يشاء * مَشيئةً * قلت وفي ديوان الأدب * المَشئيةُ * أخص من الإرادة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨بلا ترجمةالحروف: ١٦٬٧٠٠
شئته أي الشيء أشاؤه شيأ ومشيئة كخطيئة ومشاءة ككراهة ومشائية كعلانية: أردته قال الجوهري: المشيئة: الإرادة، ومثله في المصباح والمحكم، وأكثر المتكلمين لم يفرقوا بينهما، وإن كانتا في الأصل مختلفتين فإن المشيئة في اللغة: الإيجاد والإرادة: طلب أومأ إليه شيخنا ناقل عن القطب الرازي، وليس هذا محل البسط والاسم منه الشيئة كشيعة عن اللحياني، ومثله في الروض للسهيلي وقالوا: كل شيء بشيئة الله تعالى بكسر الشين،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٧٥١
شَآءَهُ 1 شَآءَهُ ذ , (Msb,) [originally شَيِئَهُ,] like خَافَهُ, [which is originally خَوِفَهُ,] (MF,) first. pers. شِئْتُهُ, (S, K,) aor. يَشَاؤُهُ, (Msb,) [and by poetic license يَشَاهُ, without ء,] first pers. أَشَاؤُهُ, (S. K,) inf. n. شَىْءٌ (Msb, K) and مَشِيْئَةٌ, (S, * K,) or this is a simple subst., (Msb,) and مَشَآءَةٌ and مَشَائِيَةٌ, (K,) [or these two also are simple substs.,] He,
رابط المدخل

شَآءَهُ 1 شَآءَهُ ذ , (Msb,) [originally شَيِئَهُ,] like خَافَهُ, [which is originally خَوِفَهُ,] (MF,) first. pers. شِئْتُهُ, (S, K,) aor. يَشَاؤُهُ, (Msb,) [and by poetic license يَشَاهُ, without ء,] first pers. أَشَاؤُهُ, (S. K,) inf. n. شَىْءٌ (Msb, K) and مَشِيْئَةٌ, (S, * K,) or this is a simple subst., (Msb,) and مَشَآءَةٌ and مَشَائِيَةٌ, (K,) [or these two also are simple substs.,] He, and I, willed, wished, or desired, it; syn. أَرَادَهُ (Msb) and أَرَدْتُهُ: (S, * K:) most of the scholastic theologians make no difference between المَشِيْئَةُ and الاـِرَادَةُ, though they are [said to be] originally different; for the former, in the proper language, signifies the causing to be or exist, syn. الاـِيجَادُ; and the latter, the willing, wishing, or desiring; syn. الطَّلَبُ. (TA.) A Jew objected, to the Prophet, his people's saying مَا شَآءَ اللّٰهُ وَشِئْتُ [What God hath willed and I have willed], as implying the association of another being with God: therefore the Prophet ordered them to say مَا شَآءَ اللّٰهُ ثُمَّ شِئْتُ [What God hath willed, then I have willed]. (TA.) [مَا شَآءَ اللّٰهُ as signifying What hath God willed! is used to express admiration. And as signifying What God willed it is a phrase often used to denote a vague, generally a great or considerable, but sometimes a small, number or quantity or time: See De Sacy's Relation de l'ةgypte par Abdallatif, pp. 246 and 394 &c.] -A2- See also 1 in art. شوأ

شَيَّأْتُهُ عَلَى الأَمْرِ 2 شَيَّأْتُهُ عَلَى الأَمْرِ ذ [in some copies of the K (erroneously) شِئْتُهُ] I incited him, or made him, to do the thing, or affair. (As, S, L, K, TA.) -A2- And شَيَّأَ اللّٰهُ وَجْهَهُ, (K, TA,) and خَلْقَهُ, (TA,) God rendered, or may God render, foul, unseemly, or ugly, his face, (K, TA,) and his make. (TA.)

أَشَآءَهُ اـِلَيْهِ 4 أَشَآءَهُ اـِلَيْهِ ذ He, or it, compelled him, constrained him, or necessitated him, to have recourse, or betake himself, to it; syn. أَلْجَأَهُ; (S, K;) a dial. var. of أَجَآءَهُ; (S;) of the dial. of Temeem. (TA.) Temeem say, شَرٌّ مَا يُشِيؤُكَ اـِلَى مُخَّةِ عُرْقُوبٍ, meaning يُجِيؤُكَ [q. v., i. e. It is an evil thing that compels thee to have recourse to the marrow of a hock]. (S.)

تشيّأ 5 تشيّأ ذ His anger became appeased: (K:) said of a man. (TA.)

شَىْءٌ شَىْءٌ ذ [A thing; anything; something; somewhat;] a word of well-known meaning: (K:) [sometimes, in poetry, written and pronounced شَىٌّ: see an ex. in a verse cited voce صُؤَابَةٌ: see also the last sentence but one of this paragraph:] الشَّىْءُ properly signifies what may be known, and that whereof a thing may be predicated: (Mgh, KT:) accord. to Sb, it denotes existence, and is a name for anything that has been made to have being, whether an accident, or attribute, or a substance, and such that it may be known, and that a thing may be predicated thereof: (KT:) MF says that it is app. an inf. n. used in the sense of a pass. part. n., meaning what is willed, and meant, or intended, [in which sense ↓ مَشِيْئَةٌ (pl. مَشِيْآتٌ) is often used,] without restriction to its actuality or possibility of being, so that it applies to that which necessarily is, and that which may be, and that which cannot be; accord. to the opinion adopted by the author of the Ksh: [or, as an inf. n. in the sense of a pass. part. n., it may be expl., agreeably with what is said to be the proper meaning of the verb, as signifying what is caused to be or exist; accordingly,] Er-Rلghib says that it denotes whatever is caused to be or exist, whether sensibly, as material substances, or ideally, as sayings; and Bd and others expressly assert that it signifies peculiarly what is caused to be or exist; but Sb says that it is the most general of general terms; and some of the scholastic theologians apply it to what is non-existent; such, however, are overcome in their argument by its not being found to have been thus used by the Arabs, and by such passages as كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ اـِلَّا وَجْهَهُ [Everything is subject to perish except Himself (Kur xxviii. last verse)] and وَاـِنْ مِنْ شَىْءٍ اـِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ [And there is not anything but it glorifies Him with praising (Kur xvii. 46)], for what is nonexistent cannot be described as perishing nor imagined to glorify God: (TA:) the pl. is أَشْيَآءُ, (S, Msb, K, &c.,) imperfectly decl., (Msb, TA,) or rather this is a quasi-pl. n., (Sb, TA,) respecting the formation of which there is much difference of opinion [as will be shown hereafter], (Msb, TA,) and أَشْيَاوَاتٌ, (S, K,) a pl. pl. [i. e. pl. of أَشْيَآءٌ], (MF, TA,) and أَشَاوَاتٌ, [a contraction of that next preceding,] (K,) and أَشَاوَى, (S, K,) with fet-h to the و, (MF, TA,) and it is also mentioned as with kesr, (TA,) [and is written in both of my copies of the S أَشَاوَى, though if with kesr it should be either أَشَاوٍ or أَشَاوِىُّ, but أَشَاوَى only is meant by J, as is shown by what here follows,] originally أَشَايِىُّ, with three ى s, not أَشَائِىُّ as J says, [or rather as the word is written in copies of the S, for J may have held it to be أَشَائِىُّ or أَشَايِىْءُ, as he says that the ء was changed into ى thus occasioning the combination of three ىs, so that he held its secondary form to be أَشَايِىُّ, as will presently be shown,] because the first ى is radical, not augmentative, (IB, K,) the medial ى of the three being suppressed, and the final one changed into ا [though written ى], and the initial one changed into و, (S,) and another form of pl. is أَشَايَا, (S, Msb, K,) with the ى preserved, not changed into و [as it is in أَشَاوَى], (TA,) [likewise] a pl. of أَشْيَآءُ, (Msb,) and أَشَيَايَا also is mentioned, (K,) as formed [from أَشْيَآءُ] by the change of ء into ى and adding ا, (TA,) and أَشَاوِهُ, which is strange, (Lh, K,) as there is no ه in أَشَيَآءُ, (Lh,) or in شَىْءٌ: (K:) with respect to the first of these forms, [the quasi-pl. n.] أَشَيَآءُ, the most probable opinion is that of Kh: (Msb, TA:) accord. to him, (S, Msb, K,) it is originally of the measure فَعْلَآءُ, (S, K, *) in lieu of أَفْعَالٌ, (K,) and therefore imperfectly decl., (S,) [i. e.] it is originally شَيْئَآءُ, (Msb,) and the two hemzehs combined in the latter portion being found difficult of pronunciation, the former of them is transposed to the beginning of the word, so that it becomes of the measure لَفْعَآءُ, (S, Msb,) as is shown by its having for its pls. أَشَاوَى and أَشَايَا and أَشْيَاوَاتٌ: (S:) accord. to Akh, it is [originally] of the measure أَفْعِلَآءُ; (S, K;) but if it were thus a broken pl., [not a quasi-pl. n.,] its dim. would not be ↓ أُشْيَّآءُ, as it is, but شُيَيْآتٌ: (S:) accord. to Ks, it is of the measure أَفْعَالٌ, and made imperfectly decl. because of frequency of usage, being likened to فَعْلَآءُ; but were it so, أَبْنَآء and أَسْمَآء would be imperfectly decl.: (S, K:) accord. to Fr, شَىْءٌ is originally شَيِّئٌ, and therefore has a pl. of the measure أَفْعِلَآءُ, afterwards contracted to فَعْلَآءُ; but were it so, it would not have for its pl. أَشَاوَى. (S. [Much more respecting this pl. is added in the TA, but it is comparatively unprofitable.]) The dim. of شَىْءٌ is ↓ شُيَىْءٌ and ↓ شِيَىْءٌ; (S, K, TA, but only the former in some copies of the K, the word being written in other copies شُِيَىْءٌ;) not ↓ شُوَىٌّ, or ↓ شُوَىْءٌ; (the former accord. to my two copies of the S and accord. to the copies of the K followed in the TA, in which it is said to be with teshdeed to the ى, and the latter accord. to the CK and my MS. copy of the K;) or this is a dial. var. of weak authority, (K,) used by post-classical poets in their verses. (MF, TA.) ― -b2- When a man says to thee, “ What dost thou desire? ” thou answerest, لَا شَيْئًا [Nothing]: and when he says, “ Why didst thou that? ” thou answerest, لِلَا شَىْءٍ [For nothing]: and when he says, “ What is thine affair? ” thou answerest, لَا شَىْءٌ [Nothing]: it is with tenween in every one of these cases. (As, AHلt, TA.) [When one says لَا شَىْءَ, he means thereby There is nothing.] ― -b3- لَيْسَ بِشَىْءٍ means [It is nought, of no account or weight; it is not worthy of notice, or not worth anything;] it is not a good thing; or it is not a thing to be regarded. (W p. 27.) ― -b4- [لَيْسَ مِنَ الأَمْرِ فِى شَىْءٍ is a phrase of frequent occurrence, meaning He has no concern with the affair; see two exs. in the first paragraph of art. حوص. ― -b5- فِيهِ شَىْءٍِ مِنَ الطُّولِ occurs in the TA voce حُسْبَانَةٌ, meaning In it is somewhat, or some degree, of length; i. e. it is somewhat long; and is used in the present day in this sense.] ― -b6- In the phrase هُوَ أَحْسَنُ مِنْكَ شَيْئًا, the last word is for بِشَىْءٍ [i. e. He is better than thou in something; meaning he is somewhat better than thou]. (IJ, L.) ― -b7- مَا أَغْفَلَهُ عَنْكَ شَيْئًا is a phrase of the Arabs [app. lit. signifying How unmindful of thee is he as to anything!] mentioned by Sb as meaning دَعِ الشَّكَّ عَنْكَ [Dismiss doubt from thee (respecting him as to anything)]: IJ says that شيئا is here put in the accus. case as an inf. n., as though the saying were مَا أَغْفَلَهُ عَنْكَ غُفُولًا, because the verb of wonder does not require to be corroborated by the inf. n. [proper to it]: (L, TA:) [or it is a specificative:] IF says that it is a phrase of dubious meaning; and that the most probable explanation of it is this; that ما is here lit. interrogative, but in meaning denotative of wonder; and that شيئا is governed in the accus. case by some other word, or phrase, as though the saying were dismiss a thing by which he is not occupied in mind, and dismiss doubt as to his being occupied in mind by it. (TA in art. ما.) ― -b8- [شَيْئًا فَشَيْئًا means Thing by thing, part by part, bit by bit, piecemeal, inch by inch, drop by drop, little and little in succession, by little and little, by degrees or gradually.] ― -b9- أَىُّ شَىْءٍ [meaning What thing?] is, by the alleviation of the ى [in اىّ] and the suppression of the ء [in شىء], made into one word, أَيْشَىْ: so says El-Fلrلbee: (Msb:) or, [as is commonly the case in the present day,] by reason of frequency of usage, it is contracted into أَيْشَ. (TA in art. جرم, as on the authority of Ks.) ― -b10- شَىْءٌ in the Kur lx. 11 may mean Any one (Bd, Jel) or more. (Jel.) ― -b11- [It is also applied to (assumed tropical:) The penis of a man; as in the explanation of a phrase mentioned voce ذَنَبٌ; like as its syn. هَنٌ is to the same and (more commonly) to the “ vulva ” of a woman.] ― -b12- In algebra, it signifies [A square root;] a number that is multiplied into itself; which in arithmetic [and in algebra also] is called جذر [i. e. جَذْرٌ]; and in geometry, ضلع [i. e. ضِلْعٌ or ضِلَعٌ]; (“ Dict. of the Techn. Terms used in the Sciences of the Musalmans, ” p. 202;) an unknown number that is multiplied into itself. (Idem, p. 730.) -A2- It is also said, on the authority of Lth, to signify Water: and he cites as an ex., تَرَى رَكْبَهُ بِالشَّىْءِ فِى وَسْطِ قَفْرَةٍ [Thou seest, or wilt see, his company of riders at the water in the midst of a desert]: but AM says, I know not الشىء in the sense of “ water, ” nor know I what it is. (TA.) -A3- يَا شَىْءَ is an expression of regret, (El-Ahmar, Ks, TA,) or of wonder, (K, TA,) [or of both,] meaning [Oh! or] O my wonder! (Ks, Lh, TA.) One says, يَا شَىْءَ مَا لِى, (El-Ahmar, Ks, Lh, K,) and يَا شَىَّ مَا لِى, i. e. with and without ء, (Ks, TA,) and يَا هَىْءَ مَا لِى, (Lh, K,) يا هَىَّ ما لى, and يَا فَىَّ ما لى, (El-Ahmar, Ks, TA,) neither of these two with ء, (Ks, TA,) [meaning Oh! or O my wonder! What has happened to me?] in all of these, (Ks, TA,) ما being in the place of a noun in the nom. case. (Ks, Lh, TA.) ― -b2- Some also say, يَا شَىْءَ and يَا هَىَّ and يَا فَىَّ, and some add مَا, saying, يَا شَىْءَ مَا and يَا هَىَّ مَا and يَا فَىَّ مَا, meaning How good, or beautiful, is this! (Ks, TA.)

شِيْئَةٌ شِيْئَةٌ ذ [Will, wish, or desire,] a subst. from شَآءَهُ, (Lh, K,) [and] so is ↓ مَشِيْئَةٌ [which is mentioned in the K as an inf. n.]. (Msb.) One says, كُلُّ شَىْءٍ بِشِيْئَةِ اللّٰهِ, (S, K,) i. e. ↓ بَمِشِيْئَتِهِ [Everything is by the will of God]. (S.)

شُيَىْءٌ شُيَىْءٌ ذ and شِيَىْءٌ and شُوَىٌّ or شُوَىْءٌ: see شَىْءٌ in the middle of the paragraph.

شَيِّآنٌ شَيِّآنٌ ذ and شَيَّآنٌ: see art. شوأ.

أُشَيَّآءُ أُشَيَّآءُ ذ dim. of أَشْيَآءُ: see شَىْءٌ, in the latter part of the former half of the paragraph.

مَشِيْئَةٌ مَشِيْئَةٌ ذ : see شِيْئَةٌ, in two places: ― -b2- and see also شَىْءٌ, near the beginning of the paragraph.

مُشَيَّأٌ مُشَيَّأٌ ذ Incongruous, unsound, (K, TA,) foul, or ugly, (TA,) in make, or formation. (K, TA. [See Ham p. 192.]) ― -b2- And accord. to Aboo-Sa'eed, A child born preposterously, the legs coming forth before the arms. (TA.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٠٧
المدخل: شيءشَآءَ شَآءَ ( y ) A ( n. ac. شَيْء [ 1 ] , مَشَآءَة [ 17tA ] , مَشِيْئَة [ 18t ] , مَشَائِيَة مَشَائِيَة ), a. Willed; wished, desired. شَيْء شَيْء [ 1 ] , ( pl. أَشْيَآء [ 38 ] , أَشْيَوَات أَشْيَوَات , أَشَاوَات , أَشَاوَى أَشَايَا أَشَايَا , أَشَاوه ), a. Thing; something. b. Affair, matter. شِيْئَة شِيْئَة [ 2t ] , مَشِيْئَة [ 18t ] , a. Will; wish. شُيَىْء شُيَىْء , شُوَيّ
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٤٬١٦٥
المدخل: شيءشيء شَاءَ - يَشَاءُ - شَيء - أَشْيَاء شاءَ - يَشاءُ + كائن + شيئاً أو أمراً: وضعه في اعتباره وحده دون غيره، ليوقع عليه فعلاً أو عملاً: يحدد ويعيـِّن واحداً فقط، من موجودين أو أكثر من موجودات الكون للتعامل معه بفعل أو عمل: ويشمل ذلك ضمناً، تحديد وتعيين معلومة من معلومتين أو أكثر، أو مسار من مسارين أو أكثر من احتمالات التعامل أو الحركة أو
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٨١ (الإجمالي: ٨٠١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أله

    الآيات المشتركة: ٢٨٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. قدر

    الآيات المشتركة: ٦٤ · Kıdr kazandır

  3. ملك

    الآيات المشتركة: ٤٧ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  4. بسط

    الآيات المشتركة: ١٥ · Bisat kilim demektir

  5. أرض

    الآيات المشتركة: ٧٤ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  6. سمو

    الآيات المشتركة: ٥٣ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  7. علم

    الآيات المشتركة: ٩٥ · Dağın sivri noktası demektir

  8. غني

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  9. خلق

    الآيات المشتركة: ٤١ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  10. ضرر

    الآيات المشتركة: ٢١ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  11. مثل

    الآيات المشتركة: ٢٩ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  12. هدي

    الآيات المشتركة: ٤٢ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

الآيات التي ورد فيها(٤٤٩)

عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٤٤٩؛ ضيّق النطاق من شريط السور.

  1. … اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Şey

  2. هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Şey

  3. مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Şey

  4. … حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Şey

  5. وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ …

    Şey

  6. … النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ …

    Şey

  7. وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ أَيْنَمَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Şey

  8. … يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Şey

  9. … تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Şey

  10. … تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

    Şey

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökشيأ
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli ve ecvef-yâî
Bağlamsal Yakın Köklerرود, عزم, قصد
Zıt Kökأبي
Çekirdek Özet 1Bir şeyi varlık sahasına çıkarmaya yönelme, somut bir varlık ve nesne olarak belirleme
Çekirdek Özet 2İlahi meşîetin ontolojik belirleyiciliği ve varoluşun en genel kategorisi olan şeyiyet
Çekirdek Özet 3Varoluşun mutlak surette ilahi iradeye bağlılığı ve bilinebilir her gerçekliğin nesnel karşılığı
Kritik Hata RiskiMeşîeti heva veya keyfi arzu ile karıştırmak; şeyi ise sadece maddi nesneye indirgemek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شيBelirme, yayılma, ayrışarak görünür olma ve sınır kazanma (karşılaştır: saçta akların belirmesi شيب, yaşlılığın olgunlukla belirginleşmesi شيخ, yapının harçla yükselip belirginleşmesi شيد, topluluğun ayrılarak yayılması شيع)أYayılma ve belirme potansiyelini ani bir irade ve kesin bir ontolojik sınırla somut bir varlık hâline getirme

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; ısırma, parçalama, keskinlikBelirsiz bir bütünü keserek ayrıştırma, belirgin kılma
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaAyrıştırılan unsura müdahale etme, onu fiilen yönlendirme ve tutma
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçEylemi başlatan mutlak güç, iradi kaynak ve var edici ilk vuruş
شيأGücün belirsizliği yarıp fiilen nesneyi belirlemesiBaşlangıçsal bir irade gücüyle belirsizlikten bir varlığı çekip çıkarma, onu el altında tutulur ve bilinebilir bir nesne hâlinde sınırlandırma

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi varlık alanına yöneltmek, şekillendirmek ve belirginleştirmek; bedevi kullanımında yüzün belirgin izlerle şekillenmesi veya çirkinleşmesi anlamında شَيَّأَ اللّٰهُ وَجْهَهُ ifadesinde görülür.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Züheyr b. Mes‘ûd el-Dabbî, korku anında imdada çağrılan kimselerin hâlini tasvir ederken kökü hayret ve yönelme edatı bağlamında kullanır: يَا شَيْءَ مَا هُمْ حِينَ يَدْعُوهُمُ دَاعٍ لِيَوْمِ الرَّوْعِ مَكْرُوبُ
Erken Arapça kullanımKur'an öncesi ve erken dönem kabile dilinde bir kimsenin kalkmasını veya eyleme geçmesini istemek üzere kullanılan إِذَا شِئْتَ deyimi; bir şeyin varlığını ifade eden en yalın nesne ismi شَيْء.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde شيأ kökü, özellikle güneybatı Sami sahasında ve klasik Arapçada meşîet (dilemek, irade etmek) ve şey' (varlık, nesne) ekseninde oldukça özelleşmiş bir semantik merkez oluşturur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) irade ve dileme anlamları çoğunlukla rṣy veya ḥpṣ kökleriyle ifade edilirken, Arapçadaki meşîet kavramının kökeni hem bir şeye doğru yönelme hem de bir şeyi var kılma, nesneleştirme fonksiyonu taşır. Ge'ez dilinde benzer kök biçimleri bir arzu veya nesne bağlamında uzak paralellikler gösterse de kökün en yetkin ve sistemik gelişimi Arapçada gerçekleşmiştir. Arapçadaki شَيْء kelimesi, hakkında haber verilebilen ve zihinde ya da hariçte gerçekliği olan en tümel mevcudu ifade eden bir isimleşme kazanmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشيأ / شاء - يشاء - شيئاVarlık kazandırma iradesi ile varlık kazanan nesne arasındaki zorunlu ilişkiyi kuran iç türemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami paralellikleriİrade ve nesneleşme bağlamında bölgesel Sami kullanım ayrışması; kuzeybatı kolunda zayıf, Arapçada merkezîGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelim kökleriVeri bulunamadıVeri bulunamadı

المصدر David Cohen, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شيأAnlamlıDilemek, nesneBir şeyi varlık sahasına çıkarmayı murad etmek ve var olan nesneHedef kök; Kur'an'da geçer
شأيAnlamlıÖne geçmek, uzaklaşmakBir şeyin önüne geçip mesafeyi açması, yarışta başa geçmekKök Kur'an'da geçmez; hedef kökle zayıf semantik bağ
يشأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıDüzenli kullanım dışı diziliş
يأشAnlamlıÜmitsiz olmakيئس kökünün kalb yoluyla ortaya çıkmış fonetik varyantıKök Kur'an'da geçmez; kalb kökü
أشيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız müsta'mel kök olarak yer almaz
أيشAnlamlıYaşamak, maişetعيش köküyle bağlantılı veya soru edatlaşması biçimiKök Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شيأMerkezİrade ve var etmeVarlık alanına çıkarmayı doğrudan murad etme ve varlığın kendisiBir şeyin olmasını dilemek ve o şeyin ontolojik hakikati
رودKomşuİrade ve arayışBir gaye doğrultusunda zihnen yönelme, arama ve talep etmeشيأ var etme kudretiyle doğrudan bağlantılıyken رود talebe ve gayeye dönüktür
عزمKomşuKararlılıkİrade edilen şeyde tereddüdü kesip kesin karara varmaشيأ meşîet olarak başlangıç ve vücuttur; عزم iradenin pekişmiş kararlılık hâlidir
قصدKomşuYönelme ve itidalBir hedefe doğru orta yolu tutarak doğrudan yönelmeشيأ varlık belirlemesidir; قصد bir yöne ve hedefe yönelme kastıdır
أبيZıtKesin imtina ve retİstenen veya teklif edilen bir şeyi kesin bir tavırla reddetme, kabul etmemeMeşîetin var kılma veya kabul etme yönelimine karşın kesin geri çevirme

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشيأMeşîet ve şeyDilemek, varlık sahasına çıkarmak; mevcud ve bilinebilir olan her nesneKesin
Latincevelle / resİstemek / şey, nesnevelle irade ve dilemeyi karşılar; res ise nesnel gerçekliği ifade eder ancak Arapçadaki tek kökten türeme birliği yokturGüçlü
İngilizcewill / thing, entityDilemek / şey, varlıkwill iradi yönelimi, thing ise varlığı karşılar; köksel irtibat iki ayrı kelimeye dağılmıştırGüçlü
Almancawollen / Ding, Sacheİstemek / şey, meselewollen meşîet anlamını taşır; Ding var olan nesneyi belirtirGüçlü
Fransızcavouloir / choseİstemek / şeyİrade fiili ile ontolojik mevcudiyet iki ayrı kelimeyle temsil edilirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَشَاءُ / شَاءَ (Fiil)İlahi mutlak irade ve tekvinAllah'ın kainattaki yaratma, rızık verme, hidayet ve dilediğini var kılma meşîeti (Bakara 2:20, Âl-i İmrân 3:26)
إِنْ شَاءَ اللّٰهُ (Şart)Teşîe ve kadere teslimiyetGeleceğe matuf eylemlerin ilahi izne bağlanması (Kehf 18:23-24, Sâffât 37:102)
تَشَاؤُونَ (İnsani meşîet)Kulun bağımlı iradesiİnsanın seçim hakkı olmakla birlikte bunun ilahi meşîeti aşamayacağı vurgusu (İnsân 76:30, Tekvîr 81:29)
شَيْء (İsim - Müspet)Varlık, mevcud, gerçeklikKainattaki yaratılmış her bir birim veya ilahi kudretin taalluk ettiği mevcudat (En'âm 6:102, Zümer 39:62)
شَيْء (İsim - Menfi)Hiçlik, yararsızlık, batılPutların veya inkarın hiçbir fayda veya gerçeklik sağlamadığı bağlamlar (Âl-i İmrân 3:10, Meryem 19:9)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMeşîet-irade özdeşliği ve şeyiyetAllah'ın meşîeti ile rızası arasındaki fark; madumun şey olup olmadığı meselesiMeşîet tekvinî iradeye, şey ise hariçte var olan mevcuda tahsis edilmiştir
Fıkıhİstisna ve ta'lik hükümleriYeminlerde, adaklarda veya akitlerde inşaallah kaydının bağlayıcılığıEylemin vücut bulmasını ilahi izne bağlayan lafzi şart
TefsirHidayet ve dalalet ayetleriAllah'ın dilemesi ile insanın sorumluluğu arasındaki denge tefsiriCebir ve tefvîz uçlarından kaçınarak iradenin takdirle irtibatlandırılması
HadisTevhid dili ve irade terbiyesiNebevî terbiyede مَا شَاءَ اللّٰهُ وَشِئْتَ yerine مَا شَاءَ اللّٰهُ ثُمَّ شِئْتَ denilmesinin emredilmesiŞirk şüphesini giderecek hiyerarşik irade bilinci

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratılış ontolojisiMutlak tekvin iradesiYaratılışın kaynağını belirlemeKainattaki her olayın nihai varlık sebebini ilahi meşîete bağlarKesin
İlmiEpistemoloji ve ontolojiBelirlenmiş nesne / olguBilginin nesnesini kurmaŞey, zihinde tasavvur edilebilen ve hariçte araştırılabilen gerçekliktirKesin
SiyasiOtorite ve meşruiyetSınırlı yetki / ilahi takdirİktidarı sınırlandırmaYöneticinin iradesinin mutlak olmadığını, aşkın bir meşîet altında bulunduğunu hatırlatırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve değer alanıİktisadi mal / mütekavvim şeyDeğer biçilebilir nesne olmaHukuken ve iktisaden tasarrufa konu olan her varlık bir şeydirGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonun tanım kümesi ve eleman (x∈S)Belirsiz bir uzaydan kesin sınırlarla tanımlanmış ayrık bir elemanın (x) fonksiyonel bir iradeyle seçilip değer kümesine aktarılmasıKesin
Beşeri bilimlerHukuki fiil ve irade beyanıBireyin içsel arzusunu hukuki bir sonuç doğuracak şekilde nesneleştirip dış dünyaya aktarmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökten gelen meşîeti keyfi bir kaderciliğe (fatalizm), şeyi ise sadece gözle görülür somut maddeye indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamMeşîet, kainatın sebep-sonuç düzenini de kapsayan ontolojik yasadır; şey ise maddi ve gayri maddi her gerçek mevcudu içerir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMeşîet cebir gibi algılandığında ahlaki sorumluluk çöker; şey maddeye daraltıldığında ise metafizik gerçeklikler inkar edilir

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık teorisinin (şey) ve yaratıcı kudretin (meşîet) temel kavramsal omurgasını oluşturur; varoluş ile irade arasındaki kopmaz bağı kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Allah'ın mutlak yaratıcılığını bildiren ayetlerde, hidayet ve dalaletin takdirinde ve insanın ahlaki irade sınırlarını çizen nasslarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın mutlak özerk olduğu zannını yıkar; aynı zamanda insanın iradesiz bir nesne olduğu vehmini de meşîetin mertebeli yapısıyla tashih eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBelirsiz bir zeminden bir unsuru iradeyle çekip ayırarak sınırları belli bir varlık ve nesne hâline getirmek.
  • Soyut anlamİlahi tekvin kudretinin bir imkânı hariçte mevcud kılması; hakkında haber verilebilir ve bilinebilir olan her şeyiyet.
  • Sistematik karşılıkOntolojide yokluktan varlığa geçişin ilkesi; epistemolojide bilginin nesnesi; ahlakta aşkın iradeye bağlı sorumluluk alanı.
  • LaTeX modeliM:Ω→S,M(ω)=s  ⟺  ∃s∈S
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω tüm imkânlar ve potansiyeller uzayını temsil eder. M meşîet operatörüdür; bu uzaydaki bir imkânı (ω) alıp hariçte varlık kazanan ve bilinebilen somut bir nesneye, yani şeye (s) dönüştürür. S mevcudat ve şeyler kümesidir. Bir şeyin var olması (s∈S), ancak meşîet operatörünün o imkânı belirlemesi şartına (M(ω)=s) denktir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ش