صحف
ص - ح - ف
جذر- الورود: ٩
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ١٣
Tepsi demektir. Yaygı. Sonraları üzerinde yazı yazılan uzun rulo olabilen kağıt türü beze denir. Yaprağın bir tarafına sonraları sahife denmiştir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Tepsi demektir. Yaygı. Sonraları üzerinde yazı yazılan uzun rulo olabilen kağıt türü beze denir. Yaprağın bir tarafına sonraları sahife denmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٩٣٨باب الحاء والصاد والفاء معهما
ص ح ف، ح ص ف، ف ص ح، ص ف ح، ف ح ص، ح ف ص، كلهن
صحف:
الصُّحُفُ: جمع الصَحيفة، يُخَفَّف ويُثّقَّل، مثل سفينة وسُفْنُ، نادِرتان، وقياسُه صَحائف وسَفائن. وصَحيفة الوَجْه: بَشَرة جِلده، قالك
إذا بَدا من وَجْهِكَ الصَحيفُ
وسُمِّيَ المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنَّه أُصْحِفَ، أي جُعِلَ جامعاً للصُحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن. والصَّحْفةُ شبه القَصْعة المُسْلَنْطِحة العَريضة
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٠٠الصَحْفَةُ كالقصعة، والجمع صِحافٌ. والصَحيفَةُ: الكتابُ، والجمع صُحُفٌ وصَحائِفُ. والمُصْحَفُ والمِصْحَفُ. قال الفراء: وقد استثقلت العربُ الضَمَّةَ في حروفٍ فكسروا ميمها وأصلها الضمُّ، من ذلك مِصْحَفٌ، ومِخْدَعٌ، ومِطْرَفٌ، ومِغْزَلٌ، ومِجْسَدٌ: لأنَّها في المعنى مأخوذة من أُصْحِفَ أن جمعت فيه الصحفُ، وأُطْرِفَ أي جُعِلَ في طرفيْهِ عَلَمان، وأُجْسِدَ أُلْصِقَ بالجسد. والتَصْحيفُ: الخطأ في الصحيفة.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٢٠٥ح ص ف
حصف ، حفص ، صفح ، صحف ، فصح ، فحص : ( مستعملة ) .
حصف : يقال : رجل حَصِيفٌ بَيّن الحَصافة ، وقد حَصُفَ حَصافة إذا كان جَيِّد الرأي مُحْكَم العَقِل . وثوْبٌ حَصِيفٌ إذا كان مُحْكَمَ النسج صفيقَهُ . ورَأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ ، وقد استَحْصَفَ رأيُه إذا استحكم ، وكذلك المُسْتَحْصِد . ويقال للفرس وغيره : أَحْصَفَ إحْصَافاً إذا عَدَا فأَسرَعَ وفيه تقارُب ، ومنه قول العَجّاج : ذَارٍ إذا لاَقَى
ح ص ف حصف ، حفص ، صفح ، صحف ، فصح ، فحص : ( مستعملة ) . حصف : يقال : رجل حَصِيفٌ بَيّن الحَصافة ، وقد حَصُفَ حَصافة إذا كان جَيِّد الرأي مُحْكَم العَقِل . وثوْبٌ حَصِيفٌ إذا كان مُحْكَمَ النسج صفيقَهُ . ورَأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ ، وقد استَحْصَفَ رأيُه إذا استحكم ، وكذلك المُسْتَحْصِد . ويقال للفرس وغيره : أَحْصَفَ إحْصَافاً إذا عَدَا فأَسرَعَ وفيه تقارُب ، ومنه قول العَجّاج : ذَارٍ إذا لاَقَى العَزَازَ أَحْصَفَا رواه أبو عُبَيد عن أصحابه . وقال الليثُ : الحَصَفُ : بَثْرٌ صغار يَقِيحُ ولا يَعْظُم وربما خرجَ في مَرَاقّ البَطن أيامَ الحرِّ . يقال : حَصِف جِلْدُه حَصفاً . وقال أبو عُبَيْد : حَصِفَ فلانٌ يَحْصَفُ حَصَفاً ، وبَثِرَ وَجهُه يَبْثَرُ بَثَراً . وقال الليث : الحَصَافَةُ : ثَخَانَة العقل ورجلٌ حَصِيفٌ وحَصِفٌ . وأَحْصَفَ الناسجُ نَسْجَه ، ويقال : اسْتَحْصَفَ القومُ واستَحصَدُوا إذا اجتمعوا ، قال الأعشى : تأْوِي طوائِفُها إلى مَحْصوفَةٍ مَكْروهةٍ يَخشَى الكُمَاةُ نِزالَها قلتُ : أراد بالمحصوفة كتيبةً مجموعة ، وجعلها مَحْصوفة من حُصِفَت فهي مَحصوفة . وفي ( النوادر ) : حَصبْتُه عن كذا وكذا ، وأَحْصَبَتْهُ وحَصفْتُه وأحْصفْتُه ، وحَصَيتُه وأَحصَيتُه إذا أقْصَيتَه . فصح : الليثُ : الفِصحُ : فِطْر النصارى . قال : والمُفْصِحُ من اللَّبَنِ إذا ذهب عنه اللِّبَأُ وكثُر مَحْضُه وقلَّت رَغْوته ، ويقال : فَصَّحَ اللبنُ تَفْصيحاً . أبو عُبَيد عن الأصمعي : أولُ اللَّبَن اللِّبَأُ ثم الذي يليه المُفصِح . يقال : أفصح اللَّبنُ إذا ذهب عنه اللِّبأُ . وقال الليث : رجل فَصِيحٌ ، وقد فَصُحَ فصاحةً ، وقد أفصح الرجلُ القولَ ، فلما كثُر وعُرِف أضمروا القول واكتفوا بالفعل ، كما تقول : أَحْسَن ، وأَسرع ، وأَبْطأ ، وإنما هو أَحْسَنَ الشيءَ وأسرعَ ، العمل . قال : وقد يجيء في الشّعرِ في وصف العُجْم أفصح يرادُ به بيان القول ، وإن كان بغير العربية كقول أبي النجم : أَعْجَم في آذانها فصيحاً يعني صوت الحمار أنه أعْجَمُ وهو في آذان الأَتنِ فصيح بَيِّن . ويقال : أَفْصِحْ لي يا فلان ولا تُجَمْجِم قال : والفَصِيحُ في كلام العامة المُعْرِبُ . وقال غيره : يقال : قد فَصَحَك الصُّبْحُ أي بَانَ لك وغَلَبَك ضَوْؤُه ، ومنهم مَن يقول : فَضَحَك . وقال أبو زيد : ما كان فُلانٌ فَصِيحاً ، ولقد فَصُح فَصاحَةً ، وهو البيِّن في اللسان والبلاغة ، ويقال أفصح الصبيُّ في منطقه إفْصَاحاً إذا فهمتَ ما يقول في أول ما يتكلم : وأفصح الأغْتَمُ إذا فهمتَ كلامه بعد غُتْمَتِه . وقال ابن شُمَيل : هذا يومٌ فِصْحٌ كما ترى ، والفِصْحُ : الصَّحْوُ من القُرِّ إذا لم يكن فيه قُرّ فهو فِصْح وإن كان فيه غَيمٌ ومَطَرٌ وريحٌ بعد ألاّ يكون فيه قُرّ ، وكذلك الفَصْيَةُ ، وهذا يوم فَصْيَةٍ كما ترى ، وقد أفْصَينَا من هذا القُرِّ أي خرجنا منه وقد أفْصى يَومنا . وأفْصَى القُرُّ إذا ذهب قاله ابن شُمَيْل . صحف : قال الليث : الصُّحُفُ : جماعةُ الصَّحِيفة ، وهذا من ( النوادر ) ، وهو أن تجْمَع فَعِيلَة على فُعُل ، قال : ومثله سفينة وسُفُن ، وكان قياسُهما صحائفُ وسَفائن ، قال : وقول الله جلّ وعزّ : ( ? لاُولَى ? صُحُفِ إِبْرَ ? هِيمَ وَمُوسَى ? ) ( الأعلى : 19 ) يعني الكتب التي أنزلت عليهما ، قال : وصحيفةُ الوَجْه : بَشَرَةُ جِلده . وأنشد : إذا بَدَا من وجهك الصَّحِيفُ قال : وإنما سُمِّي المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنه أُصْحِفَ أي جعل جامعاً للصُّحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن . وقال الفرّاء : يقال : مُصحفٌ ومِصْحَف ، كما يقال : مُطرَفٌ ومِطرَفٌ قال : وقوله : مُصحف من أُصْحِفَ أي جُمِعت فيه الصُّحُف ، قال : وأُطرِف : جُعل في طرَفيْه العَلَمان ، قال : فاستثقلت العربُ الضمة في حروف فكسرت الميم ، وأصلها الضم ، فمن ضَمّ جاء به على أصله ، ومن كسره فلاستثقاله الضمة ، وكذلك قالوا في المُغزَل مِغْزَلاً ، والأصلُ مُغْزَل من أُغْزِل أي أُدِير . وقال أبو زيد : تميم تقول : المِغْزَلُ والمِطْرَفُ والمِصحف ، وقيس تقول : المُطرَف والمُغْزَل والمُصحَف . وقال الليث : الصَّحْفة : شبه قَصْعة مُسْلَنْطِحَة عريضة وجَمْعُها صِحَاف . وأنشد : والمَكَاكِيك والصِّحَاف من الفِ ضةِ والضامِزاتُ تحت الرِّحَالِ وقال الله جلّ وعزّ : ( تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَ ? فٍ مِّن ذَهَبٍ ) ( الزّخرُف : 71 ) . أبو عُبَيد عن الكِسائي : أعظَمُ القِصَاع الجَفْنة ، ثم القَصْعةُ تليها تُشْبع العَشَرَة ، ثم الصَّحْفَة تشبع الخمسة ونحوهم ، ثم المِئكَلَة تُشْبع الرجلين والثلاثة ، ثم الصُّحَيْفة تُشْبِعُ الرجل . قال الليث : والذي يَرْوِي الخطأ على قراءة الصُّحُف هو المُصَحِّف والصَّحَفِيُّ . صفح : قال الليث : الصَّفْحُ : الْجَنب ، وصفْحا كلِّ شيءٍ جانباه ، قال : وصَفْحَتا السَّيْف : وجهاه . وصفْحةُ الرجل : عُرْضُ وجهه ، وسَيفٌ مُصْفَحٌ : عريض ، والصَّدْر المُصفَح كذلك ، وأنشد للأعشَى : أَلسنا نحن أكرَمَ إن نُسِبنا وأَضرَبَ بالمُهَنَّدَةِ الصِّفاح يعني العِراض ، وأنشد : وصدرِي مُصْفَحٌ للموت نَهْدٌ إذا ضاقَتْ عن الموْتِ الصُّدُور وفي حديث حُذَيفة أنه قال : ( القُلوبُ أربعة : فقلْبٌ أغلفُ ، فذاك قلب الكافر ، وقلبٌ مَنكوسٌ فذاك قلب رجع إلى الكُفر بعد الإيمان ، وقلبٌ أَجْرَدٌ مثل السِّرَاج يَزْهَر فذاك قلب المؤمِن ، وقلب مُصْفح اجتمعَ فيه النِّفاق والإيمانُ ، فَمَثَل الإيمان فيه كمَثلِ بَقْلَةٍ يُمِدُّها الماءُ العَذْب ، ومثَل النفاق فيه كمثل قَرْحَة يُمِدُّها القَيْحُ والدّم ، وهو لأيِّهما غَلَب ) . وقال شمر فيما قرأتُ بخطِّه : القلب المُصْفَح ، زعم خالد أنه المُضْجع الذي فيه غلّ ، الذي ليس بخالص الدِّين . وقال ابن بُزرْج : المُصفَح : المقلوب . يقال : قلبْتُ السيف وأَصْفَحْتُه وصابَيْتُه . فالمُصفَحُ والمُصابَى : الذي يُحَرَّف عن حَدِّه إذا ضُرِب به ويُمَال إذا أرادوا أن يغمدوه . قال : وقال أبو عمرو وغيره : ضَرَبه بالسيف مُصْفَحاً إذا ضَرَبه بعُرْضه . وقال الطِّرِمَّاح : فلمَّا تناهتْ وهي عَجْلَى كأنها على حَرْفِ سيفٍ حَدُّه غير مُصْفَح قال : وقال بعضهم : المُصْفَح : العَرِيض الذي له صفحاتٌ لم تستقم على وَجْه واحد كالمُصْفَح من الرُّؤُوسِ له جوانِب . قلت : والذي عِنْدِي في القلب المُصْفَح أنَّ معناه الذي له صَفْحَان أي وجهان يَلقى أهل الكُفْرِ بوجه ، ويلقى المؤمنين بوجه . وصَفْحُ كلِّ شيء : وجهه وناحيتُه ، وهو معنى الحديث الآخر : ( من شَرِّ الرجال ذو الوجهين الذي يأتي هؤلاء بوجه وهؤلاء بوجه ) وهو المنافق . ويقال : صَفَحَ فلانٌ عنِّي أي أَعْرَضَ بوجههِ وَوَلاَّني وَجه قَفاه . وأنشد أبو الهيثم : يَصْفَحُ للقِنَّة وجهاً جَأْبا صَفْحَ ذِرَاعَيْه لِعَظْمٍ كَلْبَا قال : وصف حبلا عرّضه فاتِلُه حين فتله فصار له وجهان ، فهو مَصْفُوحٌ أي عريضٌ ، وقوله : صَفْح ذراعيه أي كما يبْسُط الكلب ذِراعيْه على عَرْقٍ يُوَتِّدُه على الأرض بذراعيه يَتَعَرَّقه ، ونصب كلباً على التفسير . قال : وصَفْحَتا العُنُق : ناحيتاه ، وصَفْحَتا الوَرَق : وجهاه اللذان يُكْتَبُ فيهما فجعل حُذَيفَة قلب المنافق الذي يأتي الكُفار بوجه وأهل الإيمان بوجه آخر ذا وجهين . وقال رجل من الخوارج : ( لنَضْرِبَنَّكم بالسيوف غير مُصْفَحات ) يقول : نضْرِبُكم بحدّها لا بِعُرْضها . وقال الشاعر : تُحَيْتَ مناطِ القُرْط من غير مُصْفَحٍ أجاد به خَدّ المُقَلَّد ضَارِبُه ويقال : أتاني فلان في حاجة فأصفَحْتُه عنها إصفَاحاً إذا طلبها فمنَعْتُه . والمُصَفَّحَات : السيوف العريضة وهي الصَّفائحُ واحدتُها صفيحة . وقال لبيد يصف السحاب : كأنَّ مُصفَّحَاتٍ في ذُراه وأَنْوَاحاً عَلَيهن المآلي شَبّه البرق في ظلمة السحاب بسيوف عِرَاضٍ ، وواحد الصَّفائح صفيحة . ويقال للحجارة العريضة صفائح أيضاً ، واحدتها صَفيحَة وصفيح . وقال لبِيد : وصَفَائِحاً صُمّاً روا سِيها يُسَدِّدْن الغُضونا وهي الصُّفَّاح أيضاً الواحدة صُفَّاحة ، ومنه قول النابغة : ويُوقِدْن بالصُّفَّاحِ نار الحُباحِبِ وأما قول الله جلّ وعزّ : ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) المعنى أفَنُعْرِض عن تذكيركم إعراضاً من أجل إسرَافِكم على أنفُسِكم في كفركم ، يقال : صَفَح عن فلان أي أعرض عنه مُوَلِّيا ، ومنه قول كُثَيِّر يصف امرأةً أعرَضَتْ عنه . صفُوحاً فما تَلْقاك إلا بَخيلَةً فَمَنْ مَلّ منها ذلك الوصل مَلَّتِ وأما الصَّفوح من صفات الله جلّ وعزّ فمعناه العَفُوّ . يقال : صَفَحْتُ عن ذَنْبِ فلان أي أعْرَضت عنه فلم أُؤاخِذه به . قلت : فالصَّفُوحُ في نعت المرأة المُعْرِضَةُ صَادَّةً هاجِرة والصَّفُوحُ في صفة الله العَفُوّ عن ذنب عبده معرِضاً عن مجازاته تَكَرُّماً ، فأحدهما ضد الآخر ونصب قوله : صَفْحاً في قوله : ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) على المصدر : لأنّ معنى قوله ) حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) أَنُعْرِض عنكم ونصفح وضَرْبُ الذِّكْر : رَدُّه وكَفُّه ، وقد أضرب عن كذا أي كفَّ عنه وتركه . وقال الليث : صفَحْتُ وَرَق المصحف صَفْحاً وصَفَحْتُ القومَ إذا عَرَضْتَهم واحداً واحداً ، وتَصَفَّحْتُ وُجُوهَ القوم إذا تأملتَ وجوههم تنظر إلى حُلاهم وصورهم وتَتَعَرَّف أمرهم . قال والصُّفَّاح من الإبل التي عَظُمَت أسْنِمتُها ، فكأن سَنام الناقة يأْخُذُ قَرَاها ، وجَمْعُها صُفَّاحات وصَفَافِيح . أبو عُبَيد : من أسماء قِداح المَيْسر المُصْفَحُ والمُعَلَّى . قال أبو عُبَيد ، وقال أبو زيد : إذا سقَى الرجلُ غيرَه أيَّ شراب كان ومتى كان قال : صَفَحْتُ الرجلَ أصْفَحُه صَفْحاً ، قال : وصَفَحْتُ الرجلَ وأصْفَحْتُه كلاهما إذا سأَلَكَ فَمَنَعْته . وفي الحديث : ( التَّسْبِيحُ للرِّجال ، والتَّصْفِيحُ للنساء ) ، ويروى التَّصْفِيق ومعناهما واحد ، يقال : صَفَّح وصَفَّق بيديه ، وروى بيت لبيد في صفة السحاب : كأنَّ مُصَفِّحَاتٍ في ذُرَاه جعل المُصَفِّحَاتِ نساءً يُصَفِّقْنَ بأيديهن في مأتم ، شبّه صوت الرعد بتصفيقهن ، ومن رواه : مُصَفَّحَات ، أراد السيوف العَريضة ، شبَّه بريق البرق بَبرِيقها . وقال ابن الأعرابي : الصَّافح : الناقةُ التي فقدت ولدها فَغَرَزَتْ وذهب لبنها وقد صَفَحت صُفُوحاً . والرجل يصافحُ الرجل إذا وضع صُفْحَ كَفِّه في صُفْح كَفّه وصُفْحا كَفَّيْهما : وَجْهَاهُما . وصفْحٌ : اسم رجل من كَلْب بن وَبْرَة ، وله حديثٌ عند العرب معروف . وصِفَاحُ نَعْمَانَ : جِبال تُتَاخِمُ هذا الجبل وتُصَادفه . ونَعْمانُ : جَبل بين مَكَّة والطائف . أبو زيد : من الرؤوس : المُصَفَح ، وهو الذي مُسِحَ جنبا رأسه ونتأ جَبينُه فخرج وظهرت قَمَحْدُوَتُه ، والأَرْأَسُ مِثْلُ المُصْفَح ولا يقال رؤاسِي . وقال ابن الأعرابي : في جبهته صَفَحٌ أي عُرْضٌ فاحِشٌ . قال : وناقَةٌ مُصَفَّحَةٌ ومُصَرَّاةٌ ومُصَوَّاة ومُصَرّبَةٌ بمعنى واحد . فحص : قال الليث : الفَحْصُ : شِدَّةُ الطَّلَب خلال كلِّ شيء ، تقول : فَحَصْتُ عن فُلانٍ ، وفَحَصْتُ عن أمْرِه لأعْلَم كُنْهَ حالِه ، والدَّجاجَة تَفْحَص برجليها وجَناحيها في التراب تَتَّخِذ لنفسها أُفْحُوصةً تبيض أو تَجْثُم فيها . وأَفاحيصُ القَطَا : التي تُفَرِّخُ فيها ، ومنه اشْتُقَّ قول أبي بكر : فحَصُوا عن أوساط الرءُوس أي عملُوها مثل أفاحِيص القَطَا . ومنه الحديث المرفوع : ( مَنْ بَنَى لله مَسْجداً ، ولَوْ مثل مَفْحَص قَطَاةٍ بَنَى الله له بيتاً في الجنة ) ، ومَفْحَصُ القطاة حيث تُفَرِّخ فيه من الأرض ، والمطر يفحصُ الحَصَى إذا اشتد وقْعُ غَبْيَتِه فقلب الحَصَى ونحَّى بعضه عن بعض ، وغَبْيَةُ المطر : دَفْعَتُه الشديدة بوابل من المطر . ويقال : بينهما فِحاصٌ أي عداوة ، وقد فاحَصَني فلانٌ فِحَاصاً : كأن كل واحد منهما يَفْحَصُ عن عيب صاحبه وعن سِرِّه . وفلانٌ فَحِيصي ومُفَاحِصِي بمعنى واحد . حفص : قال الليث : الدَّجاجةُ تُكَنى أُمّ حَفْصَة ، وولد الأسد يسمى حَفْصاً . وروى ابن شُمَيْل عن الخليل أنه قال : يسمى ولد الأسد حَفْصا . وقال ابن الأعرابي : هو السبع أيضاً . والزَّبِيلُ يسمى حَفْصاً . وجمعه أحْفاصٌ ، وهي المِحْفَصَةُ أيضاً .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٩٠٥(باب الصاد والحاء وما يثلثهما)
(صحر) الصاد والحاء والراء أصلان: أحدهما البَرَاز من الأرض، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل الصحراء: الفضاء من الأرض. ويقال أصحر القَوْمُ، إذا بَرَزُوا. ومن الباب قولُهُم: لقيته صَحْرَةَ بَحْرَةَ([1])، إذا لم يكن بينك وبينه سِتْر. والصُّحْرة: الصَّحراء في قول أبي ذؤيب:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])والأصل الآخر: الصُّحْرة، وهو
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٠٥- الصحيفة: المبسوط من الشيء، كصحيفة الوجه، والصحيفة: التي يكتب فيها، وجمعها: صحائف وصحف. قال تعالى: ﴿صحف إبراهيم وموسى﴾ [الأعلى/19]، ﴿يتلو صحفا مطهرة * فيها كتب قيمة﴾ [البينة/2 - 3]، قيل: أريد بها القرآن، وجعله صحفا فيها كتب من أجل تضمنه لزيادة ما في كتب الله المتقدمة. والمصحف: ما جعل جامعا للصحف المكتوبة، وجمعه: مصاحف، والتصحيف: قراءة المصحف وروايته على غير ما هو لاشتباه حروفه، والصحفة مثل قصعة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣١٤ص ح ف
معه صحيفة وصحف وصحائف وهي قطعة من جلد أو قرطاس يكتب فيه وهو صحفي وصحاف.
وهو لحانة مصحف.
وصحف الكلمة.
ووجهه كورقة المصحف.
قال الراعي: تقلّب خدّين كالمصحفي - ن خطهما واضح أ.
هر وتقول: صحائف الكتب خير من صحاف الذهب.
والصحفة: القصعة المسلنطحة.
ومن المجاز: صن صحيفة وجهك وهي بشرته.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٢٧٠الصحيفة: التي يكتب فيها، والجمع صَحائفُ وصُحُفٌ وصُحْفٌ. وفي التنزيل: إن هذا لفي الصُّحُفِ الأُولى صُحُفِ إبراهيم وموسى؛ يعني الكتب المنزلة عليهما، صلوات اللّه على نبينا وعليهما؛ قال سيبويه: أَما صَحائِفُ فعلى بابه وصُحُفٌ داخل عليه لأَن فُعُلاً في مثل هذا قليل، وإنما شبّهوه بقَلِيبٍ وقُلُبٍ وقَضِيبٍ وقُضُبٍ كأَنهم جمعوا صَحِيفاً حين علموا أَن الهاء ذاهبة، شبهوها بحفرةٍ وحِفارٍ حين أَجْروها
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٣٩* ص ح ف * * الصَّحْفَةُ * كالقصعة والجمع * صِحافٌ * قال الكسائي أعظم القصاع الجفنة ثم القصعة تليها تُشبع العشرة ثم الصحفة تُشبع الخمسة ثم المئكلة تُشبع الرجلين والثلاثة ثم * الصُّحَيْفةُ * تُشبع الرجل والصحيفة الكتاب والجمع * صُحُفٌ * و * صَحائِفُ * و * المُصْحَفُ * بضم الميم وكسرها وأصله الضم لأنه مأخوذ من * أُصْحِفَ * أي جمعت فيه الصحف
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٠٨٥الصحفة: م معروفة، والجمع: صحاف، قال الأعشى:
والمكاكيك والصحاف من الفض ة والضامرات تحت الرجـال وقال ابن سيدة: الصفحة: شبه قصعة مسلنطحة عريضة، وهي تشبع الخمسة ونحوهم، وفي التنزيل: يطاف عليهم بصحاف من ذهب . وقال الكسائي: أعظم القصاع الجفنة، ثم القصعة تليها، تشبع العشرة، ثم الصحفة تشبع الخمسة، ثم المئكلة تشبع الرجلين والثلاثة، ثم الصحيفة، مصغرا، تشبع الرجل، هذا نص
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬١٩٣تَصْحِيفٌ
2 تَصْحِيفٌ ذ signifies (primarily, Msb) The making a mistake (S, O, Msb, K, TA) in a صَحِيفَة, (S, O, K, TA,) by reason of the ambiguity, or dubiousness, of the letters: a postclassical term: (TA:) or the reading a thing in a manner at variance with what the writer intended, or at variance with the conventional usage thereof: (Mgh:) a secondary signification is the altering a word, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٠٤صَحَفَ
صَحَفَ صَحَّفَ II ,
a. Made a mistake ( in reading or in writing ).
أَصْحَفَ
أَصْحَفَ IV ,
a. Bound, stitched together ( book ).
تَصَحَّفَ
تَصَحَّفَ V ,
a. Was written or read incorrectly.
b. Wrote or read incorrectly.
صَحْفَة
صَحْفَة 1t , ( pl. صِحَاْف 23 ),
a. Large bowl or basin; dish.
مَصْحَف
مَصْحَف 17 , ( pl. مَصَاْحِفُ 44 ),
a. Book, volume.
مِصْحَف
مِصْحَف 20 ,
a. see
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٠٬٦٩٦صحف
صَحَفَ - يَصْحُفُ - صَحِيْف - صَحيْفَة - صُحُف - صَحْفَة - صِحَاف
صَحَفَ - يَصْحُفُ + كائن + شيئاً: يجعله ذا شكل مسطح، بحيث يمكن الكتابة عليه أو استعماله كصينية لحمل الأشياء أو ما شابه
صَحِيْف:على وزن " فعيل " اسم فاعل بمعنى مفعول من " صَحَفَ - يَصْحُفُ ": المنبسط والمسطح والمستوي
صَحِيْفَة: مؤنث " صَحِيْف ": وهو كذلك اسم فاعل مرة من "
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٢ (الإجمالي: ٣٨)
- نشر
الآيات المشتركة: ٢ · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
- لذذ
الآيات المشتركة: ١ · “Rezak” tatlı üzüm
- كوب
الآيات المشتركة: ١ · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
- موسى
الآيات المشتركة: ٢ · Musa
- شهو
الآيات المشتركة: ١ · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
- أول
الآيات المشتركة: ٢ · Alet kaldıraç demektir
- طهر
الآيات المشتركة: ١ · Akar temiz sudur
- طوف
الآيات المشتركة: ١ · Çeper demektir
- مرأ
الآيات المشتركة: ١ · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- كرم
الآيات المشتركة: ١ · Üzüm salkımıdır
- ذهب
الآيات المشتركة: ١ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
- تلو
الآيات المشتركة: ١ · Tilvi toklu demektir
الآيات التي ورد فيها(٩)
وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى
Sayfalar
إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولَى
Sayfalar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صحف |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كتب, سفر, زبر, رقق |
| Zıt Kök | طوى |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin yüzeyini enlemesine açıp yaymak, düzleştirmek, yayvan kap veya üzerine yazı yazılmaya elverişli geniş yüzey |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin, hukuki bildirimlerin ve amel kayıtlarının okunabilir, silinmez ve açılmış belgeler halinde tescili |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin ve ilahi mesajın soyut kalmayıp açılmış, kayıt altına alınmış ve teftişe hazır somut bir belge niteliği kazanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ciltli çağdaş kitap formuna indirgeyerek vahyin açılma, yayılma, ilan edilme ve sergilenme niteliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صح | Açıklık, berraklık, kapalılıktan kurtulup yüzeye çıkma ve bütünlük kazanma. Nitekim صحب kökünde birlikteliğin aşikar ve açık olması, صحا kökünde havanın veya aklın açılması, صحّ kökünde ise kusur ve hastalıktan arınmış sağlamlık mevcuttur. | ف | Dudak ve sınır harfi olan ف sesinin eklenmesiyle açılma eylemi bir yüzeyin, kenarın veya yaprağın dışa doğru serilmesi, yayvan bir tabakaya veya tepsiye dönüşmesi anlamına yönelmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki sapı | Bir yüzeyin zeminini tutma, biçimlendirme ve sabitleme |
| ح | Çit, duvar | Bir alanı çevreleme, sınır belirleme ve muhafaza etme |
| ف | Ağız, açıklık | Dışa doğru açılma, yayılma, sözün ve bilginin dışavurumu |
| صحف | Çit ve sınırla korunan sabit bir zemin üzerinde dışa doğru açılma ve yayılma | Korunaklı ve sınırları belirli bir yüzeyin üzerine bilgiyi veya nesneyi yayarak taşımak ve açıkça sergilemek |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Düz, geniş ve yayvan yüzey; derinin veya yerin düzleşmiş dış yüzü. Buradan hareketle yayvan ve geniş çanağa, yemek tepsisine صحفة, üzerine işaret ve yazı işlenen düzleştirilmiş deri veya parşömen parçasına da صحيفة denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Emevî dönemi şairi el-Baîs bir yergisinde yüzün cildini ve dış görüntüsünü anlatırken bu kökü kullanır: وكل كليبي صحيفة وجهه / أذل لأقدام الرجال من النعل |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilde yüzün düz ve görünen derisine صحيفة الوجه, yerin çıplak ve düz yüzeyine ise صحيف الأرض denilirdi. Sahabeler döneminde Kur'an sayfalarının bir araya getirilip iki kapak arasına alınmış haline de bu kökten türetilerek مُصْحَف adı verilmiştir. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde صحف kökü, özellikle Güney Sami (Arapça ve Güney Arabistan dilleri) dairesinde belirgin bir morfolojik ve semantik gelişim sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) yazı materyalleri ve belgeler için daha çok sefer veya megillah kökleri kullanılırken, Arapça ve Ge'ez (Eski Etiyopya dili) sahasında kök hem geniş/yayvan kapları hem de düz yazı yüzeylerini ifade edecek şekilde gelişmiştir. Ge'ez dilinde mas'haf veya mashaf kelimesinin "kitap, yazılı metin, kutsal metin" anlamında kullanılması, kökün erken dönem Sami dünyasında yazı taşıyıcısı nesnelerle kurduğu semantik bağı gösterir. Bazı filologlar mushaf kelimesinin Habeşçe ile erken temaslar sonucu Arapçaya geçtiğini veya ortak bir Güney Sami mirasına dayandığını belirtir. Kökün en ilksel Sami tabakasındaki karşılığı, derinliği az olan, enlemesine açılmış düz zemin ve bu zeminin taşıyıcı olarak kullanılmasıdır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an; Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yayvanlık, genişlik ve yüzey yayılımı | Yayvan yemek kabı olan صحفة ile üzerine yazı yazılan صحيفة aynı genişleme ve yüzey oluşturma kökünden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ge'ez dilinde mashaf (kitap, yazma eser) | Güney Sami dillerinde yazılı belge ve kutsal metin mecmuasını ifade eden ortak veya ödünçlenmiş bir terim alanı oluşturur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dışı Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses ve anlam denkliği gösteren ikna edici veri tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صحف | Anlamlı | Yayvan yüzey, tabak ve yazı sayfası | Yüzeyi genişletip üzerine yazı veya yiyecek koymak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صفح | Anlamlı | Geniş yüz, bir şeyin yanı ve yüz çevirme | Bir nesnenin geniş yan yüzeyi, affedip sayfayı çevirir gibi geçmek | Ortak geniş yüzey çekirdeği; Kur'an'da geçer |
| حصف | Anlamlı | Deride kabartı çıkması ve aklın sıkı/sağlam olması | Deri üzerinde küçük sert kabarcıkların belirmesi, dokunun sıkılaşması | Kur'an'da geçmez |
| حفص | Anlamlı | Toplama, daralma ve aslan yavrusu | Bir şeyi toplamak veya küçük/dar bir alanda tutmak | Kur'an'da geçmez |
| فصح | Anlamlı | Açıklık, saflık ve berrak konuşma | Sütün köpüğünün gitmesi, sözün kusursuz ve açık hale gelmesi | Kur'an'da geçer |
| فحص | Anlamlı | Yeri eşeleme, araştırma ve derinlemesine inceleme | Kuşun toprağı oyup yuva yapması, bir meselenin içyüzünü aramak | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صحف | Merkez | Açılmış belge, yazılı sayfa ve yayvan tepsi | Bilginin sergilenip okunabileceği açık, yayvan ve taşınabilir kayıt yüzeyi | Yüzeyin yayılmışlığı ve sergilenmesi esastır |
| كتب | Komşu | Yazmak, toplamak ve dikmek | Harfleri ve hükümleri bir araya getirip bağlamak | Toplama ve bağlama eylemine odaklanır |
| سفر | Komşu | Açığa çıkarmak, elçi olmak ve kalın kitap | Örtüyü kaldırıp metni net biçimde ortaya koyan yazma | Bilginin seyahati ve aydınlatıcı etkisi öndedir |
| زبر | Komşu | Kazımak, taş üzerine yazmak ve sert metin | Taşa veya sert malzemeye kazınarak yazılan hikmetli kitap | Sert zemine kazıma ve metanet vurgulanır |
| رقق | Komşu | İncelik, şeffaflık ve ince deri parşömen | Yazı yazmaya mahsus inceltilmiş ve tabaklanmış ince deri | Malzemenin inceliği ve zerafeti belirleyicidir |
| طوى | Zıt | Dürümlemek, sarmak, katlayıp gizlemek | Açık olan sayfayı içeriye doğru büküp görünmez kılmak | Yüzeyin kapatılması ve içeriğin gizlenmesidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صحف | Geniş yüzey, yazılı belge, tepsi | Yayvan kap veya üzerine kayıt düşülen açık tabaka | Kesin |
| Latince | Pagina, tabula, discus | Sayfa, levha, yayvan tepsi | Pagina yaprak ve sütun yüzeyini, tabula düz yazı tahtasını, discus ise yayvan tabağı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Scroll, sheet, page, platter | Rulo belge, yaprak sayfa, yayvan tepsi | Sheet yüzey yayılımını, page yazılı yüzü, platter ise صحفة karşılığı tepsiyi verir | Güçlü |
| Almanca | Blatt, Schriftblatt, Platte | Sayfa yaprağı, yazılı belge, tepsi | Blatt hem yaprağı hem sayfayı kapsar; Platte yayvan nesne anlamını tamamlar | Güçlü |
| Fransızca | Feuillet, page, plateau | Belge yaprağı, sayfa, sunum tepsisi | Feuillet bağımsız açılan sayfayı, plateau ise ikram tepsisini tam karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الصُّحُفِ الْأُولَىٰ / صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ | Önceki peygamberlere vahyedilen ilahi metinler ve sayfalar | Geçmiş vahiylerin ana ilkelerini ve evrensel hakikatleri hatırlatan bağlamlar (Tâhâ 20:133, Necm 53:36, A'lâ 87:18-19) |
| صُحُفًا مُطَهَّرَةً / صُحُفٍ مُكَرَّمَةٍ | Şirkten, tahriften ve batıldan arındırılmış yüce vahiy belgeleri | Kur'an'ın ontolojik saflığını, korunmuşluğunu ve elçilerin tilavetini anlatan bağlamlar (Abese 80:13, Beyyine 98:2) |
| صُحُفًا مُنَشَّرَةً | Muhatapların kendilerine özel olarak açıkça indirilmesini istedikleri ilahi fermanlar | Müşriklerin kibir ve mucize taleplerini eleştiren bağlam (Müddessir 74:52) |
| الصُّحُفُ نُشِرَتْ | İnsanların dünya hayatındaki amellerinin kaydedildiği ve kıyamette açılacak hesap defterleri | Kıyamet sahneleri ve kozmik altüst oluşun ardından amellerin sergilenmesi bağlamı (Tekvîr 81:10) |
| بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ | Cennet ehline ikram edilen geniş ve yayvan altın tepsiler | Ahiret mükâfatı ve cennet nimetlerinin sunuluş biçimi bağlamı (Zuhruf 43:71) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin tescili ve amel defterleri | Kelam sıfatının sayfalara intikali ve kıyamette amellerin yazılı olduğu sayfaların açılması | Vahyin mahiyeti ve amellerin nesnel tescili |
| Fıkıh | Mushafın korunması ve dokunma hükümleri | İki kapak arasındaki yazılı metne abdestli dokunma ve Mushafın satımı | Yazılı kutsal metne hürmet ve hukuki statü |
| Tefsir | Önceki kitapların mahiyeti ve nüzul süreci | İbrahim ve Musa'ya verilen sayfaların Tevrat ile ilişkisi ve Kur'an'ın bu sayfaları tasdiki | Vahiyler arası süreklilik ve metin birliği |
| Hadis | Mushafın cem'i ve ilmin nakli | Kur'an'ın Hz. Ebu Bekir devrinde صحف halinde toplanması ve hadis yazımı | Bilginin sahifelerde tahrifsiz muhafazası |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi bildirim ve hesap tescili | Kutsal metin yaprağı ve amel kaydı | İmanı ve amelleri denetime açık, sabit bir belgeye bağlamak | Din soyut bir vicdan hali değil, tescil edilmiş ve açılacak sahifeler nizamıdır. | Kesin |
| İlmi | Yazılı kültür ve arşiv | Belge, risale ve ilim metni | Sözlü bilginin kaybolmasını önleyip nesilden nesile berrak iletim sağlamak | İlim, açık sahifeler üzerinden denetlenebilir ve nakledilebilir hale gelir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ferman ve anayasal metin | Açık bildiri, berat ve ahitname | İktidarın keyfiliğini önleyip tebaaya ilan edilmiş açık kurallar koymak | Siyasetin meşruiyeti gizli niyetlere değil, yayınlanmış açık sayfalara dayanır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç senedi ve mülkiyet belgesi | Tescil kaydı, tutanak ve sunum tepsisi | İktisadi hakları tescillemek ve nimetlerin şeffaf paylaşımını sunmak | Hakların korunması kayıtla, ikramın asaleti ise yayvan tepsilerle somutlaşır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düzlemsel veri matrisi ve projeksiyon yüzeyi | Üç boyutlu veya soyut verilerin iki boyutlu bir düzlem üzerinde taranabilir, okunabilir ve işlenebilir matris formunda serilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anayasal tescil ve kamuya açık arşiv dokümanı | Toplumsal sözleşmelerin ve adli kayıtların şeffaf, kamusal ve denetlenebilir bir belge halinde halkın erişimine açılması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صحف kavramını yalnızca modern anlamdaki gazete, dergi veya klasik ciltli kitap yaprağına indirgeyerek kökün yayma, açığa çıkarma ve sergileme boyutunu yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece fiziksel kağıt yaprağını değil; ilahi buyrukların gizlenemez açıklığını, vahyin evrensel sürekliliğini, ahirette amellerin eksiksiz meydana dökülmesini ve cennetteki ikram kaplarını içine alan çok katmanlı bir şeffaflık zeminidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vahyi tarihsel bir döneme ait yerel bir parşömen metni sanmak; amel defterlerinin açılmasını soyut bir mecazdan ibaret görerek insanın her eyleminin tescil edildiği nesnel hakikat bilincini yitirmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kendisini önceki ilahi vahiylerle aynı tescil silsilesine bağlamasını temellendirir. Vahyin şifahi bir rivayet değil, başından itibaren tescil edilmiş, arındırılmış ve açılmış belgeler olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Önceki peygamberlere verilen sayfaların zikredildiği ayetlerde (A'lâ, Necm), Kur'an'ın arınmışlığı ve üstünlüğünün vurgulandığı pasajlarda (Abese, Beyyine) ve ahiret muhasebesinin anlatıldığı kıyamet tasvirlerinde (Tekvîr, Müddessir). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın geçmiş vahiylerden kopuk yeni bir din ihdas ettiği iddiasını çürütür; vahyin ve insan eylemlerinin gizli kalmayıp açılmak, yayılmak ve teftiş edilmek üzere var olduğunu hatırlatır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYüzeyi enlemesine açıp yaymak, yayvanlaştırmak; yiyecek sunulan geniş kap veya üzerine yazı yazılan düz deri ve parşömen tabakası.
- Soyut anlamGizli ve dağınık olan bilginin, hükmün veya amelin herkesçe görülebilecek düz bir alanda tescil edilip denetime açılması.
- Sistematik karşılıkBilginin, hukukun ve eylemlerin tescil edilerek meşruiyet ve şeffaflık kazandığı kamusal ve kozmik kayıt zemini.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sembolü soyut, dağınık veya örtük durumlar uzayını (ilahi ilimdeki hükümler veya kulun işlediği ameller); sembolü bu durumları açık ve düz bir alana aktaran projeksiyon ve tescil işlevini; sembolü yayılmış, açılmış ve görünür kılınmış belge yüzeyini (صحيفة); ifadesi ise bu yüzeyin bütünüyle açılmış, dürülmemiş ve denetime tam hazır olma durumunu (neşredilme hali) temsil eder.