صير
ص - ي - ر
جذر- الورود: ٢٩
- الآيات: ٢٩
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٠
معناه في القرآن: Dönüşüm yeri
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٦٩٤باب الصاد والراء و و ا ي ء معهما
و ص ر، أ ص ر، ص ي ر، ص و ر، ص ر ي مستعملات
وصر:
الوَصَرَّة: مُعرَّبةٌ،: الصَّكُّ.
وهي الأَوْصَر، وأنشد:
وما اتَّخذْتُ صِراماً للمُكُوثِ بها وما انتقيتُكَ إلاّ للـوَصَـرّاتِ
ورُوى عن شُرَيْح: أنّ رجلَيْن احتَكَما اليه، فقال أحدهما: ان هذا اشتَرَى منّي داراً وقَبَضَ منّي وِصرَها، فلا هُوَ يُعطيني الثَمَنَ ولا هوَ يرُدُّ عليَّ الوِصْرَ.
قال القُبَيْبي: الوِصْرُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٥٠صارَ الشيء كذا، يَصيرُ صَيْراً وصَيْرورَةً. وصِرْتُ إلى فلان مَصيراً، كقوله تعالى: "وإلى الله المَصيرُ"، وهو شاذٌّ، والقياس مَصارٌ مثل مَعاشٌ. وصَيَّرْتُهُ أنا كذا، أي جعلته. وصارَهُ يَصيرُهُ: لغة في يَصورُهُ، أي قَطَعَه، وكذلك إذا أماله. وصَيُّورُ الأمرِ: آخِرُهُ وما يؤول إليه. وقولهم: ما له صَيُّورٌ، أي رأيٌ وعقلٌ. وتَصَيَّرَ فلانٌ أباه، إذا نزع إليه في الشبه. وصيرُ الأمرِ، الكسر: مَصيرُهُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٤١٩(باب الصاد والياء وما يثلثهما)
(صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه.
(صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٢٠- الصير: الشق، وهو المصدر، ومنه قرئ: ﴿فصرهن﴾ (تقدمت الإشارة لها}، وصار إلى كذا: انتهى إليه، ومنه: صير الباب لمصيره الذي ينتهي إليه في تنقله وتحركه، قال: ﴿وإليه المصير﴾ [الشورى/15].
و (صار) عبارة عن التنقل من حال إلى حال.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٦٤ص ي ر
صرت إليه صيرورة وصيراً ومصيراً وهذا مصيره " وإلى الله المصير " " وساءت مصيراً " وصيرني له عبداً وأصارني.
وصيرتني إليه الحاجة وأصارتني.
وخرجوا إلى مصايرهم وهي مواضع الكلأ والماء.
قال مضرس بن ربعيّ: وما الوحش هاجتني ولكن ظعائن دعاهنّ روّاد الملا ومصايره وهو على صير أمر ما يمر وما يحلو.
ويقال للرجل: ما صنعت في حاجتك فيقول: أنا على صير من قضائها: على شرف منه.
"
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٩٨٦صارَ الأَمرُ إِلى كذا يَصِيرُ صَيْراً ومَصِيراً وصَيْرُورَةً وصَيَّرَه إِليه وأَصارَه، والصَّيْرُورَةُ مصدر صارَ يَصِيرُ. وفي كلام عُمَيْلَةَ الفَزارِي لعمه وهو ابن عَنْقاءَ الفَزارِي: ما الذي أَصارَك إِلى ما أَرى يا عَمْ؟ قال: بُخْلك بمالِك، ويُخْل غيرِك من أَمثالك، وصَوْني أَنا وجهي عن مثلهم وتَسْآلك ثم كان من إِفْضال عُمَيْلة على عمه ما قد ذكره أَبو تمام في كتابه الموسوم بالحماسة. وصِرْت إِلى
صارَ الأَمرُ إِلى كذا يَصِيرُ صَيْراً ومَصِيراً وصَيْرُورَةً وصَيَّرَه إِليه وأَصارَه، والصَّيْرُورَةُ مصدر صارَ يَصِيرُ. وفي كلام عُمَيْلَةَ الفَزارِي لعمه وهو ابن عَنْقاءَ الفَزارِي: ما الذي أَصارَك إِلى ما أَرى يا عَمْ؟ قال: بُخْلك بمالِك، ويُخْل غيرِك من أَمثالك، وصَوْني أَنا وجهي عن مثلهم وتَسْآلك ثم كان من إِفْضال عُمَيْلة على عمه ما قد ذكره أَبو تمام في كتابه الموسوم بالحماسة. وصِرْت إِلى فلان مَصِيراً؛ كقوله تعالى: وإِلى الله المَصِير؛ قال الجوهري: وهو شاذ والقياس مَصَار مثل مَعاش. وصَيَّرته أَنا كذا أَي جعلته. والمَصِير: الموضع الذي تَصِير إِليه المياه. والصَّيِّر: الجماعة. والصِّيرُ: الماء يحضره الناس. وصارَهُ الناس: حضروه؛ ومنه قول الأَعشى: بِمَا قَدْ تَرَبَّع رَوْضَ القَطا ورَوْضَ التَّنَاضُبِ حتى تَصِيرَا أَي حتى تحضر المياه. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، وأَبي بكر، رضي الله عنه، حين عَرَضَ أَمرَه على قبائل العرب: فلما حضر بني شَيْبان وكلم سَراتهم قال المُثَنى بن حارثة: إِنا نزلنا بين صِيرَينِ اليمامة والشمامة، فقال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: وما هذان الصِّيرانِ؟ قال: مياه العرب وأَنهار كِسْرى؛ الصِّيرُ: الماء الذي يحضره الناس. وقد صارَ القوم يَصِيرون إِذا حضروا الماء؛ ويروى: بين صِيرَتَيْن، وهي فِعْلة منه، ويروى: بين صَرَيَيْنِ، تثنية صَرًى. قال أَبو العميثل: صارَ الرجلُ يَصِير إِذا حضر الماءَ، فهو صائِرٌ. والصَّائِرَةُ: الحاضرة. ويقال: جَمَعَتْهم صائرَةُ القيظِ. وقال أَبو الهيثم: الصَّيْر رجوع المُنْتَجِعين إِلى محاضرهم. يقال: أَين الصَّائرَة أَي أَين الحاضرة ويقال: أَيَّ ماء صارَ القومُ أَي حضروا. ويقال: صرْتُ إِلى مَصِيرَتي وإِلى صِيرِي وصَيُّوري. ويقال للمنزل الطيِّب: مَصِيرٌ ومِرَبٌّ ومَعْمَرٌ ومَحْضَرٌ. ويقال: أَين مَصِيرُكم أَي أَين منزلكم. وصِيَرُ الأَمر: مُنْتهاه ومَصِيره ومَصِيره وعاقِبَته وما يَصير إِليه. وأَنا على صِيرٍ من أَمر كذا أَي على ناحية منه. وتقول للرجل: ما صنعتَ في حاجتك؟ فيقول: أَنا على صِيرِ قضائها وصماتِ قضائها أَي على شَرَفِ قضائها؛ قال زهير: وقد كنتُ من سَلْمَى سِنِينَ ثمانِياً، على صِيرِ أَمْرٍ ما يَمَرُّ وما يَحْلُو وصَيُّور الشيء: آخره ومنتهاه وما يؤول إِليه كصِيرِه ومنتهاه (* قوله: «كصيره ومنتهاه» كذا بالأَصل). وهو فيعول؛ وقول طفيل الغنوي: أَمْسى مُقِيماً بِذِي العَوْصاءِ صَيِّرُه بالبئر، غادَرَهُ الأَحْياءُ وابْتَكَرُوا قال أَبو عمرو: صَيِّره قَبْره. يقال: هذا صَيِّر فلان أَي قبره؛ وقال عروة بن الورد: أَحادِيثُ تَبْقَى والفَتى غيرُ خالِدٍ، إِذا هو أَمْسى هامَةً فَوْقَ صَيِّر قال أَبو عمرو: بالهُزَرِ أَلْفُ صَيِّر، يعني قبوراً من قبور أَهل الجاهلية؛ ذكره أَبو ذؤيب فقال: كانت كَلَيْلَةِ أَهْلِ الهُزَر (* قوله: كانت كليلة إلخ» أنشد البيت بتمامه في هزر: لقال الاباعد والشامتوـــــن كانوا كليلة أهل الهزر). وهُزَر: موضع. وما له صَيُّور، مثال فَيْعُول، أَي عَقْل ورَأْيٌ. وصَيُّور الأَمر: ما صارَ إِليه. ووقع في أُمِّ صَيُّور أَي في أَمر ملتبس ليس له مَنْفَذ، وأَصله الهَضْبة التي لا مَنْفَذ لها؛ كذا حكاه يعقوب في الأَلفاظ، والأَسْبَقُ صَبُّور. وصارَةُ الجبل: رأْسه. والصَّيُّور والصَّائرَةُ: ما يَصِير إِليه النباتُ من اليُبْس. والصَّائرَةُ: المطرُ والكَلأُ. والصَّائرُ: المُلَوِّي أَعناقَ الرجال. وصارَه يَصِيره: لغة في صارَهُ يَصُوره أَي قطعه، وكذلك أَماله. والصِّير: شَقُّ الباب؛ يروى أَن رجلاً اطَّلع من صِير باب النبي، صلى الله عليه وسلم. وفي الحديث عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: من اطَّلع من صِير باب فقد دَمَر؛ وفي رواية: من نَظَرَ؛ ودمر: دخل، وفي رواية: من نظر في صير باب ففُقِئَتْ عينه فهي هَدَر؛ الصِّير الشّقّ؛ قال أَبو عبيد: لم يُسمع هذا الحرف إِلا في هذا الحديث. وصِير الباب: خَرْقه. ابن شميل: الصِّيرَةُ على رأْس القَارَةِ مثل الأَمَرَة غير أَنها طُوِيَتْ طَيّاً، والأَمَرَةُ أَطول منها وأَعظم مطويتان جميعاً، فالأَمَرَةُ مُصَعْلَكة طويلة، والصِّيرَةُ مستديرة عريضة ذات أَركان، وربما حفرت فوجد فيها الذهب والفضة، وهي من صنعة عادٍ وإِرَم، والصِّيرُ شبه الصَّحْناة، وقيل هو الصحناة نفسه؛ يروى أَن رجلاً مَرَّ بعبدالله بن سالم ومعه صِيرٌ فلَعِق منه (قوله: «فلعق منه» كذا بالأصل. وفي النهاية والصحاح فذاق منه). ثم سأَل: كيف يُباع؟ وتفسيره في الحديث أَنه الصَّحْناة. قال ابن دريد: أَحسبه سريانيّاً؛ قال جرير يهجو قوماً: كانوا إِذا جَعَلوا في صِيرِهِمْ بَصَلاً، ثم اشْتَوَوْا كَنْعَداً من مالحٍ، جَدَفُوا والصِّيرُ: السمكات المملوحة التي تعمل منها الصَّحْناة؛ عن كراع. وفي حديث المعافري: لعل الصِّيرَ أَحَبُّ إِليك من هذا. وصِرْتُ الشيء: قطعته. وصارَ وجهَه يَصِيره: أَقبل به. وفي قراءة عبدالله بن مسعود وأَبي جعفر المدني: فصِرهن إِليك، بالكسر، أَي قطِّعهن وشققهن، وقيل: وجِّهْهن. الفراء: ضَمَّت العامة الصاد وكان أَصحاب عبدالله يكسرونها، وهما لغتان، فأَما الضم فكثير، وأَما الكسر ففي هذيل وسليم؛ قال وأَنشد الكسائي: وفَرْع يَصِير الجِيدَ وحْف كَأَنّه، على اللِّيت، قِنْوانُ الكُرُومِ الدَّوَالِحُ يَصِير: يميل، ويروى: يَزِينُ الجيد، وكلهم فسروا فصُرْهن أَمِلْهن، وأَما فصِرْهن، بالكسر، فإِنه فسر بمعنى قَطِّعهن؛ قال: ولم نجد قطّعهن معروفة؛ قال الأَزهري: وأُراها إِن كانت كذلك من صَرَيتُ أَصْرِي أَي قَطَعت فقدمت ياؤها. وصِرْت عنقه: لويتها. وفي حديث الدعاء: عليك توكلنا وإِليك أَنبنا وإِليك المَصِير أَي المرجع. يقال: صِرْت إِلى فلان أَصِير مَصِيراً، قال: وهو شاذ والقياس مَصار مثل مَعاش. قال الأَزهري: وأَما صارَ فإِنها على ضربين: بلوغ في الحال وبلوغ في المكان، كقولك صارَ زيد إِلى عمرو وصار زيد رجلاً، فإِذا كانت في الحال فهي مثل كانَ في بابه. ورجل صَيِّرٌ شَيِّرٌ أَي حسن الصُّورَة والشَّارَة؛ عن الفراء. وتَصَيَّر فلانٌ أَباه: نزع إِليه في الشَّبَه. والصِّيارَةُ والصِّيرَةُ: حظيرة من خشب وحجارة تبنى للغَنَم والبقر، والجمع صِيرٌ وصِيَرٌ، وقيل: الصِّيرَة حظيرة الغنم؛ قال الأَخطل: واذْكُرْ غُدَانَةَ عِدَّاناً مُزَنَّمَةً من الحَبَلَّقِ، تُبْنى فَوْقَها الصِّيَرُ وفي الحديث: ما من أُمَّتي أَحد إِلا وأَنا أَعرفه يوم القيامة، قالوا: وكيف تعرفهم مع كثرة الخلائق؟ قال: أَرَأَيْتَ لو دخلتِ صِيَرةً فيها خيل دُهْمٌ وفيها فَرَسٌ أَغَرُّ مُحَجَّل أَما كنتَ تعرفه منها؟ الصِّيرَة: حَظِيرة تُتخذ للدواب من الحجارة وأَغصان الشجر، وجمعها صِيَر. قال أَبو عبيد: صَيْرَة، بالفتح، قال: وهو غلط. والصِّيَار: صوت الصَّنْج؛ قال الشاعر: كَأَنَّ تَرَاطُنَ الهَاجَاتِ فِيها، قُبَيْلَ الصُّبْحِ، رَنَّاتُ الصِّيَارِ يريد رنين الصِّنْج بأَوْتاره. وفي الحديث: أَنه قال لعلي، عليه السلام: أَلا أُعلمك كلماتٍ إِذا قلتَهن وعليك مثل صِير غُفِر لك؟ قال ابن الأَثير: وهو اسم جبل، ويروى: صُور، بالواو، وفي رواية أَبي وائل: أَن عليّاً، رضي الله عنه، قال: لو كان عليك مثل صِيرٍ دَيْناً لأَداه الله عنك.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٦* ص ي ر * * صارَ * الشيء كذا من باب باع و * صَيْرُرةً * أيضا و * صارَ * الى فلان * مَصِيراَ * كقوله تعالى ﴿والى الله المصير﴾ وهو شاذ والقياس مصار مثل معاش و * صيَّرَهُ * كذا * تَصْيِرا * جعله و * الصّيرُ * بالكسْرِ الصحناة والصير أيضا شق الباب وفي الحديث ﴿من نظر من صير باب ففقئت عينه فهي هدر﴾ قال أبو عبيد لم يسمع هذا الحرف الا في هذا الحديث
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٧٧٨صار الأمر إلى كذا يصير صيرا ومصيرا وصيرورة. قال الأزهري: صار على ضربين: بلوغ في الحال، وبلوغ في المكان، كقولك: صار زيد إلى عمرو، وصار زيد رجلا، فإذا كانت في الحال فهي مثل كان في بابه. وصيره إليه،وأصاره، وفي كلام عميلة الفزاري لعمه، وهو ابن عنقاء الفزاري: ما الذي أصارك إلى ما أرى ياعم? قال: بخلك بمالك، وبخل غيرك من أمثالك، وصوني أنا وجهي عن مثلهم وتسآلك: ثم كان من إفضال عميلة على عمه ما قد ذكره
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٢١٣صَارَ كَذَا
1 صَارَ كَذَا ذ , (T, S, Msb,) aor. يَصِيرُ, (S,) inf. n. صَيْرُورَةٌ (S, Msb) and صَيْرٌ, (S,) He, or it, attained to the state, or condition, of such a thing; (T;) became such a thing; (T, Msb;) in which sense the verb is like كَانَ [in meaning, when the latter is non-attributive, and in having its subject in the nom. case and its predicate in the accus.]. (T.) You say, صَارَ زَيْدٌ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٤١صَارَ
صَارَ ( y ) I ( n. ac. صَيْر 1 , مَصِيْر [ 18 ] ,
صَيْرُوْرَة
صَيْرُوْرَة ),
a. Became, got, grew, turned; changed into.
b. Took place, happened.
c. Returned, returned home.
d. ( n. ac. مَصْيِر 18 ) [ Ila ], Came to; happened, occurred to, befell.
صَيَّرَ
صَيَّرَ II ,
a. Made, rendered.
b. [ acc. & Ila ], Made to come to; brought, reduced to.
c. [ La ], Assigned to.
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ١٩١)
- بأس
الآيات المشتركة: ١١ · Bes besese dağınık taşlar demektir
- جهم
الآيات المشتركة: ٩ · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- أوي
الآيات المشتركة: ٧ · Eveye kuş yuvası demektir
- كفر
الآيات المشتركة: ١٠ · Hufre, çukur demektir
- نور
الآيات المشتركة: ٦ · Ateş demektir
- غلظ
الآيات المشتركة: ٢ · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- أله
الآيات المشتركة: ١٧ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ملك
الآيات المشتركة: ٥ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- بوأ
الآيات المشتركة: ٢ · Bve bye’den dönüşmüştür
- غضب
الآيات المشتركة: ٢ · Kızgınlık
- صلي
الآيات المشتركة: ٢ · Ona yaslanırlar
- نفق
الآيات المشتركة: ٣ · İki yüzlüler
الآيات التي ورد فيها(٢٩)
… فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Dönüşüm yeri
… مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ
Dönüş
… تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ
Dönüş
أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Dönüşüm yeri
… يَشَاءُ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ
Dönüş
وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Dönüşüm yeri
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Dönüşüm yeri
وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ ثُمَّ أَخَذْتُهَا وَإِلَيَّ الْمَصِيرُ
Dönüş
… مِنْ ذَلِكُمُ النَّارُ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Dönüşüm yeri
وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ
Dönüş
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صير |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-i yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رجع, قلب, أول |
| Zıt Kök | بدأ |
| Çekirdek Özet 1 | Bir halden başka bir hale geçerek nihai bir noktaya varmak ve orada karar kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın, eylemlerin ve süreçlerin kaçınılmaz olarak Allah'a ve nihaî hesaba dönmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Teleolojik tamamlanış; varoluşsal sürecin varacağı son durak ve kesin akıbet |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca mekânsal bir yer değiştirme sanıp varoluşsal dönüşüm ve akıbet boyutunu yok saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صي | Bir yöne odaklanma, daralma, bir hedef veya sınır doğrultusunda yoğunlaşma hareketi (صيح, صيد, صيف, صيص) | ر | Çekirdeğin taşıdığı hedefe yönelme hareketini nihaî bir sınır noktasına, karar kılınan durağa ve geri dönülmez bir akıbete bağlamıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Sürecin bir amaca kilitlenmesini, toplanıp sıkışmasını ve kaçınılmaz bir hatta girmesini sağlar |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Bir durumdan diğerine geçişi, fiili yönelişi ve hareketin icrasını temsil eder |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Ulaşılan nihai mertebeyi, sonuca bağlanan baş noktayı ve sürecin zirve durağını gösterir |
| صير | Bir amaca kilitlenerek ve fiili bir intikal yaşayarak nihai bir durağa, baş noktaya ve akıbete varıp orada karar kılma hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sığırların veya davarların toplanıp gecelediği taştan ve çalıdan korunaklı ağıl (صيرة), suların toplanıp varıldığı havza ve kapının hareket edip dayandığı menteşe/çatlak yuvası (صِير الباب) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ bir işin nihayete ermesi ve karara bağlanmasını bu kökle ifade etmiştir: وقد كنت من سلمى سنين ثمانيا / على صير أمر ما يمر وما يحلو |
| Erken Arapça kullanım | A‘şâ suların toplandığı yere varışı tasvir eder: بما قد تربع روض القطا / وروض التناضب حتى تصيرا ؛ ayrıca erken dönemde bir kimsenin durumunun değişmesini sormak için ما الذي أصارك إلى ما أرى ifadesi kullanılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça kök صير, Batı Sami dillerinde özellikle eksenel hareket, dönüşüm ve bir durumdan diğerine intikal etme ekseninde takip edilir. İbranicede yer alan צִיר (ṣîr) kelimesi kapı menteşesini, dönme eksenini, gönderilen elçiyi ve doğum sancısını (bir halden diğerine geçiş krizini) ifade eder. Süryanicede benzer fonetik biçimler kapı ekseni ve yönelme manalarıyla semantik akrabalık taşır. Kökün ortak Sami katmanındaki temel mantığı, serbest bir akıştan ziyade sabit bir mihver veya sınır etrafında hareket ederek bir sonuç formuna evrilmektir. Arapçada bu çekirdek, hem mahiyet değiştirme (sayrûret) hem de bu değişimin kaçınılmaz son durağı olan akıbet (masîr) kavramını karşılayacak şekilde gelişmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صير kökü | Bir halden diğerine geçiş (sayrûret), hayvanların toplandığı ağıl (sîra) ve akıbet (masîr) | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צִיר (ṣîr), Süryanice kapı mili ve eksen formları | Eksenel dönüş, bir sınıra dayanma ve doğum sancısıyla hal değiştirme semantiği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صير | Anlamlı | Dönüş, akıbet, varış | Bir halden diğerine geçip nihai hedefte karar kılmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صري | Anlamlı | Hapsetmek, biriktirmek, kesmek | Suyu veya sütü memede tutmak, akışı engelleyip tecrit etmek | Kur'an'da geçmez; akışın engellenmesi yönüyle hedef kökle zıtlaşır |
| يصر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| يرص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| رصي | Anlamlı | Birleştirmek, bitiştirmek | Parçaları sıkıca yan yana getirmek (رص ile irtibatlı) | Kur'an'da geçmez |
| ريص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صير | Merkez | Dönüşüm ve nihai akıbet | Bir halden diğerine evrilerek geri dönülmez son durağa varmak | Sürecin nihai sonucuna ve ontolojik karargâhına odaklanır |
| رجع | Komşu | Geri dönüş | Ayrılınan yere veya asıl kaynağa geri dönmek | Önceki bir mekâna veya duruma yeniden yönelmeyi vurgular |
| قلب | Komşu | Altüst oluş ve değişim | Bir şeyin içini dışına çıkarmak ve hızla yön değiştirmek | Değişimin hızına ve halin bütünüyle tersyüz olmasına işaret eder |
| أول | Komşu | Aslına ve akıbetine rücu | Bir meselenin kökenine ve nihai teviline ulaşması | Sürecin anlamca netleşip asıl gayesine bağlanmasını bildirir |
| بدأ | Zıt | Başlangıç | Bir şeyin ilk defa ortaya çıkması ve başlaması | Akıbet ve varışın zıddı olarak sürecin çıkış noktasını ifade eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صير | Oluş, dönüşüm, nihai akıbet | Hem hal değiştirmeyi hem de varılan son menzili tek kökte toplar | Kesin |
| Latince | devenire, destinatio, finis | Dönüşmek, varış yeri, son nokta | Bir hale evrilmeyi ve hedefe ulaşmayı karşılar; ontolojik ağırlığı kısmen yansıtır | Güçlü |
| İngilizce | become, destination, ultimate outcome | Dönüşmek, varış yeri, nihai akıbet | Oluş fiili ile mekan/sonuç ismi ayrı kelimelerle karşılanabilir | Güçlü |
| Almanca | werden, Bestimmungsort, Endzustand | Olmak, varış noktası, son durum | Süreç ile varılan kesin neticeyi analitik olarak ayırarak ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | devenir, aboutissement, issue | Haline gelmek, nihayete erme, varış | Sürecin nihai bir neticeye kilitlenmesini karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَصِيرُ | Bütün varlığın ve insanın kaçınılmaz olarak Allah'a dönüşü | İnsanın ve kainatın varacağı nihai otoritenin ve hesaplaşma makamının Allah olduğunu bildiren eskatolojik bağlam (Bakara 2:126, Hac 22:48, Kâf 50:43) |
| مَصِيرًا / وَمَصِيرًا | Eylemlerin sonucu olan ceza veya mükâfat karargâhı | İnkârcıların veya zalimlerin varacağı kötü son menzil ile cennetin müjdelendiği menzil bağlamı (Nisâ 4:97, Nisâ 4:115, Furkân 25:15) |
| تَصِيرُ | Bütün işlerin ve hükümlerin ontolojik olarak Allah'a intikali | Kainattaki bütün süreçlerin ve kararların tek merci olan Allah'ta son bulması (Şûrâ 42:53) |
| مَصِيرَكُمْ | Dünyevi şirk ve sapkınlığın kaçınılmaz azap durağı | Hakkı inkar edenlerin dünyadaki geçici tutunmalarının ateşe varacağını bildiren tehdit bağlamı (İbrâhîm 14:30) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eskatoloji ve âhiret inancı | İnsanın eylemleri neticesinde varacağı nihai durağın mahiyeti ve ilahi adaletin gerçekleşmesi | Dünyevi amellerin ebedi ve geri dönülmez bir akıbete dönüşmesi |
| Fıkıh | Hükümlerin gayesi ve akıbeti | Eylemlerin nihai sonuçlarına göre değerlendirilmesi ve meâlâtü'l-ef'âl ilkesi | Bir hukuki tasarrufun varacağı nihai sonucun hükme etkisi |
| Tefsir | Masîr lafzının anlam genişliği | İleyhi'l-masîr ifadesinin mekânsal değil ontolojik ve hükmî bir varış olduğu vurgusu | Allah'a dönüşün mekanla sınırlı olmaksızın mutlak teslimiyet anlamına gelmesi |
| Hadis | Mahremiyet sınırı ve amellerin neticesi | Kapı aralığından izinsiz bakmayı yasaklayan صير الباب rivayeti ve amellerin sonuna göre hüküm alması | Fiziksel aralıktan ahlaki ve ebedi sınırlara uzanan akıbet bilinci |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve eskatoloji | Nihai hesaplaşma ve sığınak | Başıboşluğu reddedip tüm varlığı ilahi hesaba bağlamak | İnsanın bütün ahlaki tercihlerinin Allah'ın huzurunda nihayete ereceğini bildirir | Kesin |
| İlmi | Nedensellik ve süreç mantığı | Kararlı denge durumu (nihai faz) | Süreçlerin vardığı son biçimi ve entropik akıbeti açıklamak | Sebepler zincirinin başıboş kalmayıp belirli bir sonuca doğru aktığını modeller | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve iktidar | Nihai karar mercii | Dünyevi otoritelerin geçiciliğini ve asıl merciin aşkınlığını hatırlatmak | Siyasi gücün mutlaklaşmasını önleyerek hesap verilebilirlik bilinci aşılar | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sermaye akışı | Nihai tasfiye ve emanet | Servetin geçiciliğini ve kaynakların gerçek sahibine döneceğini göstermek | Mülkiyeti mutlaklaştıran biriktirme hırsını kırar ve iktisadi eylemlere sorumluluk yükler | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit noktası ve çekici durum (attractor) | Dinamik sistemlerin zaman sonsuza akarken yöneldiği ve içinde karar kıldığı nihai denge durumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teleolojik akıbet ve tarihsel netice | Toplumların ve bireylerin kümülatif eylemleriyle inşa ettikleri kaçınılmaz tarihsel ve ahlaki varış noktası | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Masîr kavramını sadece ölümden sonra gidilen fiziksel bir mekan veya soyut bir ölüm hali sanarak kökün mahiyet değişimi ve kaçınılmaz süreç tamamlama boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bütün yaratılışın bir amaç doğrultusunda halden hale geçerek olgunlaştığı ve tüm işlerin, kararların ve varlıkların mutlak hakikatte son bulduğu gayeli nizam |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âhireti dünyevi eylemlerin doğal ve zorunlu bir sonucu değil, keyfi ve dışsal bir mükafat-ceza yeri gibi tasavvur etmek; süreç ile akıbet arasındaki ontolojik bağı koparmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kâinatın ve insan hayatının anlamsız bir döngüde kaybolmadığını, her eylemin bir sonuca ve her varlığın Allah'a doğru bir varışa (masîr) programlandığını temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların ve zalimlerin dünyadaki geçici kazanımlarının ardından varacakları kötü durağı bildiren tehdit ayetlerinde ve bütün işlerin Allah'a döneceğini ilan eden uluhiyet ayetlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Eylemlerin etkisinin anlık kalacağı ve nihai bir hesaplaşmaya varmayacağı zannını yok eder; cezanın veya mükâfatın eylemin kendi öz dönüşümünün bir neticesi olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDavarların toplanıp gecelediği korunaklı ağıl (sîra), suların biriktiği havza ve kapının dayandığı menteşe/çatlak yuvası.
- Soyut anlamBir halden diğerine intikal ederek sürecin tamamlanması, nihai akıbete ve geri dönülmez son durağa erişmek.
- Sistematik karşılıkDinamik bir sistemin durum değişkenlerinin zaman içinde belirli bir sınır değere ve kaçınılmaz bir denge karargâhına yakınsaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde belirli bir süreç veya zaman içindeki varoluşsal/ahlaki durumu, akıp giden süreyi, varoluşsal sürecin nihayetini, ise kaçınılmaz olarak ulaşılan son durağı, kesin akıbeti ve ilahi huzurdaki nihai karargâhı temsil eder.