عري
ع - ر - ي
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٠
معناه في القرآن: Alanda
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: عرو/ي · عرى
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٠٬٠٥٧باب العين والرّاء والواو معهما
ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر
عرو:
عري:
عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها.
وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٠٩العَرْيَّةُ: النخلة يُعْريَها صاحبها رجلاً مُحتاجاً فيجعل له ثمرها عاماً فيَعْروها أي يأتيها، قال شاعر الأنصار:
وليست بسَنْهـاءَ ولا رُجَّـبِـيَّةٍولكن عرايا في السنين الجَوائِحِ
يقول: إنّا نُعْريها الناسَ المحاويج. واسْتَعْرى الناسُ في كل وجه، وهو من العَرِيَّةِ، أي أكلوا الرُطَبَ. وعَرِيَ من ثيابه يَعْرى عُرْياً، فهو عارٍ وعُرْيانٌ، والمرأةُ عُرْيانةٌ. وأعْرَيْتُهُ أنا وعَرَّيْتُهُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣٨٬٢٢٣المدخل: عرىباب العين والراء
عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع .
عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٦٬٧٧٧المدخل: عرو/ي(باب العين والراء وما يثلثهما)
(عرم) العين والراء والميم أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على شِدّة وحِدّة. يقال: عَرُم الإنسان يعرُم عَرامَةً، وهو عارم. قال:
إني امرؤٌ يذُبُّ عن مَحارمي *** بَسْطةُ كفٍّ ولسانٍ عارمِ
وفيه عُرامٌ، إذا كان فيه ذلك. وعُرَام الجَيْش: شِرّته وحَدُّه وكثرتُه. قال:
وليلةِ هُوْلٍ قد سَريتْ وفتيةٍ *** هَديتُ وجمعٍ ذي عُرامٍ مُلادِسِ([4])
ولذلك يقال جيشٌ عَرَمْرَمٌ. وقد قلنا
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٤٧المدخل: عرى- يقال: عري من ثوبه يعرى (انظر: الأفعال 1/251)، فهو عار وعريان. قال تعالى: ﴿إن لك ألا تجوع فيها ولا تعرى﴾ [طه/118]، وهو عرو من الذنب. أي: عار، وأخذه عرواء أي: رعدة تعرض من العري، ومعاري الإنسان: الأعضاء التي من شأنها أن تعرى كالوجه واليد والرجل، وفلان حسن المعرى، كقولك: حسن المحسر والمجرد، والعراء: مكان لا سترة به، قال: ﴿فنبذناه بالعراء وهو سقيم﴾ [الصافات/145]، والعرا مقصور: الناحية (انظر: المجمل
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٬١١٧ع ر ي
امرأة حسنة المعرّى والعرية كالمجرّد والجردة وما أحسن معاريها وهي وجهها ويداها ورجلاها.
وركبت الفرس عرياً وركبنا الخيل أعراءً.
وتقول: رأيت عرياً تحت عريانٍ.
قال المخبّل السعديّ: وساقطة كور الخمار حييّة على ظهر عريٍ زلّ عنها جلالها كور الخمار تمييز غريب وقالوا من العري: اعروراه.
منيف كسحل الهاجريّ تضمّه إكام ويعروري النجاد القوابلا وقال رؤبة: إذا الأمور اعرورت الشدائدا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٧٢٥: ( ي *!العُرْيُ ، بالضَّمِّ : خِلافُ اللُّبْسِ .
( *!عَرِيَ ) الرَّجُلُ من ثِيابِهِ ، ( كرَضِيَ ، *!عُرْياً *!وعُرْيَةً ، بضمِّهِما ؛ ) وفي الصِّحاحِ : *!عُرِّياً ، بضمَ فكسْرٍ مع تَشْديدٍ ، وبكسْرِ العَيْن أيضاً هكذا ضُبِطَ في النسخِ ؛ ( *!وتعرَّى ، ) هو مُطاوِعُ *!أعْرَاه *!وعَرَّاهُ .
( *!وأعْراهُ الثَّوْبَ وأعْراهُ ( منه ، وعَرَّاهُ *!تَعْرِيةً فهو *!عُرْيانٌ ، ج *!عُرْيانُونَ .
( و )
: ( ي *!العُرْيُ ، بالضَّمِّ : خِلافُ اللُّبْسِ . ( *!عَرِيَ ) الرَّجُلُ من ثِيابِهِ ، ( كرَضِيَ ، *!عُرْياً *!وعُرْيَةً ، بضمِّهِما ؛ ) وفي الصِّحاحِ : *!عُرِّياً ، بضمَ فكسْرٍ مع تَشْديدٍ ، وبكسْرِ العَيْن أيضاً هكذا ضُبِطَ في النسخِ ؛ ( *!وتعرَّى ، ) هو مُطاوِعُ *!أعْرَاه *!وعَرَّاهُ . ( *!وأعْراهُ الثَّوْبَ وأعْراهُ ( منه ، وعَرَّاهُ *!تَعْرِيةً فهو *!عُرْيانٌ ، ج *!عُرْيانُونَ . ( و ) رجُلٌ ( *!عارٍ ، ج *!عُرَاةٌ ؛ وهي بهاءٍ ؛ ) يقالُ : امرأَةٌ *!عُرْيانَةٌ *!وعارِيَةٌ . قالَ الجَوْهَرِيُّ : وما كانَ على فُعْلانٍ فمؤَنَّثُه بالهاءِ . ( وفَرَسٌ *!عُرْيٌ ، بالضَّمِّ : بِلا سَرْجٍ ) ولا أَداةٍ ، والجَمْعُ *!الأعْراءُ ، ولا يقالُ عُرْيانٌ ، كما لا يقالُ : رجُلٌ عُرْيٌ . ومن سَجَعات الأساسِ : رأَيْتُ عُرياً تحْت عُريانٍ . وفي المِصْباح : فَرَسٌ عُرْيٌ ، وُصِفَ بالمَصْدَرِ ثم جُعِلَ اسْماً وجُمِعَ فقيلَ : خَيْلٌ *!أَعْراءٌ ، كقُفْلٍ وأَقْفال . ( وجارِيَةٌ حَسَنَةُ *!العُرْيَةِ ، بالضَّمِّ والكسْرِ ، و ) حَسَنَةٌ ( *!المُعَرَّى *!والمُعَرَّاةِ : أي ) حَسَنَةُ ( المُجَرَّدِ ، ) أي حَسَنَةُ إذا جُرِّدَتْ ، وفي هذا المَعْنى قالَ بعضٌ : حسن الغصونِ إذا اكْتَسَتْ أَوْرَاقُها وتَرَاهُ أَحْسَن ما يكونُ مَجَرَّداوالجَمْعُ ا*!لمَعارِي ، وضُبِطَ في المُحْكم : المُعَرَّى والمُعَرَّاة ، على صِيغَةِ اسْمِ المَفْعولِ ، ومِثْلُه في الأساسِ . وجعلَ المُعَرَّى *!والعُرْيَة كالمُجرَّدِ والجُرْدَةِ زِنَةً ومَعْنًى . ( و ) يقالُ : ما أَحْسَنَ *!مَعارِيَ هذه المَرْأَة ؛ قيلَ : ( المَعارِي حيثُ يُرَى ،
كالوجهِ واليَدَيْنِ والرِّجْلَيْنِ ، ) وقيلَ : هي مَبادِي العِظام حيثُ تُرَى مِن اللَّحْمِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لأبي كبيرٍ الهُذَلي : مُتَكَوِّرِينَ على المَعارِي بَيْنَهُم ضَرْبٌ كتَعْطاطِ المَزاد الأَثْجَلِوقيلَ : مَعارِي المَرْأَةِ ما لا بُدَّ مِن إظْهارِهِ ، واحِدُها مَعْرًى . ( و ) المَعارِي : ( المَواضِعُ ) التي ( لا تُنْبِتُ . ( و ) المَعارِي : ( الفُرُشُ ، ) بضمَّتَيْن ، جَمْعُ فِراشٍ ، وبه فُسِّر قولُ الهُذَلي : أَبِيتُ على مَعارِي واضِحَاتٍ بِهِنَّ مُلَوَّبٌ كَدَمِ العِباطِواخْتَارَها على *!مَعارٍ للوَزْنِ . وفي الصِّحاح : ولو قالَ مَعارٍ لم يَنْكَسِرِ البَيْت ، ولكن فَرَّ مِن الزحافِ . ( *!والعُرْيانُ ، ) بالضَّمِّ : ( الفَرَسُ المُقَلَّصُ الطَّويلُ ) القَوائِمِ . ( و ) *!عُرْيانٌ : ( اسْمُ ) رجُلٍ . ( و ) أَيْضاً ( أُطُمٌ بالمدينَةِ ) لبَني النجَّار من الخَزْرجِ . ( و ) *!العُرْيانُ ( من الرَّمْلِ ؛ نَقاً أَوْ عَقْدٌ لا شَجَرَ عليه ، ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه . ( *!واعْرَوْرَى : سارَ في الأرضِ وحْدَهُ . ( و ) *!اعْرَوْرَى أَمْراً ( قَبيحاً : ) رَكِبَه و ( أَتَاهُ ، ) ولم يَجِىءْ افْعَوْعَلَ مُجاوِزاً غَيْره ، واحْلَوْلَيْتُ المكانَ :
اسْتَحْلَيْتَه . ( و ) اعْرَوْرَى ( فَرَساً : رَكِبَهُ *!عُرْياناً ، ) هكذا في النسخِ والصَّوابُ رَكِبَه *!عُرْياً ؛ كما هو نَصّ الجَوْهري وابن سِيدَه ؛ وتقدَّم أنَّه لا يقالُ : فَرَسٌ عُرْيَانٌ ، كما لا يقالُ : رجُلٌ *!عُرْيٌ ، ويمكن أنْ يجعلَ عُرْياناً حَالاً من ضَمِيرِ الفاعِلِ وهو بَعِيدٌ . وجَعَلَه المَوْلى سعْدُ الدِّين في شرْحِه على التَّصْرِيفِ واوِيًّا ، ووجهه محشيه الناصر اللقاني بكوْنِه من العُرْوِ وهو الخِلوّ واسْتَبْعَدَه . قُلْت : وهو كذلكَ صَرَّحُوا أَنَّه من العُرْيِ لا مِن العُرْوِ . ( *!والمُعَرَّى مِن الأَسْماءِ : ما لم يَدْخُلْ عليه عامِلٌ كالمُبْتَدَا ؛ ) كذا نَصّ المُحْكم . وقالَ البَدْرُ القرافيِ : الأوْلى الابْتِداءُ لأنَّه العامِلُ الرَّفْع في المُبْتَدَأ . قُلْتُ : وهو ساقِطٌ مِن أَصْلِهِ ومَنْشؤه عَدَم الفَهْم في عِبارَاتِ المُحقِّقِين . ( و ) *!المُعَرَّى : ( شِعْرٌ سَلِمَ من التَّرْفِيلِ والإذالَةِ والإسْباغِ ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه ، ثم ذَكَرَ هذا وما قَبْله ليسَ مِنَ اللُّغَةِ في شيءٍ وإنَّما هُما من قواعِدِ النحْوِ والعَرُوضِ ، وكأَنَّه تَبِعَ صاحِبَ المُحْكم فيه ، وأَحَبَّ أن لا يخلى بَحْرَه المُحيطَ ويُسْتَوْفِيه . ( *!والعَراءُ ، ) كسَماءٍ : المَكانُ ( الفَضاءُ لا يُسْتَر فيه بشيءٍ ؛ ) وفي المُحْكم : لا يُسْتَتَرُ فيه شيءٌ . وقالَ الراغبُ : لا ستْرَةَ به ؛ مِثْلُه في الصِّحاح . ومنه قولُه تعالى :
﴿فنبذناه *!بالعَراءِ وهو سَقِيمٌ﴾ ؛ ( ج *!أَعْراءٌ . ) وقيلَ : *!العَراءُ ، بالمدِّ : هو وَجْهُ الأرضِ الخالي ، أَو هي الأَرضُ الواسِعَةُ . ( *!وأَعْرَى ) الرَّجُلُ : ( سارَ فيه . ( و ) أَيْضاً : ( أَقامَ ) فيه . ( و ) *!العَرا ، ( بالقَصْرِ : النَّاحِيَةُ . ) يقالُ نزلَ في *!عَراهُ ، أي ناحِيَتِهِ . ( و ) أَيْضاً : ( الجَنابُ . ( وفي الصِّحاح : الفناءُ والسَّاحةُ ؛ ( *!كالعَراةِ . ( قالَ الأزْهري : العَرا يُكْتَبُ بالألفِ ، لأنَّ أُنْثاهُ عَرْوَةٌ ؛ نزلَ *!بعَراهُ وعَرْوَتِهِ : أَي بساحَتِه ؛ ( وهي ، ) أَي *!العَراةُ ، ( شِدَّةُ البَرْدِ ؛ ) نَقلَهُ الجوهريُّ ؛ ) وأَصْلُه عَرْوةٌ . ( *!وأَعْراهُ النَّخْلَةَ : وَهَبَهُ ثَمَرةَ عامِها . ( *!والعَرِيَّةُ ، ) كغَنِيَّةٍ : ( النَّخْلَةُ *!المُعَرَّاةُ . ( و ) قيل : هي ( التي أُكِلَ ما عليها ، ) أَو التي لا تُمْسِكُ حَمْلَها يَتَنَاثَرُ عنها . ( و ) قيلَ : ( ما عُزِلَ مِن المُساوَمَةِ عِنَدَ بَيْعِ النَّخْلِ ، ) والجَمْعُ *!العَرايا . وقال الجوهريُّ : *!العَرِيَّةُ النَّخْلَةُ *!يُعْرِيها صاحِبُها رجلاً مُحتاجاً ، فيَجْعَل له ثَمَرَها عاماً فيَعْرُوها أَي يَأْتِيها ، وهي فَعِيلَةٌ بمعْنَى مَفْعولةٍ ، وإنَّما أُدْخِلَت فيها الهاءُ لأنَّها أُفْردَت فصارَتْ في عِدادِ الأسماءِ مِثْل النَّطِيحةِ والأَكِيلةِ ، ولو جِئْتَ بها مَعَ النَّخْلةِ قُلْت نَخْلةٌ عَرِيٌّ . وفي الحديثِ : أَنَّه رَخَّصَ في العَرايَا بَعْدَ نَهْيِه عن المُزَابَنَةِ ، لأنَّه رُبَّما تَأَذَّى المُعَرّي بدُخُولِهِ عليه فيَحْتاجُ إلى أن يَشْتَرِيَها منه بثمنٍ فرُخّص له في ذلكَ ؛ قالَ شاعرٌ مِن الأنْصارِ ، هو سُوَيْدُ بنُ الصامِتِ :
وليسَتْ بسَنْهاءَ ولا رُجَّبِيَّة ولكن عَرايا في السِّنينَ الجَوائِحِيقولُ : إِنَّا *!نُعْرِيها الناسَ المَحاوِيج ، انتَهَى . وفي النَّهايةِ : قد تكرَّرَ ذِكْرُ العَرِيَّةِ *!والعَرايا في الحديثِ ، واخْتُلِف في تَفْسِيرِها فقيل : إنَّه لمَّا نَهَى عن المُزَابَنَةِ ، وهو بَيْعُ الثَّمَرةِ في رُؤُوسِ النَّخْلِ بالتَّمْرِ ، رخَّصَ في جملةِ المُزابَنةِ في العَرايا ، وهو أن مَنْ لا نَخْلَ له من ذوي الحاجَةِ يُدْرِكُ الرُّطَبَ ولا نَقْدَ بيدِه يَشْترِي به الرُّطَب لعِيالِهِ ، ولا نَخْلَ له يُطْعِمُهم منه ، وقد فضلَ له من قُوتِه تَمْرٌ فيَجِيءُ إلى صاحِبِ النَّخْلِ فيقولُ له : بِعْني ثَمَرَ نَخْلةٍ أَو نَخْلَتَيْن بخِرْصِها من التَّمْرِ فيُعْطِيه ذلكَ الفَاضِل مِن التَّمْرِ بثَمَر تِلْكَ النَّخلات ليُصِيبَ مِن رُطَبها مع الناسِ ، فرَخَّص فيه إذا كانَ دُونَ خَمْسَة أَوْسُق ثم قالَ : والعَرِيَّةُ فَعِيلَةٌ بمعْنَى مَفْعولةٍ مِن *!عَراهُ يَعْروه إذا قَصَدَه ، أَو فَعِيلَةٌ بمعْنَى مَفْعولةٍ مِن *!عَرِيَ *!يَعْرَى إذا خَلَعَ ثَوْبَهُ ، كأَنَّها عَرِيَتْ من جملةِ التَّحْريمِ أَي خَرَجَتْ ، انتَهَى . ( و ) العَرِيَّةُ : ( المِكْتَلُ . ( و ) أَيْضاً : ( الرِّيحُ البارِدَةُ ، *!كالعَرِيِّ ، ) بغيرِ هاءٍ ، وهذا قد تقدَّمَ ، فالحَرْفُ واوِيٌّ ويائِيٌّ . ( *!واسْتَعْرَى النَّاسُ ) في كلِّ وجْهٍ ؛ وهو مِن العَرِيَّة ؛ أَي ( أَكَلُوا الرُّطَبَ ) ؛ ) نقلَهُ الجوهريُّ وابنُ سِيدَه . ( و ) قوْلُهم : ( نَحْنُ *!نُعارِي ) ، أَي ( نَرْكَبُ الخَيْلَ *!أَعْراءً ) ، جَمْعُ *!عَرِىٍّ .
( والنَّذِيرُ العُريانُ : رجُلٌ من خَثْعَمَ ) حَمَلَ عليه يَوْمِ ذي الخَلَصَةِ عَوْفُ بنُ عامِرِ بنِ أَبي عَوْفٍ بنِ عُوَيفِ بنِ مالِكِ بنِ ذُبْيان بنِ ثَعْلَبَة بنِ يَشْكُر فقَطَعَ يَدَه ويَدَ امْرأَتِه ، وكانتْ من بَني عُتْوارَةَ ؛ قالَهُ ابنُ السِّكِّيت . وجاءَ في الحديثِ : ( إنَّما مَثَلي ومَثَلُكم كمَثَلِ رجُلٍ أَنْذَرَ قَوْمَه جَيْشاً فقالَ : أَنا النَّذِيرُ العُرْيان ) ، لأنَّه أَبْيَنُ للعَيْن وأَغْرَب وأَشْنَع عنْدَ المُبْصِر ، وذلكَ أنَّ رَبيئَةَ القوْمِ وعَيْنَهم يكونُ على مكانٍ عالٍ ، فإذا رأَى العَدُوَّ قد أَقْبَل نَزَع ثَوْبَه وأَلاحَ به ليُنْذِرَ قَوْمَه ويَبْقى عُرْياناً ؛ قالَهُ ابنُ الأثير . ( *!وعَرَيْتُه : غَشِيتُهُ ، كَعَرَوْتُهُ ) ؛ ) واوِيٌّ يائيٌّ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : عَرِيَ الرَّجلُ *!عُرْيَةً شَديدَةً وعُرْوَةً شَديدَةً . *!وعَرِيَ البَدَنُ مِن اللَّحْم . وعارِي الثَّنْدُوَتَيْنِ : لم يكنْ عليهما لَحْمٌ . وفَرَسٌ *!مُعْرَوْرٍ : لا سَرْجَ عليه ؛ لازِمٌ مُتَعدَ ؛ ويقالُ : *!مُعْرَوْرًى على صِيغَةِ المَفْعولِ أَيْضاً . وقيلَ : *!مَعارِي المَرْأَةِ : العَوْرةُ والفَرْجُ ؛ وبه فُسِّر قَوْل كثيِّرٍ : لا تُجِنُّ *!المَعَارِيا واسْتَعارَ تأَبَّط شرًّا *!الاعْرِيرَاءَ للمَهْلَكةِ .
*!وعَرَّاهُ مِن الأمْرِ : خَلَّصَهُ وجَرَّدَهُ ، *!فعَرِيَ ، كرَضِيَ . وهو ما *!يُعَرَّى مِن هذا الأمْرِ : أي ما يُخَلَّصُ ؛ ومنه لا يُعَرَّى مِن الموْتِ أَحَدٌ . *!وأعْراءُ الأرضِ : ما ظَهَرَ من مُتُونِها ، الواحِدَةُ *!عَرًى . *!والعَرَى : الحائِطُ . ويقالُ لكلِّ شيءٍ أَهْمَلْتَه وخَلَّيْتَه ، قد *!عَرَّيْته . *!والمُعَرَّى : الذي يُرْسَل سُدًى ولا يُحْمَل عليه . ويقالُ للمَرْأَةِ عُرْيانُ النَّجِيِّ ؛ ومنه قولُ الشاعرِ : ولمَّا رآني قد كَبِرْتُ وأَنَّه أَخُو الجنِّ واسْتَغْنى عنِ المَسْح شارِبُهْ أَصاخَ *!لعُرْيانِ النَّجِيِّ وأَنَّه لأَزْوَرُ عن بَعْضِ المَقالَةِ جانِبُهْأَي اسْتَمَعَ إلى امْرأَتِه وأَهانَنِي . وفي كَلامِ الأساسِ ما يَقْتَضِي أنَّه يُطْلَق على كلِّ مَنْ لا يَكْتُم السّرَّ . *!واعْرَوْرَى السَّرابُ الإكامَ : رَكِبَها . وطَرِيقٌ *!أَعرَوْرَوِيٌّ : غَلِيظٌ . *!والعُرْيانُ من النَّبْتِ : الذي قد اسْتَبانَ لَكَ . *!وأَعْرَى : أَقامَ بالناحِيَةِ .
*!وأَعْرَيْت *!واسْتَعْرَيْت *!واعْتَرَيْت : أَي اجْتَنَيْت ؛ نَقَلَهُ الصَّاغاني .
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٣٠٨المدخل: عرىعَرِىَ
1 عَرِىَ ذ (S, MA, Mgh, Msb, K) مِنْ ثِيَابِهِ, (S, MA, Mgh, Msb,) aor. يَعْرَى, (S, Msb,) inf. n. عُرْىٌ (Mgh, Msb, K, and so in some copies of the S, accord. to other copies of which it is عُرِىٌّ, and also with kesr to the ع, as stated in the TA, [العُرٰى commencing the art. in the CK is a mistake for العُرْىُ,]) and عُرْيَةٌ, (Msb, K,) He (a man, Msb, TA) was, or became, naked, nude,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٢٣عَرَى
عَرَى
a. see عرو I ( a ).
عَرِيَ
عَرِيَ A ( n. ac. عُرْي 3 , عُرْيَة 3t ),
a. Was naked, nude, bare, stripped.
b. [ Min ], Was free, exempt from; was devoid of, bare of.
عَرَّيَ
عَرَّيَ II
a. [ acc. or Min ], Stripped, divested, denuded of.
b. Freed, delivered from.
عَاْرَيَ
عَاْرَيَ III ,
a. Rode a horse bare-backed.
أَعْرَيَ
أَعْرَيَ IV ,
a. see II (a) .
b. Travelled,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٧٬٦٨٥عري
عَرِيَ - يَعْرَى - عَراء
عَرِيَ - يَعْرَى + الكائن: يصبح بدون غطاء واقي من عوامل الضرر، من كساء أو مأوى أو منزل
عَرَاء - العراء: اسم فعل مبالغة على وزن " فـَعال من " عَرِيَ - يَعْرَى ": عدم الحماية والوقاية من عوامل الضرر، لعدم وجود كساء أو مأوى أو منزل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ظهور الكائن بكامل حقيقته بعد الكشف والتعرية وزوال
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ٢٢)
- نبذ
الآيات المشتركة: ٢ · Nebiz köpük demektir
- سقم
الآيات المشتركة: ١ · Sekm: Kusmuk, mide bulantısı, hastalıktır
- جوع
الآيات المشتركة: ١ · Ceyee suyun toplandığı çukurdur
- ذمم
الآيات المشتركة: ١ · Semm (Sin) ısırgan otuna benzeyen zehirli bitki demektir
- درك
الآيات المشتركة: ١ · Ona yetişir
- برأ
الآيات المشتركة: ١ · Berr kara parçası demektir
- بعض
الآيات المشتركة: ١ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- شهد
الآيات المشتركة: ١ · Petekteki baldır
- نعم
الآيات المشتركة: ١ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- شرك
الآيات المشتركة: ١ · Tasma kayış demektir
- سوأ
الآيات المشتركة: ١ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- ربب
الآيات المشتركة: ١ · Ribve, tümsek demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
فَنَبَذْنَاهُ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ سَقِيمٌ
Alanda
لَوْلَا أَنْ تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ مَذْمُومٌ
Alanda
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عري |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جرد, كشف, ظهر |
| Zıt Kök | ستر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerindeki örtü, elbise, eyer veya bitki gibi koruyucu tabakanın kalkmasıyla yalın, açıkta ve korumasız kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın örtüsüzleşmesi, arazinin ağaçsız ve siyersiz çıplak bir alan olması veya varlığın dış tesire doğrudan maruz kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Koruma kalkanını yitiren varlığın ontolojik, ahlaki veya fiziksel düzeyde dış etkilere karşı savunmasız duruma gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca fiziki giysi çıplaklığına indirgeyip mekânsal korumasızlığı ve dış müdahaleye açık maruziyeti gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Açığa çıkma, kabarma, belirginleşme, örtüden sıyrılarak yüzeye vurma; nitekim عرض enine sergilenmeyi, عرف tanınacak biçimde belirmeyi, عرش yükselip açığa çıkmayı, عرر ise lekenin veya kusurun örtüyü delip yüzeye çıkmasını ifade eder. | ي | Son sese eklenen illet harfi, sert kabarma veya yüzeye vurma eylemini bir nesnenin üzerindeki örtünün dökülmesi, çekilip alınması ve nesnenin çırılçıplak, savunmasız biçimde açıkta kalması yönünde yumuşatıp akışkanlaştırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Gizlenmiş olanın görülür hale gelmesi, örtünün kalkmasıyla doğrudan göze çarpma ve kaynak açıklığı. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Varlığın tepe noktası, en üst tabakası, nesneyi çevreleyen dış yüzey. |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Dışarıdan uzanıp soyan, ayıran, üzerindekini çekip alan veya doğrudan temas eden el hareketi. |
| عري | Üstteki koruyucu katmanın veya kabuğun el/kuvvet vasıtasıyla soyulup çekilmesiyle içtekinin doğrudan göze görünür, aşikâr ve korumasız kalması hareketi. | Bütünsel devinim; koruyucu dış kalkanın tasfiyesiyle varlığın tüm açıklığıyla nazara sunulması ve dış temaslara açık hale gelmesidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedenin giysisiz kalması, binek hayvanının sırtında eyer veya çul bulunmaması ve yeryüzünde ağaç, bina ya da tepe gibi hiçbir gölgelik bulunmayan düz, çıplak arazi parçası. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | El-Muhabbel es-Sa‘dî bir beytinde örtüsü başından kaymış kadını eyersiz, çıplak bir binek üzerindeki haliyle tasvir eder: وَسَاقِطَةٍ كَوْرَ الْخِمَارِ حَيِيَّةٍ / عَلَى ظَهْرِ عُرْيٍ زَلَّ عَنْهَا جِلاَلُهَا |
| Erken Arapça kullanım | Çölde sığınılacak ağaç ve gölgesi olmayan düzlüklere el-ʿarâʾ denmesi; ayrıca soğuk havanın ya da sıtma nöbetinin sığınaksız bedeni doğrudan bürümesi hakkında kullanılan عراه البرد وعرته الحمى deyimi. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisânü’l-ʿArab, Asâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde kök, asıl olarak örtüsüz kalma, soyulma, kabuğun veya örtünün dökülmesi semantik alanını temsil eder. İbranicede yer alan ʿārah (soymak, boşaltmak, çıplak bırakmak) fiili ve türevi olan ʿeryāh (çıplaklık, açıklık), Arapça عري kökü ile hem fonetik hem de anlamsal açıdan tam bir denklik gösterir. Benzer şekilde Süryanice ve Batı Aramicede ʿərāyā biçimi soyunmuş, örtüsüz kalmış ve açıkta bırakılmış durumları niteler. Doğu Sami kolunda Akadca erû (çıplak olmak, soyulmak) formu aynı arkaik köke uzanır. Arapçada bu ilksel anlam korunmuş, bedenin giysisizliğinden (uryân) sıyrılarak eyersiz ata (ʿury), bitkisiz ve siyersiz araziye (ʿarâʾ) ve dış etkenlerin doğrudan hücumuna uğrama durumuna (iʿtirâ) doğru genişletilmiştir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki temel izi, bir koruma zarının bertaraf edilmesi suretiyle içteki özün dış çevreye aracısız maruz kalmasıdır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عري ile عرو köklerinin geçişkenliği | Bedenin çıplak kalması ile açıkta kalan varlığa soğuk, humma veya bir nüzulün isabet etmesi anlamları birbirini tamamlar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʿārah / ʿeryāh, Süryanice ʿərāyā, Akadca erû | Ortak Proto-Sami miras; örtünün, kabuğun veya koruyucu giysinin kalkmasıyla çıplak ve savunmasız kalma durumu. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عري | Anlamlı | Çıplak ve açıkta kalmak | Örtüden soyunmak, açık araziye çıkmak, dış etkiye doğrudan maruz kalmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| عير | Anlamlı | Yük taşımak, hareket etmek, kervan | Hızlı hareket eden binekler, kervan veya yaban eşeği sürüsü. | Kur'an'da geçer; yer değiştirme ve görünürlük bağı. |
| رعي | Anlamlı | Otlatmak, gözetmek, korumak | Canlıyı beslemek, ihtiyacını takip etmek ve himaye altında tutmak. | Kur'an'da geçer; örtüsüzü koruma ile karşıt/tamamlayıcı kutup. |
| ريع | Anlamlı | Yükselmek, çoğalmak, yüksek yer | Arazide göze çarpan yüksek tepe, yol veya bereketli artış. | Kur'an'da geçer; gizlenmenin zıddı olarak yükselip belirme. |
| يعر | Anlamlı | Melemek, ses çıkarmak | Koyun veya keçinin tiz sesle bağırması, sesin dışarı vurması. | Kur'an'da geçmez. |
| يرع | Anlamlı | Kamış, korkak kimse | İçi boş sazlık veya korumasız, yüreksiz, zayıf kişi. | Kur'an'da geçmez; korumasızlık ve zayıflık çağrışımı. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عري | Merkez | Örtüsüzlük ve maruziyet | Koruyucu kalkanın yokluğu sebebiyle hem görünür hem de dış etkiye karşı savunmasız kalma. | Bedenin, mekânın veya durumun hiçbir koruyucu tabakasının bulunmaması. |
| جرد | Komşu | Soyulma ve sıyrılma | Nesnenin yüzeyindeki kabuğun veya fazlalığın kazınarak düzlenmesi. | عري korunmasız maruziyeti vurgularken, جرد yüzeyin pürüzsüzce sıyrılmasını öne çıkarır. |
| كشف | Komşu | Üzerindekini kaldırma | Gizli olan bir gerçeğin, kederin veya örtünün aralanarak görünür kılınması. | كشف örtünün kaldırılma anına ve idrake odaklanır; عري ise süreklilik arz eden çıplaklık ve sığınaksızlık halidir. |
| ظهر | Komşu | Belirme ve açığa çıkma | Bir şeyin arka plandan ön plana çıkarak aşikâr ve galip hale gelmesi. | ظهر güç ve görünürlük kazanmayı içerirken, عري açıklıkla beraber zayıflık ve maruziyet taşır. |
| ستر | Zıt | Örtme ve gizleme | Bir engelle perde çekerek dış gözlerden ve etkilerden muhafaza altına alma. | عري kalkanın kalkması iken, ستر koruyucu ve saklayıcı bir kalkan oluşturmaktır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عري | Çıplak ve açıkta kalma | Örtünün, elbisenin, siperin kalkmasıyla yalın ve savunmasız kalma durumu. | Kesin |
| Latince | nudare, nudus, apricus | Çıplak bırakmak, açık alan | Nudus bedensel çıplaklığı karşılarken apricus güneş ve hava etkisine açık, gölgesiz alanı verir. | Güçlü |
| İngilizce | bare, denude, expose | Çıplak, soymak, açıkta bırakmak | Bare yüzeyin örtüsüzlüğünü, expose ise dış etkilere savunmasızca maruz bırakılmayı karşılar. | Kesin |
| Almanca | entblößen, nackt, aussetzen | Açığa çıkarmak, çıplak, maruz bırakmak | Nackt fiziksel giysisizliği, aussetzen ise korumasız bir alana terk edilip tehlikeye açık kalmayı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | dénuder, nu, exposer | Soymak, çıplak, açıkta bırakmak | Dénuder örtüyü sıyırmayı, exposer dış şartların etkisine korumasız terk etmeyi bildirir. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَعْرَى | Bedenin örtüsüz kalması, fıtrî tesettürün yitirilmesi | Cennette insanın açlık, susuzluk ve güneşten korunması gibi giysisiz kalmaktan da korunduğu vaadi (Tâhâ 20:118). |
| بِالْعَرَاءِ | Bitkisiz, ağaçsız, sığınaksız, tamamen açık ve çıplak arazi | Yûnus aleyhisselamın balığın karnından sonra hiçbir siperi ve gölgesi olmayan yalın sahile bırakılması (Sâffât 37:145, Kalem 68:49). |
| اعْتَرَاكَ | Bir gücün doğrudan isabet etmesi, çarpması, sarması | Hûd kavminin, putlarının peygambere zarar verip aklını başından aldığını iddia ettikleri çarpılma isnadı (Hûd 11:54). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi koruma ve peygamberlik masumiyeti | Putların veya cinlerin bir insana zarar verip aklını örtüsüzce bürümesi (iʿtirâ) iddiasının reddi ve tevhid savunusu. | Varlığın doğrudan doğaüstü şer güçlerin kontrolsüz saldırısına açık olmadığı vurgusu. |
| Fıkıh | Setr-i avret ve ibadet sıhhati | Namazda ve sosyal hayatta bedenin açılması (ʿuryân hali), avret sınırlarının ihlali ve çıplak binek kullanımı hükümleri. | Hukuki korunma, mahremiyetin muhafazası ve çıplaklığın izale edilmesi gereken bir kusur sayılması. |
| Tefsir | Âdem'in cennet hali ve Yûnus'un sahile atılışı | Âdem'in cennette örtüsüz kalmaması ile Yûnus peygamberin sığınaksız sahilde (el-ʿarâʾ) kabak fidanıyla örtülmesi arasındaki zıtlık. | İnsanın hem ontolojik hem de mekânsal olarak çıplak ve savunmasız bırakılmaması gereği. |
| Hadis | Zühd, sefer ve binek uygulamaları | Hz. Peygamber’in Medine’de bir tehlike anında eyersiz bir ata çıplak olarak (ʿury) binip teftişe çıkması rivayetleri. | Gösterişten ve teferruattan arınmış saf eylem, sürat ve yalınlık hali. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve takva libası | Koruyucu ilahi zırhın kaybı | Savunmasızlık | İnsanın günah veya isyan sebebiyle manevi muhafazasını yitirip şeytani telkinlere doğrudan maruz kalması. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve olgusal analiz | Yalınlaştırma / Soyutlama | Fenomeni tecrit etme | Bir meselenin dış yanılsamalardan, ideolojik örtülerden arındırılarak saf ve çıplak hakikatiyle ele alınması. | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve sınır kalkanları | Savunma hattının düşmesi | Jeopolitik açıklık | Bir ülkenin tahkimatını, sınır güvenliğini veya diplomasisini yitirerek dış tehditlere karşı siyersiz kalması. | Güçlü |
| İktisadi | Finansal güvence ve rezerv | Teminatsız maruziyet | Çıplak risk pozisyonu | Bir iktisadi aktörün karşılıksız, sigortasız veya korumasız kalarak piyasa krizlerinin doğrudan vuruşuna açık hale gelmesi. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açık sistem ve yalıtımsız iletken | Fizik ve termodinamikte bir sistemin çevreyle olan yalıtım katmanını (izolasyonunu) kaybetmesi sonucu kütle ve enerji transferine bütünüyle maruz kalması; açık devre. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal kırılganlık ve maruz kalmışlık (exposure) | Sosyolojide bireyin veya topluluğun kurumsal, hukuki ve akrabalık kalkanlarından mahrum kalarak doğrudan tahribata açık, kırılgan ve savunmasız vaziyette bırakılması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca tekstil ürününden yoksunluk (bedensel çıplaklık ve cinsel mahremiyet ihlali) seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; mekânın siperden mahrum oluşunu (el-ʿarâʾ), insanın temel varoluşsal himayesini ve bir tesirin engelsizce varlığa çarpmasını kapsayan genel bir korumasızlık durumudur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûnus aleyhisselamın atıldığı sahilin veya cennetteki açlık/susuzlukla denk tutulan örtünmenin salt fiziksel kumaş yokluğu sanılması; ayetlerdeki varoluşsal yalnızlık ve dış tesire açıklık boyutunun kaybolması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın emniyet, örtü ve himaye altında bulunması ile bu kalkanları kaybedip doğrudan tehlikeye maruz kalması arasındaki zıtlığı anlamanın anahtarını sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın cennetteki fıtrî ve kâmil durumunu tasvir eden Tâhâ suresinde; peygamberlerin çaresizlik, imtihan ve arınma süreçlerini aktaran Sâffât, Kalem ve Hûd surelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çıplaklığı sadece ahlaki bir cürüm veya kıyafetsizlik olarak gören sığ yaklaşımı yıkar; onu mekânsal, fiziksel ve psikolojik savunmasızlığın bütünü olarak konumlandırır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin, bedenin ya da arazinin üzerindeki koruyucu örtünün, giysinin veya bitki örtüsünün kalkmasıyla açıkta ve yalın kalması.
- Soyut anlamVarlığın kendisini çevreleyen koruma mekanizmalarından, zırhtan ve sığınaktan yoksun kalarak dış etkilere doğrudan ve savunmasızca maruz olması.
- Sistematik karşılıkİzolasyonun ve bağışıklık kalkanının çöküşü neticesinde sistemin dışsal şoklara aracısız muhatap olduğu açık/savunmasız durum.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde incelenen varlığı, bu varlığı çevreleyen koruyucu örtü, sığınak veya kalkanı temsil eder. varlığın koruyucu katmandan arındırılmış çıplak ve açıkta kalma durumunu () gösterir. Bu durum gerçekleştiğinde varlığın zamana bağlı değişimi (), dış tesirlerin ve akınların () doğrudan fonksiyonuna dönüşür; yani varlık dış etkenlere karşı sıfır dirençle doğrudan maruziyete uğrar.